| A |
|
|
| á dieu | vaarwel, god zij met u |
| a capita ad calcem | van begin tot het einde |
| a dato | vanaf heden |
| a dessein | naar een ontwerp |
| A di | op de dag |
| a dieu | vaart wel, god zij met u |
| a dorso | op de rugzijde |
a iudice ex officio
supplicans | aan de rechter op grond van zijn ambt verzoekende |
| a lapide | door een steen |
| a me pastore baptizatus | door mij pastoor, gedoopt |
| a mensa et toro | van tafel en bed |
| a meta | voor de helft |
| a nativitate | sinds de geboorte |
| a pari | van gelijke waarde |
| a priori | van te voren |
| a testato | erven (a) erven omwille van een testament |
| a.a | afk. ad acto, van elk evenveel |
| a.b. | afk. aurea bulla, gouden knop a.b.c. |
| a.b.c. | afk. abécé de la vie, eerste kinderjaren |
| a.C | afk. ante Christum, vóór Christus geboorte |
| A.C. | afk. anno Christi, in het jaar na Christus |
| a.c. | afk. academia, de academie |
| a.c. | afk academia, de acedemie |
| a.C.n | afk. ante Christum, in het jaar voor Christus |
| a.d. | afk. a dato, de dato
ook;; ante diem, vóór de dag |
| A.D. | afk. anno Domini, in het jaar Onzes Heren |
| a.g. | afk. aller genadigste |
| a.h. | afk. aller hoogste |
| a.h.d. | afk. deputatus, hiertoe benoemd |
| a.i. | afk. actum in senatu, handeling zoals besloten |
| a.m. | afk. ante meridiem, voor het middaguur, ‘s ochtens |
| a.m.d.g. | afk. ad maiorum dei gloriam, tot meerdere eer van god |
| a.p. | afk. à proteste, protesteren, zich verzetten, protest aantekenen |
| a.st | afk. ancien style, oude datum stijl |
| a.u.s. | afk, actum ut supra, akte als boven |
| aach | Aken |
| aam, | oude wijn, bier - en oliemaat van 1.552 hl, = 1/6 vat en aan 4 anker |
| aandoener | laken bereider |
| aangeboren | met de geboorte verkregen |
| aangetelt | uitbetaald |
| aanlegger | geldschieter
ook; aanklager |
| aas | handelsgewicht 1 aas =1/10240 pond afhankelijk van het gewicht van
het pond ca 0,047 gram |
| aasdomrecht | oud Fries rechtssysteem tot ca 1600 (het naaste bloed erft het goed) |
| aasen | munt |
| ab | van, vanaf, door |
| ab | vanaf het eerste begin, eigenlijk vanaf het eerste ei |
| ab adverso | vanwege de tegenpartij |
| ab hac | verward, in het wild praten, van de hak op de tak |
| ab hoc die | vanaf deze dag |
| ab hoc mense | van deze maand af |
| ab hodierno | vanaf heden |
| ab infantia | vanaf zijn kinderjaren |
| ab instantia absolvere | van het ten laste gelegde vrijspreken |
| ab inteltato | door versterf, zonder uiterste wil |
| ab intestation | bij versterf (erfopvolging zonder testament) |
| ab intestato | bij versterf (erfopvolging zonder testament), bij gebrek aan testament |
| ab intestato erven | erven omwille van de wet |
| ab obstetrice baptisatus est | is gedoopt door de vroedvrouw |
| ab omni tempore | van alle tijd, van oudsher |
| ab opus ius habentis | ten behoeve van de rechthebbende |
| ab ovo | zie ab |
| abactus | roof |
| abalieneren | vervreemden, overgeven |
| abamita | zuster van (bet)(over) groot,-(moeder, vader) |
| abandoreren | overgeven, verlaten |
| abassieren | omslaan, naar beneden slaan |
| abatement | toneelvoorstelling |
| abatia | zie abbatissa |
| abattage | het houwen, het ontginnen van erts |
| abattial | van een abdij |
| abattoir | slachthuis |
| abavia | betovergrootmoeder, voormoeder |
| abavunculus | broer van (bet)(over)grootmoeder |
| abavus | betovergrootvader, voorvader |
| abba(s)-tis | abt, van de abt |
| abbatiael cachet | ambtszegel |
| abbatissa | abdis, overste nonnenklooster |
| abbatteur | houthakker |
| abbaye | abdij, klooster |
| abbe | domme vrouw |
| abbé | aanspreektitel geestelijke, abt, eerwaarde priester, geestelijke |
| abbedesse | zie abbesse |
| abbedie | de waardigheid van abt |
| abbesse | abdis |
| abboucheren | toespreken, iemand spreken |
| abbreviatie | afkorting |
| abbreviature | verkorten |
| abbrevieren | samenvatten, afkorten, verkort schrijven |
| abcisez | een kind gesneden uit zijn moeders lichaam |
| abcudia | Abcoude |
| abdecker | vilder |
| abderiet | onnozele hals, domoor |
| abdicatio, | afstand doen, neerleggen van een functie |
| abdicationis | zie abdicatio |
| abdiceeren | ontzeggen |
| abdis | bestuurster van een (nonnen)klooster |
| abedie | abdij |
| abelspel | toneelstuk over hoofse liefde, (abel = mooi, fraai) |
| abenarius faber | ketelsmid, ketelmaker
ook; blikslager |
| abend des jahres | laatste dag van het jaar |
| aberreeren | afdwalen, verdolen |
| abhorrre(e)ren | ontzien, vrezen, afschrikken, tegenzin in hebben |
| abiectarius | meubelmaker |
| abii | vertrekken, heengaan, sterven |
| abiit | is vertrokken, gestorven, gesteldheid, toestand |
| abime | middenvlak op een wapenschild |
| abire | vertrekken, heengaan, sterven |
| abirunt | zij zijn vertrokken |
| abitum | zie abii |
| abject | verachtelijk, laag |
| abjudicatie | gerechtelijke ontzegging |
| abjudiceren | gerechtelijk ontzeggen |
| abjuratie | afzwering |
| abjureeren | geloof afzweren, afzweren |
| abjurer | geloof afzweren |
| ablactation | spenen, afwennen van de borst |
| ablata | gestolen goederen |
| ablution | (rituele) wassing |
| ablutus | gezuiverd, gewassen (door doopsel) |
| abmatertera | zuster van betovergrootmoeder |
| abnepos | kleinzoon van kleinkind |
| abnepotes | nakomelingen |
| abnepotis | zie abnepos |
| abneptis | kleindochter van kleinkind |
| abnurdus | vrouw van de achterkleinzoon |
| aboet | onderpand |
| aboleren | afschaffen, te niet doen, kwijtschelden, opheffen, intrekken |
| abolitie | kwijtschelding
ook;; brieven waar bij een zekere misdaad die door onwetendheid
of onnozelheid zijn begaan worden kwijtgescholden |
| abominatie | gruwel, afschrik |
| abomination | afgrijselijke daad |
| abomine(e)ren | verfoeien, afschrik hebben |
| aborderen | aanranden, aanklampen, aanspreken |
| abornementer | afpalen, afbakenen, uitbakenen, afbakening, jalonnering |
| aborneur | afpaler, landmeter |
| aborscap | familie |
| abortif | een dracht die dood ter wereld komt, miskraam veroorzakend |
| abortivus | te vroeg geboren, miskraam |
| abortus | zie abortivus |
| about | paal, grens
ook;; onderpand |
| abpatruus | broer van betovergrootvader |
| abra | dienstmeid, meid |
| abreiscap | koppelarij |
| abreptum | zie abripere |
| abreptus | weggenomen |
| abreptus morte | weggenomen door de dood |
| abrevieren | samenvatten, afkorten |
| abreye | koppelaarster |
| abri | afdak, wachthuisje, schuilhok |
| abripere | wegnemen, wegrukken |
| abripui | zie abripere |
| abrogatie | intrekking, afschaffing, opheffing der wet |
| abrogatio | zie abrogatie |
| abrogeeren | afschaffen, te niet doen, breken |
| abruptio | echtscheiding |
| abselveren | de absolutie geven |
| absens | zie absentis |
| absente | afwezigheid, afwezig |
| absente corpore | zie absente corpus |
| absente corpus | kerkdienst zonder aanwezigheid van lijk |
| absente secretario | bij afwezigheid van de secretaris |
| absente(e)ren | achterblijven, zich afwezig houden
ook;; ontvreemden, verduisteren |
| absente........ | in afwezigheid van ........... |
| absentia | afwezigheid |
| absentibus ........... | in afwezigheid van ......... |
| absentis | afwezig |
| absilvi | zie absolvere |
| absolucie winnen | vergiffenis verwerven van de geestelijke |
| absolut | onbepaald, plat uit, ronduit |
absoluta et extrema unctione
munitus | voorzien van absolutie en laatste oliesel |
| absolutie | afdoening, ontslagen van iets, geheel en al |
| absolutinis | zie absolutio |
| absolutio | absolutie, vrijspraak, ontslag van rechtsvervolging |
| absolution | zie absolutio |
| absolutum | zie absolvere |
| absolutus | vrijgesproken, onvoorwaardelijk |
| absolve(e)ren | vrijstellen van straf of vervolging, vrijspreken, van aansprakelijkheid ontheffen,
volvoeren, voltrekken, afdoen, ontslaan |
| absolvere | vrijspreken |
| absoudre | van rechtsvervolging ontslaan |
| absque | zonder |
| absque dubio | zonder twijfel |
| absteckeisen | richtstaaf om de rooilijn af te zetten |
| abstecklinie | richtlijn |
| absteckphahl | piketpaal, jalon |
| abstentum | zie abstinere |
| absterix | vroedvrouw |
| abstertricis | vroedvrouw |
| abstine(e)ren | onthouden, spenen (zich onthouden van) |
| abstinentie | onthouding |
| abstinere | zich onthouden, niet aanvaarden, weigeren, afhouden |
| abstinui | zie abstinere |
| abstract | afgetrokken, afgezonderd |
| abstrahe(e)ren | aftrekken, ontrekken |
| absurd | ongerijmd, kwalijk, ten propooste gebracht (ter zaken gebracht) |
| abt | bestuurder van een (pater)klooster |
| abteyker | apotheker |
| abuis | misslag, verzinsel |
| abundament | vrijbrief, vergunning tot…. |
| abundant | overvloedig |
| abundantie | overvloed |
| abundeeren | overvloedig zijn |
| abuseeren | misleiden, verzinnen, vergrijpen, vergissen, bedriegen |
| abuser | misbruiken, verkrachten |
| abusief | zie absivelyk |
| abusive | zie abusivus |
| abusivelyk | door misbruik, tegen het gebruik |
| abusivus | ten onrechte |
| abuteren | misbruiken |
| abuus | een misbruik |
| ac | en |
| ac quaetus conjugalis | gemeenschappelijk verworven door de echtgenoten |
| ac(k)et | list |
| ac. | afk. anno curante, in het betreffende jaar |
| acae | afk. à cause, door, wegens, vanwege, om |
| acajou | mahonieboom |
| acatholicus | niet -katholiek |
| acatoen | lastpaard |
| acc. | afk. acatholicus, niet katholiek |
| acc. | afk. accessit, aanhangsel |
| acc. | afk. accusations, aanklachten, beschuldigingen |
| accensus | accijns, belasting |
| acceorium | meehelpende, bijkomende |
| accept(e)eren | tot zijn voordeel nemen, aanvaarden, aannemen |
| acceptatie | aanneming, toestemming, aanvaarding |
| accepteur | aanvaarder, acceptant |
| acceptilacie | manier van een contract en de voorwaarden. |
| acceptilatie | een manier van ontslag, mondelinge kwijtschelding, kwijtschenking als gift |
| acceptis necessititatis… | zie accepto necessititatis… |
| accepto necessititatis… | na het ontvangen van de nooddoop (door de vroedvrouw) |
| acceptum | zie accipere |
| acceptus | ontvangen hebben |
| acces | toegang |
| accessoir | een zaak die uit een andere zaak voort komt
ook;; toevallig, bijkomende |
| accident | een geval, toeval, voorval |
| accidentael | een gebeurtenis, toevallig |
| accidentalia | niet vaste predikantsinkomen, verbonden aan ambtsverrichtingen zoals doop, huwelijken |
| accijns | belasting op verbruiksgoederen, tol, impost |
| accijnshuyss | plaats waar de belasting moet worden betaald |
| accipere | ontvangen, accepteren |
| accipi, | zie accipere |
| accisis | zie accisor |
| accisor(is) | inner van accijns (belasting) |
| accola | iemand die zich ergens vestigt |
| accommodabel | behulpzaam, geriefelijk |
| accommodacie | toevoeging, aanpassing, schikking |
| accommoderen | beschikken |
| accommodiren | tussenkomst |
| accomodabel | behulpzaam, gerijflijk ? |
| accomodatie | behulpzaamheid, genot, genoegen, winst, gerief |
| accomode(e)ren | profijtelijk, of behulpzaam zijn, voegen, schikken, |
| accompagneren | vergezelschappen ( vergezellen ?) |
| accontr(e)eren | toestellen, verfraaien |
| accontrement | toerustingen, gereedmaken, uitrusten |
| accoord | overeenkomst, verdrag |
| accord(e)eren | overeenkomende |
| accorderen | overeenstemmen |
| accordeur | orgelstemmer |
| accotoen | wambuis, overhemd |
| accouchée | kraamvrouw |
| accouchemont | moeilijke geboorte |
| accoucher | een kind baren, bevallen |
| accoucheur | vroedmeester, vroedvrouw |
| accoucheuse | verloskundige |
| accrementum | aanwas |
| accresceren | aangroeien, toenemen, aanwassen |
| accumuleren | ophopen, vergaderen |
| accuraat | bondig, nauwkeurig, welgeschikt |
| accusare | beschuldigen |
| accusatie | aanklacht, beschuldiging |
| accusé | aangeklaagde, verdachte, beschuldigde |
| accusée | zie accusé |
| accuseren | aanklagen, beschuldigen, betijen, aantijgen, |
| accys | tol |
| accysenaar | tollenaar, hoofdgaarder |
| accyzehuys | zie accijnshuyss |
| ache | selderie |
| acheel | zie achel |
| achel | graanmaat, 1 achel = 1/8 zak en 1/8 hectoliter |
| achendeel | het 1/8 e deel
ook;; een landmaat |
| achetendeel | zie achel |
| acheteur | inkoper, inkoopster, koper |
| acheteuse | zie acheteur |
| acht, | zie achten |
| achtbrief | brief waarin iemand in de ban wordt gedaan, opgelegde straf was vaak
vogelvrijverklaring en verbeurdverklaring van bezit |
| achtelinc | achtste deel van een maat |
| achteloos | eerloos |
| achten | zich beraden over ….. |
| achtende | achtste |
| achtendeel | het één achtste deel |
| achtendhalf | zeven en een half |
| achter | schade, nadeel
ook;; schatter, taxateur |
| achter (tag) | de zelfde dag over een week |
| achterbaecs | achter iemands rug, buiten zijn weten |
| achterbaren | achterneven, achterneven |
| achterboeren | achterneef, achternicht |
| achterboren, | zie achterbaren |
| achterclappen | belasteren, kwaadspreken |
| achtercleppierse | kwaadspreekster |
| achterclocke | avondklok |
| achterdeel | nadeel, voordeel en achterdeel, schade
ook;; inhoudsmaat voor graan = ca 18,3 ltr. |
| achterdijc | binnendijk |
| achterdijcsloot | achterwering, sloot achter de binnendijk |
| achtererve | het achter een huis gelegen erf |
| achtergelaten | nagelaten |
| achtergereide | staartriem van een paardentuig |
| achterghereyde | staartriem van een paardentuig |
| achterhalen (enen) | iemand in rechte van schuld overtuigen |
| achterhofstede | meestal een achteraf gelegen hofstede |
| achterhouwelijck, | tweede huwelijk |
| achterhuus | zie achterhuys |
| achterhuys | achterhuis |
| achterkintmaecht | bloedverwant in de derde graad vanaf de gemeenschappelijke stamvader |
| achterlatenisse | verzuim, omissie |
| achterleen | leen ontvangen van iemand die zelf leenman is over dat gebied |
| achterleenman | bezitter van een achterleen |
| achterling | inhoudsmaat voor graan = ca 6,5 ltr. |
| achtermoder | moeder in een gesticht |
| achterrechtsweer | achterneef |
| achterrichtampt | ambt van rechter in een plattelandsgebied met daarin een plaats dat een
rechtsgebied vormde |
| achterschriven | bijschrijven |
| achterstade | achterstallige schuld, achterstand |
| achterstede | zie achterstade, |
| achtersusterskint. | een maag (bloedverwant) van de derden graad, die in de derden graad staat,
gerekend vanaf de gemeenschappelijke stamhouder |
| achtervelilich | een rechtszaak verliezen |
| achtervolgen | nakomen, naleven, navolgen (van een wet, overeenkomst) |
| achterwaer(e)ghe | zie achterwaersterige |
| achterwaersterige | kraamvrouw, baker, verloskundige |
| achterwater | water van een watermolen stroomopwaarts |
| achterwesen | achterstallige vordering |
| achtgeevende op | rekening houden met |
| achtzehter (tag) | de achttiende dag (13 januari) na de geboorte van Jezus |
| acicularius | naaldenmaker |
| aciies | een toegang |
| ackerlant(s) | akkerland |
| ackerloon | vergoeding voor zaaisel |
| ackerman | landbouwer, boer |
| ackersieck | melaats, leproos |
| acoleren | omhelzen |
| acoliet | zie acolyte |
| acolyte | misdienaar |
| acqueste | verkrijging, aanwinning |
| acquiesc(e)eren | zich te vreden houden, berusten, toestaan |
| acquiësceren | zich te vrede houden, berusten, toestaan |
| acquirere | zie acquisitum |
| acquisiteur | bekomer |
| acquisitie | bekomingen |
| acquisitio haereditatis | bekoming van de erfenissen |
| acquisitum | verwerven, verkrijgen, in zijn bezit krijgen, bekomen |
| acquisivi | zie acquisitum |
| acquite | kwijtschelding, kwitantie |
| acquiteeren | kwijtschelden |
| acquittement | vrijspraak |
| acquitter | vrijspreken |
| acrobaat | zie acrobate |
| acrobate | kunstenmaker |
| acrostichon | naamdicht waarvan de beginletters van bepaalde regels een naam noemen |
| act. | afk. acturarius, snelschrijver, rentmeester, secretaris |
| acta | handelingen, akte |
| acta classis extraordinariae | de handelingen van een buitengewone classis (classicale vergadering) |
| acta classis ordinariae | de handelingen van een gewone classis (classicale vergadering) |
| acta classis revisoriae | de handelingen van een classicale vergadering, belegd voor het onvoorzien
of leren van de acta van (een) vorige vergadering(en) |
| acta deputorum classis | de handelingen van de deputaten of afgevaardigden van de classis |
| acta in forma (bij) | met een akte in de vereiste vorm |
| acta synodiprovincialis | de handelingen van de provinciale synode |
| actania | Terschelling |
| acte | een gedaan werk, een vonnis; een schriftuur, waar in verhaald wordt wat de
partijen, hebben gedaan, of verhandeld, verslag, handeling |
| acte de contrition | oefening van berouw (R.K.) |
| acte de décès | overlijdensakte |
| acte de naissance | geboorteakte |
| acte libelle | acte die de eis van de aanlegger bevat |
| acte personeel | opspraak op enige persoon tot enige daad |
| acte reëel | aanspraak op enig goed |
| acte van momberstelling | acte waarin vermeld de aanstelling van de voogd(en) |
| acte van uitwijsinge | acte van overhandiging nopens de goederen |
| acteur | zie actor |
| actie | het recht welk men ergens toe heeft, opspraak, aanspraak, aanspraak in rechte. |
| actie vercrijgen | opvolgen als eigenaar of rechthebbende |
| actien | inschulden, gerechtigheden |
| actiën | vorderingen, recht tot het instellen van een vordering |
| actien ende gerechtigheden | akten en recht op hebbende …. |
| actif | vernuftig, geestig, werkelijk |
| actijf | zie actif |
| actio in personam | aandeel, aanspraak op enig persoon |
| actionarius | winkelier, handelaar, koopman, venter |
| actis bannis | na het roepen, na de huwelijksafkondigingen |
| active | bedrijvig |
| actoor | zie actor |
| actor | aanklager, aanlegger (beschuldiger) |
| actoris | zie actor |
| actuarius | schrijver, secretaris, overheidsklerk |
| actueel | dadelijk, bezig, doende, oefenend |
| actum | geschied, opgemaakt, gepasseerd te....., op datum, handelen, drijven, gedaan |
| actum | zie ook; agere |
| actum approbationis | akte van goedkeuring |
| actum consentionis | akte van toestemming |
| actum et subsignatum | getekend na behandeling |
| actum in communi forma | akte in gewone vorm |
| actum in forma | formeel geschrift |
| actum in judicio | gedaan in het gerecht |
| actum in judicio ordinario | gedaan in het gewone gerecht |
| actum ut supra | akte als boven, zelfde datum |
| actum utsupra | gedaan als boven omschreven, verzocht |
| actus requisitis | van deze akte |
| acuciator | slijper |
| acufex | naaldenmaker |
| acuficus | zie acufex |
| acuminator | slijper |
| acupictor | zijden naaister
ook; zijde wever |
| acut | scherp, scherpzinnig, diep doordenkend |
| acute | zie acut |
| acyuit | betaling |
| ad | aan, bij, naar, tot, volgens, ten bedrage van |
| ad actum divisionis | tot de boedelscheiding, tot en met de boedelscheiding |
| ad aeternitatem transiit (obiit) | ging naar de eeuwigheid (overleden) |
| ad domum | aan huis |
| ad exhibendum | om iets te voorschijn te brengen |
| ad finem litis | tot aan het einde van het proces |
| ad hoc | voor deze zaak, b.v. direct beslissen |
| ad hunc actum requisitis | gevraagd voor het opmaken van deze akte |
| ad libitum | naar eigen goeddunken |
| ad matrimonium inscripti | ingeschreven voor het huwelijk |
| ad mon | afk. ad monitum, aanwijzing, vermaningen, berispen |
| ad pactum | bij het verdrag |
| ad patres | overlijden, naar de (voor)vaderen gaan |
| ad perpetuam memoriam | ter eeuwige nagedachtenis
ook;; op de eerstvolgende rechtdag |
| ad primam | eersten rechtdag
ook;; tegen den eerste (gemachtigde) |
| ad solemnizationem hujus | gevraagd voor het opmaken |
| ad te levavi | 1e advent, begin van het kerkelijk jaar |
| ad tempus | tijdelijk |
| ad usem | volgens gebruik |
| ad valo rem | naar de waarde |
| ad valorem | berekend naar de waarde |
| ad verbum | woordelijk |
| ad vitam | gedurende het hele leven |
| ad vota secunda | tot de tweede belofte |
| adamant | diamant |
| adamita | zuster van betovergrootvader |
| adamstag | Aswoensdag |
| adat | afk. advocat, advocaat |
| adavunculus | broer van betovergrootvader |
| adcat | afk. advocat, advocaat |
| adcensus | accijns |
| addeeren | toedoen, bijvoegen, aanlappen, optellen |
| addefinitivam usque | tot aan het eindvonnis |
| adderen | toevoegen, optellen |
| addiceeren | toezeggen, toestaan |
| addidi | zie adderen |
| addietie | toezegging |
| additie | toedoen |
| additien | toedoening ?, vergadering, optelling; ook, een schriftuur als genoemd, dienende
tot wederlegging van partijen, schriftelijke ingebrachte middelen |
| additum | zie adderen |
| add-on | afk. addition, toewijzen |
| addres | aanwijzing |
| addresserenen | beschikken, toezenden, aanwijzende |
| adel | alle edelen samen, groep personen met eigen voorrechten en veelal grondbezit |
| adelborst | jongeman van adel, jonker, cadet |
| adelkent | kind uit een wettig huwelijk |
| adeloscens | jongeman |
| adeloscentis | zie adeloscens |
| adelsuster | zuster uit een wettig huwelijk |
| ademptie | ontneming |
| adeo | zo zeer |
| adequatie | zie adequeren |
| adequeren | evenmatigen, evenredig in de juiste verhouding staan |
| aderdach | dag waarop men mag aderlaten |
| aderen | aderlaten |
| aderscro | doek om wond te verbinden na aderlaten |
| aderslach | aderlating |
| adherent | aanhanger, volgelingen, aanhangende |
| adherenten | zie adherent |
| adhereren | aanhangen |
| adheritance | iemand voor recht in een erve te zetten. |
| adhiberen | behouden, voortbrengen, aanwenden, bijbrengen |
| adhibitie | toebrenging, bijbrengen |
| adhortatie | aanmaning. aanporring, aanneming |
| adhorteren | aanporren, aanmanen |
| adi | heden, vandaag, van de dag |
| adiëren | aanvaarden, aannemen, onderwinden (op zich nemen), een erfenis
aanvaarden, beheren, aanslaan |
| adimeeren | benemen |
| adimpleren | vervullen |
| adiodicatio | door rechter toewijzen van eigendom, toewijzen, toewijzing, in bezit stellen |
| adiodicationis | zie adiodicatio |
| adioincten | personen die rechtvaardig zijn |
| adiousteren | toedoen, toevoegen |
| aditio hereditatis | aanheeringe ?, aanvaarding, of ondernemen van erfenis |
| adiudicare | zie adjudicatie |
| adiunctus | bezitter, bekleder van een ambt |
| adiusticatio | zie adiodicatio |
| adiusticiare | zie adiudicare |
| adiusticiatio | recht van bezit |
| adiutorium | hulp |
| adiutum | zie adiuvare |
| adiuvare | helpen |
| adiuvi | zie adiuvare |
| adjectie | toewerpen, bijweren |
| adjectie | toewerping, bijwerping (toevoegen?) |
| adjiciëren | toewerpen |
| adjoinct-maire | toegevoegd burgemeester
ook; plaatsvervangend burgemeester |
| adjoint | wethouder, schepen |
| adjointe | zie adjoint, |
| adjourne(e)ren | dagvaarden |
| adjt | afk. adjudant, adjudant(-onderofficier) |
| adjudant | onderofficier |
| adjudceeren | toewijzen, aanwijzen |
| adjudicatie | toewijzing, bij openbare verkoop van een roerend of onroerend goed,
aanbesteding, besteding, toekenning, aanwijzing |
| adjud-on | afk. adjudication, toewijzen |
| adjuncten | bijgevoegde personen |
| adjungeren | bijvoegen |
| adjuste(e)ren | gelijk maken, vereffenen, afpassen, afbetalen, afrekenen |
| adjuveren | helpen |
| adjuvereren | helpen |
| adlb | afk. adelborst |
| ad-lites | voor een proces |
| admatertera | zuster van betovergrootmoeder |
| admerum usem | voor zuiver gebruik |
| adminiculator | armenverzorger, aalmoezenier |
| adminiculen | hulpmiddelen |
| administrare | zie administratrice |
| administrateur | bewindhebber |
| administratis sacramentis | na het toedienen van de sacramenten |
| administratrice | beheren, uitoefenen, toedienen, besturen, bestuursambtenaar |
| administratus | bediend |
| administreren | bedienen, uitvoeren |
| admirabel | wonderlijk |
| admiratie | verwondering |
| admireren | verwonderen |
| admisi(e) | zie admittere |
| admissum | zie admittere |
| admittere(n) | toelaten, toegeven, vergunnen |
| admodum | zeer |
| admodum reverendus | zeer eerwaarde |
| admone(e)ren | vermanen, aanmanen |
| admonester | streng vermanen, ernstig terechtwijzen |
| admonitie | aanmaning, vermaning |
| admove(e)ren | aanvoeren, aanbrengen |
| adnepos | kleinzoon van (achter)kleinkind |
| adnepotis | zie adnepos |
| adneptis,-is | kleindochter van kleinkind |
| adneptisis | zie adneptis |
| adolescens | jong man ongehuwde man |
| adolescentia | jeugdige |
| adolescentis | ongehuwde jonge dochter |
| adolescentula | jong meisje |
| adolescentulo | jonge jongen |
| adonis | zeer (mooie) schoon, behaagziek jongeling |
| adopteren | een vreemde voor zijn kind houden |
| adoptie | aanneming tot kinderen |
| adoptif | aan te nemen en te verzorgen als zijn eigen kind |
| adoptivus | door adoptie bekomen |
| adorate dominium | de 3e zondag na epiphanias (6 januari) |
| adore(e)ren | aanbidden |
| adorneren | versieren, opschikken, optooien |
| adoubement | ridderslag |
| adpatruus | broer van betovergrootvader |
| adpendere | toebehoren |
| adpt | afk. enfant adopté, geadopteerd kind |
| adres | te richten tot, aanwijzing adresseren aan (hen te)(zich) |
| adscriberen | toeschrijven, toe-eigenen |
| adscriptie | toeschrijving, bijschrijving |
| adscriptus glæbæ | een bij de grond gerekende, grondhorige, lijfeigene |
| adsercriptie | toeschrijving, beschrijving |
| adseribeeren | eigenen, toeschrijving |
| adsistent | justitiehelper, helper schout
ook;; diender, soort veldwachter |
| adsistentie | bescherming, assistentie |
| adsisteren | identiteit bevestigen, aanwezig zijn bij |
| adstitit | was aanwezig |
| adstringeren | verbinden, dwingen, persen |
| adstructie | vastmaking |
| adstrueren | vast maken |
| adulatie | pluimstrijkerijen, verafgoden, vleien |
| adule(e)ren | pluimstrijken, vleien |
| adulta virgo | volwassen jong meisje |
| adulter | overspelig, echtbreker, echtbreekster, overspeler |
| adulterator | echtbreker, echtbreekster |
| adulteratrix | zie adulterator |
| adultère | zie adulter |
| adultereren | overspel bedrijven |
| adulterijn | uit overspel ontstaan, bastaard |
| adultérin ou adultérin | zie adulterijn |
| adulterinus | kind van ongehuwde vader en moeder |
| adulterium | echtbreuk, overspel |
| adultus | (bijna) volwassen |
| adumbrare | schetsen, tekenen |
| adumbrator | schetser, tekenaar |
| aduneren | verenigen, verzamelen |
| advanceren | vorderen |
| advans | voordeel |
| advena | vreemdeling |
| advenant | overeenkomst, bij gevolg, bij gelijke |
| advent | de tijd periode van 27 november tot 24 december, de laatste
vier zondagen voor kerstmis |
| adventus spiritus sancti | Pinksteren |
| advers | tegenpartij |
| adversaris | wederpartij |
| adverse | tegenpartij |
| adverseren | tegenstreven, tegenstaan adverteren berichten, mededelen in ‘t openbaar,
waarschuwen, verwittigen |
| advertissement | waarschuwing, bekendmaking. ook; een beschrijving van de grond van de zaak
inhoudend en die met rechtplaatsen bevestigd |
| advertissement van regten | een schriftuur waar in enige middelen en opmerkingen van rechten bijeen
gebracht werden |
| advi(e)s | een goeddunken, aanraadt, raadgeving |
| advise(e)ren | beraden, bezinnen, verwittigen, kennis doen |
| advitivus | bruidsschat, (gegeven door een ander dan de vader) |
| advocaat | een rechtsvoorspraak |
| advocaat-diaken | zaakwaarnemer, beheerder of boekhoudend diaken |
| advocat | zie advocatus |
| advocatus | verdediger, advocaat, helper |
| advoce(e)ren | toeroepen, voorspreken, iemands woord doen
ook;; pleiten door advocaat |
| advoe | pleitbezorger, voogd, gemachtigde |
| advoy | toestemming |
| advoyeren | toestemmen, bevestigen, van waarden houden, gestand doen |
| aeckervercken | met eikels vetgemest varken |
| aeder | opwellend water |
| aedes | huis |
| aedium | zie aedes |
| aedificie | gebouw, timmering |
| aedilis | kerkmeester, hoofdman, |
| aedituus | kerkwachter, koster, klokkenluider |
| aedium | zie aedium |
| aefdochte | goot, open riool |
| aeger | ziek |
| aegidius | gillis, gielis, jellis |
| aegrescere | ziek worden |
| aegri | zie aeger |
| aegritudine quadam | door een of andere ziekte |
| aegritudinis | zie aegritudo |
| aegritudo(dinis) | ziekte |
| aegror(oris) | ziekte |
| aegroris | zie aegror |
| aegrotare | ziek zijn |
| aegrotavit | was ziek |
| aegroto | ziek zijn |
| aegroto per ... dies | na een ziekte van ... dagen |
| aegrotus | ziek |
| aegyptus | zigeuner |
| aelgrond | slijk, slijkgrond |
| aelhuis | vismarkt, huis waar de vis verkocht werd |
| aeloelt | zeer oud |
| aelput | gierput |
| aem | inhoudsmaat, 1 aem = 1/6 vat, ca 150 ltr. |
| aemcupe | kuip met een inhoud van 1 aam |
| aemketel | ketel met een inhoud van 1 aam |
| aemteut | maat voor vloeibare stoffen |
| aen enen rechten | iemand ‘executeren ‘ door panding aan zijn goed |
| aenbehorende | er toe behoren, er aan verbonden |
| aenbestaeijen | aanbesteden |
| aenbesterven | door erfenis (dood) in eigendom krijgen |
| aenbijten | aanvallen |
| aenboort | recht van vergadering |
| aenboortich | toekomend door bloedverwantschap |
aenbrengen van een
hoffaert | het uitschrijven en bekend maken van verplichte gang naar het gerechtshof |
| aendeelen | toebedelen, erkennen |
| aendensmout | eendenvet |
| aendonkeren | donker worden, vallen van de avond |
| aen-ende bijsijn | aanwezig zijn, bij zijn |
| aenerven | in het bezitstellen, nalaten, als erfenis ontvangen |
| aeneus | koperen |
| aengeboorte | bloedverwantschap, geboorterecht |
| aengelanden, | aanliggende, belendende |
| aengelant | eigenaar van aanliggende, belendende percelen |
| aengevoordert | opgeëist |
| aengewendete | aangewende, geprobeerde |
| aenlandinge | aanslibben, aanwas van land door aanslibbing |
| aenleggers | eisende partij in een proces, degene die het geding aanspant |
| aenliggen | iemand opgedragen zijn. |
| aenlopen (enen) | toekomen. |
| aenrechten (enen aen iet) | iemand recht doen aan iets, hem daaraan eigenen. |
| aenrechtinge | het gerechtelijke vonnis uitvoeren
ook;; aanhouden of inbeslagname |
| aenroeren (aen iet) | betreffen. |
| aenrueren (aen iet) | zie aenroeren. |
| aensadt | aanzet, begin |
| aenschatten | bij executie toewijzen |
| aensech | beschuldiging |
| aenseggen (enen iet | aantijgen, ten laste leggen. |
| aensetten | een document van b.v. zegel voorzien |
| aensetter | eiser, eiseres in een geding |
| aensetteresse | zie aensetter |
| aenslach | het vasthechten
ook;: het punt, waar iets vastgehecht is |
| aenslaen | in beslag nemen |
| aensoeck | gerechtelijke aanmaning |
| aensoeken | gerechtelijk iets van iemand te verkrijgen, hem sommeren |
| aenspraecke | zie aensprake |
| aensprake | eis in rechte, aanklacht |
| aenspreken | een eis in rechte doen tegen iemand, iemand iets ten laste leggen. klager |
| aenstaen | aanhangig blijven, uitgesteld worden |
| aenstaender | aanstaande |
| aenstarken | zie aensterken . |
| aensterken (enen iet) | iemand iets ten laste leggen. |
| aensterven (enen. | door erfenis iemands eigendom worden. |
| aenstoot loyden | aan slijtage onderhevig |
| aensweeren | bij eed toe-eigenen, bv onder ede verklaren |
| aentale | beschuldiging |
| aentale | aanspraak in rechte, eis, beschuldigen |
| aentasten (enen) | aangrijpen, gevangen nemen |
| aentastinge. | gevangenneming |
| aenticht | beschuldiging |
| aentiën (enen iet | te laste leggen, aantijgen. |
| aenvaen | in bezit nemen, aanvaarden, aannemen, beslagleggen op,
aanhouden, aanvangen |
| aenval | het goed, dat aan iemand staande huwelijk krachtens erfrecht
ten deel valt |
| aenvallen | bij erfenis ten deel vallen, bepaaldelijk aan een van de echtgenoten
tijdens het huwelijk |
| aenvanc | het in bezit nemen |
| aenveert | aanvaard |
| aenvrouwe | grootmoeder |
| aenwalt | behartigen van een zaak voor een ander bij het gerecht |
| aenwedde | jaargeld |
| aenworpe | een persoon, in een gilde opgenomen zonder in de volle rechten en
verplichtingen daarvan te delen |
| aenworpelinck | door het gilde opgenomen zonder de normale rechten en verplichtingen |
| aeolus | Griekse god van de wind |
| aequali gradu | in gelijke graad (van bloed - of aanverwantschap) |
| aequalis,-is | gelijk, van de zelfde leeftijd |
| æquihieren | bevestigen |
| aequipagie | uitrusting |
| aequiperen | uitrusten, uitreien |
| aequipollent | gelijkmachtig, even veel uitwerkende |
| aequiteyt | billijkheid |
| aequivalent | gelijkwaardig |
| aequivaleren | gelijk gelden, evenwaardig zijn |
| aequivocatie | woordspeling, gelijknamigheid, dubbelzinnigheid |
| aequum | recht, billijk |
| aequus | gelijk, rechtvaardig |
| aerarius | rentmeester |
| aerarius faber | kopersmid |
| aerarius veteramentarius | ketelmaker |
| aerchlisticheit | bedrog |
| aernum | Arnhem |
| aert | aarde |
| aertgat | landweg, weg uitsluitend bestemd voor toegang tot het bouwland |
| aertlant | bouwland |
| aertmate | graanmaat, 1 aertmate = 3,677 decaliter |
| aesluyden | makers en verzorgers van het aas |
| aessen | dienst, diensttijd |
| aestas | zomer |
| aestatis | zie aestas |
| aestimare | schatten |
| aestimeren | waarderen, schatten, waardig achten |
| aestivus | van de zomer |
| aestuare | heet zijn |
| aet. | afk. aetatis, in de leeftijd van...... |
| aetas | leeftijd, in ouderdom van |
| aetatis (suæ) | in (op) de leeftijd van...... |
| aetatis annorum | in de leeftijd van......jaren |
| aetatis dierum | in de leeftijd van......dagen |
| aetatis hebdomadarum | in de leeftijd van......weken |
| aetatis horarum | in de leeftijd van......uren |
| aetatis mensium | in de leeftijd van......maanden |
| aetatis provectae | op gevorderde leeftijd |
| aetatis septimanarum | in de leeftijd van......weken |
| aeternitas | eeuwigheid |
| aeternitatatis | zie aeternitas |
| aeternus | eeuwig |
| aeu de la reine | reukwater |
| aevum | leeftijd, tijd |
| aextermijn | sterrenwichelaar |
| afbegeren | vergen, vorderen |
| afbernen | afbranden |
| afbesegelen (iet) | door een bezegelde akte afstand doen aan een recht |
| afbieden | afroepen, afkondigen |
| afboedelen | iemand zijn rechthebbende deel uit de boedel uitkeren |
| afbrant | verwoesting na brand |
| afbreker | iemand met geweld of list iets afnemen |
| afbroecken | een stukland afpalen, opmeten |
| afcnopen | afhandig maken, afnemen afsnijden |
| afcoemste | zie afcomste |
| afcoepen (iet) | aflossen |
| afcomelinc | nakomeling |
| afcomer | afstammeling |
| afcomste, | afstamming |
| afcopen | vrijkopen, door afkopen vrijstellen |
| afdagen | dagvaarden ter zuivering of ontlasten van een met rente bezwaard goed |
| afdak | soort schuur |
| afdanken | eervol ontslaan |
| afdeelen | ontkennen |
| afdelen | kwijtschelden |
| afdoen (iet) | betalen, voldoen. |
| afdoeningen | soort rekenkamer |
| afdrijf (doen) | werkzaamheden verrichten buiten de stadsmuren of plaats b.v. zijn weilanden of
akkers buiten de gemeente hebben |
| afdrupen | stilletjes zich verwijderen |
| afeigenen | iets aan iemand ontnemen bij gerechtelijk vonnis |
| afeischen | rechten van iemand vorderen of hem opleggen |
| afetten | afgrazen |
| aff te nemen | over te nemen |
| affabele | goed om aan te spreken |
| affairen | handel, koopmanschap, bekommering |
| affameren | verhongeren |
| affcleppen | bij klokgelui iets afkondigen |
| affectatie | najagen, nastaning ?, gretigheid |
| affecteren | behartigen, najagen, zeer begeren |
| affectie | genegenheid, hartstocht, toe neiging begeerte |
| affectioneren | toe neigen, beminnen |
| afferbott | schuld(in)vordering |
| affere | brengen, aanvoeren, ik heb gebracht |
| affes | afk. affaires, zaak, aangelegenheid, kwestie |
| affgaende | aftredende |
| affirmacie | iemand toezeggen achter de zaak te blijven staan |
| affirmatie | rechtsgeldige verklaring, bekrachtigen, bevestiging, betuiging,
bevestigen verzekeringen |
| affirmeren | verzekeren, bevestigen, betuigen, verzekeren van |
| affkennen | in rechte ontzeggen |
| affleggen | betalen |
| afflictie | kwelling, droefenis, hartzeer, lijden, verdriet |
| affligeren | neerslaan, kwellen |
| affluëren | toevloeien, overvloeien |
| affluivigen | overleden |
| affluxie | toevloeiing |
| affront | verkortingen, beledigen, hoon, eerroven |
| affronteren | verkorten, beledigen, verongelijken, honen |
| affschouwe | het schouwen, goedkeuren van iets dat gemaakt is |
| afftans | slecht uitziende |
| afganck | toegang naar een waterloop |
| afgrift. | het afgraven. |
| afhanck | zijbeuk van een kerkgebouw |
| afhendinge | afpaling van een erf. |
| afhillen | afhouwen, bv door de beul afhakken van een hand |
| afkerven | afschrijven |
| afkleppen | bij klokgelui afkondigen |
| aflijvig worden (dezer wereld) | overlijden |
| aflijvig, | dood |
| afliviheyt | sterven, overlijden |
| afluick | afsluiting tussen koor en kruisbeuk in een kerk |
| afpelsen | afranselen, afrossen |
| afrude | citroenkruid |
| afsceiden | laten varen, opgeven |
| afsceidinge | afpaling van een erf. |
| afscheet | grensscheiding |
| afscriven (iet) | door het opmaken van een akte afstand doen van een recht |
| afsetene | noemde men de bedrijver die zijn land in een andere gemeente bewerkte |
| afsighen | schuin naar beneden lopen |
| afslaen | weigeren |
| afslaen (iet) | aftrekken, korten |
| afslag | mindering (b.v. op de hoogte van een bijdrage) |
| afsliten (enen iet) | iemand bij vonnis het eigendom van iets ontzeggen ook: iemand
tot een geldboete veroordelen |
| afsmijten | om het leven brengen, vermoorden |
| afstamming | filiatie |
| afsteekijzer | richtstaaf om de rooilijn af te zetten |
| afsteeklijn | richtlijn |
| afsteekpaal | piketpaal, jalon |
| afstervinge | overlijden |
| afstrijken | afsnijden, afscheuren van een strook stof |
| after | achter |
| afterbaces | zie achterbaecs |
| afterbliven | wegblijven, niet verschijnen, niet plaats hebben |
| afterdijc | zie achterdijck |
| aftererve | achter het huis gelegen erf |
| aftergelaten | nagelaten, achtergelaten |
| afterkamer | achterkamer |
| afterlaeten | nagelaten, achtergelaten |
| aftermontag | dinsdag |
| aftersonntag | maandag |
| afterstede | achterstallige schuld |
| aftersusterskint | zie achtersusterkint |
| afterwesen | zie achterwesen |
| aftich | wettig, rechtmatig |
| aftinitas | aanverwantschap door huwelijk |
| afverbot | afkondiging |
| afverdienen | van iemand te vorderen hebben voor bewezen diensten. |
| afvluchtich | voortvluchtig |
| afwinnelijck | onteigenen, afnemen |
| afwinninge | gerechtelijk in bezit nemen, door gerechtelijke uitspraak weer in
zijn bezit krijgen van een goed |
| agaso | ezeldrijver, stalknecht |
| agasonis | zie agaso |
| âgé | ouderdom, leeftijd, de jaren |
| âgé de ..... ans | oud ........ jaar |
| agenda | lijst van inkomen, uitgaande stukken meestal voorzien van een
doorlopende nummering |
| agent | die voor iemand, iets uit te voeren aangesteld is, hof afgezand, zaakvoerder |
| agent municipal | beambte, ambtenaar |
| ager | akker |
| ager gandavensis | Sas van Gent |
| agere | doen , handelen, handel drijven |
| ageren | doen, verhandelen, in rechten handelen, dingtaal voeren |
| agger | dijk, wal |
| aggeris | zie ager |
| aggravatie | verzwaringen |
| aggraveren | beswaren, overladen, verzwaren |
| aggreatie | behagen, toestemming |
| aggrediëren | aanvallen, aangaan, toetreden |
| aggreëren | behagen, toestemmen |
| aggresseren | aanvatten, aanvallen, invaren |
| aghste | achtste |
| aghter | achter |
| aghtinge | aandacht besteden aan |
| agieren | betogen, met woorden iets duidelijk maken |
| agil | snel, behendig |
| agitator | ezeldrijver, volksmenner, onruststoker |
| agittarius | hand - of voetboogmaker |
| agnaat | zie agnatus |
| agnaetinis | zie agnaetio |
| agnaetio | bloedverwantschap van vaderskant |
| agnat | bloedverwant van vaderszijde |
| agnaten | afstammelingen in mannelijke lijn |
| agnatus /TD> | naaste bloedverwant van vaderszijde, |
| agnetentag | heilige agnes (21 januari) |
| agnitio | erkenning |
| agnitis | zie agnitio |
| agnomen | bijnaam |
| agnomiis | zie agnomen |
| agnosce(e)ren | erkennen |
| agnoscere | (kind) erkennen |
| agnovi, | zie agnoscere |
| agnus deo | Lam Gods, beeltenis van een lam dat kruis vast houdt, paaslam |
| agoen | de doodstrijd, sterfuur |
| agreeren | consenteren |
| agressor | aanvaller |
| agrestis | boer |
| agri | zie ager |
| agricola | landbouwer
ook;; heiligendag voor de landbouw, meestal 27 februari |
| agriculteur | landbouwer, boer |
| agrippina romanorum | Keulen |
| agrorum custos | veldwachter |
| agtbaar | achtbare |
| agtervolgt en nagekomen | nakomen en uitgevoerd worden |
| agtschleifer | barnsteenslijper |
| aïeul | grootvader |
| aïeule | grootmoeder |
| aïeux | voorouders |
| aiguillier | naaldenmaker |
| aiguiseur | slijper |
| aijsementsghelt | presentiegeld |
| aîné(e) | eerstgeboren (e), oudste |
| aischtag | as-woensdag |
| aitentag | feestdag van agathe (5 februari) |
| aker | koperen, ijzeren of blikken emmertje bij de waterput of regenton,
zinken wateremmer |
| akker | bouwland |
| akker | lengtemaat, 1 akker = 7m |
| akker | oppervlaktemaat 1 akker = 0,05 ha |
| aks | strijdbijl |
| akte | een opgemaakt geschrift dat rechtsgeldig is |
| akte van weeserije | aanstelling van voogden voor minderjarigen |
| al of som | geheel of ten dele |
| alb. | afk.albus
ook;; albs.wit, bleek |
| alba hebdomada | witte week, de week na Pasen |
| albator | bleker (van beroep) |
| albatricis | zie albatrix |
| albatrix | bleekster (van beroep) |
| albertijn | betaalmiddel, gouden munt genoemd naar Albert, aartshertog van oostenrijk,
in Nederland betaalmiddel van 1598 tot 1611 |
| albertus | gouden munt
ook; albertijn genoemd |
| albertus rixdaelder | zie albertijn |
| albicerdo | zeembereider, zeemtouwer |
| albis (sepultus) | in het wit (begraven) |
| album amicorum | vriendenboek |
| album studiosorum | naamlijst van medestudenten aan een bepaalde universiteit, jaargenoten |
| alcmaria(e) | Alkmaar |
| alde vader | grootvader |
| aldenardum | Oudenaerde |
| aldenmoder | grootmoeder |
| aldentalven | van ouderdomswegen |
| aldenvalckenberch | Oud - Valkenburg |
| alderman | oudste |
| alias .... | alias....
ook; bekend als .... , bijgenaamd, oftewel |
| alibi | elders |
| alicarius | brouwer |
| aliënabel | wandelbaar, dat vervreemd kan worden |
| aliënatie | vervreemding |
| aliëne(e)ren | vervreemden |
| alienigenus | buitenlander, in den vreemde geboren |
| alienus | vreemd |
| alii | sommigen, anderen |
| aliisque per multis | en anderen krachtens velen |
| alimentatie | opvoeding, levensonderhoud |
| alimente(e)ren | voeden, de kost geven |
| alinck | geheel, gans |
| aling | geheel, volkomen |
| alio morbo | aan een andere ziekte |
| aliquid | een of ander, iemand, iets |
| aliquot | enige, een aantal |
| aliunde | van elders |
| alius | ander |
| allato nullo impedimento | zonder dat er een beletsel was aangevoerd |
| allatum | brengen, aanvoeren |
| allatus | aangebracht |
| alleensluydende | eensluidend, gelijkluidende |
| allegare | aanwijzen, afvaardigen |
| allegatie | aangebrachte, aanwijzing |
| allege(e)ren | voortbrengen, of in rechten bijbrengen,aanwijzen, in rechte beweren, als bewijs in een proces aanvoeren |
| allegieren | aanbrengen |
| alleluia clausum | 9e zondag voor Pasen |
| aller heiligen | katholieke gedenkdag (1 november), in de Griekse kerk de 1e zondag na Pinksteren |
| aller mannen fastnag | alle mannen vastenavond ?, 6e zondag voor Pasen |
| aller zielen | katholieke gedenkdag (2 november), of op zondag 3 november |
| aller zwölfboten tag | dag van de twaalf apostelen, katholieke gedenkdag, 15 juli |
| alleutier | eigenerfde |
| alliance | trouwring, huwelijk |
| alliance en or | gouden metekrynck (gouden huwelijk) |
| alliantie | bondgenootschap |
| allié | (bloed)verwant, familielid |
| alliëren | verbond maken |
| alligement | lastenverlichting |
| alligieren | zich beroepen op, verwijzen naar |
| alllegatus est pro patre | aangewezen is als vader |
| allodiaal | niet leenroerig |
| allodiale goederen | vrije en on-leengoederen, vrijhaven |
| allodium | vrij eigendom |
| alloy | muntstof ? |
| alluderen | op spelen, het oog op hebben |
| allusie | inzicht op iets, |
| almanac, | jaarboekje. getijdenboekje |
| almanach | zie almanac |
| almanag | zie calendier |
| almatike | bovenkleed met wijde mouwen |
| almende | een aandeel in de weiden, bossen en, viswateren |
| almisse | aalmoes |
| alostum | Aalst |
| alse men recht | als men criminele executie doet |
| alsoo | zoo is het, zo besluiten wij... |
| alster | ekster |
| altare | altaar |
| altarista | kapelaan |
| altbüßer | schoenmaker |
| altbutzer | zie altbüßer, |
| altehant | terstond, aanstonds |
| altenteil | lijftocht, beding van levenslange verzorging van degene die een boerengoed enz. overgeeft |
| alter | andere, tweede |
| alterà die | de dag daarna |
| alteratie | verandering, het veranderde |
| alterceren | betwisten, bedingen |
| altereren | veranderen, verwisselen |
| altermutter | overgrootmoeder |
| alternatijf | verwisseling, van het een om het ander, het een of het ander |
| altervater | overgrootvader |
| altflicker | zie altbüßer, |
| altment | afk. aultrement, |
| altmoerken | betaalmiddel van geringe waarde |
| altmutter | grootmoeder |
| altoos | als wel |
| altvater | grootvader, patriarch, stamvader |
| altvordern | voorvaderen, voorouders |
| alumna | pleegdochter |
| alumnum | leerling |
| alumnus | pleegzoon, student, scholier, zuigeling, pleegzoon, beschermeling |
| alutarius cerdo | zeemleer bereider, zeemtouwer |
| alute | van het begin tot het einde |
| ama | zie aam, |
| amanuensis | schrijver, helper, klerk |
| amateur | liefhebber |
| amator | liefhebber, minnares, geliefde |
| amatrix | zie amator |
| ambacht | rechtsgebied met lagere rechtspraak onder het gezag van een schout, baljuw
of ambachts (heerlijkheid) |
| ambachtsbewaard-ers | het bestuur van de ambachtsheerlijkheid onder de ambachtsheer met daarnaast
nog de schout en het college van schepenen |
| ambachtsbrief | verklaring dat men zijn vak verstaat en bij een meester in een andere stad langer
dan een jaar heeft gewerkt |
| ambachtsheer | het hoogste feitelijke gezag in een ambachtsheerlijkheid |
| ambachtslieden | kleine zelfstandigen die hun producten met hun handen en eenvoudige
gereedschappen maakten. verkochten uit hun werkplaats / winkel |
| ambactiator | gezant, ambassadeur |
| ambages | omwegen, omreden |
| ambassade | bezending |
| ambassiator | ambassadeur |
| ambiëren | ergens na streven, verzoeken, vrijen, begeren |
| ambiguiteit | dubbelzinnigheid, dubbelduiding |
| ambiguus | zie; ambiguiteit |
| ambitie | manie, streven, begeerte, drift, neiging, woede, staatzucht ?? |
| ambla | Ameland |
| ambo | beide (n) |
| ambo hic nati | beiden hier geboren |
| ambo parochiani (mei) | beiden van deze parochie |
| ambochtsknaep | handwerksgezel |
| ambochtsknecht | zie ambochtsknaep |
| ambochtsyser | gilde stempel |
| ambochtszegel | ambtszegel, gildenzegel |
| ambolt | aambeeld |
| ambtsketen | teken van waardigheid van ambt |
| ambubaya | badknecht, masseur |
| amde | afk. amende, (geld)boete, bekeuring |
| ame | inhoudsmaat voor vloeistoffen, ca 138 ltr. |
| amel | soort tarwe |
| amenda | vergoeding |
| amende | boete, straf |
| amens | krankzinnig |
| amentis | zie amens |
| amer | ijker voor inhoudsmaten voor vloeistoffen |
| amersade | oppervlaktemaat, 1 amersade = 1/6 gras = 0,066 ha. |
| ames | niemand |
| amica | zie amicus |
| amicabel | vriendelijk |
| amicables | goede mannen, scheidslieden |
| amice | vriend, goede vriend, vriendelijk |
| amicitia | vriendschap, gilde |
| amicus | verre verwantschap |
| amiger | wapenhulp, page, edelknecht |
| amijs | vriend, minnaar |
| amiragius | admiraal |
| amireus | zie amiragius |
| amita | tante, tante aan vaderskant |
| amita magna | zuster van grootouders aan vaderskant |
| amita major | zuster van overgrootouders aan vaderskant |
| amita maxima | zuster van betovergrootouders aan vaderskant |
| amitini | kind van een zuster |
| amitini magni | kleinzoon van zuster |
| amitinus | neef, zoon van amita (=tante) |
| amitinus magnus | achternicht, kleindochter van amita magna |
| amitinusa | nicht, dochter van amita (=tante) |
| amitinusa magnus | neef, zoon van amita (=tante) |
| amivadi | zie amivadum |
| amivadum | Amersfoort |
| ammann | burgemeester |
| ammasseren | vergaderen |
| ammeister | gildenmeester |
| ammelaken | tafellaken |
| amoliëeren | uitroeien, verdelgen |
| amortiseeren | het goed in een dode hand stellen, betekend niet overdraagbaar meer |
| amphibolie | dubbelzinnigheid |
| amphibologie | een twijfelachtige/ duistere reden |
| ampl. | afk. amplissimus, hooggeëerde |
| ample | breed, wijd, ruim |
| amplecte(e)ren | omhelzen, aannemen |
| ampli(ë)eren | verbreden, uitbreiden |
| ampliatie | aanvulling |
| amplieren | verbreden |
| amplificatie | de verbredingen |
| amplissimus | hooggeëerde |
| amplissimus dominus | hooggeëerde heer |
| ampul | meestal klein flesje voor fijne olie |
| ampularius | flessenmaker |
| amrl | afk. admiraal |
| amstela | Amstel |
| amstelodamensis | Amsterdams |
| amstelodamum | Amsterdam, |
| amstelodami | te Amsterdam |
| Amsterdamse-voet | lengtemaat, 1 Amsterdamsevoet = 28,3 cm |
| an | of (in vraagzin), voor |
| an niversarium | jaargetijde, jaardag, vaak de herdenkingsdag van een overledene |
| anachoreta | kluizenaar |
| anagram | omgekeerde letter volgorde, in Ned. Indië was het gebruikelijk om bij een onecht
kind de naam van de vader in anagram te geven |
| anche | grootvader |
| ancheria | zie anker |
| ancilla | dienstmaagd, meisje |
| anclaghen | aanklagen |
| ancre | zie anker |
| ancxtene(e)ren | beangstigen |
| anderen daghes (des) | de volgende dag |
| anderlacum | Anderlecht |
| anderlinck | achterneef |
| anders worden dan te passe | zieker worden, sterven |
| andersweer | bloedverwant in de 2e graad, achterneef, kind van een volle neef of nicht |
| anderwollelaecken | ook anderwol genoemd, lakenstof gemaakt van wol van slechte kwaliteit |
| andriesgulden | gouden munt of penning met de afbeelding van de apostel Andreas, omstreeks 1420 |
| angelorum festum | feestdag van de engelen, 29 september |
| angelot | munt 17e-18e eeuw, gelijk aan 108 stuivers, met beeltenis van aartsengel |
| angelstok. | vishengel |
| angelus | gebed dat na het luiden van het angelusklokje wordt gelezen, meestal wordt
‘s middags bedoeld. |
| angewünschte kinder | geadopteerde kinderen |
| anglia | Engeland |
| anglice | in het engels |
| anglicus | Engels |
| angulus | hoek |
| anguste | eng, nauw |
| anheischig machen | zich verplichten, aanbieden |
| anhiligen | huwen, trouwen |
| anilis | bejaard |
| anima | ziel, persoon, een parochie van ...zielen |
| animadversie | aanmerking |
| animadverteeren | waarnemen, bevroeden |
| animam suo creator reddidit | gaf zijn ziel terug aan zijn schepper |
| animarum commemoratio | herdenken van de overledenen, 2 november |
| animeren | moed geven, aansporen |
| animeus | moedig |
| anker | inhoudsmaat, 1 anker = 1/4 aam, ca 37,5 ltr
ook;; vismaat ca. 50 kg. soms 30 kg |
| ankerkruis | beeltenis op een wapenschild in de vorm van een kruis met gespleten uiteinden |
| annalen | geschiedkundig verslag, in de betreffende periode geschreven, jaarboeken, tijdrekeningen |
| annalis | een jaar oud |
| annectereen | aanknopen, aanhechten |
| année bissextile | schrikkeljaar |
| annex | toegevoegd, aangehecht, bijgevoegd |
| annexeren | toevoegen, aanbinden |
| annexis | met bijbehoren |
| annexus | verbonden |
| annicheleren | te niet doen |
| anniculus | slechts een jaar oud |
| annihileeren | te niet doen |
| anno | in het jaar |
| anno aetatis (suae) .... mo | in het ,,,, de jaar van hun leven |
| anno domini | in het jaar van de heer |
| anno eodem ut supra | in hetzelfde jaar als boven |
| anno passato | (in) het afgelopen jaar |
| annonarius | korenhandelaar |
| annorum | jaren, van ... jaren |
| annoteeren | aantekenen |
| annu-(s) (m) | jaar |
| annuarium | jaarboek |
| annuatim | jaarlijks |
| annueeren | toestaan, toewenken |
| annularius (faber) | maliënkoldermaker |
| annullatie | vernietiging |
| annulle(e)ren | vernietigen, te niet doen |
| annuntiatinis | zie annuntiatio |
| annuntiatio | maria boodschap, 25 maart |
| anonima | zie anonimus |
| anonimus | naamloos |
| anonymus | zie anonimus |
| ans | oppervlaktemaat, 1 ans =1/12 pondemaat = 0.03 ha
ook;; ….jaar (oud) |
| anschaffer | inkoper |
| ansmeren | moet geven |
| ante | voor (tijd), tevoren |
| ante diem pridie | eergisteren |
| ante merianus | zie ante meridiem |
| ante meridiem | voormiddag (s) |
| antea | vroeger, tevoren |
| antecessis | zie antecessor |
| antecessor | voorganger, voorouder |
| antedictus | voornoemd |
| antenatus | stiefzoon uit eerste huwelijk (meestal is de vader overleden) |
| antesignarius | sergeant-majoor |
| anticipatie | voorkoming voor de vervaldag |
| anticiperen | voorkomen |
| antidotaal | een verzoek gedaan om te voorkomen dat iemand niet onverhoord bezwaard
wordt en alleen op het te kennen geven van partijen |
| antidotum | tegengift, |
| antiecksnijder | beeldensnijder, ornamentensnijder |
| antijcdraeyer | kunstdraaier, houtdraaier |
| antijks | zie antijg |
| antijq | oud, ouderwets, snaaks |
| antinumptiale | voorhuwelijkse (voorwaarden) |
| antipatye | afkeer, weerzin |
| antiqueren | afschaffen, te niet doen |
| antiqui | voorouders |
| antiquus | (zeer) oud |
| antistes | pastoor |
| antlaßtag | witte donderdag, donderdag voor Pasen |
| antlaßwoche | stille week voor Pasen |
| antwerp | dam, opgeworpen grond tegen het water |
| antwoord met middelen | een schriftuur van een verweerder waarin hij verscheidene redenen gebruikt om
zijn beweringen waar te maken en de eisen van de partijen van stuk tot stuk te weerleggen |
| anus | oude vrouw |
| anusus | zie anus |
| ao, (met boven treepje) | anno, in het jaar |
| ao1568 | afk. anno, in het jaar 1568 |
| ap | afk. apres, na |
| apart | afgezonderd |
| apeert | onbeschaamd |
| apehesje | kinderkleding
ook; apenrokje |
| apelle(e)ren | noemen, in beroep gaan |
| apelleren | zie appellare |
| apengeter | kopergieter |
| apengießer | zie apengeter |
| apiarius | imker |
| apliq | afk. apostolique, apostolisch |
| apocha | kwitantie, kwijtscheldingbrief, handschrift |
| apocryph | verborgen, twijfelachtig, ongeregeld |
| apointieren | beredeneren |
| apoplexia | beroerte |
| apostaat | zie apostaet |
| apostaet | rebel, tegen spreker, afvallige, verloochenaar (niet willen kennen) |
| apostel | bode |
| apostille | beroepsbrief, kanttekening, naschrift, aanbeveling toegevoegd aan een petitie
of memorie, vaak in de marge geschreven |
| apostille | op de kantstrook getekende bescheid, en uiting op het verzoek |
| apostilleren | op de kantstrook aantekenen |
| apostolicus | pauselijk |
| apotecarijs | zie apothicaire |
| apothecarius | zie apothicaire |
| apothicaire | apotheker |
| appaiseren | bevredigen |
| apparent | waarschijnlijk, schijnbaarlijk, mogelijk, naar het schijnt |
| apparenté | aangetrouwd |
| apparentie | schijnbaarheid |
| apparitio domini | verheerlijking van de heer, 6 januari |
| apparitor | opzichter |
| appatissement | schatting, geldheffing |
| appeleerder | voorman bij de kerkenbouw |
| appeleren | aan roepen, te weten, een of meerdere getuigen |
| appelkruis | heraldisch figuur, bolkruis |
| appellare | noemen, in beroep gaan |
| appellatur | wordt genoemd, heet |
| appelleren | weerroepen, herkennen, herverzoeken |
| appelton | geijkte ton, vat voor meten van hoeveelheid appels |
| appendere | ophangen aan |
| appendix | aanhangsel, toevoegsel |
| appensement | dag van ( het ) beraad |
| appertinentiae | toebehoren, wat er bij hoort |
| applauderen | prijzen, toejuichen |
| applicatie | toepassing |
| applicatie (bij) | in aansluiting, vervolgens |
| appliceert | opleggen, aanlegen, zich sterk voor maken |
| appliceren | toepassen, ten propoosten (onderwerp van gesprek) brengen |
| applikieren | toevoegen |
| appoinctement | beslechting, uiting |
| appoincteren | bestemmen, iemand ergens bescheiden (ontbieden) |
| appointement | schikking in rechte, beschikking, vaak in de kantlijn vermelde beschikking op het verzoek |
| appointeren | beslissen, beschikken |
| apprehendatie | gevangenneming |
| apprehenderen | gevangen nemen, vrezen, duchten, in hechtenis, vast houden, vangen, aantasten |
| apprehensie | bevatting, begrijpen, hafte, hechtenis |
| apprehensio(nis) | gevangenneming |
| approbare | goedkeuren |
| approbatie | goedkeuring (door de overheid), bestemming, gestading |
| approbatio(nis) | goedkeuring |
| approbeerde | goedkeuren |
| approberen | zie approbare |
| approberen | goedkeuren, van waarden houden, toestaan, gestaden, betogen |
| approcheren | naderen, benaderen |
| appropriëren | zich toe-eigenen, zich toeschrijven, toekennen |
| appt | afk. appointement, salaris, bezoldiging, traktement |
| aprenderen | arresteren |
aprës quíl a été donne
lecture du présent acte
de décës aux coparans
à signé | na het voorlezen van de acte van overlijden aan de aanwezigen hebben zij
met ons ondertekend. |
| apricator | bleker |
| aprilis | april, van april |
| aprovechiëren, sich | zich bevoordelen |
| apt | nut, bekwaam |
| apud | bij, in ... meestal gevolgd door plaatsnaam , voor |
| apud acta | voor 't gerechte, wettelijk, bij volmacht |
| aqæductus | sloot, waterloop |
| aqua | water |
| aquensis | van Aken |
| aquilex | bronmeester |
| aquis granum | Aken |
| aquiten | bekende |
| ar(o)l(a)unum | Arlon |
| ara | afk. algemeen rijksarchief |
| arabilis | ploegbaar |
| arabilis terra | beploegbaar, bebouwbaar land |
| arator | landbouwer, landman |
| aratrorum faber | ploegenmaker |
| aratrum | ploeg |
| arausio | Orange (fr.) |
| arbalista | schutter met slinger |
| arbeid | barensweeën, baring, moeite
ook; barensnood |
| arbiter | gekozen rechter, bemiddelaar |
| arbiters | scheidslieden, middelaars, goedemannen, kerslieden |
| archebisschop | zie archevêqué |
| archevêqué | aartsbisschop |
| archichancelier | aartskanselier |
| archichater | geneesheer, lijfarts |
| archidiaconus | aartsdiaken |
| archiduc | zie archidux |
| archiducem | zie archidux |
| archiduchesse | aartshertogin |
| archidux | aartshertog |
| archieffonds | een in dezelfde archiefbewaarplaats berustende groep gelijksoortige en/of
verwante archieven |
| archiepiscopus | aartsbisschop |
| archigenes | geneesheer, lijfarts |
| archipincernarius | opperschenker |
| architrclinus | rentmeester |
| archivalium | archiefstukken |
| archvermoen | achterdocht |
| arckebouseeren | schieten met vuurroeren |
| arcketike | jicht |
| arcolarius | schrijnwerker |
| arcuarius | bogenmaker, arm - en voetboogmaker |
| arcularius | schrijnwerker |
| ardivicum | harderwijk |
| area | erf, hofstede |
| arebeyer | arbeider, los werkman, pakkendrager |
| aremborst | zie armborst |
| aren | hun |
| arenaci | zie arenacum |
| arenacum | Arnhem, te Arnhem |
| arestant | beslaglegger |
| arfpacht | erfpacht |
| arg ende list | zie argelist (sonder) |
| argelist (sonder) | zonder arg ende list, te goeder trouw, zonder kwade opzet |
| argentarius | bankier, wisselaar |
| argentarius faber | zilversmid |
| argentorati | zie argentoratum |
| argentoratum | Straatsburg, te Straatsburg |
| argentum | zilver |
| argheid | ondeugd, slimme streek |
| arguatie | beknibbeling, twist-propoost (twist gesprek) |
| argueren | twistredenen |
| aricheyd | zie argheid |
| ariet fieff | land toebehorend aan een leen, achterleen |
| arithmetijcke | de kosten van tellen |
| arkeltoren | hangtorentje op een hoek van twee gevels |
| arm | wandkandelaar |
| arma(orum) | wapenen |
| armarium | arsenaal |
| armborst | handboog, niet draagbare grote boog |
| armborstier | boogschutter |
| armbosse | armenfonds |
| armbruster | handboogmaker |
| armelijnen | hermelijnen |
| armenproviso(o)r | lid en/of bestuurder van het armenbestuur of armenfonds |
| armgout | gouden armband |
| armiductor | schermmeester, vechtmeester |
| armiger | schildknaap |
| armijn | bontwerk, hermelijnen |
| armille | armband |
| armkind | kind op de arm ten graven gedragen, tot ca. 1 jaar oud |
| armmeester | persoon belast met de armenzorg |
| armonie | zoet geluid |
| armonizeren | zoet geluid maken, |
| armozijde | zie armozijn |
| armozijn, | dunne zijde- of katoenachtige stof, veelal als voering gebruikt, soort tafzijde, taf |
| aromatopola | kruiden-, specerijhandelaar |
| arpen | lengtemaat |
| arr | afk. arrerage, lijfrente uitkering |
| arra | wellekom geld, godspenning |
| arrable | uit zijn verhouding getrokken, wat er niet toe doet |
| arrement | gedinggrond, het fundament waar het proces op gegrond is, plei-derving, pleiderf ? |
| arrepitius | bezeten |
| arrest | beslag, besluit, bezetting, bekommering, op iemands persoon, of tegoed,
ook; het gewijsde en de besluiten van den rechter |
| arrest wijsen, (by) | uiterlijke recht doen, zonder dat men daar van vorder, of in hoger beroepen mag |
| arrestadia | achterstallige betalingen, beslagen |
| arrestant | vordering, arrestant, hij die beslag laat leggen |
| arrestbrake | ontvluchten, ontvreemden van in beslag genomen goederen, uitbreken uit de cel |
| arreste | aanhouding, beslaglegging op goederen |
| arreste(e)ren | vast houden, in verzekering en bedwang houden, bezetten, bekommeren, beslaan,
benauwen, bedwingen, ingevolge een bevelschrift beslag laten leggen |
| arrestpenninck | handgeld |
| arrier | achteruit |
| arrière-grand-mère | overgrootmoeder |
| arrière-grand-oncle | broer van de overgrootvader of overgrootmoeder, vader van de oudoom of oudtante |
| arrière-grand-père | overgrootvader |
| arrière-grand-tante | zuster van de overgrootvader of overgrootmoeder, moeder van de oudoom of oudtante |
| arrière-neveu | achterneef |
| arrière-nièce | achternicht |
| arrière-petite-fille | achterkleindochter |
| arrière-petite-nièce | achter -achter nicht |
| arrière-petit-fils | achterkleinzoon |
| arrière-petit-neveu | achter-achter neef |
| arrière-vassal | achter leenman |
| arrière-vieillesse | zeer hoge ouderdom |
| arriveren | aan land komen |
| arrondissement communal | arrondissement van de gemeente |
| arsate | heelmeester |
| arsater | heelkunde |
| arsaterie | zie arsate |
| art | afk. article, artikel, opstel, verhandeling |
| art noch ergien | zonder bedrog of arglist |
| articulo mortus (is) | op het moment van sterven |
| articulus | moment, artikel, punt |
| artifex | ambachtsman, handwerksman |
| artifex loricarius | riemenmaker |
| artifex organorum | orgelmaker, orgelbouwer |
| artifice | kunsthandel |
| artificie | konst-handel?(kunst-handel ?) gekunsteld, onnatuurlijk, kunst |
| artificieel | kunstig, gekunsteld, kunstmatig |
| artl | afk. artillerie, geschut |
| artsene | artsenij |
| ascat | scheldwoord voor een (jonge) vrouw, slordige meid, luie vrouw |
| ascedent | dat wat opklimt of oprijst |
| ascendens | voorgaand, opgaand, opklimmend |
| ascendenten | voorouders, de ouders, hun ouders |
| ascenderen | opklimmen |
| ascensio domini | hemelvaart des heren, 2e donderdag voor Pinksteren |
| ascentie | een opstijging |
| aschermittwoch | woensdag in de 7e week voor Pasen |
| asem | adem |
| asichdoem(sch) | rechtspraak volgens het Aasdomrecht, vooral in Friese omgeving |
| asimuleren | veinzen |
| asnapium | Gennep |
| aspera | Asperen |
| aspiciens a longe | 1e advent |
| assator | kok, kok van de gaarkeuken |
| asschevyster | luiwammes |
| assecteren | navolgen, bejagen (streven naar) |
| asselijk | askleur |
| assequeren | bekomen, verkrijgen, vervolgen |
| asserens se nominari | die beweert te heten |
| asserere | beweren, bekennen |
| assereren | verzekeren |
| assertio | verklaring |
| assertione matris | volgens de verklaring van de moeder |
| assertionis | zie assertio |
| assertum | zie asserere |
| asserui | zie asserere |
| asseruit | heeft bekend |
| asserveren | behoeden, bewaren |
| assesseur | bijgevoegde, bijzitter |
| assessor | staat iemand terzijde, toegevoegd lid van het bestuur of moderamen |
| assidué | vlijtig |
| assiette | grondslag, grondslag voor de belasting |
| assigieren | belegeren |
| assignare | toewijzen, aanwijzen, machtigen |
| assignat | hij (zij) wijst aan |
| assignatie | schriftelijke opdracht tot betaling van een geldsom aan een derde, wissel |
| assigneert | bewijst |
| assigneren | toeschrijven aan, |
| assinatus | gemachtigde |
| assindria | Essen (d) |
| assise | belasting, accijns
ook; het rechtsgebied/ ban waarin de assisen geldig waren |
| assisia | consumptiebelasting, onkosten bij openbare verkoping |
| associëren | vergezelschappen, met elkander verenigen |
| assopiëren | stillen, in slaap wiegen, sussen |
| assumeeren | aanvaarden, aanstellen |
| assumpti mariæ | Maria te hemelopneming, 15 augustus |
| assumptie | benoeming, aanneming, opnemen |
| assumptinis | zie assumpti mariæ |
| assumtie | bijneming, aanneming, toeneming |
| assureren | verzekeren |
| ast is | zo is het is |
| astans | zie astantes |
| astantes | de aanwezigen |
| astantibus | aan de aanwezige |
| astare | erbij staan, erbij zijn, aanwezig zijn |
| asteriet | opaal |
| asthma | astma |
| asthmate | door asthma |
| asthmaticus | astmalijder |
| astringe(e)ren | prangen, toeprangen, te samen dwingen |
| astronomische tekens | aanduiding om kleuren in heraldiek aan te geven Zon = goud, Mars = rood,
Jupiter = blauw, Venus = groen, Saturnus = zwart, Mercurius = purper |
| astructie | bewering |
| astrueren | opbouwen, aanbouwen, aantimmeren, tot een fundament stellen |
| asverwig | askleurig |
| aswoensdag | zie aschermittwoch |
| asyl | vrijplaats, schuilplaats |
| atache | aanhangsel, is een schriftelijk consent op 't gene gedaan is, dat men aan
enige stukken hangt, of daar bij voegt |
| atamita | zuster van oud-betovergrootvader |
| atavia | oud-betovergrootmoeder |
| atavunculus | broer van oud-betovergrootmoeder |
| atavus | oud-betovergrootvader |
| atelier | werkplaats |
| aterling | bastaard, uit ontucht ontstaan kind |
| athée | godloochenaar, ongelovige |
| atheist | god-vergeter, god-verlogener, godverzaker |
| atheïst(isch) | zie athée |
| atmatertera | zuster van oud-betovergrootmoeder |
| atnepos | zie atnepos |
| atnepotis | kleinzoon van achterkleinkind |
| atneptis | kleindochter van achterkleinkind |
| atpatruus | broer van oud-betovergrootvader |
| atque | en |
| âtre | haard, stookplaats |
| atrebatum | Arras (fr) |
| atribueren | zich doen mengen in een zaak |
| atroce | gruwelijk |
| att | afk. attestatie, attest, getuigschrift, verklaring, bewijs |
| attaché | geboeid, (vast)gebonden (aan) |
| attactum | bereiken |
| attaque | aanranding
ook; aanval, bestorming, uitval, overval, |
| attaque à main armée | gewapende overval, roofoverval |
| attaque(e)ren | aanranden, aangrijpen, aanvallen |
| attediose | met vijandige bedoelingen |
| atteindre (70 ans) | (70 jaar) worden |
| atteindre | bereiken, halen, komen |
| attenant | aangrenzend, belenden |
| attenderen | aanvallen |
| attent | toehorend |
| attentaat | onderwind, bestaan tegen verbod |
| attentaten | feitelijkheden tegen het verbod van een rechter |
| attente | met aandacht |
| attente(e)ren | beproeven, onderstaan, ondervinden, ondergaan |
| attentie | toeluistering, aandachtig aanhoren |
| atterminatie | verlenging, uitstel |
| atterminatiebrieven | brieven van uitstel, om voor een zekeren tijd van zijn schuldenaars niet
overvallen te worden |
| attermineeren | uitstellen |
| attestand | getuige |
| attestari | bevestigen, getuigen |
| attestatie | getuigschrift van lidmaatschap, verklaring, getuigenis |
| attestatio de morte | bewijsschrift van overlijden |
| attestatio de vita | bewijsschrift van leven |
| attesteren | getuigen, verklaren |
| attestor | betuigen |
| attinentia | aanhorigheid |
| attinentiae | toebehoren, aanhorigheden |
| attinentiarum | zie attinentiae |
| attingi | bereiken |
| attrape nigaud | boerenbedrog |
| attraperen | betrappen, achterhalen |
| attribuëren | toeschikken, toevoegen, toe-eigenen |
| attuli | brengen, aanvoeren, ik heb gebracht |
| au delà | het hiernamaals |
| aubépine | meidoorn, haagdoorn |
| auberge | herberg |
| aubergiste | herbergier |
| aucellator | valkennier |
| aucellatoris | zie valkennier |
| aucte | afk. autorite, gezag autoriteit, macht |
| auctionator | handelaar, die goederen veilt |
| auctor delicti | bedrijver van een misdaad |
| auctor gentis | stamvader van een familie |
| auctor(-is) | diegene die iets heeft veroorzaakt, rechtsvoorganger |
| auctoris | zie auctor |
| auctoriseren | machtigen, erkennen |
| aud | afk. audit, accountantsonderzoek, revisor |
| audience | (rechts)zitting |
| auditie | aanhoren, controleren |
| auditor | toehoorder, scholier, student |
| auditoris | zie auditor |
| audivit dominus | vrijdag en zaterdag na Aswoensdag |
| auermacher | uurwerkmaker |
| aues | afk. autres, ander |
| auffahrt | hemelvaart |
| aufgebote | huwelijksaankondiging, ondertrouw |
| aufugeren | ontvlieden, doorgaan, weglopen |
| aufwatter | kelner, opdiener |
| auge | trog, voe(de)rbak, drinkbak |
| augmenteren | vermeerderen |
| augst | augustus |
| augusta trevirorum | Trier |
| augusti | van augustus |
| augustijn | lengtemaat, 1 augustijn = ca 4,5 mm |
| augustin | kloosterling van de orde der Augustijnen, Augustijn, Augustines |
| augustus | 8e maand |
| aujour d' hui | vandaag, heden, nu, heden ten dage |
| aula | hof |
| aulacum | tapijt |
| aulaeorum opifex | tapijtwerker |
| aulicus | van het hof, hoveling |
| aulmousnir | iemand die aalmoezen geeft of verdeeld. |
| aumône | aalmoes, milde gave |
| aumônière | gordelbeursje |
| auré | gouddruppels |
| aurelia | Orléans (fr) |
| aureliae | te Orléans (fr) |
| aurifaber | goud - en zilversmid |
| aurifex | zie aurifaber |
| aurifodinarius | goudgraver |
| auriga | voerman |
| aurore | dageraad, morgenstond, morgenrood, oranjegeel, goudgeel, |
| ausgehender monat | de tweede de helft van de maand |
| ausgeher | bode, voorbode |
| auspice | op gezag van |
| australis | zuidelijk |
| auszahler | betaalmeester |
| autaer | altaar |
| autem | echter |
| autentijkelijk | naar waarheid |
| authentijcq | bekrachtigt, geloofwaardig, het eerste ontwerp |
| authentique | rechtsgeldig |
| authentiquement | zie authentique |
| authentiseren | bekrachtigen, krachtig maken |
| authorisatie | machtiging, toestemming, bekrachtiging, last, volmacht |
| authoriseren | machtig maken, gezag geven |
| authuer | maker van een geschrift |
| autment | afk. autrement, anders, niet erg, |
| autographum | eigenhandig vervaardigd stuk, dus geen kopie of afschrift, grondschrift,
eigenschrift, grondtekst (die later vertaald is) |
| automne | herfst |
| autre part | aan de andere zijde |
| auts | afk. autres, anderen |
| autumnalis | van de herfst |
| autumnus | herfst |
| auxilie | hulp |
| av. | afk. avant, voor |
| av. J. C. | afk. avant Jésus Christ , datum, .... voor Jezus Christus. |
| ava | grootmoeder |
| avagaar | handboor met knop aan bovenzijde |
| avancement | vordering, bevordering |
| avanceren | vorderen, bevorderen |
| avant l' aurore | voor dag en dauw |
| avantage | voordeel |
| avec la promesse de mariage | met de belofte dan te trouwen |
| avenant | evenredigheid |
| avent | oven |
| aver | om, over |
| averghegheven | overeengekomen |
| averoud | overoud |
| avers | afkering, tegenpartij |
| averse | regenbui, stortbui, plensbui |
| averse orageuse | onweersbui |
| averseeren | tegenstreven,tegenstaan |
| avetronc | onecht kind |
| aveu | bekentenis, erkenning, het bekennen
ook;; toestemming, medeweten |
| aveugler | blind maken |
| aveux | zie aveu |
| avi, | grootouders |
| avia | zie ava |
| avia | zie avi |
| avitus | van grootvader, voorvaderlijk |
| avoceren | afstemmen, ontraden |
| avoine | haver |
| avond | de dag vóór het feest. bv de korstavond is 24 december |
| avondbedinge | avondgebed |
| avondmaaltje, | kerkboek speciaal voor het avondgebed |
| avont | vanavond |
| avontclocke | tijdsip waarop allerlei verbodsbepalingen in werking treden
ook; wanneer de
stadspoort gesloten werd |
| avontlicht | poortklok |
| avontuir | geval |
| avousen | op iemand gezondheid drinken |
| avril | april |
| avuncula | tante van moederszijde |
| avunculus | oom van moederszijde of zwager der zuster |
| avunculus magnus | broer van grootouder aan moederszijde |
| avunculus maior | broer van overgrootouder aan moederszijde |
| avunculus maximus | broer van betovergrootouder aan moederszijde |
| avus | grootvader |
| avus plur avi | grootvader, grootouders, voorouders |
| avys | waarschuwing, advies |
| aweit | wachtpost, wacht, schildwacht, nachtwake |
| ax(el)el | Axel |
| axioma | een gemene regel |
| ayer | eierenhandelaar |
| ayeul | grootvader |
| az. | afk. azuur, in heraldiek de kleur blauw
ook lazuur genoemd, vaak ook als bl. afgekort |
| azen | voeden, voldoen |
| azur | azuur |