Laatst bijgewerkt: 18-5-2007 22:32:47

BULTRUG MEGAPTERA NOVAEANGLIAE IN NEDERLANDSE WATEREN

Wederwaardigheden en laatste nieuws in omgekeerde volgorde! Het nieuwste nieuws bovenaan, ouder nieuws zinkt vanzelf omlaag

17 mei: toch weer gezien?

Geachte heer Camphuysen. Op donderdag 17 mei 2007, omstreeks 07:50 uur, zagen mijn collega Nico Bais en ik circa 0,2 tot 0,3 nm Noordwestelijk van de T1 - ton op het Marsdiep een groot donker "voorwerp" drijven. Het donkere voorwerp was lang en stak circa 10 ( tien ) centimeter boven water uit. Het water was spiegelglad. Twee kleine meeuwen doken in de nabijheid van dit voorwerp voortdurend in het water. Wij kwamen vanaf de Razende Bol ( MG 15 - ton ) met de patrouilleboot van het MBK, richting Marinehaven. We hebben dit voorwerp een aantal minuten zien drijven. Toen wij koersverlegde richting T1 - ton verdween het voorwerp onderwater. Met vriendelijke groet, SGTMBKM. Lubbers CVS MBK MHWD.

16 mei: geen vervolgwaarnemingen gemeld, ondanks gunstig weer

Vandaag [17 mei] hele dag op het water, prachtig weer en zeetje, 40 mijl weggeweest om Bultrug te zoeken, geen taal of teken. Verder geen enkele melding. helaas, lijkt met de noorderzon vertrokken. gr. Rutgert Oosterhuis, Het Sop

15 mei: geen vervolgwaarnemingen gemeld, ondanks gunstig weer

Het beeld van een wegzwemmende bultrug langs het Texelse strand (onderaan, ik heb de foto gemarkeerd met een rood onderschrift met twee ** ervoor) blijkt dramatischer dan gedacht. Dit was het [voorlopige] vaarwel van een walvis die voor een ronduit spectaculaire show in de Nederlandse kustwateren heeft gezorgd, daarna werd hij alleen nog een keer vanuit Den Helder op grote afstand gezien. OP naar het hoge noorden? We zullen zorgen dat zijn bijzonder kenmerkende rugvin in de walviscatalogus wordt opgenomen, zodat er eventuele vervolgwaarnemingen mogelijk zijn.

Deze link geeft bewegende beelden van de bultrug, zoals die werden gemaakt door Marc Plomp Digital Video

http://www.plompdigitalvideo.nl/beeldbank/BeeldbankFilms.aspx

14 mei: geen vervolgwaarnemingen gemeld, ondanks grote publieke belangstelling

Het was onstuimig weer op het Marsdiep en in de loop van de dag trokken er buien over het gebied waardoor het geheel een herfstachtig karakter kreeg. Media-aandacht was er volop en van heinde en verre waren walvisliefhebbers naar de Helderse zeewering en de Texelse dijk getrokken. Helaas, tevergeefs. Er werd tot dusver geen enkele waarneming gemeld. Hier en daar werden bruinvissen gezien en langs de dijk bij Kaaphoofd scharrelde een zeehond. Om belangstellenden goed op de hoogte te kunnen houden is het nuttig om alle waarnemingen (hoe ver weg ook) prompt te melden, zodat ze snel op deze site kunnen worden bijgewerkt. Alvast bedankt: kees.camphuysen@wxs.nl

Verschillende mensen hebben per e-mail of telefonisch hun bezorgdheid over de walvis-trips per bootje geuit. Deze bezorgdheid is in die zin terecht, dat een walvis zoals deze inderdaad gemakkelijk op stang gejaagd kan worden. Tot dusverre hebben de bootjes die bij de walvis voeren steeds netjes getracht om het dier niet klem te varen en benaderden het dier volgens het boekje (van achteren/opzij, stationair draaiend zo gauw dat kon). Slechts 1x werd een duidelijke respons waargenomen, daarbij zwom de walvis plotseling met hoge snelheid tussen twee stilliggende bootjes door na een onverwachte en complete koerswijziging tijdens het foerageren langs de dijk. Overigens ging het dier meteen daarna weer over tot de orde van de dag. De operators is gevraagd om de dieren omzichtig te benaderen, niet dichterbij te komen dan nodig en op ontwijkend gedrag te reageren door meer afstand te houden.

Aanbevolen gedrag voor bootjes: (1) Gun het dier de ruimte, nader van opzij van achteren, nooit voor de walvis varen, niet recht van achteren, (2) blijf op een zodanige afstand dat de walvis ongestoord kan doorgaan met waar hij mee bezig is (steeds minstens enkele tientallen meters uit de buurt blijven lijkt te voldoen voor dit rustige dier, internationale gedragsregels geven een afstand van 100m als algemene richtlijn), (3) reageer in elk geval direct op de walvis wanneer hij door het schip van koers verandert door afstand te nemen, vaar daarbij rustig weg, (4) motor uit of stationair bij onverwacht dichte nadering (bijvoorbeeld wanneer het dier zelf een kijkje komt nemen), (5) niet te veel bootjes tegelijkertijd, sluit het dier nooit in, geef elkaar om beurten de kans om te kijken.

En laten we hem nu eerst maar weer eens terugvinden…

De Bultrug van het Marsdiep wordt gefotografeerd vanaf “Het Sop” door Kees Camphuysen (links) en Rutgert Oosterhuis (rechts), zoals dat was te zien vanaf de Helderse zeewering op 12 mei 2007. De Texelse veerboot op de achtergrond.

Foto © Jan Wierda

Tip voor waarnemingen: De Helderse Zeewering tussen Huisduinen en Kaapshoofd is bij vloed (opkomend water) nog steeds de beste plek om een poging te wagen.

Informatie over het getij op: http://www.getij.nl/index.cfm?page=getijtafels&location=DENHDR

Normaal zoekt hij voedsel op minder dan 50 meter van de dijk. Zowel bij afgaand water als later tijdens opkomend water scharrelt het dier vaak langs de Texelse zuidkust, maar daar is er weinig van te zien, behalve vanaf een schip. De vloedstroom langs Texel is twee uur later dan de vloed langs Kaaphoofd, waardoor de bultrug met wat goede wil 2x van instromend water kan profiteren. Helaas zijn meeuwen nog niet erg geïnteresseerd in de bultrug, dus het zoeken naar meeuwenwolken levert niet altijd wat op.

Alle foto’s op deze site, behalve de oudste foto’s, zijn gemaakt vanaf het sportvissersbootje Het Sop (zie hier boven). Met dit bootje kan het dier gemakkelijk tot op zo 50-100 meter afstand worden benaderd (van opzij, om hem niet nodeloos te verstoren). Soms komt het dier zomaar op het bootje afzwemmen als het ware om even zelf van dichterbij te kijken. Het is zaak om dat “stil” (geen motor!) te laten gebeuren om geen risico’s te lopen. De schipper van Het Sop is bereid om walvissafaris te organiseren en hij is inmiddels helemaal ingevoerd in het doen en laten van dit dier en hij weet ook hoe hij met de walvis moet omgaan om hem niet te verstoren. De schipper heet Rutgert Oosterhuis, http://www.hetsop.nl/, het scheepje vertrekt normaal uit Oudeschild op Texel. Overleg voor mogelijkheden met Oosterhuis: 0222 310533 e-mail: info@hetsop.nl

13 mei: Bultrug foerageert opnieuw langs de dijk van Den Helder maar ook langs de Hors op Texel!

Vandaag is opnieuw de Bultrug waargenomen en met een klein bootje (Het Sop) gevolgd op zijn tocht door het Marsdiep. Omdat er sprake was van meerdere individuen is er onmiddellijk weer uitgevaren toen er een nieuwe melding kwam, later in de middag, nu niet vanaf Den Helder maar voor de Mokbaai op Texel. Foto’s wezen uit dat het om hetzelfde dier ging, zodat we nog steeds geen harde bewijzen hebben dat er meerdere dieren zijn. De bultrug heeft het kennelijk prima naar zijn zin en hij foerageert in turbulent (snel-stromend) water langs diepe geulen, langs de dijk van Den Helder en langs zanderige ondiepten voor de Texelse kust. Zo te zien foerageert het dier op kleine vis (zandspiering bij Texel, wellicht haringachtigen bij de Helderse zeewering. Bij Den Helder foerageert het dier aan de oppervlakte (dan verschijnt de wijd open bek aan de oppervlakte), voor de Texelse kust jaagt het dier langs de grond. Een fotoreportage:

Aanzienlijk grotere belangstelling langs de dijk van Den Helder (© Kees Camphuysen)

In de middag, tijdens de vloed, foerageerde de bultrug weer vlak langs de Helderse kust, min of meer zoals voorspeld. Een bultrug die tot verkeersopstoppingen op de dijk aanleiding geeft. (© Kees Camphuysen)

Minder vaak de kop gezien (korter ook vooral), maar alle kans om de rugvin eens goed vast te leggen. (© Kees Camphuysen)

Voordat het dier naar de kust trok, werd het midden in het Marsdiep gezien. Ondanks de kromme rug (en de diepere duiken die daarop volgden) kwam de staartvin nooit uit het water (© Kees Camphuysen)

Langs de dijk trok het dier al foeragerend steeds dieper de Waddenzee in, alle waarnemers op de dijk lopend erachteraan (© Kees Camphuysen)

Plotseling veranderde het dier van koers en zwom recht op de twee bootjes af die op enige afstand lagen te kijken (© Kees Camphuysen)

Vlak voor de bootjes werd nog een grote hap water genomen, waarna het dier onderdook, tegen één van de stilliggende bootjes aanzwom! Om vervolgens verder het Marsdiep op te zwemmen. Het leek een actie uit nieuwsgierigheid, korte tijd later keerde het dier terug om weer gewoon langs de kant te gaan foerageren (© Kees Camphuysen)

’s Middags was er opnieuw Bultrugalarm, nu een dier voor de Mokbaai op Texel. Opnieuw uitgerukt werd dit dier snel gevonden en de mensenmassa op de Helderse kust deed vermoeden dat we hier dan een tweede exemplaar te pakken hadden! Helaas, het ging hier om hetzelfde individu (zoals de foto hierboven laat zien), nu foeragerend op zandspiering in ondiep zanderig water langs het Texelse Hors-strand, dat tenslotte richting Razende Bol verdween. Radiocontact met Den Helder wees uit dat men daar inmiddels tevergeefs stond. (© Kees Camphuysen)

En zo vertrok het dier aan het einde van de middag weer richting nieuwe geulen (en nieuwe mogelijkheden tot foerageren?) rond de Razende Bol. Misschien tot morgen? (© Kees Camphuysen)

** Dit blijken zo’n beetje de laatste beelden van deze bultrug te zijn geweest, hierna volgden alleen nog enkele waarnemingen op afstand**

OPROEP OM NADERE INFORMATIE

Er is al dagenlang sprake van meerdere exemplaren (meerdere bultruggen dus) in het Marsdiep. Vandaag werd het volgende bericht ontvangen van Nick van der Ham:

[12 mei 2007] “Rond 12.55 heb ik met zekerheid twee beesten tegelijkertijd gezien!, eentje vlak onder de kust, waar iedereen naar zat te kijken, jullie ook [op het bootje; red.] en eentje er recht achter 300m verder het marsdiep op, schuin achter jullie. Ik en meerdere andere waarnemers hadden al eerder de indruk dat het om twee beesten ging, en even waren ze dus tegelijk te zien! Dit speelde zich af voor de uiterste NWhoek van de dijk Den Helder-Huisduinen, dat zal wel Kaap Hoofd zijn. Groet, Nick

HIERBIJ EEN DRINGENDE OPROEP OM HET AANTAL DIEREN IN DE GATEN TE HOUDEN: HOEVEEL BULTRUGGEN ZWEMMEN HIER ROND?? kees.camphuysen@wxs.nl

Let ook op de foto’s van Hans Verdaat van een dag eerder: heeft die Bultrug wel zo’n haakvormig vinnetje? Is dat een tweede exemplaar??? Graag veel meer foto’s van iedere bultrug die er maar opduikt, de individuele kenmerken moeten duidelijk genoeg zijn om meerdere dieren uit elkaar te kunnen halen. Hierbij een oproep om fotomateriaal. Richt vooral maar op de rugvin, die is het vaakst te zien.

12 mei: Bultrug foerageert langs de dijk van Den Helder!

Op de 12 mei wordt de Bultrug al snel herontdekt en het dier foerageert rustig langs de Helderse Zeewering (© Kees Camphuysen). Gezien vanaf Het Sop met dank aan Rutgert Oosterhuis.

Hier nog een paar indrukken van de walvis met open muil. In de keelzak zitten enkele tonnen water, langs de onderkaak zijn indrukken van (afgevallen) zeepokken te zien. Vissers suggereren dat hier weinig vis zit. Als dat zo is, dan zal dit dier snel verdwenen zijn. Chris van der Vliet (zeetrekpost Den Helder) vertelde echter een heel ander verhaal: “volgens mij is er op dit ogenblik aardig wat bliek voor de kust. Ook in de marine haven zie ik dat. Als er een sleper of een fregat weg vaart draait ie volgens mij soep van die scholen er komen honderden meeuwen en sterntjes op af. Dit zie ik eigenlijk de laatste 2 weken!. Misschien dat ie daarom zo dicht langs de stenen fourageert. Vanmorgen moet hij de stenen bijna geraakt hebben.”

Het gedrag hierboven heet “surface skimming” in goed Nederlands, het dier filtert de bovenste waterlaag op zoek naar vis of kleine diertjes (zooplankton).

Wat betreft de kans om dit dier ook te zien, met de huidige kennis is de beste suggestie: posteer je bij vloed bij Kaapshoofd op de Helderse zeewering en hoop dat het dier opnieuw langs de dijk komt foerageren. Op 13 mei is het hoogwater te Den Helder om 17:25, dat zou betekenen dat de vloed vanaf 10:45 uur stroomt (ruim later dan op 12 mei). Rond het middaguur is het dier dan opnieuw te verwachten…..?

Hieronder nog enkele beelden, waaruit goed te zien is hoe dicht het dier langs de kant zwemt!

Op deze foto is de rugvin (met wittige voorzijde) goed te zien, de kop en de blaasgaten zijn (links) net onder water verdwenen.

Hier is de rugvin nog wat duidelijker te zien: haakvormig met een duidelijke “bult” ervoor (vandaar Bult-rug). Het dier zwemt hier naar rechts.

Nieuws van gisteren:

11 Mei 2007 Mysterieuze walvis in het Marsdiep (10 mei 2007) blijkt Bultrug Megaptera novaeangliae

Op 10 mei werden tal van berichten werden ontvangen over een west of zuidwaarts langs de kust zwemmende walvis in het Marsdiep, bij Den Helder. Helaas ontvingen we vooral schattingen van de lengte en namen van allerlei dieren, maar niet een consistente beschrijving waaruit de soort kon worden opgemaakt.

Op 11 mei verschijnt het dier weer, nu voor de Mokbaai op Texel en Hans Verdaat (Imares Texel) weet enkele overtuigende foto’s te maken. Het gaat om een Bultrug. Na de stranding op de Maasvlakte van 7 oktober 2003, het wijfje met kalf voor de kust van Katwijk van december-januari 2003 (het kalf verdrinkt in december) en opnieuw een stranding op de Vliehors op 22 juni 2004 is dit de vijfde bultrug voor Nederland die voldoende kon worden gedocumenteerd

Hier is niet veel meer dan de rugvin te zien: stomp, onopvallend, maar genoeg voor determinatie. Op de achtergrond de Helderse zeewering (© Hans Verdaat)

Dichterbij, opnieuw de rugvin,\stomp, onopvallend, maar duidelijk met een brede vinbasis en (rechts) met een bult ervoor (de bult van de naam bultrug) (© Hans Verdaat)

Het dier vertoonde bij eerdere waarnemingen ook de staartvin, had een krachtige blaaswolk en zelfs de pukkels op de snuit zijn gezien door sommige waarnemers.

Ongeveer een week eerder werd een Bultrug gezien boven de Doggersbank. Het is waarschijnlijk dat het hier om hetzelfde individu gaat. De eerste 5 Bultruggen van Nederland volgen op een periode van honderden jaren waarin geen enkele stranding of waarneming in onze omgeving bekend is geworden. Het lijkt erop dat deze baleinwalvissen, in het kielzog van de verhuizende bruinvissen, in de noordelijke Noordzee weinig meer van hun gading vinden. Sinds de zandspiering-crisis van eind jaren tachtig zijn er steeds meer van dit soort “rare” meldingen in verschillende baaien rondom de Noordzee en de Oostzee gedaan. De toen jaarlijks overzomerende bultruggen van de Shetland Eilanden zijn nooit meer gezien.

Aanvullende meldingen en foto’s graag naar kees.camphuysen@wxs.nl, zodat we dit waarnemingsdossier goed kunnen opzetten!

Nieuws van eergisteren:

10 Mei 2007 Mysterieuze walvis in het Marsdiep

Tal van berichten werden ontvangen over een west of zuidwaarts langs de kust zwemmende walvis in het Marsdiep, bij Den Helder. Zoals gebruikelijk ontvangen we vooral schattingen van de lengte en namen van allerlei dieren, maar niet een consistente beschrijving waaruit de soort kan worden opgemaakt. Hier volgt een samenvatting van de berichten:

(1) In Den Helder staan 2 mensen van animedics op de dijk die me een walvis aanwijzen! Ze zeiden dat het een potvis was. Ik heb een half uurtje gekeken en denk dat het een dwergvinvis is. Het beest kwam 3x boven, zodanig dat ik z'n kop op een afstand van 200 m kon zien. Het was een behoorlijk spits hoofd. Hij was in totaal een meter of 7 denk ik. De rugvin zat vrij ver naar achteren. Het dier had ook duidelijke neusgaten voor zover ik kon zien. Die mensen van animedics zeiden door pieterburen gewaarschuwd te zijn, ze hebben foto's. Het dier zwom richting westen, totdat het uit het zicht verdween richting NW, rond kwart voor 7. Gedrag: hij kwam vrij vaak aan de oppervlakte, liet een paar keer zijn neus zien, ook een paar keer rugvin en staart. plaats: 1km ten oosten van de vuurtoren datum 10 mei 2007 18:10-19:40h (Oscar Bos, Ecomare). (2) Zojuist een melding binnengekomen van Hessel Wiegman, vaart met de Tempest nabij Den Helder. In de buurt van Kaap Hoorn nabij Den Helder heeft Hessel een zwemmende potvis (klein) gezien. Potvis ging in zuidelijke richting (De Brandaris). (3) Rond 14:00 werd er door een patrouilleboot van de politie/kustwacht een "walvis" gesignaleerd vlakbij de Helderse zeedijk. De lengte van het dier werd door de bemanning geschat op ongeveer de helft van de lengte van de boot (9.5m), dus 4.5-5 m. De kleur was egaal donkerbruin. Ongeveer 1.5 voor de staart zat echter een klein vinnetje, waarvan de voorkant wittig en de rest weer donkerbruin was. De breedte van de staart was 1-1,5 m en de achterkant van de staart was "gekarteld". Bovenop de kop zaten - niet ver uit elkaar en achter het spuitgat- 2 "oortjes" die wel 10-20 cm konden zijn?! De bemanning heeft met een mobiele telefoon 2 foto's proberen te maken, maar men kon nog niet zeggen of die ook gelukt waren (patrouillevaartuig, via Jan Boon). En tenslotte: (4) Heb begrepen dat het gaat om 3 bultruggen (Dominiek de Jong (RWS, DNN)