Over de honingbij,voor diegenen welke meer over dit fenomeen wil weten.
Bijenhouden.
Tekst is eerder gepubliceerd in de "Doarps Krite " fan Easterein
Vraag je aan iemand wat weet je van bijen, zal meestal als antwoord worden gegeven ,, ze steken “ inderdaad hebben ze de mogelijkheid dit te doen, maar zullen dit nooit ten uitvoer brengen als ze zich niet bedreigd voelen. Dus als U zich in de tuin bevindt en de bijtjes op de bloemen de nectar verzamelen waarvan ze na indampen de honing van produceren, doen ze geen mens kwaad.
Zelf ben ik met de hobby “bijenhouden “ in 1976 begonnen, na eerst een cursus beginners en gevorderden voor bijenhouden te hebben gevolgd. Destijds nog gegeven door een leraar van de landbouwschool. Twee bijenvolken in een groene kleur geschilderde kasten, stonden destijds op de bijenstand van de vereniging in Leeuwarden deze stond naast de vuurwerk fabriek .
Ooit bij een ontploffing in de vuurwerk fabriek,gingen alle de daken van de daar staande kasten de lucht in en lagen her en der verspreid,de volken mankeerden gelukkig niets. In mijn (onze vorige) woonplaats Spannum nam het aantal volken snel toe met als top 24 stuks. De hobby begon aardig uit de hand te lopen en alle vrije tijd ging er aan op. In het voorjaar met de volken naar het koolzaad op Het Bildt of Groningen,naar de heide in Drente en op de herfst naar de zeeaster bij Holwerd. In Easterein is het weer tot wat normaler proporties met het aantal volken gekomen 5 stuks staan er op het eind van de volkstuin en er wordt niet meer gereisd. De vliegsnelheid van een bij is 30 km per uur,200 vleugelslagen /sec op 2.5 meter vlieg hoogte. De actieradius is ongeveer 5 km dan kan ze haar huis weer vinden. De cirkel op het kaartje geeft het vliegbereik ongeveer weer van de bijen die hier op de volkstuin staan.
Minne Bonnema.
.jpg)
Het bijenvolk in hun
woning.
Wat gaat er zoal om in een bijenwoning, tegenwoordig meestal een bijenkast of korf. Waren een honderd jaar geleden haast alleen maar korven (lees maar eens het “Reis verhaal” op http://www.Ekobijkers.nl Nu zijn ze bijna allemaal in een kast gehuisvest, wel zo gemakkelijk voor de imker om er de honing uit te halen en eventuele werkzaamheden te verrichten. Het bijenvolk bestaat uit 1 koningin met in de winter + 10.000 werkbijen en ‘s zomers + 50.000 werkbijen en zo’n 200-1000 Darren. De koningin in de zomer paart zij tijdens de eerste paar weken van haar bestaan hoog in de lucht, soms wel met 10 darren. In de kast wordt de Koningin omringt door een “ hofstaat “ van circa 12 bijen, die haar volledig verzorgen en voeden. Vroeg in het voorjaar Februari / maart begint de Koningin met eitjes leggen en voert dit geleidelijk op, afhankelijk van de temperatuur en hoeveelheid voedsel wat binnenkomt De temperatuur in het broednest is 35 graden Celsius. Ze kan ongeveer 5 jaar worden. De darren zij de manlijke bijen, die alleen tijdens de zomermaanden in het volk aanwezig zijn. De darren worden geboren uit een onbevrucht eitje (parthenogenese). Voor hun voeding zijn ze geheel afhankelijk van de werkbijen, een privilege van darren is dat ze in elke kast zo kunnen binnen gaan. Ze vliegen verder dan de werkbijen, afstanden tot 7 km zijn niet ongewoon. In augustus worden ze niet meer geduld en worden afgeslacht, opvreter’s worden tijdens de wintermaanden niet toegestaan.
.jpg)
De werkbij.
Niet de het hoogst in aanzien maar wel de meest in aantal en het ijverigste wat de naam reeds zegt. Tien van deze bijtjes wegen een gram oftewel 10.000 in een kg. De levenscyclus van de werkbij is als volgt: uit het nagenoeg witte eitje komt na drie dagen een witachtig wormpje zonder een duidelijke kop ( een made dus) het begint onmiddellijk te eten en te groeien, maar wordt dan ook voortdurend van voedsel voorzien.
De groei gaat zo hard dat in zes dagen van zijn bestaan, zijn lichaams gewicht verduizendvoudig. De cel waar de larve zich bevind wordt dan met een poreus dekseltje afgesloten In de gesloten cel vindt dan de grote verandering plaats de larve spint eerst een cocon. Dan begint de eigenlijke gedaante verwisseling de larve vorm verdwijnt en de bij vorm van het bijtje wordt voltooid. Op de 21e dag van haar verblijf in de cel wordt het dekseltje weg geknaagd en een jonge bijtje komt te voorschijn, donzig met een grijzige beharing.
Vanaf haar eerste levensdag moet ze aan het werk,cellen poetsen zijn de eerste bezigheden. Is ze vijfdagen oud,dan mag ze als voedsterbij de larven verzorgen. Na de twaalfde dag levensdag houdt de werkzaamheid van de voedselklieren op en komt een volgend stadium’ ze wordt bouwbij de wasklieren gaan werken. Het bouwen en herstellen van de cellen is aan de orde. Van haar 19e tot 20e is ze wachtbij en moet ze de bijenwoning tegen vreemde indringers beschermen. Ondertussen heeft ze reeds de omgeving verkend en vanaf haar 21e dag is ze vliegbij en zijn de huishoudelijke zaken voor haar voorbij en kan ze zich toeleggen op het halen van de nectar uit de bloeiende bloemen. Nog drie weken verricht ze deze arbeid en zijn haar vleugels gerafeld en is ze niet meer in staat terug te keren naar haar woning. Zes weken is de leeftijd voor een in de zomer geboren werksterbij. De in laats juli en augustus geboren bijen noemt men winterbijen, deze worden een acht maanden oud en gaan niet eerder dood dan als er weer genoeg jonge bijen zijn het volgend voorjaar.
Honing.
Honing oogsten is een tijd van vreugde. Het geeft grote voldoening om je pas gevulde potten netjes op de rij te zien staan. Maar voor het zover is, is er reeds heel wat gebeurd..
Door noeste arbeid verzamelen de bijen de nectar die de bloemen afgeven. Ruwweg kan men stellen dat de bijen uit 3 kg nectar 1 kg honing kunnen maken. Het proces van het verwerken van de nectar tot honing begint met het indikken van de nectar, d.w.z. het verminderen van de hoeveelheid water.
Tijdens het indikking’s proces voegen de bijen enzymen toe Honing bestaat uit fructose(vruchtensuiker), glucose(druivensuiker), rietsuiker, eiwitten, zout vitaminen B.C en water. Verder bevat honing ijzer, koper, mangaan, die ons lichaam, zij het in kleine hoeveelheden zo brood nodig heeft. Daarnaast komen er aromatische stoffen en stuifmeel korrels in voor. Dat er heel wat soorten honing zijn heeft zijn oorzaak in op wat voor bloemen de bijen vliegen en wat voor jaargetijde het is. Zo zal voorjaars honing meestal op paardenbloemen, wilg, fruitbloesem en esdoorn gehaald worden. Zomerhoning zal veelal bestaan uit klaver, linde en wat er verder maar in bloei staat. In de herfst wordt er nog naar de heide of zeeaster gereisd om te trachten de laatste honing oogst binnen te halen. Tegenwoordig heeft de imker een moderne honingslinger ter beschikking om de honing uit de raat te krijgen. In dit apparaat waar 3 of meer raten in kunnen, wordt door de centrifugerende kracht tijdens het ronddraaien de honing er uit geslingerd en na een rijpings proces in de potten gedaan
Dat was wel anders toen deze honingslinger er nog niet was, destijds gebruikte men een houtenpers, de raten in een jutezak en maar persen tot de laatste drup er uit was. Een honingrecept: honing grog (1 pers.) Sap van twee citroenen,1/2 dl, rum,1 eetlepel honing,kokend water. Pers de citroenen uit en zeef het sap.Giet het citroensap met de rum in een glas,schenk er zoveel kokend water tot dat het glas voor 2/3 is gevuld.
Honingslinger
Klappers
Navigatie en
0riëntatie
“April doet wat hij wil” is een weerspreuk,voor de bijtjes is het haast een must dat het redelijk mooi weer is. De wilg,paardenbloemen en esdoorn komen in bloei,om er van te profiteren hebben ze toch echt de zonnewarmte nodig. Met een mooi voorjaar kan een bijenvolk het verlies van de winterbijen weer goed maken en tevens weer op volle sterkte komen voor de zomer.
Economisch gezien zou het niet bijzonder zinvol zijn als alle vliegbijen elke morgen op weg zouden gaan om voedsel te zoeken. Dat zou verspilling van energie zijn, dus worden er eerst speurbijen uitgestuurd om te zien of er wat valt te halen. Als er een verkenner beladen met built terugkeert in het volk begint zij te dansen op het raatoppervlak. De rondedans voor in naaste omgeving en de kwispeldans voor verder af gelegen drachtbronnen. Door een zeer nauw contact, registreren de volgbijen de voorgedanste figuur en dansen haar na. Intussen snuiven ze van de geur op van de dachtbron die in het haar van de danseres is achter gebleven en krijgen ze informatie over de nectarkwaliteit.
Hoe levendiger zij de cirkel ronddanst hoe begerigswaardiger de drachtbron over komt. Prof.Karl Ritter von Frisch (1886—1982) is de Oostenrijkse bioloog die de betekenis van de bijendans ontraadselde en daarvoor in 1973 de Nobelprijs ontving. De dansfiguren van de bijen zij symbolen in een communicatie systeem dat in zijn volledigheid en complexiteit alleen wordt overtroffen door de menselijke spraak en dus in het dierenrijk zijn gelijke niet kent. Bijen kunnen de verplaatsing van de zon aan de hemel doorberekening bij hun koersbepaling naar een bepaald doel. Zelf als de zon achter de wolken verdwijnt kunnen de bijen de juiste koers naar hun drachtbron bepalen,zij gebruiken gepolariseerd licht als kompas.
Opvallende merkpunten in het landshap worden ingeprent en in het geheugen opgeslagen,deze helpen ook bij het terug vinden van hun weg naar de bijenkast. Bepaalde bloemen hogingen maar op bepaalde uren van de dag,ook dergelijke dingen kan een bij zich herinneren. Als voorbeeld de lindebomen hier in Easterein,als de weersomstandigheden goed genoeg zijn geeft de lindebloesem alleen morgens voor tien uur en avonds na vier uur haar nectar af. Bij minimaal een en twintig graden en hoge lucht vochtigheidsgraad moet U er maar eens op letten dan gonst de boom van het groot aantal bijen wat een bezoekje aflegt.
Een bijenzwerm.
“Potten
honing, rij aan rij, da 's de opbrengst van een zwerm in Mei. ,
Komt een zwerm in Juni af, de helft minder is de straf,
Een bijenzwerm in Juli ziet, die telt men om de opbrengst niet.”
Dit is de oude imkers spreuk van de tijd dat men alleen nog met korven imkerde.
In de loop van het voorjaar als de temperatuur stijgt en alles in bloei staat groeit het bijenvolk snel. Er ontstaat de zwermlust dit is een erfelijk geachte eigenschap. Het bijenvolk vermenigvuldigt zich door het zwermen. Een week voor het zwermen gaan de bijen hun maag vullen met honing als proviand voor de reis waarheen, dan nog niet bekend. Vroegtijdig is dus blijkbaar al uitgemaakt van wie er wel of niet meegaan.
De imker kan dit waarnemen door dat de bijen speeldoppen bouwen, later worden de echte koninginnecellen ( moerdoppen) aangezet, deze zijn duidelijk herkenbaar.
.jpg)
Koninginnencel of moerdop
Koningin bezig
eitjes te leggen
Wordt de eerste moercel verzegeld of te wel is deze klaar dan vertrekt de zwerm, indien de weer’s omstandigheden meewerken, zijn ze ongunstig dan stelt de H.M. het vertrek een of meer dagen uit. Haar opvolgster komt toch pas over een week na het verzegelen van de moerdop te voorschijn
Men kan omdat de bijenvolken in kasten met losse bouw gehuisvest worden het zwermgebeuren nu manipuleren, als men er tenminste de moeite hiervoor neemt door tijdig in te grijpen
Mocht er toch nog een zwerm vertrekken naar een nieuw woonoord, dan is deze in het geheel niet gevaarlijk voor mens en dier. De bijen zijn alleen maar druk bezig om aan iets nieuw te beginnen. Maar ook praktisch is er niets aan de hand. Voor het vertrek hebben alle bijen de honingmaag volgezogen om voor drie dagen proviand te hebben en met een volle honingmaag is het moeilijk steken omdat het achterlijf te dik is. Het is een imposant gezicht deze exodus, de lucht wordt gevuld met duizenden bijen, die in grote kringen wild door elkaar vliegen en even later onder leiding van de speurbijen en de koningin in een boon of door hun geschikt object hun eerste bivak opslaan. Mocht u een zwerm ontdekken waarschuw dan een imker, die dan vast wel de bijen in zijn zwermkieps schept en ze een nieuw tehuis geeft.
vormen
van stuifmeelkorrels
Stuifmeel .
Is honing en welbekend product van een bijenvolk minder dan deze zoetigheid bekend is stuifmeel. Stuifmeel of pollen is de naam voor de manlijke sporen van bedekte en naakt- zadige planten. Het wordt geproduceerd door de meeldraden en de helmknopjes. De vorm en de structuur van het oppervlak vormen specifieke kenmerken waardoor de pollen microscopisch te determineren zijn. Uit stuifmeel halen de bijen de eiwitten, die ze voornamelijk nodig hebben om het broed groot te brengen. Zonder stuifmeel kan een volk zich niet ontwikkelen. Door dat de helmknoppen s’morgens opengaan valt de stuifmeeldracht grotendeels in de voormiddag. Bij het bloemenbezoek komt de bij in aanraking met de helmknoppen. Wanneer deze rijp zijn, barsten ze open en de stuifmeelkorrels verspreiden zich over het ganse bijenlichaam. De bij begint met haar poten de stuifmeelkorrels uit haar haarkleed te verwijderen. Het stuifmeel wordt naar de achterpoten doorgegeven, waar het terechtkomt in het pollenkorfje. Imkers spreken van stuifmeelbroekjes warmee deze klompjes stuifmeel bedoeld worden. Het gewicht van zo’n klompje is ca. 15 mg en bevat ca. 1 miljoen stuifmeelkorrels. Op de foto's hier onder ziet men bijen met de stuifmeelbroekjes
Bij haar terugkomst
deponeert de bij het stuifmeel in een cel. De verdere bewerking geschiedt door
de jonge bijen, die het stuifmeel verder bevochtigen, kneden en aandrukken.
Opdat het stuifmeel te bewaren, wordt er honing op aangebracht. Nectar en
eiwitrijke pollen worden alleen aangetroffen in bloemen die door insecten en
bijen worden bezocht. Plantensoorten die afhankelijk zijn van windbestuiving
zijn voor bijen niet interessant. In het voorjaar produceren bomen en bloeiende
grassen bij warm en zonnig weer en een lage luchtvochtigheid veel stuifmeel, dat
vervolgens door de wind wordt verspreid.
Dat stuifmeel kan, voor wie er allergisch voor is, bij inademing aanleiding geven tot hooikoortsverschijnselen, zoals niezen of tranende ogen Stuifmeelkorrels afkomstig van dennen, berken, sparren en andere coniferen kunnen bij een krachtige wind afstanden afleggen van honderden kilometers.
Pollen zijn niet alleen van levensbelang voor de bijen, het unieke mengsel bevat ook voor de mens essentiële stoffen voor een goede gezondheid. Wie goed en gevarieerd eet, krijgt van deze stoffen genoeg binnen, maar er zijn genoeg situaties waarbij stuifmeel kan helpen. Stuifmeel heeft een zeer goede werking bij: bloedarmoede, astma, bronchitis, hooikoorts, vermoeidheid, leveraandoeningen, darmklachten, acné, nervositeit, enz. Stuifmeel is gezond en goed voor jong en oud 
Imkers gereedschap
Een van de producten die bijen ook kunnen leveren is het voor de mensen minder bekende propolis. Het woord propolis komt uit het Grieks en betekent Pro=voor Polis=stad, hetgeen zich laat vertalen als bescherming voor de stad of beschermer van de stad. Met de stad wordt hier bedoeld de stad van de bijen ofwel de bijenwoning. In deze "stad" speelt propolis een belangrijke rol. Propolis beschermt het bijenvolk tegen gevaar van buitenaf, alsook tegen de verspreiding van infecties van binnenuit.
Ik ben er op attend gemaakt dat het woord propolis inderdaad uit het Grieks is, heeft niets met pro..polis te maken maar is een zelfstandig Oudgrieks woord voor "bijenlijm" Het woord bestond al voordat de Polis de stadstaat ontstond. Dus is bovenstaande uitleg over de naam van het kleverig spul een hardnekkig misverstand.
Propolis verschaft bet bijenvolk haar immuunsysteem, hieruit kunnen we opmaken hoe belangrijk propolis is voor het bijenvolk Propolis is een kleverige harsachtige stof, men heeft waargenomen dat de bijen op knoppen van bomen o.a. populieren ook de berk, iep, els, beuk en coniferen dit verzamelen gedurende het drachtseizoen.
Het spul wordt door de bijen ook gebruikt om kieren en gaten er mee af te dichten, zodat het binnen dringen van tocht en water wordt tegengegaan. Regelmatig komen de bijen thuis met klompjes propolis aan hun poten. Zo’n verzamelaarster gaat op de raat zitten en wacht geduldig tot “kittende bijen” haar stukje bij beetje van de kleverige last bevrijden.
Propolis is bij een temperatuur tussen de twintig en dertig graden Celsius zeer taai en kleverig. De kleur varieert van lichtbruin tot rood. Bij lage temperaturen is het bikkelhard. Ook de mensen hebben verschillende toepassingsmogelijkheden voor propolis gevonden.
De Grieken ontdekten de geneeskrachtige eigenschappen van propolis bij het behandelen van zowel wonden als "ongeneeslijke ziekten". Hippocrates zelf, de vader van de moderne geneeskunde, schreef propolis voor ter genezing van wonden en zweren, zowel inwendig als uitwendig Voor de Egyptenaren had de bij een religieuze betekenis, en was zij een symbool van moed en waardigheid. Propolis werd door de Egyptenaren als medicijn gebruikt voor allerlei ziekten.
In de farmacie wordt het nu nog gebruikt voor het bereiden van zalven voor brandwonden, huidontstekingen e.d. Deze zalven schijnen een sterk desinfecterende werking te hebben,vermoedelijk doordat de bijen bij de verwerking van de propolis er enzymen aan toevoegen.
Heeft men propolis aan de handen of aan het gereedschap dan kan men dit het gemakkelijkst verwijderen met spiritus, warm water en zeep. Als het in je kleren zit is het er bijna niet uit te krijgen, dus in je zondagse pak met de bijen aan het werk is uit den boze wil je de vrede bewaren met je huisgenote.
.jpg)
Inwinteren en de wintertijd
Wat een aparte aanhef van dit schrijven over de bijen. Maar toch is het zo, er zijn nog wel een paar drachten, bloemen waar de er nog iets valt te halen, namelijk de heide en de zeeaster maar dan moet men er wel heen met de bijenkasten. Aangezien die van mij op de volkstuin blijven is het einde bijenseizoen. De bijen maken zich klaar voor de winter. In augustus krijgen de darren het aan de stok, omdat ze alleen maar nuttig zijn voor de paring moeten ze het veld ruimen. Met tientallen zitten ze buiten het broednest, waar het koud is. Als ze uitvliegen worden ze niet meer in de woning toegelaten.
Een terugkerende dar wordt van de vliegplank gegooid, desnoods dood gestoken, de imker spreekt dan van darrenslacht. De bijen gaan de winter in als een zuivere vrouwen gemeenschap. De koningin legt minder eitjes waardoor het broednest kleiner wordt, in september en oktober word er nog wel wat stuifmeel gehaald en wat honing van de bloeiende klimop als het weer dit toelaat.
Maar ja als je de honing bij de bijen weghaalt, hebben ze geen voorraad genoeg om het winter halfjaar te overleven. Dus moet er voldoende gevoerd worden wil je in het voorjaar weer van je bijen genieten. Het toe te dienen voedsel kan kant en klare invertsuiker zijn of je maakt zelf een vloeibare suiker oplossing van 2 kg suiker op 1 liter water. Elk volk moet minstens 12 tot 14 kg suiker hebben om voldoende voorraad te hebben voor het komende halfjaar,
De winkel heeft dan wat de suiker betreft een goede klant aan de imker. Het voeren geschied altijd op de avond en met 2 liter per keer wat ze dan in een dag in de raten opslaan. Voor half oktober moet de suiker voorrad toegediend zijn, aangezien het later meestal te koud is.
s’ Nachts kruipen de bijen dicht bij elkaar om later als het echt koud begint te worden de wintertros te vormen. Ze slapen in de winter niet en verstijven ook niet in een winterslaap zoals veel andere dieren. Ze houden zich door voedsel opname (verteren is langzaam verbranden) en goedbeheerste bewegingen warm. Bij vrieskou in de winter krimpt de tros zo dat het oppervlak kleiner wordt, het bewegen van de bijen wordt opgevoerd en is als duidelijk zoemen hoorbaar.
De bijenvolken moeten dan ook absoluut niet gestoord worden, als een bijtje bij de warme tros wegraakt, is dat het einde van zijn toch al niet lange levens duur.
De spitsmuis,veldmuis en de huismuis trachten in de winter binnen te dringen, met als doel een warmplekje te veroveren en zich te goed te doen aan was en bijen. Door de vliegspleet hoogte te beperken tot 8 mm krijgen ze geen toegang om de rust te verstoren. Bij vorst en sneeuw, dwingt de honger de koolmezen naar de bijenkast. Ze tikken met de snavel op de voorkant van de kast. Hierdoor ontstaat onrust en verlaten tientallen bijen de tros, op de vliegplank gekomen worden ze door de mees opgepikt. Veel gevaren moet het bijenvolk doorstaan voor ze het voorjaar mogen beleven.
Ontwikkeling van ei tot bij:
| Koningin | Werkbij | Dar | ||
 |
 |
 | ||
| ei | 3 dagen | 3 dagen | 3 dagen | |
| larve | 6 dagen | 6 dagen | 6 dagen | |
| pop | 7 dagen | 12 dagen | 15 dagen | |
| volgroeid na | 16 dagen | 21 dagen | 24 dagen | |
| max. leeftijd | 5 jaar | 6-8 weken('s winters 6-8 maanden) | 6-8 weken | |
| Geslacht | Wijfje | Onvruchtbaar wijfje | Mannetje | |
| Aantal | Één | 40.000 - 60.000 | Verschillende honderden | |
| Kenmerken | Lang en strak achterlijf | Korter achterlijf | Brede achterlijf, fors gebouwd | |
| Angel zonder weerhaken | Angel met weerhaken |
Geen angel. Ook kenmerkend zijn de grote ogen en de sprieten | ||
| Leeftijd | 2 tot 4 jaar | Zomer : 6 weken Winter: 6 maanden | 3 tot 4 maanden | |
| Functie | Eitjes leggen | Werken : verschillende taken | Koningin bevruchten |
Links naar website's over bijenhouden
http://bijen.startpagina.nl
http://bijen.startkabel.nl/
http://www.ekobijkers.nl/
http://www.bijenhouden.nl/index.asp