eyes_067

Peter Koning in de Bataafse Armee

Bataafse SoldaatWie was Pieter of Peter Koning? Peter Koning was soldaat  in het Bataafse leger. (Voor de omstandigheden waaronder een soldaat diende klik op de marcherende Bataafse Soldaat rechts).

Bataafse militair

Het Bataafse leger werd gevormd na het vertrek van stadhouder Willem V (zie Bataafse Armee). Hiervoor werd een 'generaal Plan ter organiseering van de Arme van de Republicq' opgesteld die ons een indruk geeft van wat de omstandigheden waren waaronder Peter gediend moet hebben.

Peter Koning in de 2HB?Pieter of Peter Koning was in 1799 minstens 18 jaar en hij kan niet ouder dan 36 zijn geweest. Dit maakt dat hij na het jaar 1763 en voor oktober van het jaar 1781 moet zijn geboren. Waarschijnlijk was hij omstreeks 1799 niet getrouwd en moet hij minstens 1,59 cm lang zijn geweest. Hij ontving vijf stuivers soldij per dag en droeg een blauw uniform met lange jaspanden. Zijn haar droeg hij in een met een zwart lint omwikkelde staart. De kwaliteit van het Bataafse leger was beneden peil. De kans was groot dat Pieter een onervaren soldaat was met te weinig training en uitrusting.

Omdat het Bataafse leger meer dan 60% uit buitenlanders bestond en op 27 april 1799 het leger werd uitgebreid met 9545 man die onder meer werd bereikt door het ronselen van soldaten in Duitsland, is er een redelijke kans aanwezig dat Pieter uit Duitsland kwam (Peter König?).

In 1799 kon Peter al 6 jaar in dienst hebben gezeten. Hij was dan in ieder geval na 1793 “onder de wapenen”. In dat jaar was het leger nog op Staatse leest geschoeid. Pas in 1795 werden de regimenten ondergebracht in halvebrigades en werd de Bataafse armee gevormd. De stamboeken van de staatse regimenten van waaruit de 2de Halve Brigade zijn ontstaan zijn niet volledig bewaard gebleven en in de bewaard gebleven komt de naam Peter Koning niet voor (zie binnen zoeken hoe naar militairen van voor de Bataafse tijd kan worden gezocht).

 

In het tweede of derde bataljon in Noord-Holland?

Peter was onder de ongeveer 2000 man tellende 2de Halve Brigade (*), die werd aangevoerd door de Kolonel Stuart Johan Bruce en uit drie bataljons bestond, te weten het eerste bataljon onder overste Antonius Montanus, het tweede onder overste Johan Coenraad van Hasselt en het derde onder overste Jospeh Pitcairn. Het is niet bekend in welk bataljon Peter gediend heeft.  Het stamboek van het eerste bataljon is bewaard gebleven (zie zoeken). Hierin wordt Peter niet genoemd. Het is dus waarschijnlijker dat hij in het 2de of 3de heeft gezeten. 

Alle bataljons van de 2de HB waren betrokken bij gevechtshandelingen in Noord-Holland. Het is dus mogelijk dat Peter de krijgsverrichtingen van het Frans-Bataafse leger in september/october 1799 in Noord-Holland tegen de Engelsen en de Russen mee heeft mogen maken onder leiding van de Franse generaal Brune en de Bataafse generaal Dumonceau in de 2e Bataafse divisie. Welke gevechtshandelingen heeft hij mee mogen maken?

Voor 30 augustus lag hij met de 2de Halve Brigade in een van de oostelijke provincies. Op 30 augustus kreeg hij bevel naar Amsterdam te marcheren. Hier kwam hij 7 september aan. De 9de kwam hij in Alkmaar aan waarna hij in Koedijk in kwartier ging. Krabbendam werd op 10 september aangevallen, veel Engelsen van de 20th Rgt foot werden gevangen genomen, maar de 2de HB en de rest van Dumonceaus divisie trok uiteindelijk terug. Op 19 september ging hij met zijn HB van Koedijk naar Schoorldam, waar werd gevochten met de brigade van Manners. Op 3 oktober bezetten ze het gebied van Uitgeest en Akersloot en op 12 oktober werd de lijn Tuitjenhoorn-Haringkarspel-Dirkshoorn bezet. Uiteindelijk tekende op 18 oktober 1799 de Hertog van York de overgave en betekende dit voor Peter formeel het einde van zijn inzet in Noord Holland (*).

Het hardste is door de divisie gevochten bij de Zijpe en bij Bergen zijn er ook aanzienlijke verliezen vermeld. Het hoofdkwartier van de 2e brigade (waaronder de 2de Halve Brigade) lag gedurende de schermutselingen van 9 september – 18 september in Koedijk. Peter zou net zoals zo velen van zijn Halve Brigade zich niet hebben gedistingeerd en heeft niet meer gedaan dan zijn plicht (*).

 

Amoureuze relatie in Deventer

Naast de inval van de Russen en Engelsen in Noord-Holland roerden de Oranjegezinden in het oosten van het land zich ook. Nadat het gros van de 2de Halve Brigade uit Zwolle naar Noord-Holland was getrokken, zijn 2 compagnieen onder leiding van de kapitein Vognetz naar Deventer afgezonden om daar de rust te herstellen.

In Deventer heerschte groote gisting en scheen een tegenomwenteling onvermijdelijk, toen de kapitein Vognetz, ofschoon men de poort reeds voor hem gesloten had, met twee kompagniën de stad wist binnen te komen en haar tegen overrompeling van buiten en opstand van binnen te beschermen.”

Vognetz was ten tijde van deze actie commandant van de 5de fuselierscompagnie van het 3e bataljon (*). Via krantenberichten uit die tijd weten we dat 8 van de 9 compagnieen van het derde naar Noord-Holland zijn afgemarcheerd. Mogelijk dat de tweede compagnie dat onder het bevel van Vognitz is geplaatst een compagnie van een ander onderdeel was. Misschien kon het ook een samengestelde compagnie zijn van overblijvers en verlofgangers van verschillende bataljons van de 2de halve brigade of zelfs het depot. Er bestaat een redelijke kans dat Peter in de compagnie van Vognetz heeft gezeten al sluiten we niet uit dat hij ook in andere compagnieen van het 2e of het 3e bataljon kan hebben gezeten.

In ieder geval weten we dat hij in de periode dat de actie plaats had Gerie Schuiling (*) heeft leren kennen en in die tijd Nicolaas bij haar heeft verwekt.

In dezelfde periode (op 29 juni) als bij de geboorte van Nicolaas wordt in het Kalverenboek van de gemeente Deventer een onecht kind van soldaat Pieter Pleizier genoemd. Deze Pieter zou dan ongeveer in september/oktober 1799 in Deventer zijn geweest. Zou deze Pieter Pleizier in hetzelfde onderdeel hebben gezeten als Peter Koning?

 

Het verdere verloop in Bataafse dienst

Wat er gedurende de periode oktober 1799 tot en met juni 1800 heeft afgespeeld is onbekend. Was Peter dan nog steeds ingekwartierd in Deventer? Had hij toen nog omgang met Gerie Schuiling? In het kalverenboek van Deventer wordt op 6 november 1800 ook een onecht kind van een Willem Vermeulen genoemd, soldaat in de 7de Halve Brigade, in garnizoen te Deventer. Deze halve brigade heeft evenals de 2de Halve Brigade deelgenomen aan de strijd in Noord-Holland van 1799. Dit zou betekenen dat een bataljon van de 7de Halve Brigade omstreeks februari 1800 in Deventer moet zijn ingekwartierd. Zou Peter’s bataljon van de 2de Halve Brigade dan al weg zijn getrokken? Omstreeks maart 1801 was het 3e bataljon der 7de halvebrigade ook in Deventer in garnizoen.

Alle bataljons van de 2de Halve Brigade werden direct onder het bevel van generaal-majoor Bruce onder generaal Pierre Augereau gesteld. De kans is groot dat Peter hierbij was. Het contingent verzamelde zich in een kamp bij Eindhoven, vanwaar het op 18 juli vertrok en via Keulen Friedberg bereikte. De 2de HB nam deel aan de gevechten bij Aschaffenburg tegen de Oostenrijkers onder Augereau (*). Op 9 februari 1801 keerde het Bataafse contingent terug naar de republiek. Gezien het huwelijk van zijn commandant Bruce op 22 februari 1801 te Deventer, kan zijn onderdeel na die datum weer in Deventer zijn gelegerd. Was Pieter er toen bij? Heeft hij Gerie, inmiddels met zijn kind, toen weer opgezocht? Heeft Gerie Peter ooit nog gezocht? Dit is onduidelijk. Peter komt niet voor in de trouwregisters van de gemeente Deventer in deze periode. De kans is ook aanwezig dat hij tijdens de veldtocht tegen de Oostenrijkers gevallen is.

 
Mogelijk paspoort dat Peter Koning ooit heeft gekregen

Het kan echter ook zijn dat als hij op dat moment niet de dienst uit was gegaan vanwege het verstrijken van zijn contractduur van 6 jaar hij in de 2de HB is gebleven. Na februari 1801 tot en met 1802 heeft het 2de bataljon in garnizoen te Den Haag gelegen. Daarna is het als 5de bataljon infanterie van linie in 1803 in Den Haag gebleven en in 1804 in Domburg in garnizoen gegaan, waarna in 1805 in kamp Zeist, in de nazomer in Den Helder als 1e bataljon van het 3de regiment infanterie, onderdeel van de expeditionaire divisie tegen de Engelsen (*), waarna in september 1805 via het kamp Zeist de Donau veldtocht in Duitsland werd ingezet (*). In maart 1806 keerde het bataljon terug in Holland. In oktober van dat jaar werd echter als 1e bataljon van het 4de regiment infanterie de veldtocht begonnen in Westfalen, Pruisen en Pommeren (*). In maart 1808 keerde het bataljon terug. In het stamboek van het 1e bataljon van het 4de regiment infanterie (toegang 2.01.17, bestanddeel 22) over de jaren 1809-1810 komt niet de Peter Koning voor die we zoeken. Als hij in het 2e bataljon van de 2de HB heeft gediend, dan heeft hij voor 1809 de dienst verlaten, is hij overleden of overgeplaatst naar een ander onderdeel.

Het 3e bataljon heeft tot de opheffing op 11 juni 1805 geen actie mogen beleven. Volgens opgaaf heeft hij, als Peter toen in het 3e bataljon zat, in Delft in garnizoen gelegen van 1801 tot en met 1802. In 1803 als 6de bataljon infanterie van linie in Delft en in 1804 in Den Helder (*). Van 7 augustus tot en met 2 september in Den Helder en als 3e bataljon van het 1e regiment infanterie en als 3e bataljon van het 2de regiment infanterie in oktober 1806 de veldtocht naar Westfalen en Pruisen (*). Geen enkel stamboek van het bataljon en zijn voortzetting is meer bewaard gebleven, zodat we niet meer na kunnen gaan of Pieter mogelijkerwijs in dit bataljon gediend heeft.

 

Dood Spoor?

Het spoor naar Peter Koning loopt letterlijk dood. Wat er uiteindelijk van hem geworden is, is nog onbekend. In de overlijdensregisters na 1811 in Deventer komt Peter Koning in ieder geval niet voor. Hij kan voor deze tijd al overleden zijn. Bij het huwelijk van Nicolaas Waanders en Willemina  Aleida Bongaards van 13 mei 1824 is moeder Gerie aanwezig. Op de acte staat dat Nicolaas de zoon is van een zekere Pieter Koning (*).

Een militair uit de 2de Halve Brigade wordt genoemd op de website van Frans van Agtoven (*). En wel een Joannes Petrus Konig / König / Koening / Koning, musikant. Deze in Maastricht geboren jongeman is van de geschatte leeftijdscategorie van onze Peter. Hij is op 25 december 1803 in Den Haag getrouwd, waardoor het waarschijnlijk is dat hij in het 2de bataljon heeft gediend. Dit bataljon heeft in deze periode namelijk in Den Haag gelegen (*). Of deze Joannes Petrus en “onze” Peter een en dezelfde persoon zijn kan (nog) niet worden vastgesteld.  Weliswaar heeft de Joannes Petrus twee kinderen gekregen, maar van verdere nazaten is niets bekend. Als van een van de kinderen, die van het mannelijk geslacht is vandaag de dag nog een mannelijke nazaat leeft, kan met een Y-chromosomentest (*) vastgesteld worden of deze nazaat verwant is met de webmaster.

Uiteindelijk is Joannes Petrus Koning waarschijnlijk op 27 september 1809 in Den HE-mailaag  aan de tering overleden. 

Indien U nog meer aanwijzingen,  aanvullende informatie  of naderszins te melden hebt, houd ik mij zeer aanbevolen (klik de email afbeelding rechts)!