Reisverhalen

Reisverhalen

HOME

naar huis.

Kies:	Verhaal:	Plaats en jaar	Kies:	Verhaal:	Plaats en jaar
	Het Verweesde Leger De laatste dagen van het Russische leger in Duitsland.	Potsdam 1992		Ceciliënhof - Potsdam Een bezoek aan de plaats waar de conferentie van Potzdam in 1945 werd gehouden	Potsdam 1992

grenslijn

Het Verweesde Leger
In Potsdam ligt een kleine woonwijk, Alexandrowka genaamd. In1826 werden hier voor een aantal Russische soldaten, die tijdens de Napoleontische oorlogen het juiste vaderland waren kwijtgeraakt, dertien huizen gebouwd. De wijk kreeg het aanzien van een Russisch militair dorpje. Het geheel is nu onder monumentenzorg geplaatst en een toeristische trekpleister van de eerste orde. Het is daarom zo uniek omdat in Rusland zelf dit soort dorpen niet meer voorkomt. Die eerste bewoners, soldaten met hun gezinnen, waren aanvankelijk krijgsgevangenen van een Pruisisch hulpkorps dat aan de kant van Napoleon in Rusland had gevochten. Daarna werden ze zonder dralen ingelijfd bij het Pruisische leger. In dit leger hebben ze een bijdrage geleverd aan de uiteindelijke ondergang van diezelfde Napoleon, waar ze in eerste instantie ook tegen gevochten hadden. Alleen was hun heer en gebieder niet meer de Russische tsaar, maar de Pruisische koning. Verwarrend? Pruisen bestaat niet meer. In 1945 maakte het Rode Leger een einde aan het Derde Rijk. Gezamenlijk met de bondgenoten werd besloten dat deze staat zijn militaristische angel voor eens en voor altijd moest worden uitgerukt. De naam Pruisen mocht zelfs op geen enkele wijze meer voorkomen in het nieuwe Duitsland. Het oude Pruisische grondgebied werd verdeeld over de Sovjet Unie, Polen en de nieuwe bondgenoot de DDR. Om een en ander voor de toekomst veilig te stellen zorgde het Rode Leger, datzelfde leger dat met zulke enorme offers het Duitse gevaar had bedwongen, voor handhaving van de nieuwe orde.	Bezoek de website van Alexandrowka: Alexandrowka
Overal werden eenheden van dit leger gestationeerd. En meer dan 49 jaar achtereen zorgde het ervoor dat moedertje Rusland rustig kon slapen. Haar zonen waakten over haar belangen in den vreemde. Maar tijden veranderen en met wapens alleen blijk je de geschiedenis niet aan te kunnen passen. In 1992 zit het Rode Leger nog steeds in het gebied van de voormalige DDR. Alleen het Rode Leger is het Rode Leger niet meer. Op de voertuigen heeft men de vlag van het oude tsaristische Rusland geschilderd. Ook de Sovjet Unie is niet meer. Voor zolang als het duurt heeft men onderdak gevonden in de wrakke constructie van het GOS. Het bezette gebied van Duitsland is ook niet langer bezet en zelfs al was het maar schijn, niet langer bevriend. Waarheen ze gaan en waarvoor ze gebruikt zullen worden, zijn vragen waar de officieren en manschappen iedere dag weer geen antwoord op krijgen. In het moederland is nog geen plaats voor hen. Wat is overigens hun moederland? In de vrachtwagen voor ons en in de jeep die uit een zijstraat komt zitten soldaten met vreemde Aziatische gezichten. Gelaten laten zij zowel verkeer van rechts als van links voorgaan. Geen haast vandaag kameraden? Hier hebben jullie nog een dak boven je hoofd en hoef je niet in de rij te staan voor je eten. Daarginds breekt straks de winter weer aan en wacht het tentenkamp of een oude buur die plotseling je nieuwe vijand blijkt te zijn. En vannacht? Vannacht dromen ze misschien wel van een vreemde koning die hen onderdak aanbiedt en een zinvol bestaan. Alleen Pruisen bestaat niet meer. Helaas? Potsdam 1992

Ceciliënhof - Potsdam
	Ceciliënhof is thans een luxe hotel in Potsdam, de bekende voorstad van Berlijn. Het ligt in een groot park, ontworpen als een Engels landgoed en met een fraai uitzicht op één vande vele meren, die bij wijze van spreken tot aan de voordeurvan deze stad reiken. Het kasteel, of misschien is het beter te spreken van landhuis, is voor de zoon van de laatste Duitse keizer gebouwd, volledig in de stijl van een Engels vakwerkhuis. Deze heeft daar met een onderbreking van 1918 tot 1923, toen de keizerlijke familie het gezien de revolutie en de militaire nederlaag beter vond om uit te wijken naar het neutrale Nederland, van 1916 tot begin 1945 gewoond. Tot zover niets bijzonders als het gaat om een huis gebouwd voor en gebruikt door Royalty. Maar dan plonst dit onderkomen midden in de wereldgeschiedenis, door zijn ruimte ter beschikking te stellen aan één van die scharnierpunten in de tijd die een hele generatie dwingt een bepaalde richting op te gaan.
Van 17 juli tot 2 augustus 1945 werd hier de conferentie van Potsdam gehouden. De derde uit een serie besprekingen tussen de Sovjet Unie, de VS en Groot Brittannië, bondgenoten in destrijd tegen Hitler-Duitsland. Geen geschiedenisboek dat deze periode behandelt, of ze staan erin: Stalin, Truman en Churchill. De laatste tijdens de conferentie vervangen door Attlee, omdat hij de eerste na-oorlogse parlementsverkiezingen in Groot-Brittannië verloor en dus als Prime-Minister moest opstappen. Deze Grote Drie, het wat minder grote Frankrijk werd toen nog niet tot deze besloten herenclub toegelaten, kwamen hier voor de laatste maal tot zaken doen over wat er moest gebeuren met het verslagen Duitsland en het geruïneerde Europa. Wel, wij, de na-oorlogse generatie, hebben dat ervaren. Tot voor kort (hoelang is de muur nu ook alweer gevallen?) werd een bezoek aan deze plek, voor West-Europeanen. gehinderd door de drempels die IJzeren Gordijn en Muur voor ons beoogden te zijn. Nu die obstakels zijn geslecht stond niets een bezoek meer in de weg.
	De vier zalen waar de conferentie zich heeft afgespeeld, zijn nog intact en buiten de ruimte van het hotel gelaten. Te zien zijn respectievelijk de werkkamers van de Sovjet-,Amerikaanse- en Britse delegatie en natuurlijk de conferentiezaal met de beroemde ronde tafel. Van de zwart-wit foto's uit die tijd had ik altijd de indruk dat die zaal veel groter was. Waarschijnlijk het gevolg van het idee dat grote beslissingen door grote mannen ook grote zalen en dito werkruimten vereisten. "En, hoe vind je het nu?", zei mijn vrouw, mijn passie voor geschiedenis kennende. Al snel heeft ze aanvaard dat in ons gezelschap de muze Clio altijd als derde lid aanwezig zal zijn. Er zijn van die momenten dat je je plotseling bewust wordt deel uit te maken van een bepaalde plaats en tijd op deze wereld. Meestal zie je dat wel als je naar anderen kijkt maar hier op deze plek, de conferentiezaal, starend naar de ronde tafel, zag ik mezelf. Het beeld dat ik van de wereld had, besefte ik, was geschapen door hen die op die lege stoelen hadden gezeten. Oost en West, communisme en kapitalisme, politiestaat en democratie, dwang en vrijheid, armoede en welvaart, begrippen die in mijn gedachtenwereld een specifieke invulling hadden gekregen. .

En deze geesten uit het verleden, alleen nog zichtbaar op zwart-wit foto's aan de muur, hadden daar de bouwstenen voor aangedragen. Hoe zou ik daar nu over denken als zij er niet waren geweest of als ik op een andere plek buiten hun invloedssferen was geboren. Ik was een gevangene van hun beslissingen, een lid van de na-oorlogse generatie. Mijn denken en handelen zijn daardoor blijvend bepaaldVoor ons liep een wat ouder Duits echtpaar door de zalen. Op de gang stonden ze stil bij de foto van het drietal Stalin, Truman en Churchill. De man keek peinzend naar de muur, wees op Truman en zei toen: " Der blöde Truman, der war einVerbrecher, ein richtiger Verbrecher". Tussen hem en mij stond een onzichtbare, maar tegelijk niet te passeren muur. Een muur gemetseld met bouwstenen uit zijn en mijn verleden, aangedragen door zijn en mijn geesten. Wat kan Clio toch wreed zijn. Potsdam 1992