Betekenis van de naam "Cordemans".

                    

 

Voor de betekenis van en het ontstaan van de familienaam moeten we het in twee gedeelten behandelen. Het eerste gedeelte van de familienaam is Corde. Het woord corde kent vele betekenissen. We gaan eerst de geschiedenis bekijken. Hiervoor moeten we best wel een flink stuk terug in de tijd. Het woord corde komt van het Franse woord corde [le corde]; wat komt via het Latijnse woord corda [chorda,æ](snaar, darm, lier, touw); uit het Oud-Grieks, het woord cordè [chordè, χoρδή,º ; Κόρδα,º ; ΧΟΡΔΗ] (snaar, darm, pees)[-instrument, -en; ξγχoρδα, τα ; ΞΓΧΟΡΔΑ,Τ Het woord corde betekend in het Nederlands Koord. Nauw verwant aan corde is cordon [touwtje, koord, snoer, band],wat eveneens ook deze betekenis heeft. De eerste waarneembare familienamen waren b.v.: Corde; Corder; Corde-roy; Corduroy; Cordelier; Cordiers; Cordon; Koordeman; van der Koorde, die touwslagers (faber cordarum) of -binders waren en een touwslagerij of -handel [corderie] hadden of andere connecties c.q. verwantschappen [(du)Cordelier(s), de Cordelier(s), Kordemaker(s), Kordewagenaar(s)], daar vroeger de familienamen vaak vernoemd werden naar de beroepen die uitgeoefend werden. Het werk wat geleverd wordt door de touwslager of -binder, heet het touwwerk [la cordage]. Het woord touw van -slager of -binder komt uit het Oud-Germaans, van een stam, die oorspronkelijk de betekenis van het woord werken had en niet in de betekenis van bindmateriaal. Het werkwoord touwen betekende oorspronkelijk dan ook werken [gereedmaken, afwerken of het vervaardigen van huiden], maar later in de meer specifieke betekenis van leer bewerken, het afwerken of het looien van leer. Die zelfde verschuiving zie je ook bij het Engelse woord voor touw rope, dat aanvankelijk de betekenis had van oogsten [verwant met het Nederlandse woord rijp, ook een vorm van werken]. Het woord touw wordt op verschillende manieren geschreven in de middeleeuwen zoals: tou > Oud-Saksisch; tau > Oud-Fries; tow > Engels, wat ook verwant is aan touwen. Het woord touwen wordt ook op verschillende manieren geschreven zoals: zouwen > oudhd.; tawain > oud-Engels; taujan > Gotisch; tawiðo > Runisch [de hoorn van Gallehus (5de eeuw), ik maakte]; Hetzelfde woord als tooien; de verbinding van ooi en ouw wisselen afhankelijk van de oorsprong vervoeging, vgl. naast Gotisch taujen de verleden tijd van tawida, zoals in gouw,  gooi. De naam corde is ook nauw verwant van een cordewanier > carduwanier > corduanier, wat komt uit het Franse woord cordoanier later cordonnier, wat betekend een schoenmaker of leerbewerker [is terug gevonden in de boeken bij de namen van weerbare mannen van Brugge tussen 1338 en 1340, staat vermeld als beroep: carduwanier]. Corde en cordoanier komt van het Oud-Franse woord cordoan wat afkomstig is van Acuir de Cordoue, wat betekend het Ahet Corduaanse leer [Uit de Spaanse plaats Cordova en in het Latijns Romaans Cordoba, wat een Ibische naam is]. Dit leer stond bekend om zijn soepelheid en dus perfect om schoenen te maken van hoge kwaliteit. Voor het woord touwslagerij werd ook veel het woord "baan" gebruikt en voor de touwslager het woord "baander".

Hieronder volgt een beschrijving van het beroep "touwslager" uit het "menschen bedrijf" van Jan Luiken uit het jaar 1694.

                                                                         Touwslager

Door touwslagers verstaar men lieden / welke hun gestaan zoeken / door het vervaardigen van sterke / gedraaide koorden van hennip en van heide of heede.  Eerst spinnen zij / door een zeker werktijg / enkelvoudige koorden verschillende dikte / draaijen naderhand deze enkelvoudige draden / koorden of strengen drie- / vier- / vijf- / zes- / zeven- / acht- / tien- / of twintigvoudig te samen / waardoor zij een meer of minder dik en sterk touw / al naar verkiezing / erlangen. Het dunste touw is het nette- en zeilgaren en het dikste het ankertouw van groote schepen / dat somtijds nagenoeg zoo veel dikte / als eene mans dij gebat. Wie alle menschelijke betrekkingen slechts vlughtig nagaat / zal ontdekken / dat er geene gevonden wordt / die geen touw gebruikt; en dat het voor de scheepvaart eene der onontbeerlijkste behoeften uitmaakt: waaruit volght / dat de maatschappij ook al den touwslager niet mishen kan en dat hij derhalve mede op de lijst van hare nuttige leden behoort gebragt te worden

                                                                 Touwslager

 

Door touwslagers verstaar men lieden, welke hun gestaan zoeken, door het vervaardigen van sterke, gedraaide koorden van hennip en van heide of heede. Eerst spinnen zij, door een zeker werktijg, enkelvoudige koorden verschillende dikte, draaijen naderhand deze enkelvoudige draden, koorden of strengen drie-, vier-, vijf-, zes-, zeven-, acht-, tien-, of twintigvoudig te samen, waardoor zij een meer of minder dik en sterk touw, al naar verkiezing, erlangen. Het dunste touw is het nette- en zeilgaren en het dikste het ankertouw van groote schepen, dat somtijds nagenoeg zoo veel dikte, als eene mans dij gebat. Wie alle menschelijke betrekkingen slechts vlughtig nagaat / zal ontdekken, dat er geene gevonden wordt /die geen touw gebruikt; en dat het voor de scheepvaart eene der onontbeerlijkste behoeften uitmaakt: waaruit volght, dat de maatschappij ook al den touwslager niet mishen kan en dat hij derhalve mede op de lijst van hare nuttige leden behoort gebragt te worden.

                            

           

                                                    Het verwerken van hennep en sisal.                                                                                                    Baanders werken op de baan (touwslagerij).

De Romaans Latijnse naam van de plaats Corduae of Corduæ, wat hedendaags de Franse plaats Cordes [Tarn.] heet en de plaats Cordemaise, zouden hier ook voor in aanmerking kunnen komen, daar sommige plaatsnamen maar ook soms streken vernoemd werden naar een beroep die veelvuldig daar werd uitgeoefend. De iets lugubere betekenis van de naam is, dat de beul die de strop om de nek van een ter dood veroordeelde doet ook deze naam Cordeman  draagt. Hij is de Cordeman. Hij is de beul met de strop, daar het woord strop ook in het Frans corde betekend [ten koorden trecken, tot de galg veroordeelen, tot de koorde verrijzen]. Een cordeman kan ook een man zijn, die de pezen maakt, het vervaardigen er van of het spannen van kruisbogen en katapult in die tijd. Hij werkte ook nauw samen met de wapenmakers. Het woord korde komt ook al in de geschiedenis van de Mechelse brandweer voor. Men spreekt over het uitrukken van de mannen die bij de brand moesten helpen blussen. De bewoners van het brandende huis moesten luidkeels "BRAND" roepen en in de straat des onheils en de vier omringende straten diende men 's nachts bij brand licht uitgehangen te worden, om de weg te wijzen van de blussers. Dit water konden zij ophalen langs de deuren van de huizen, omdat eenieder uit de buurt, volgens zijn bezit, kuipen, ketels en emmers met water gevuld, klaar moesten zetten. De Brouwers, de smoutslagers, hoveniers, cordewagenaars en de straatwagenaars moesten voor het transport van het water met alle dienstige [dienstdoende] vervoersmiddelen dadelijk naar de plaats of plek des onheils [ramp, brand] komen. Daarom was het ook de verplichting al deze [vervoer-]middelen in goede staat te bewaren. Men spreekt van het reglement, dat daterende uit 23 Januari 1687 tot 26 Februari 1791 "Betreffende de maatregelen ingeval van brand in Mechelen". De term cordewagenaar is een erg oude, veel voorkomend beroep in de driehoek: Mechelen - Leuven - Brussel. Dit was ook al het geval in de Middeleeuwen. De term wordt rechtstreeks in verband gebracht met de scheepvaart en hierbij even belangrijk als de term "buijldrager". Voor het jaar 1550, toen het zeekanaal Antwerpen-Brussel werd gegraven, gebeurde de aanvoer van goederen voor de belangrijke steden Brussel en Leuven, via Mechelen, via de Dijle of Zenne. Toen de goederen te Mechelen aankwamen, verkoos men gemakshalve en om sommige belastingen te ontlopen dikwijls de sinds Middeleeuwen en mogelijk reeds vroeger gekasseide weg Mechelen - Zemst te gebruiken en de goederen te Zemst op de binnenschepen te laden op de plaats waar nu de Kloosterstraat met de Brusselsesteenweg verbinding geeft. Derhalve was er een zeer belangrijke activiteit van cordewagenaars en buijldragers. Er werd wat tijd besteed aan goederen overladen van de weg naar het water en omgekeerd. Niet alleen dit aspect maar ook het drukke economische verkeer in het algemeen in de genoemde driehoek heeft gegeven tot het [voort]be­staan van deze term. Deze term is Belgisch of Zuid-Hollands. [ De term "wagenaar" [waghenaer] staat voor een bediende, bestuurder of een maker hiervan. Een cordewagenaar > crodewaghenaer > crodewaghencruder > croydewagencruder > kerdewaghencruuder > kruiwagenkruier of cordewagencruijer. Corde is crode. Een cordewagen of crode-; crude-;cudde-; crooy-; keurre-; körrewoagen; is een één of twee wielerige kruiwagen of een vier wielerige schuifkar wat onoverdekt rijtuig is, waarvan de bak onmiddellijk op het stel rust. En hieraan toegevoegd een koord of touw. Dit cord, koord of touw, werd gespannen door de kruier of cordeman bovenop zijn schouders, waardoor hij niet de kruiwagen alleen voortduwde, maar ook enigszins droeg. Dus twee handelingen in een. De cordewagens waren speciaal kruiwagens voor dit werk aangepast. In de Belgische stad Mechelen was dit een erkend ambacht en dus een een gilde  met een “rolle” [regelement] uit 1701. Deze ambacht is gespecialiseerd in het vervoer van vaten bier op “Cordewagens” [een soort kruiwagens]. De ver doorgedreven versnippering van de ambachten, liet niet toe dat brouwers zelf hun bier vervoeren. En dit is vast gelegd in “de rolle”.