Veel kinderen met Angelman syndroom hebben moeite met slapen. Vaak duurt het meer dan een uur
voordat ze in slaap vallen. En 's nachts worden ze vaak meerdere malen wakker om vervolgens
met hun lawaai de andere gezinsleden uit de slaap te houden.
Wanneer ouders met dit probleem de huisarts bezoeken, krijgen ze vaak te horen dat
slaapproblemen nu eenmaal vaak voorkomen bij kinderen met een verstandelijke handicap en
dat daar dus vrij weinig tegen te doen valt. Gewone slaapmiddelen helpen niet, zodat
sterkere middelen nodig zijn.
Nu komen slaapproblemen bij kinderen met een vertstandelijke handicap inderdaad vaak
voor. Maar kinderen met het Angelman syndroom staan wat dit betreft bijna bovenaan in de
lijst voor wat betreft het aantal en de ernst van de problemen.
Slaaponderzoek in Ede In het Ziekenhuis Gelderse Vallei in Ede is de afgelopen jaren onderzoek gedaan bij
kinderen met een verstandelijke handicap met langdurige en ernstige slaapproblemen. Daarbij
werd speciaal gekeken of zij wel genoeg melatonine aanmaken en of de aanmaak 's avonds niet
pas veel te laat begint.
Melatonine Melatonine is een stof die in de hersenen gemaakt wordt zodra het avond wordt.
Melatonine zorgt er op een natuurlijke manier voor dat we slaperig worden. Alls we daaraan
toegeven door in bed te gaan liggen en de ogen te sluiten, vallen we snel in slaap.
Melatonine is de rest van de nacht ook nodig om door te kunnen slapen.
In het slaaponderzoek in Ede bleek dat de melatoninevorming in de hersenen bij de
meeste kinderen met ernstige slaapproblemen te laat op gang komt en soms ook in hoeveelheid
achterblijft bij kinderen met een goede slaap. Bij de 8 kinderen met het Angelman syndroom
in het onderzoek was dit in alle gevallen ook zo.
Onverwacht resultaat behandeling met melatonine Bij alle kinderen met Angelman syndroom bleek het inslapen door behandeling met
melatonine sterk te verbeteren. Het doorslapen verbeterde meestal ook, zij het dan wat
minder spectaculair. Hetzelfde goede resultaat werd ook bij kinderen met een andere
oorzaak voor hun verstandelijke beperking gevonden. Bij kinderen met Angelman syndroom
was het echter in 5 van de 8 gevallen zo dat het resultaat na enkele weken weer sterk
afnam, terwijl het effekt bij alle andere kinderen gewoon goed bleef.
Onderzoek slaap bij kinderen met het Angelman syndroom Hoe het komt dat het succes van de behandeling met melatonine bij sommige kinderen
met het Angelman syndroom vaak maar kort duurt, is nog niet bekend. Wel weten we inmiddels
dat het effect, als we de dosis verlagen, meestal weer terugkeert. We vermoeden dan ook dat
de stofwisseling (met name de afbraak) van melatonine (en wellicht ook van sommige andere
medicijnen die in de lever worden afgebroken) bij sommige kinderen met het Angelman syndroom
anders is. Daarom gaan we het slaaponderzoek nu speciaal voortzettten bij kinderen met
het Angelman syndroom om meer te weten te komen over hun slaapgedrag en over de manier
waarop we voor ieder de juiste dosis melatonine kunnen vaststellen. Want dat de slaap door
een juiste dosis melatonine sterk kan verbeteren, is inmiddels wel duidelijk geworden.
Omgekeerd dag-nacht profiel? Hoewel dit speciale slaaponderzoek bij kinderen met het Angelman syndroom nog maar
net is begonnen, heeft het onverwacht tot een bijzonder resultaat geleid. Bij vier
kinderen is bij onderzoek van een bij hen 's morgens om 11.00 uur afgenomen speekselmonster
ontdekt dat daarin zeer hoog gehalte aan melatonine aanwezig was. Dit kan betekenen dat
sommige kinderen met het Angelman syndroom juist overdag teveel melatonine maken, terwijl
ze juist 's avonds en 's nachts te weinig melatonine maken en dus in feite een omgekeerd
dag-nachtritme hebben. Om dit beter te onderzoeken is het onderzoek meteen aangepast, door
niet alleen 's avonds speeksel af te nemen voor onderzoek, maar ook overdag.
Uitbreiding van het onderzoek 1. Allereerst zal een pedagoog het slaapgedrag in kaart brengen. Hiertoe heeft zij
eerst een uitgebreid gesprek met de ouders. Vervolgens wordt het slaapgedrag in kaart
gebracht door middel van een actometer (een speciaal polsbandje dat door bewegingen
registreerd) en door de ouders dagelijks een slaapdagboek te laten invullen. Vervolgens
zullen zo mogelijk adviezen geven worden hoe beter met de slaapproblemen om te gaan.
2. Indien dit niet tot het gewenste resultaat leidt, zal in de tweede fase van het
onderzoek melatonine worden gemeten in speeksel van het kind, en wel om de 2 uur vanaf
12 uur 's middags de ene dag tot en met 12 uur 's middags de volgende dag (een 24-uurs
curve).
De volgende dag zal na innemen van een proefdosis melatonine in speeksel gemeten worden
hoe snel dit weer wordt afgebroken. Hierna volgt een vier weken durende zogeheten dubbelblind
behandeling met melatonine. Dubbelblind wil zeggen dat gedurende deze 4 weken het kind elke
avond een tablet moeten innemen waarvan de ouders en de dokter vooraf niet weten of het
melatonine dan wel géén melatonine bevat. Dit is de enige manier waarop bewezen kan worden
dat een medicijn beter werkt dan een placebo ("fopmiddel").
3. Hierna wordt in de derde fase van het onderzoek aan iedereen melatonine gegeven.
Ook nu weer wordt het slaapgedrag gemeten met een actimeter en door het bijhouden van
een slaapdagboek.
Opgeven voor onderzoek en behandeling Omdat de eerste resultaten van de behandeling met melatonine bij kinderen met
Angelman syndroom slechts gebaseerd is op deelname van 8 kinderen, kan het bijzondere
hiervan natuurlijk ook 'gewoon toeval' zijn. Daarom moeten er tenminste 30 kinderen aan
het onderzoek deelgenomen hebben, voordat een daarbij gevonden bijzonderheid ook
wetenschappelijk is vastgesteld.