Determineertabel

 

Topographische en Militaire Kaart

van het

Koningrijk der Nederlanden

 

In paragraaf II.14 van het boek, dat de facsimile uitgave van de “Topographische en Militaire Kaart van het Koningrijk der Nederlanden” in 1973 begeleidde, merkt de schrijver Ir. J.A. van der Linden op dat het dateren van bladen van de T.M.K., waaronder wordt verstaan het vaststellen tot welke uitgave een bepaald blad behoort, om de volgende redenen een delicate aangelegenheid is:

 

“Wanneer de oplage van een blad uitgeput was ging men over tot herdruk, nadat eerst de steen aan de hand van de liggerbladen werd bijgewerkt. Helaas verzuimde men daarbij om op de steen de datum van herdruk te vermelden. Dit ernstige manco is pas in 1873 enigszins hersteld, toen besloten werd bij de herdruk onder de kaart te vermelden tot welke datum de kaart was bijgewerkt. Dit deed men door de bedrukte bladen rechts onderaan te voorzien van een ovaal stempeltje met de tekst “Herzien 18..”. Het gestempelde jaartal was niet het jaar waarin het blad werd herdrukt, maar dat waarop de wijzigingen betrekking hadden. In het algemeen is het zo, dat de druk plaatsvond in hetzelfde of het volgend jaar, maar uitzonderingen komen voor. Geeft de aanwezigheid van een stempel dus een ondubbelzinnige uitspraak over de uitgave van een blad, aan het ontbreken ervan kan men wat dit betreft geen conclusies verbinden, omdat het stempel lang niet op alle herdrukte bladen werd aangebracht.”

 

Op bladzijden 75-80 van het boek is een overzichtstabel van herdrukken opgenomen. Deze tabel vertoont op bladzijde 79 een ernstige drukfout. Vanaf blad 46 (Vierlingsbeek) zijn de regels een regelafstand naar beneden verschoven met als gevolg dat de regels op bladzijden 78 en 79 niet langer met elkaar sporen. De regel “1872 (100)” hoort nog bij blad 45 (’s-Hertogenbosch).

 

In de aanloop naar de facsimile uitgave heeft de Heer M.F. Fortuin, toenmalig bibliothecaris van de Topografische Dienst, een uitgebreide determineertabel samengesteld, aan de hand waarvan de meeste bladen van de T.M.K. voor de periode 1850-1875 eenduidig kunnen worden gedateerd. Deze tabel zit in een forse ordner met talloze aantekeningen van zijn hand. In de tweede helft van de zeventiger jaren heb ik de belangrijkste gegevens overgeschreven en in het begin van de negentiger jaren in een elektronische database omgezet. Via de volgende link (hier klikken) kunnen medeverzamelaars van grootschalige kaarten uit de 19de eeuw, beheerders van kaartenverzamelingen, antiquaren en veilinghouders nagaan tot welke uitgave een bepaald blad behoort.

 

Klik hier voor een overzicht van de uitgaven van de voorloper van de T.M.K., de Kaart van Krayenhoff.

 

Bijgewerkt tot 25 augustus 2005

Chris van Dijkum

Opmerkingen en vragen: cevdykum@wxs.nl

 

Linden, Ir. J.A. van der, Topographische en Militaire Kaart van het Koningrijk der Nederlanden, Fibula-van Dishoeck, Bussum, 1973, ISBN 90 228 3433 6

Brink, Dr. E.A.B.J. ten, De grote kaart van Krayenhoff en de postkaart van 1810, Opstel in Driekwart Eeuw Historisch Leven in Den Haag, Martinus Nijhoff, ’s-Gravenhage, 1975, ISBN 90 247 1759 0.

Geudeke, Drs. P.W., Choro-Topographische Kaart der Noordelijke Provinciën van het Koningrijk der Nederlanden, Fibula-Van Dishoeck, Haarlem, 1979, ISBN 90 228 3424 7.

Heijden, H.A.M. van der, De kaart van Nederland in de Franse Tijd, 1795-1814, Uitgeverij Canaletto/Repro-Holland, Alphen aan den Rijn, 2000, ISBN 90 646 9758 2.