Achtergrond
Salah Hassan is in 1960 geboren te Babylon, Irak.Om politieke redenen
moest hij zijn vaderland in 1992 verlaten. In 1995 verleende Nederland
hem politiek asiel. Tegenwoordig heeft hij de Nederlandse nationaliteit.
Al sinds zijn tiende levensjaar houdt hij zich bezig met poëzie.
Eerst door het voordragen van gedichten op school, twee jaar later door
zelf poëzie te schrijven. Op 17-jarige leeftijd werd een gedicht
van hem voorgedragen op de radio (Stem van Bagdad) en zeer positief ontvangen.
In 1978, op 18-jarige leeftijd, won hij een scholierenwedstrijd voor poëzie
in Babylon.Vanaf die tijd werden Salah Hassan's gedichten regelmatig gepubliceerd,
waaronder in de El Talia Al Adabija (Nieuwe Talenten) en het tijdschrift
Finoun (Kunst.) Op 20-jarige leeftijd werd zijn toneelstuk "Zand
van het eiland" uitgevoerd door een studententoneelgezelschap. Vanaf
1981, tijdens zijn studie aan de Academie voor Schone Kunsten (hoofdvak
theater) te Bagdad schreef hij theaterkritieken die regelmatig in toonaangevende
kranten van Irak verschenen.De jaren daarop verschenen ook poëzie
en literatuurkritieken van zijn hand..Tegelijkertijd diende hij tijdens
zomervakanties als soldaat in het leger (oorlog Irak-Iran 1980-1988).
In 1985 werd hij wegens een artikel, waarin hij kritiek uitte op critici
die zich aan het regime lieerden, drie dagen gevangen gezet en mishandeld.
Hij kwam vrij omdat hij hen wijs wist te maken dat hij niet het regime
bekritiseerde maar ontevreden was omdat zij nooit over zijn werk schreven.
Bij zijn vrijlating kreeg hij de waarschuwing zich koest te houden, anders
zou hij de rest van zijn leven wegrotten in een cel en niemand zou ooit
meer iets van hem horen. In 1986 studeerde hij af, waarna hij als soldaat
de oorlog inging. Wegens desertie werd hij in 1987 gevangen gezet.
Tijdens de 21-daagse detentie werd hij zwaar mishandeld en verloor daarbij
het zicht in zijn rechteroog. Door de hulp van een invloedrijke vriend,
ook dichter, kwam hij vrij. Als represaille werd hij daarna naar een plek
gestuurd waar de oorlogssituatie op zijn slechtst was. In 1987, 1988 en
1989 publiceerde hij kinderboeken..
Van 1989 tot 1991 doceerde hij drama aan een middelbare school in Bagdad,
dit om onder de druk uit te komen werk te moeten produceren ten gunste
van Saddam Hussein.
Na de oorlog, in 1988 werkte hij tot 1992 als journalist voor de krant
Al Djamhurya.
De publicatie van een poëziebundel die al in 1986 gereed was werd
tot tweemaal toe verboden. Dit omdat er geen aan Saddam Hussein gewijde
poëzie in stond. In 1991, toen de Golfoorlog uitbrak, vluchtte hij
naar het platteland.
In maart 1991 tijdens de Intifada (in Zuid-Irak) tegen Saddam Hussein
droeg hij (vermomd) zorg voor de wapentoevoer. De Intifada werk gebroken
en de droom van een vrij Irak lag in puin. Gedemotiveerd keerde hij terug
naar Bagdad.Hij hervatte zijn werk als journalist niet en publiceerde
ook niet. Hij hield zichzelf in leven met een straathandeltje waarbij
hij met vrienden broodjes verkocht.In 1992 deed hij onder druk van zijn
vrienden mee aan de Nationale Poëzie Wedstrijd, de grote prijs voor
poëzie in Irak. Hij won de prijs en hij genoot direct grote bekendheid
onder het Irakese volk. De media besteedde veel aandacht aan hem en hij
werd uitgenodigd voor vele literaire bijeenkomsten.Tijdens een voordracht
van het winnende gedicht in Babylon ontstond na afloop een discussie,
waarbij, bleek achteraf, niet enkel zijn beste vrienden aanwezig waren.
Een opname van kritische uitspraken over de oorlog en het regime kwam
bij het ministerie van Cultuur terecht. Een vriend, werkzaam bij dit ministerie
waarschuwde hem, waarna hij naar Jordanië vluchtte.Vanuit dit land
publiceerde hij artikelen en poëzie die eerder in Irak verboden waren
of te risicovol om te publiceren.Hij gaf meerdere interviews waarbij hij
kritiek uitte op het regime.Ook in Jordanie werd hij door de geheime dienst
van Irak in de gaten gehouden. De geheime dienst van Jordanië waarschuwde
hem, waarop hij naar Syrië vluchtte en zijn werk hervatte. In 1994
keerde hij terug naar Jordanië om zijn gezin naar dat land te kunnen
halen. Het was zijn gezin echter verboden Irak te verlaten (zijn familie
stond onder zware psychische druk van het regime).
Het lukte hem zijn gezin via Kurdistan naar Syrië te laten smokkelen.
Ondertussen beschuldigde het regime hem ervan een geheime politieke partij
te leiden. Vrienden hadden een journalist die voor de krant Odei (zoon
van Saddam Hussein) werkte, gedreigd te doden als deze kritisch over Salah
Hassan zouden blijven schrijven. Ook de smokkel van zijn gezin deed hun
geloven dat hij een partij had opgericht. Uit de krant vernam hij dat
hij op de dodenlijst van Saddam Hussein stond.Hij ging naar de UNHCR die
hem vroeg te stoppen met zijn kritiek op het regime, ze konden hem geen
bescherming bieden. Ondertussen zochten ze naar een land dat Salah Hassan
en zijn gezin politiek asiel wilden verlenen. In 1995 arriveerden ze in
Nederland. In Nederland hervatte hij zijn werk als dichter en journalist
en publiceerde hij weer in toonaangevende Arabische kranten en tijdschriften,
waarbij hij kritiek bleef leveren op het Irakese regime. In Nederland
richtte hij al in 1995 samen met Stichting Vluchtelingenwerk Rijswijk,
onder de bezielende leiding van Basje de Liefde en Bertus Bertus en vertaler
Achmed Alrikabi (eveneens een vluchteling uit Irak) de Stichting Ur op.
Deze organiseert activiteiten die een brug slaan tussen Nederlandse en
allochtone kunstenaars.
Ook in Nederland werden gedichten in verschillende kranten en tijdschriften
gepubliceerd. In 1996 en 1998 won hij de Dunya Poezieprijs en kwam er
meer aandacht voor zijn werk. Het tijdschrift De tweede ronde publiceerde
werk van hem en hij werd regelmatig uitgenodigd om zijn werk voor te dragen.
Dit bij bekende, zoals Poetry International, en minder bekende poëzieactiviteiten.
In 1997 verscheen de bundel "Een rebel met een gebroken kompas."
In 1999 en 2000 werd zijn toneelstuk Illusies uitgevoerd.
In oktober 2002 verschijnt zijn tweede bundel "Slapen in een Vreemde
Taal."
De intimidatie van Saddams regime duurt helaas ook in Nederland nog voort.
Zowel in 1996 als 2000 vernam Salah Hassan dat hij nog steeds op de dodenlijst
staat.
Opleiding:
Academie voor Schone Kunsten (hoofdvak theater) te Bagdad. (1986)
Schrijfworkshops: Theater van het Volksbuurtmuseum te Den Haag (1999,
2001)
Cosmik Theater te Amsterdam (2002.)
Bibliografie:
1980-1992
Journalist en criticus van poëzie, toneel en literatuur in kranten
en tijdschriften als
Al Talia Aldabiya en Finon (Irak, Jordanië, Syrië)
1987-1989
Kuku and Tutu op de crèche, Ik ben jullie vriend, Gamael (parken
vol bloemen en vogels) drie dichtbundels voor kinderen
(1989-1991 Docent drama aan de middelbare school te Bagdad)
1992
Toekenning Poëzie prijs van Irak
1992-1993
-De week en zijn 8 dagen, toneelstuk voor kinderen (tweetalig, vertaling
Ahmed Alrikabi), uitgevoerd in Amman, Jordanië.
1993-1994
Journalist voor Al Itisaam en Nida Al Rafideen in Syrië
(1995 als politiek vluchteling naar Nederland gekomen)
1996
-Publicatie bundel van het lange gedicht, Het weglaten en de onduidelijkheid
van de Zin, gepubliceerd in Libanon
-Winnaar Dunya Poëzie Prijs met het gedicht, Ik steek de boog van
het duister over en wijs met mijn stok naar de dag
-Deelgenomen aan Poetry International Festival Rotterdam
1997
-Publicatie van de bundel, Een rebel met een kapot kompas (tweetalig,
vertaling Dr.Cees Nijland)
1998
-Winnaar Dunya Poëzie Prijs met het gedicht, Standbeeld van de dichter
-Publicatie van het gedicht, Standbeeld van de dichter in literatuurtijdschrift
"Schrijven"
-Deelgenomen aan Poetry International festival Rotterdam
1999
-Illusies dramatische Monoloog (tweetalig, vertaling Ahmed Alrikabi) gepubliceerd
in
Al Mutamar (Londen) uitgevoerd in Den Haag, Leiden, Amsterdam, Utrecht,
Berlijn
-Wat overgebleven is na de laatste overstroming, toneelstuk (tweetalig,
vertaling Ahmed Alrikabi, gepubliceerd in het tijdschrift Nezwa(Oman)
2000
- Liefde in Uruk, toneelstuk(tweetalig, vertaling Ahmed Alrikabi (uitvoering
tijdens de Iraakse tiendaagse in museum Museon)
2001
-De Klap, toneelstuk (tweetalig, vertaling Ahmed Alrikabi)
-Publicatie in literair tijdschrift De tweede ronde, Weggevlucht van het
gezin en Een welkomstfeest, (tweetalig, vertaling Ahmed Alrikabi en H.J.de
Roy van Zuydenwijn)
2002
Publicatie In het oog van de naald en Een nog niet betreden landschap
in de bundel Iraakse dichters in Nederland,( tweetalig, vertaling Ahmed
Alrikabi
en Chalaan Charif)
-Publicatie, Slapen in een vreemde taal, het tijdschrift Eutopia
-Mijn geheim is jouw geheim, toneelstuk(tweetalig, vertaling Ahmed Alrikabi)
-Itana en de Adelaar, vertelling voor kinderen(tweetalig, vertaling Ahmed
Alrikabi)
-Publicatie van de bundel Slapen in een vreemde taal
(uitgeverij Bornmeer, vertaling uit het Arabisch, Ahmed Alrikabi, H.J.de
Roy van Zuydenwijn)
Vertalingen van verscheidene gedichten verschenen in het Engels, Frans,
Duits en Farsi.
Salah Hassan schrijft regelmatig artikelen en gedichten in toonaangevende
Arabische kranten.
Critici over zijn werk:
-Odonis (Parijs) groot Arabisch dichter uit Syrië, oud-kandidaat
Nobelprijs voor Literatuur :
Salah Hassans werk is zeer vernieuwend en uniek binnen de Arabische poëzie
(1989)
-Abdil Ilah Al Saegh critikus, hoogleraar (VS): Salah Hassans poezie is
als het betreden van een museum (1989)
-Fadil Tamer, n.a.v. de Poëzieprijs inIrak (1992): Voor de generatie
tachtigers (braken met de traditionele vorm, gebruikte de vorm om over
de inhoud te vertellen, vrij gebruik van hoofd en kleine letter, ritme
en rijm) is Salah Hassan de aangever geweest.
-Salah Niazi, dichter, vertaler en uitgever van Al-Ightirab Al-Adabi in
Londen: naast het vele nieuwe werk van dichters springt het werk van Salah
Hassan er qua thematiek en vorm uit (1994).
- n.a.v. de Dunya Poëzie Prijs: in het gedicht "Standbeeld van
de dichter" staat het zelfbewustzijn van de dichter en een daaraan
gekoppelde vrolijke zelfspot centraal; hij is zich ervan bewust dat het
de gewone, alledaagse dingen zijn die van waarde zijn (1998)
- H.J. de Roy
van Zuydewijn, vertaler van Shakespeare-sonnetten, de Odyssee en de Ilias,
winnaar Martinus Nijhofprijs in De tweede ronde: Het vertalen van Hassans
poëzie is extra moeilijk vanwege de mysterieuze, zelfs voor Irakezen
niet altijd herkenbare beeldspraak. Dit houdt mede verband met het feit
dat het in een dictoriaal geregeerd land onmogelijk is op onverhulde wijze
de waarheid te zeggen. Waar op het bezigen van het woord "vrijheid"
al een taboe rust, moet de waarheid zich wel in een camouflagepak steken
(2001)
Korte toelichting bij het werk van Salah Hassan
Thema's in zijn werk zijn: oorlog, gevangenisschap, ballingschap, vrijheid,
liefde en rechtvaardigheid.
Het taalgebruik van Salah Hassan kan vooral voor de westerse lezer minder
toegankelijk zijn. De soms versluierende taal of cryptische titels komen
voort uit een gebrek aan vrijheid van meningsuiting in het huidige Irak.
Salah Hassan omschrijft vervolgens zijn liefde voor de poëzie als
de bittere noodzaak te kunnen zijn wie hij is. Om door poëzie uit
te drukken wat voor hem anders niet uit te drukken valt.
Zijn bewondering voor de schoonheid van de poëzie wil hij voortzetten
via zijn werk en zo het gevecht leveren met alles wat zwart is, dood zaait
en pijn geeft. Ter illustratie een fragment uit het gedicht "In het
oog van de naald":
Ik zal je beschrijven
oorlog
mijn oorlog
ik zal je schrijven
je tekenen
je mummifi
ik zal je vertalen
met jouw je
de oorlogswinstmakers verleiden
de psychoten
de psychopaten opdat je totaal wordt
ik wil dat je mijn taal verlaat
om een tekst te schrijven
die vrij is van gruweldaden
Inhoud:
-Achtergrond
-Opleiding
-Bibliografie
-Critici over zijn werk
-Korte toelichting op zijn werk
