| B |
| B | afk. begraafregister |
| B. | afk. bandboekdeel |
| b. | afk. boisseau, geheimhouden |
| b. | afk. baptisatus, gedoopt, gedoopte |
| B.L. | afk. benevole lector, welwillende lezer |
| B.M. | afk. Beatae Memoiae, zaliger gedachtenis |
| B.M.V. | afk. Beatae Mariae Virginis |
| b.p. | afk. baptizatus parocho, gedoopt door de pastoor |
| b.s. | afk. baptizatus sacellano, gedoopt door de kapelaan |
| ba.roen | baron, is een “ghenooten of banreheren”. |
| baa neus | snotneus, druipneus |
| baad | bode |
| baaierd | herberg, ook; passantenhuis voor vreemdelingen die behoeftig waren |
| baaierdboef | landloper, zwerver |
| baak | vuurtoren |
| baander | baanspinner lijnslager in een touwslagerij |
| baanderheer | ridder met het recht om onder eigen banier (vaandel) vazallen aan te voeren |
| baanrots | zie baanderheer |
| baar | teken in heraldiek, linker -schuinbalk |
| baarkind | kind ten graven gedragen op een baar, ca. 1-12 jaar oud |
| baarlyk | in eigen persoon |
| baarsgewijs | teken in de heraldiek, in de richting van een linkerschuinbalk geplaatst |
| baas | meester |
| baay | grof wollen stof |
| babijn | garenklos |
| baccalaureus | geleerde, academici, (de laagste graad) |
| baccorf | broodmand |
| bacexcijns | cijns geheven over het bakmeel voor brood |
| bachten | achter |
| bachtenbliven | achterblijven |
| bachwaerdich | zie bacwaerdich |
| baciser | wafelijzer, braadpan |
| back | kuil onder watermolenrad, voorste afdeling van een diligences |
| backe | baksel |
| backenslaen | oorvijg geven |
| backerheghe | zie backerige |
| backerige, | bakkersvrouw |
| backerscool | houtskool, hout in een bakoven |
| backershuus | bakkerij |
| backijser | ijzeren bak - en/of braadpan |
| backiser | zie backijser |
| backousen | soort broek |
| bacovens | bakoven |
| bactoereye | bakhuis |
| bacvonnis | vonnis gewezen zonder aanwezigheid van de partijen |
| bacwaerdich | hij die in gebreke blijft, hij die niet aan zijn verplichtingen in rechte voldoet, die niet op de dage verschijnt. |
| bacwaerdich, | die aan zijn verplichtingen niet voldoet, juridisch gezien |
| bacwaerich | zie bacwaerdich |
| bacwarich | zie bacwaerdich |
| bacwoordich | onwaar, niet ter zake doende. |
| badden | baden |
| badenkemken | weiland voor de paarden van de bodedienst |
| baderie | zie badestove |
| badestove | badhuis |
| badigeonneur | witkalker |
| baduhennae lucus | Veluwe |
| baduit | inhoudsmaat, 1 baduit = 1/4 kan en ca 0,4 ltr voornamelijk in Noord. Brabant |
| baecvleesch | varkensvlees |
| baeicamer | badkamer |
| baeicupe | badkuip |
| baelge | slagboom, hek, paalwerk. ook; een als plein afgezette plaats |
| baelgie | voogdij, rechtsgebied van een landsheer |
| baemesse | feestdag van St. Baafs, 1 oktober |
| baenroodse | zie banreheer: |
| baer | bloot, naakt, ook; baring, verlossing, heraldiekteken, linker schuinbalk in een wapen, geeft meestal bastaard aan, ook; (lijk)baar |
| baerachtich | zwanger |
| baercleet | lijkkleed |
| baerdbecken | scheerbekken |
| baerde | bijl |
| baerhuus | huisje waar de lijkbaar in werd opgeborgen |
| baerschuldich | kennelijk schuldig, volkomen als schuldig erkend |
| baersen | ter wereld brengen |
| baert | het baren, ook; gezichtsbeharing |
| baertmaker | zie baertmakere |
| baertmakere | barbier, aderlater, heelmeester |
| baertscherer | zie baertmakere |
| baertse | bijl |
| baerweder | storm, zeer slecht weer |
| baes | patroon van een werkman |
| baevenverhaelde | bovenvermelde |
| baeykijn | baaien kledingstuk |
| baffen | blaffen |
| bagage | reistuig |
| Bagalosum | Bakel |
| bage | kostbare ring, ook; kostbaarheden |
| baggaerden | baggeren, uitbaggeren |
| baggaertsvat | emmer om bagger te scheppen |
| bagge | gouden sieraad |
| baggele | biggetje |
| bagijn | zie beghina, ook; kindermuts |
| bagine | bagijn, lekenzuster van een vrije ‘geestelijke’ orde |
| bagne | strafkolonie, inrichting voor dwangarbeid, deportatieoord |
| bague | (vinger)ring |
| baguette de sourcier divinatoire | wichelroede |
| bagynmeester | zie bagynmeister |
| bagynmeister | begijnmeester, opzichter/ ambtenaar belast met toezicht over een begijnhof |
| baharren | kind baren |
| bahut | boerenkast, |
| bahuut | grote koffer, meestal met leer overtrokken |
| bail | wijze van beheer van de heerlijkheid (gebied) |
| baill | afk. bailliage, baljuw-, drossaardzaken |
| baille | zie balie, |
| bailli | baljuw, drost, drossaard |
| bailliu ende schout | baljuw en schout |
| baiulus | besteller, drager, bode |
| bajulus | zie balie |
| bak | graanmaat, 1 bak = 1/4 mud, = 4 spint, ook; soms 1/4 hl, ook; 1/8 deimt. ook; turfmaat, 1 bak = 3000 ltr. |
| bakaker. | koperen, ijzeren of blikken emmer bij de regenton |
| bake | (levend) varken, ook; gezien geslacht varken, zijde varkensvlees |
| bakelaar, | laurier |
| bakelaarkruut, | laurierbladeren |
| bakelaerbloem | Zie bakelaar |
| baken | bakken, ook; sein |
| bakenspec | varkensspek |
| baker | bakker |
| bakermand | langwerpige mand of houten bak |
| bakermat | zie bakermand |
| bakersfooi | 3 stuivers |
| bakevlees | varkensvlees |
| bakkersstoof | steenbakkers oven |
| baksjen | oorveeg |
| balade | gedicht waarvan de laatste strofe begint met een opdracht aan de prins |
| baladeuse | kar |
| balance | wegen, vergelijken |
| balancemeester | waagmeester |
| balanceren | balans, weegschaal, evenaar |
| balc | houten balk, zoldering, dakbalk |
| balch | balg |
| balchhont | wachthond, waakhond |
| balcknoot | draagsteen onder een balk |
| balcsteen | oplegsteen voor een draagbalk |
| bald | spoedig |
| bale | dansen |
| balgen | ruzie hebben, vechten |
| balger | vechtersbaas |
| balie | inhoudsmaat, 1 balie = 2 ton ook; tobbe, kuip, mand |
| baliemand | grote platte vierkante mand, voor linnengoed en kleren. |
| balistarius | handboogmaker, boogschutter |
| baliu | zie baljuw, komt ook voor als baeliu, baelju, balgu, |
| baliuwinne | baljuwsvrouw |
| baljuw | landvoogd, landdrost, ambtenaar, door de landsheer met de rechtspraak in een zekere streek belast rechter in het algemeen. In heerlijkheden met hoger, middelbaar en lager gerecht was een baljuw de rechtstreekse vertegenwoordiger van de heer |
| baljuw | Ook; die over het halsrecht en de straffen van de misdaden aangesteld is |
| baljuwschap | ambt van een baljuw, rechtsgebied van een baljuw verdeeld in schoutambten, bevolking in het rechtsgebied van de baljuw |
| balk | heraldiek teken, dwarsbalk |
| balle | kaf |
| ballenbinder | inpakker, emballeur |
| ballerigghe | danseres |
| ballijncbouc | boek waarin aantekeningen van veroordeelde misdadigers en hun straf |
| ballinc | gerechtelijke brief met volmacht voor executie van de straf of vonnis |
| ballinchuus | huis voor het opsluiten van de “bannelingen” |
| ballist | wapen in de middeleeuwen |
| ballius | opperrechter, landvoogd, grafelijk ambtenaar, hofmeester, baljuw, regent |
| ballivus | zie ballius |
| balmont | slechte voog |
| balnetator | badmeester, houder van een badinrichting, scheerder, barbier, kapper |
| balsane | windvaan, windwijzer |
| de balt legghen te terne | een gerechtelijke handeling |
| Bamestra | Beemster |
| ban | rechtsgebied, rechtsdistrict, ambacht, ook; veroordeling, verbanning als straf, afkondiging van gerechtelijke handeling |
| banboec | register of boek met de optekening van de namen en begane misdaden |
| banck | zie bank |
| banckrechten | rechten zoals zij in het bankgebied gelden |
| banclock(e ) | de klok, waarmede het stedelijk bestuur de burgerij samenriep, om haar hun bevelen of verordeningen kenbaar te maken. |
| bancstede | een plaats op de …..banken, door een burger gepacht om zijn waren te koop te stellen, ook; een plaats in een kerkbank, waarop het recht eveneens gekocht werd |
| band | boekdeel, ook; omvangmaat van riet, dikke bos = 33 cm, dunne bos = 24 cm |
| bandach | rechtsdag |
| bandage | ijzeren wielband |
| bandelier | draagriem voor geweer |
| banderol | vlag of wimpel aan een lans, vaak met opschrift |
| banderolle | vlag, wimpel |
| bandijc | een belangrijke dijk, welke gerechtelijk geschouwd werd, waarop een dwang voor onderhoud rust |
| bandinc | de formele rechtzitting, terechtzitting waarvoor alle dingplichtige worden opgeroepen |
| banditen | ballingen |
| bandsgewijs | heraldiekteken, geplaatst in de richting van de rechterschuinbalk |
| bandyt | uitgebannen, balling |
| banent | beemd, weiland |
| bangenoot | medelid van een schepenbank |
| banier | soort vlag aan een stok |
| baniken | copuleren, neuken |
| baninge | beschuldigd van moord |
| banistiek | vlaggenkunde |
| bank | pijnbank |
| bankerot | failliet |
| bankert | onecht kind |
| banmeester | libelmeesters, een raadslid, bevoegd tot het uitbrengen van een / besluit over een rechtszaak, door het geestelijk gerecht bij de raad aanhangig gemaakt. |
| banmolen | dwangmolen, verplicht te gebruiken molen |
| bannaliteit | verplicht gebruik van de banmolen |
| banne | het gedwongen gebruiken van de molen, ook; begrensd rechtsgebied |
| bannen | vonnissen, verbannen als straf, ook; plechtig bijeenroepen |
| bannen (enen) | in den (kerk)ban doen. |
| bannerheer | ridder met het recht om onder eigen banier (vaandel) vazallen aan te voeren |
| banni | verbannen |
| bannich | zie bannen |
| bannir | zie banni |
| bannissement | verbanning, ballingschap |
| bannum | behorend tot de banne, gedwongen gebruik van b.v. de molen, bakoven |
| bannus | (huwelijks -) afkondiging |
| bannus actis | na de (drie) afkondigingen |
| banoven | bakoven, waar verplicht gebakken moest worden, dwangoven |
| banpanhuus | brouwhuis, verplicht te gebruiken brouwerij |
| banqueroetier | bankbreker, achteruit vaarder? |
| banquier | bankier |
| banregister | register van gecensureerde lidmaten |
| banreheren | bezitter ener geheel van de landsheer onafhankelijke heerlijkheid |
| banst | ronde korf van biezen of stro |
| banthont | kettinghond voor bewaking van het erf |
| banues | snotneus |
| banwerc | verplicht werk voor de gemeenschap waar men voor werd opgeroepen |
| bap | afk. baptisatus, de gedoopte |
| bapirifex | papiermaker |
| bapt | afk. baptizatus gedoopt |
| baptême | doop, het dopen, doopsel |
| baptisabatur | hij is gedoopt |
| baptisare | zie baptisata est |
| baptisata est | zij is gedoopt |
| baptisati sunt | zij zijn gedoopt |
| baptisatus | de gedoopte, gedoopt |
| baptisatus a ministro haeretico | gedoopt door een ketterse bedienaar |
| baptisatus est | hij is gedoopt |
| baptisavi | ik heb gedoopt |
| baptiseeren | naam geven, dopen, schyngeven? |
| baptiseren | zie baptiseeren |
| baptisma | doopsel |
| baptismate necessitatis | door de nooddoop |
| baptismatis | zie baptisma ook; van de doop |
| baptismum | doopsel |
| baptismum necessitatis | nooddoop |
| baptismus | zie baptisma |
| baptista | zie baptizator |
| baptista (Johandes de doper) | Johannes de doper, 24 mei |
| baptiste | doopsgezind |
| baptizare, | zie baptisata est ook; dopen |
| baptizatio | dopen, wassen |
| baptizator | de doper |
| baptizatorum | van de gedoopten |
| baptizatus. | gedoopt, afk. bapt. |
| baptizavi | ik heb gedoopt |
| bar | arm, naakt |
| barb | afk. barbie, kapper, soms heelmeester |
| barbacane | schietgat |
| barbaren | die kwaad spreken |
| barbaricarius | zijdewerker, zijdewever |
| barbaricius | zie barbaricarius |
| barbaricus | zijde -naaister |
| barbarius | dorpsbarbier, heelmeester |
| barbitonsor | kapper |
| barde | brede bijl, aan twee zijde snijdende strijdbijl |
| bardezaan | kleine hellebaard, wapen op lange stok |
| bare (in) | opgebaard |
| barech | hooiberg |
| baren | kind krijgen, ook; lijk op lijkbaar leggen |
| baril | vat, ton |
| baril de poudre | kruitvat |
| barillier | keldermeester |
| barlebaen | benaming voor de duivel |
| barm | berm, rand langs een weiland, trekpad |
| barmhertich | lief, best |
| barnen | branden |
| baro | vrijheer, ook; vaak baron |
| baron | vazal van de koning, die in zijn baronie het gezag namens de koning uitoefende |
| baronet | engelse adellijke titel |
| baronia | het gezagsgebied van de baron |
| baronie, | zie baronia, |
| Baronis | zie baro |
| barre | staaf, stang, balk |
| barre du tribunal | balie |
| barreau | tralie, spijl, vensterstang |
| barreau de fer | ijzeren staaf |
| barrière | hek, spoor, slagboom, versperring, poort |
| barrique | okshoofd (200 à 250 liter) vat, fust |
| bartenhauer | hellebaardmaker |
| bas côté | zijbeuk bij kerk |
| base | nicht, dochter van oom of tante |
| baselaer | lang scherp mes, dolk |
| Basilea | Basel |
| basse cour | hoenderhof |
| bassen | blaffen |
| bastaardbalk | heraldiekteken, schuinstaak, gebruikt als teken van een bastaardkind |
| bastaerdinne | vrouwelijke bastaard. |
| bastaert | zie bastard |
| bastaertbroeder | buiten de echt geboren broeder |
| bastaertkint | buitenechtelijk kind |
| bastard | onechteling, speelkind, aterling, illigitiem, onwettig, niet uit een wettig huwelijk geboren kind onechtkind, kind van niet gehuwd paar, in onecht geboren |
| bastardengoet | bezittingen door bastaarden nagelaten |
| bastoen | heraldiekteken, schuinstaak, ook; wandelstok |
| Bastonia / Bastonacum | Bastenaken, Bastogne |
| bat | verklaarde, er op wijzen, ook; beter |
| bâtard | bastaard, onecht |
| batave | in het Nederlands |
| Batavoburgium / Batavorum | Batenburg |
| Batavorum insula, | Betuwe |
| batavus | Nederlands |
| batement | vermaak, toneelvoorstelling |
| baterleinmacher | rozenkransmaker |
| batist | zie batiste |
| batiste, | kamerdoek |
| batl | afk, batallon, groot aantal, troep soldaten |
| baudekijn | lijkwade, lijkkleed |
| bavomisse | 1e oktober |
| bay | roodbruin |
| bayen | baden, zwemmen |
| bazuin | heraldiekteken, hoorn |
| bbdr | afk. bombardier, stenenkogel gooier |
| Bd | afk. op huw. akte, bruid |
| be. | afk. bekaagde |
| bearvet | zie beerft |
| beatae memoriae | afk. b.m. zaliger gedachtenis, overledenen |
| beatus | heilig |
| beau fils | stiefzoon, schoonzoon |
| beau frère | zwager |
| beau père | schoonvader, stiefvader, |
| beaux parents | schoonouders |
| beaux-enfants | aangetrouwde kinderen |
| beboeseminge | leveren van bewijs van verwantschap |
| becalengeren | een eis in rechte tegen iemand instellen |
| beced(e)elen | een akte van iets opmaken |
| becharius | emmermaker, |
| beckeneel | helm |
| beckenele | helm bestaande uit ijzeren of stalen kapje en een beweegbaar vizier |
| beckenschlager | ketelsmid |
| beclach. | eis in rechte, aanklacht, iemand wegens een misdrijf aanklagen |
| beclaechde | aangeklaagde |
| beclaecht | reden van beklag, ook; punt van beschuldiging |
| beclagen | iets in rechte aanspreken, een recht op een zaak beweren, |
| becommeren | lastig vallen, aanhouden |
| becoren (enen van iet). | het constateren van de overtreding van een keur door de daartoe aangestelde personen |
| bedaagd | bejaard |
| bedagen | dagvaarden |
| beddebuur | matras |
| beddecleet | sprei |
| beddegenoot | echtgenoot |
| beddegescheit | scheiden, ontbinden van het huwelijk |
| beddekwast | tot in het bed afhangend koord om zich op te richten. |
| beddepotte | pispot, waterpot |
| bedder | bedelaar |
| beddescheyde | beddenplank |
| beddescult | vervullen van de huwelijksplicht |
| beddetol | belasting op beddengoed |
| bedding | bed met wat er bij hoort |
| beddinge | beddengoed |
| bede | zie bidden |
| bedebrief | poorterbrief |
| bedellus | gerechtsdienaar, beulsknecht |
| bedelofte | gelofte |
| bedied | verklaring, uitleggen |
| bedieden | zie bedied |
| bediepen | in een getuigenis aanduiden |
| bediet | verklaring, uitleggen |
| bedorven | gestorven, verloren, gedood, ook; diep ongelukkig |
| bedrach | bewijs van iemands schuld |
| bedrachte. | zie bedrach. |
| bedragen (enen of iet) | het bewijs van iemands schuld leveren. |
| bedragenisse | uitkomst van gerechtelijk onderzoek |
| bedrif | bedrijf, zaak |
| bedriven | verrichten |
| bedtgescheyd | ontbinding van een huwelijk |
| bedtsplancken | zijkanten van een bed of bedstee |
| beduir | zie baduit |
| beduit | inhoudsmaat, 1 beduit = 1/4 kan en ca 0,4 ltr. Voornamelijk in Noord-Brabant |
| bedwingen | dwingen, noodzaken |
| beenstukken | ijzeren beenbekleding |
| beer | heraldiekteken, in de vorm van een beer, zowel zittend, gaand of staand afgebeeld |
| beerft | een kind hebben van de persoon met wie men getrouwd is |
| beersteker | sekreetruimer, beerput opruimer, strontton ophaler |
| beestelijc | beestachtig, dierlijk |
| beesten op iet slaen | beesten op een perceel grond doen grazen |
| beestschutter | die het vee van anderen opsluit, om schade aan zijn land te voorkomen |
| beestsijs | de accijns, betaald door de koper van een stuk vee binnen de stad, ook; een buitengewone belasting op het vee |
| beestsys | zie beestsijs |
| begängnis | rouwplechtigheid met lijkrede en het voorlezen van de personalia in de kerk, ook; stoffelijke giften schenken |
| begavet | aangetast door de pest, |
| begeeren | verlangen, verzoeken, vragen |
| begeerende | wil hebben |
| begeert | willen |
| begerende | verlangende |
| begever | persoon die het recht had een pastoor of predikant te benoemen |
| begeving | het schenken van een ambt |
| begevingsrecht | zie begeving |
| beghina | begijntje, weduwe, ongehuwde vrouw |
| begien | bekennen, verklaren, |
| begijne, | zie beghina |
| begina, | zie beghina |
| begine | zie beghina |
| beginlijck | aanvankelijk |
| begorden | zwanger gemaakt, bevruchten |
| begrafenislepels | geschenk aan dragers en nabestaanden, meestal voorzien van naam en datum van geboren en overlijden, bij Friese begrafenis |
| begraven | ter aarde bestellen, ook; een gracht graven |
| begroten | zie begrotinge |
| begrotinge | vergoeding, schadeloosstellen |
| béguine | begijn(tje) |
| behalden | behouden |
| beheimen | ommuren, van een omheining voorzien |
| behenden (iet) | omheinen |
| behoevichen | behoeftige |
| behoudelijck | met uitzondering van |
| beidje | hemdsrok, gedragen tussen hemd en bovenkleding |
| beierman | klokkenluider |
| beilager | huwelijk |
| beisasse | inwoner van een stad zonder de volle burgerrechte |
| beiwoner | inwoner van een stad zonder burgerrechten |
| bekaid | stervende |
| bekalengiren | eis in rechte tegen iemand instellen |
| beke | beek |
| bekemacher | kuiper |
| bekennen (iet) | erkennen, een schuld of een verplichting in rechte erkennen |
| bekennen en de betughen | verklaren en bevestigen |
| bekenninge | onderzoek, gewoonlijk het gerechtelijk onderzoek in een zaak bekeuren een wettelijke verordening opleggen |
| beklemakte | akte van de beklemde pacht d.w.z. het land waarop het beklemrecht rust. Het altijd durend erfelijk recht op het gebruik van iemands anders toebehorende grond of landerijen met daarop het huis c.a. van de gebruiker |
| | Het altijd durend erfelijk recht, onder de verplichting van betaling van een vaste jaarlijkse som van lasten en belastingen |
| bekoeren | zie becoren |
| bekomen | verkregen |
| bekommen kennisse | te berichten, bericht ontvangen |
| bekwelen | zie bekwinen |
| bekwinen | betreuren |
| beladen | heraldiekuitdrukking, een schild is beladen met b.v. lelies, rozen, dieren, etc. |
| belangende | vanwege |
| belasten | (iets met iets) bezwaren |
| belegen hebben | als belendingen hebben |
| belegherthede | ligging |
| beleidinge | bezichtiging, schouwing (van beken, waterwegen), ook; bewijs. |
| belendinge | aangrenzend pand of land |
| belenen (enen iet) | iets in belening geven |
| belengen (iet) | achterhalen, bereiken |
| beleth off inspraecke | verzet tegen het huwelijk hebben |
| beleven | nakomen, naleven |
| belfort | toren, belangrijk gebouw met toren |
| belfroot | zie belfort |
| belgen | zie balgen, ook; boos worden |
| belgice | in het Nederlands |
| Belgicus | Nederlands, Belgisch |
| Belgium | Nederland, België |
| Belgium Novum | Nieuw Holland, New York |
| belidinge | zie: beliïnge. |
| belief | wil, bevel, goedkeuring. |
| beliefnisse | verlof |
| beliefte | verlangen |
| beliën | erkennen, (bepaaldelijk in rechte.) van daar, ook; beloven, |
| beliën (iet). | een geldschuld in rechte erkennen, een vroeger onderhands gesloten contract voor de rechter erkennen, ten einde het bewijs daarvan later te vergemakkelijken |
| believinge | goedkeuring |
| belijden | dulden |
| beliterije | bedelarij, schooieren |
| belle fille | schoondochter, stiefdochter |
| belle mère | schoonmoeder, stiefmoeder |
| belle soeur | schoonzuster |
| bellisier | drinkgeld |
| beloofnisse | betalingsbelofte. |
| belven | zie beliën |
| bem. | afk. belle-mère, schoonmoeder |
| bemanen | vonnis eisen |
| bemd | beemd, veld |
| bemerkt | van een handmerkteken voorzien |
| ben | viskorf |
| bend | gilde |
| bendeeren | samen spannen, een bende vormen |
| benedicere | zegenen |
| benedicta | zondag na Pinksteren |
| benedictio | (huwelijks) inzegening |
| bénédiction nuptiale | kerkelijke inzegening van een huwelijk, huwelijkszegen, het zegenen |
| benedictionis | zie benedictio |
| benedictum | zegenen |
| benedixi | zie benedictum |
| benefacere | schenken |
| beneffen | evenals, eveneens |
| beneffens | alsmede |
| beneficatus, beneficiarius | priester die de inkomsten van een beneficie genietbeneficiant |
| beneficentie | mildheid, weldaad |
| beneficie | een weldaad, voordeel, een proeve voorrecht, ook; inkomsten uit kerkelijke goederen |
| beneficie van inventaris | voorrecht van boedelbeschrijving, de erfgenaam is niet verder aan de schulden van de boedel gehouden, dan dat de goederen van de overleden mogen toereiken |
| beneficie(e)ren | weldoen, verbeteren, goed doen |
| beneficien (van recht) | gunsten, voorrechten |
| beneficium abstinendi | het recht van de kinderen om de erfenis van hun vader te weigeren |
| beneficium cerendarum actionum | het recht om voor betaling van de schuldeiser verly (opmaken ?) van het recht te vorderen, dat de schuldeiser op de medeborgen heeft |
| beneficium discussionis | voorrecht de vordering te mogen betwisten |
| beneficium divisionis | het recht om de schuldsplitsing onder de borgen te verzoeken |
| beneficium excussionis | goed-verkoping, uit schulding |
| beneficium inventarii | voorrecht van boedelbeschrijving |
| beneficium inventarii *.* | een erfenis onder voorrecht van boedelbeschrijving aanvaarden, als de schulden uit de baten betaald kunnen worden |
| beneficium ordinis | voordeel van aanspreekorde |
| beneficium ordinis excussisonis | het recht van een borg om een schuldeiser af te keren (houden), zolang tot dat hij de saeckweldige ( zaak beslaglegging) heeft uitgewonnen |
| beneficium, | inkomen van een geestelijke, weldaad, voorrecht |
| benevole lector | welwillende lezer |
| benevolentie | zie benevolus, ook; goedwilligheid |
| benevolus, | welwillend |
| benigniteit | goedertierenheid, gulhartig |
| bénitier | wijwatervat, spaesvat |
| benne | ruif, mand |
| bennenmacher | kinderwagenmaker, mandenmaker |
| benoemt | opgesomd, gespecificeerd. |
| benooteeden | iemand een eed opleggen |
| beperelt | versierd met parel |
| bepijnen | zorgvuldig |
| bepokpet | pokdalig |
| beputten | de grenzen aangeven met putten, kuilen of palen |
| ber | afk. december = 10e maand van het Romeinse jaar, (dat begon op 1 maart), vaak aangeduid met een “ X “, ook; afk. baron |
| beraaien | beraden |
| beraden (iet) | iets overwegen. |
| beraet | overlegging, het beraad, van het overwegen van de rechtsvraag door schepenen in de schepenkamer na afloop van een zaak in de vierschaar vóór het vellen van het vonnis. |
| bercarius | schaapherder |
| berch | spits toelopende zijde van een dakvenster |
| berchaen | patrijs, veldhoen, korhoen |
| berchhynne | patrijs, korhoen |
| berckier | schaapherder |
| Bercomum | zie Berzizoma |
| berd | plank |
| berdiel | bordeel, huis van lichte zeden |
| bere | stormram, ook mannelijk varken, beer |
| berecht | geborgen, |
| berechtcamer | rechtszaal |
| bereen | besprongen en daardoor zwanger geraakt |
| bereklauw | heraldiekteken, poot van een beer |
| beren | baren |
| berenstecher | varkens castreerder |
| Bergae | Bergen (B), Mons (B) |
| Bergae ad Zomam | Bergen op Zoom |
| Bergae Divae | Geertruidenberg |
| bergarius | schaapherder |
| berghuus | schuur, bergplaats |
| berglant | hoog gelegen land |
| berichtschrift | lastbrief, bevelschrift |
| berie | draagbaar, mestkar |
| berijden | beroeren, kwellen |
| berijnswel | varkensvlees, varkenszwoerd |
| berle | wijnvat, ton |
| bernecamer | smeltkamer |
| bernegelt | belasting voor het brandmerken van koeien voor op de gemeenschappelijke veeweide |
| bernmaai | glimworm |
| bernschneider | barnsteenbewerker |
| beroepen | van een vonnis in appel gaan bij een hogere rechtbank |
| beroepinge | appèl. |
| beroit | beroofd |
| Berolium | Berlijn |
| berrieleggersmate | inhoudsmaat voor granen 1 berrieleggers -mate voor graan = 2,572 ltr, Voor haver = 3,648 ltr |
| berschiere | soort van wol |
| bersten in | naar binnen stormen |
| beruchten | het aanwijzen van een verdachte, slechte naam bezorgen, verdacht maken |
| beruchten (enen of iet). | iemand verdacht maken, in verdenking brengen, ook; het aanwijzen van een verdachte |
| beruften | zie beruchten |
| beruit | schurftig |
| Berzizoma, | Bergen op Zoom |
| besabberen | bevuilen |
| besace | bedeltas van de geuzen |
| besaedde | oogst op het veld |
| besaen | gelooide schapenhuid |
| besatinge | arrest, beslaglegging |
| bescatten (enen) | iemand geld afnemen, te veel geld afnemen, overvragen. |
| besceemt | beschaamd gemaakt, beledigd. |
| besceiden | scheiden; wellicht, ook; beslissen. |
| besceidenheit | beslissing, oordeel. |
| bescerm | bescherming; |
| bescermenesse | bescherming |
| beschirmer | bestuurder, regent, verpleger |
| beschoten | in slaap |
| beschreven | schriftelijk bevel |
| beschrijf | schildering |
| beschrijvinge | convocatie, beschrijvingsbrief |
| beschud | recht van naasting. De (naaste) familie had bij nieuwe of doorverkoop het recht om het terug te kopen tegen de oorspronkelijke koopsom |
| beschudder | recht van naasting, verdediging |
| beschulden | beschuldigen |
| beschuldigen | met schulden bezwaren |
| bescouweren | opzichters |
| bescudden. | beschermen, beveiligen, de schade voorkomen |
| besegelde koffer | afgesloten koffer |
| besepen | bedruppeld |
| besette | beslaglegging, verpanding |
| besetten | bepleisteren |
| besetten (iet) | iemands goed arresteren, gerechtelijk beslag daarop leggen |
| besieckheit | melaatsheid |
| besiegelen | van een zegel voorzien |
| besien | oude vrouw |
| besienre | een stadsambtenaar, belast met het keuren |
| besje | zie besien |
| beslaeghen | in gebruik, bezet |
| beslaen | beslagleggen, ook; door handslag bekrachtigen |
| beslaen (iet) | iets inpakken |
| beslapen | bij elkaar slapen als man en vrouw, ook; er nog een nacht over slapen |
| beslapen en trouw | voltrokken en van het “bijslapen” gevolgd huwelijk |
| beslet | belemmering |
| beslooten bank | zie herenbank, ook; kerkbank voorzien van een deurtje |
| besluit | bijzonder, afgesloten kamer of zaal |
| besluter | slotenmaker, smid |
| besmetten | onteren, schofferen, verkrachten |
| besneden tijd | een nauwkeurig bepaalde tijd. |
| besnijden | een vordering in rechten, inkorten |
| besnoeren | beteugelen |
| besnollen | bedriegen |
| besnuwd | besneeuwd |
| besoign(e)eren | arbeiden, werken, bezig zijn |
| besoigne | een werk, bezigheid |
| besoigne | zie besoigneren |
| besoigneren | beraadslagen, vergaderen over iets |
| besperren (iet) | aanspraak in rechte op iets maken, met het gevolg, dat dan de zaak tot de uitspraak in haar geheel blijven moet |
| bespieringe (sonder) | onbelemmerd, zonder belemmering |
| bespringen | aanvallen, attaqueren |
| besproken | beloofd |
| bestaden | uithuwelijken, in het huwelijk treden |
| bestadet | zelfstandig |
| bestallen | bezetten |
| bestayet | in handen gesteld |
| besteden | in het huwelijk treden |
| bestedynge | aanbesteding |
| besteent | ring waarin een steen is gezet |
| bestellen | verzorgen, uitbesteden, maken |
| bestelling | lastbrief |
| bestemoeder | grootmoeder |
| bestemoer, | zie bestemoeder |
| bestendicht | voortdurend, blijvend |
| bestenen | jammeren |
| besterfnisse. | erfrecht. |
| besterven | verstijven, verbleken, ook; door vererving ten deel vallen |
| bestetter | vervoerder, expediteur |
| bestevaar | stamvader, grijsaard, grootvader |
| bestevader | grootvader |
| bestey | pastei |
| bestiaal | het vee, beestenlijk (dierlijk) |
| bestiael | beestachtig |
| bestiael geldt | belasting op vee |
| bestiaelen | vee |
| bestiaelgelt | zie beestsys |
| bestoor | predikant, pastoor |
| bestorven | lijkbleek, wees geworden |
| bestorven siin van enen | door de dood van iemand beroofd (benadeeld) zijn |
| besuchung Maria | Maria ontvangenis, 2 juli |
| beswarenissen | belasten met iets |
| besweeren | onder een eed bevestigen |
| bet an der tijt | tot aan de tijd dat |
| betaelt den lesten penninck metten eersten | volledig betaald, kwijtingformule bij o.a. akte van eigendomsoverdracht |
| bete | biet, ook; het water waarin de looiers hun vellen bereiden |
| beteeckeningen | kentekens, kenmerken, bewijzen. |
| beterscap | de meerdere waarde, die een zaak heeft dan de daarop rustende verbanden |
| beteult | bewerkt |
| betide | ‘s morgens vroeg |
| betiën (enen van iet) | (iemand van iets) beschuldigen |
| betochtinge | zie betuchtinge |
| betogen na | bewijzen |
| betoghe vinden | iemand bij vonnis in het gelijk stellen |
| betonen (iet) | (iets) bewijzen, schriftelijk bewijs brengen |
| betooch | bewijs. |
| betoon | bewijsstuk, schriftelijk bewijs |
| betoonen ter waerheit | met getuigen bewijzen |
| betpan | beddenpan |
| betreckbaer | die voor de rechter geroepen kan worden |
| betrecken (enen) | iemand terecht doen staan |
| bettage | biddagen, maandag tot woensdag na de 5e zondag na Pasen |
| betten | met (warm) water besprenkelen |
| bettiecte | beddetijk, bedovertrek |
| betuchtinge | huwelijksgoed, douanier |
| betugen. | door getuigen het bewijs van iemands schuld leveren, een getuigenis tegen iemand afleggen |
| Betuwa | Betuwe |
| beu | verzadigd |
| beudel | beul |
| beuk | boek |
| beuker | hamer om vlas te beuken. ook; vlasvlegel |
| beukhamer | wapen in middeleeuwen, strijdhamer |
| beuling | worst |
| beuren | in ontvangst nemen, heffen van rente, ook; zie boeren |
| beurs | geldbuidel, als heraldiekteken vaak voorgesteld met twee koorden |
| beurse | beurs, geldbuidel |
| beutelaar | iemand die kunsten vertoond op kermissen |
| beutelmacher | leren buidelmaker |
| beuter | imker |
| bevallen | zijn zaak verliezen |
| bevallen (in iet) | vervallen |
| bevanck | deelgebied van een polder, rechtsgebied |
| bevanck (sonder) | onbedwongen, vrij, zonder arglist |
| bevechten | aanranden, aantasten, attaqueren, bespringen |
| beveler | bevelgever |
| bevelijc | verschrikkelijk |
| bevelinge hebben ( iet in ) | iets in bewaring hebben |
| bevellen | ten val brengen |
| Beverovicum | Beverwijk |
| bevert | bedevaart |
| bevogeden | een voogd aanstellen over iemand |
| bevolkingsregister | register waarin de bewoners van een gemeente, met naam en adres, etc. opgetekend zijn |
| bevordring | bevordering |
| bevreyssemt | puisterig, opgezwollen |
| bevrijden | behoeden |
| bevrijen | vrijwaren |
| bevrucht | heraldiekteken, op schild weergegeven vruchten |
| bevrund | verwant |
| bewaarde | veilig |
| bewaarder | bewaker |
| bewaarster | verpleegster, baker |
| bewapenen (enen iet) | verduisteren, aan iemands aanspraken zich door bedrog onttrekken |
| beweerd | verdedigd |
| bewerp | schets, ontwerp, patroon |
| bewerpe | ontwerp van een akte welke goed gekeurd moet worden |
| bewijsen | rente of hypotheek vestigen op een bepaalt stuk land |
| bewijskonst | beargumenteren |
| bewimpelen | verbergen |
| bewint | omvang van een landbezitting, rechtsgebied, bevoegdheid |
| bewisen (enen iet) | iemand iets aanwijzen. |
| bewisselijc | bewijsbaar, ook; in rechte bewijsbaar |
| bewossen | begroeid |
| bewroegen | beschuldigen, aanklagen |
| bey | beide |
| beyaerden | de klokken luiden. |
| beyaert | ziekenzaal, eetzaal in gasthuis |
| beyerman | klokkenluider, kokkenspeler |
| bez. | afk. bezirk, rayon, gebied, district |
| bezaaid | heraldiekteken, een schild waarop meerdere gelijke tekens |
| beze | bes |
| bezent | hooggeschat |
| bezind | bemind |
| bezirk | rayon, gebied, district |
| bezucht | vervloekt, ook; door erge ziekte gekweld |
| Bg | afk. op huw. akte, bruidegom |
| biais | biaisband, schuine strook; |
| biblia | bijbel |
| biblia sacra | heilige schrift |
| bibliopega | zie bibliopegus |
| bibliopegus | boekbinder |
| bibliopola | boekverkoper, boekhandelaar |
| bibliotheeq | boekenkamer, boekkas |
| bibliven. "mit den live daerby blyven” | beloven het bewijs van een gedane aanklacht te leveren op straffe van verbeuren van het leven |
| bibrengen (enen iet) | iets aanbrengen, aangifte doen van iets |
| bibrenginge | mededeling, betoog |
| bickelaer | steenhouwer |
| bicolore | tweekleurig |
| bidasse | soldaat |
| bidden, | verzoeken, verzoek |
| bidellus | gerechtsdienaar, beulsknecht, pedel |
| biden | slaan |
| bidsnoer | rozenkrans |
| bidster | uitnodigster voor de begrafenis |
| biduo | op de tweede dag |
| biduum | twee dagen |
| bie provicie | bij voorlopige voorziening |
| biebuich | bijenkorf |
| biedegelt | het loon van de bode voor het doen van een dagvaarding |
| bieden (enen) | gebieden, voorschrijven |
| bieden mitten boeke | iemand dagvaarden met het register, waarin de eisen worden opgetekend (als bewijs, dat de dagvaarding terecht geschiedt). |
| biekaar | imker, bijenhouder |
| bieman | zie biekaar |
| bien fonds | vastgoed, onroerend goed |
| bienn(al)is | tweejarig |
| biennalis | twee jaar oud |
| biennis | zie biennalis |
| biennium | periode van 2 jaar |
| bierbeschoyer | bierbezorger |
| bierclocke | tijdstip waarop de kroegen dicht moesten |
| bière | doodkist |
| bierhaan | drinkebroer |
| bierkerke | de kroeg, herberg |
| bierpul | kroes voor bier, voorzien van een deksel |
| biersnelleken | potje bier |
| biertje | biermaat in de 17e eeuw, 1 biertje = 1 ltr. |
| biest | beest |
| bigami | van de bigamist |
| bigamus | die twee mannen, of twee vrouwen tegelijk heeft, die in bigamie leeft, gelijktijdig met twee vrouwen gehuwd |
| biggelsteen | kiezelsteen |
| bij cessie overgedragen | overdragen van een recht of zaak |
| bij falte (faute) | bij in gebreke blijven |
| bij faute | zie bij falte |
| bij gebreck | bij verstek |
| bijker | imker, bijenhouder |
| bijlbrief | bewijs van betaling van het schip, ook; het origineel eigendomsbewijs waarin alle gegevens van koop en verkoop zijn opgenomen |
| bijlhouwer | timmerman |
| bijlust | overspel |
| bijnden | binden |
| bijnnenbrouwer | bierbrouwer die binnen de stadswallen bier brouwt |
| bijslag | toegift |
| bijstander | helper |
| bijsterveld | schraal en vaak onvruchtbaar terrein |
| bijteecken | tegen merk, tweede merkteken |
| bijten | fluisteren |
| bijtevel | kramp in de ingewanden |
| bijvanck | de gehele, meestal afgesloten omvang van zijn huis of erf |
| bijwijf | bijzit |
| bikken | eten |
| bilivige | vruchtgebruikster |
| biljou | baljuw |
| bille | bilhamer, hamer om te billen, rillen scherp maken in de molensteen |
| billen | groeven in molensteen scherp maken |
| billet | billet, brief, cedulle |
| billietten | bevelschriften tot betaling |
| billion | afgekeurd, quaatgeld |
| billix | billijkerwijze. |
| bilo | vloek |
| bilwortel | bilzekruid |
| bimaritus | voor de tweede maal gehuwd, bigamist |
| binati filii | zie binatus |
| binatus, | tweelingen |
| Bindrium | ‘s Hertogenbosch |
| bini | twee |
| binnebinder | rietdekkersknecht |
| binnen veertien nachten | binnen twee weken |
| binnenbedrijver | die zijn land binnen de eigen gemeente bewerkt |
| binnenburger | burgerschap van persoon die binnen de stadsmuur woont |
| binnenjarich (pacht) | de vervallen pacht van het lopende jaar |
| binnenkosten | belastingen, nodig om de onkosten van de gemeentebesturen te dekken, eens per jaar mocht de ‘omstelling’ (aanpassen) van de binnenkosten gedaan worden |
| lorgnet, | knijpbril |
| binubus | voor de tweede keer getrouwd |
| bique | wijf, vrouw, meisje |
| birmenter | perkamentmaker |
| bis | twee, ook; zeer fijne stof van boomwol |
| bis milies | tweeduizend maal |
| bisaïeul | overgrootvader |
| bisaïeule | overgroot moeder |
| bisetten (enen aen enen) | iemand aan een ander toevoegen |
| bisex | schrikkeljaar |
| bislaep | zie bislaght |
| bislaght | valse munt |
| bislapen | bij iemand slapen, ook; gemeenschap hebben |
| bispel | vertelling met een zedelijke strekking |
| bisse | zeer fijne stof |
| bisser | hoofdstelsmid, (paarden)gebittenmaker |
| bissextile, | schrikkel |
| bistandeman | adviseur, raadgever, geefster |
| bitebau | boeman |
| bitterlike | op een treurige wijze |
| bivoet | sint janskruid |
| biwoort | praatje. |
| blad | heraldiekteken, zonder verdere aanduiding altijd een lindeblad |
| bladarius | graanhandelaar |
| bladen | oogsten, de vruchten van het land verzamelen, vruchten plukken |
| bladergoud | bladgoud |
| bladinghe | vruchtgebruik |
| blaesbalch | blaasbalg, orgelpijp |
| blaffaard | legger |
| blaffard | register |
| blague | tabakszakje |
| blaker | toorts, olielampje, hanglamp, ook; een pan waarin ‘s nachts men een vuur lied brandden |
| blamatie | schande |
| blame | naamschending, eervlek |
| blamen | lasteren, iemand te schande maken |
| blameren | schandelijk behandelden |
| blanchir | onschuldig verklaren, vrijpleiten |
| blanchisseur, | wasbaas, vrouw |
| blanchisseuse | zie blanchisseur |
| blancke | Frans (zilveren) betaalmiddel, reeds bekend in 1268 |
| blanden | mengen, mengelen, een mengsel maken |
| blander (mede) | bereider van een mede of honingwijn |
| blandiëeren | Zie blandieren |
| blandieren | vleien, liefkozen |
| blank | munt 17e-18e eeuw , gelijk aan 12 penningen |
| blank | betaalmiddel, zilveren munt |
| Blanke | zie blank |
| blaser | balgentreder, orgeltrapper, windmaker voor het orgel |
| blashemie | godlasterend, |
| blasoen | veldteken |
| blason | blazoen, wapen(schild), heraldiek |
| blasph(e)emeeren | godlasterend, iemands eer te na spreken ook; lasteren, achterklappen |
| blasphemie | lastering |
| blat | aan twee zijde te beschrijven vel papier |
| blate | steenvalk |
| blatiers | kooplieden in granen |
| blatner | harnasmaker |
| blattervater | pokkenhuis beheerder |
| blauvoet | steenvalk |
| blauw | heraldiekteken, de kleur blauw, ook; azuur genoemd, aangegeven door horizontale arcering, ook; schraal, van slechte kwaliteit |
| blauw zijn | zie blauwen |
| blauwen | een blauwe plek hebben door een toegebrachte slag ook; blauw maken, verven van stof |
| blauwer | stofverver |
| blauwer Ostertag | zondag voor Pasen, palmpasen |
| blazen | drinken |
| blazoen | wapen |
| blé noir | boekweit |
| bleeckeling | soort slechte kwaliteit turf |
| blein | blaar |
| bleken | schelden |
| bley | scheldwoord tegen een vrouw |
| bli | lood |
| bliaut | een zijden stof |
| blide | blijde, oorlogswerktuig om zware stenen mee te gooien |
| bliekblank | inwit |
| bliekvyst | iemand die zeer bleek ziet |
| bliekwyt | zie bliekblank |
| blieter | landloper, vagebond, bedelaar, schooier |
| blieterij | landloperij, bedelarij, schooierij |
| blij | zie bly |
| blijberch | loodmijn |
| blijde | oorlogswerktuig om zware stenen mee weg te slingeren |
| blijfsels | gerechtelijke toewijzing van b.v. achterstallige renten en boeten |
| blijven in het sterfhuis | een nalatenschap aanvaarden met schulden, lasten en baten |
| blijven uit het sterfhuis | niet aanvaarden van een nalatenschap |
| blijver | langstlevenden |
| blinde | vensterluik |
| blinden | vensterluiken |
| blindencost | bijkomende onvoorziene kosten |
| blink | onbegroeide duintop |
| bliven (aen enen van iet) | aan iemand de scheidsrechterlijke uitspraak over iets opdragen |
| bliven (in den rechten) | het proces winnen. |
| blocdeel | houtenprop in muur om haak in te slaan |
| blochuus | gevangenis |
| blockmeester | wijkmeester in een stad |
| blocslot | groot hangslot |
| blocsteen | gebakken metselsteen |
| bloed loop | zie bloetlaten |
| bloedbewant | bloedverwant |
| bloedkleur | heraldiekteken, Duitse (rode)kleur, aangegeven door verticale - en schuin -linkse lijnen over elkaar |
| bloedschand | incest |
| bloeling | bloedworst, ook; een slecht mens |
| bloeme | menstruatie, ook; gezwel |
| bloetbewant | bloedverwant |
| bloetevel | bloedvloeiïng, vrouwenziekte, ook; genoemd “bloetsucht”, dysenterie |
| bloetganc | buikloop, dysenterie |
| bloetgewant | zie bloetbewant |
| bloetijl | bloedzuiger |
| bloetlaten | behandeling door de chirurgyn, als genezing voor meerdere kwalen, ook; verwonding door steekpartij waarbij bloed vloeit |
| bloetlater | chirurgijn |
| bloetsteen | rode edelsteen |
| bloetswege ( van) | als bloedverwant |
| bloetvoget | voogd, welke een bloedverwantschap had met de minderjarige |
| bloiende | menstruatie |
| blok | deel van een weiland, ook; houten strafwerktuig |
| blond | zie blonden |
| blonden | geel worden, een gele plek krijgen door een toegebrachte slag |
| blosen | rood worden, een rode plek krijgen door een toegebrachte slag |
| blote | geschoren schapenvacht |
| bloten | beroven |
| blouwel | houtenhamer, stamper |
| blouwsteen | hardsteen, arduin |
| blum-Ostertag | zondag voor Pasen, palmpasen |
| blussen | bevredigen |
| blussing | vernietigen |
| bly | lood |
| blycken tracherke | blikken trechter |
| bm. | afk. bourgemaitre, burgemeester van de gemeente |
| bn. | afk. bien, goed |
| bo. | afk. bon, goed |
| bobijn | zie babijn |
| bocraen, | stof van geitenhaar |
| bocxhoren | ramwerktuig om poort open te rammen bij belegering |
| boddeck | kuiper |
| bode | de persoon, die een bevel ("bot") van een overheidspersoon overbrengt (dagvaard), ook; dienstbode, pedel |
| bodebrief | door gemachtigde getoonde stukken |
| bodeger | schietboogmaker |
| bodel | gerechtsbode, beul |
| bodelharde | zie boedelherde |
| bodelinc | ingewanden |
| bodescep | boodschap |
| boecbret | boekenplank |
| boede | zie bode |
| boedel laten verjaeren (eene) | een boedel een jaar lang onaangetast laten |
| boedelcedel | inventaris van den boedel, overgelegd door den boedelharder |
| boedeleet | de eed waarmede de boedelharder de waarheid van de boedelcedel bezweert |
| boedelherde | boedelhouder, de persoon, die recht heeft op het bezit van de boedel totdat deze onder de erfgenamen verdeeld is |
| boedelhuus | verkoping van (roerende) goederen in een sterfhuis |
| boedels plechtich siin (des) | gehouden tot betaling van de schulden van de boedel |
| boedelvervolger | hij die beweert een recht te hebben op de boedel |
| boefclocke | tijdstip van sluiten stadspoort , avondklok |
| boefveclocke | avondklok, tijdstip waarop de stadspoort wordt gesloten |
| boeisel | loodgieterwerk |
| boek | beuk |
| boeke | beukenboom |
| boekkamer | bibliotheek |
| boel | minnaar |
| boelen | minnekozen, vrijen zonder bijbedoeling |
| boeleren | overspel spelen |
| boelgoederen | tot de inboedel behorende goederen |
| boelin | vrijster, geliefde |
| boemwol | katoen, boomwol |
| boen | goed |
| boerckoishof | moestuin |
| boerdemaker | grappenmaker |
| boeren | bewoners op het platteland, ook; in ontvangst nemen, heffen van rente |
| boerenkikken | rommelen |
| boerewapens | burgerwapens |
| boerman | boer, landbouwer |
| boesem | hart |
| boet | baak |
| boetellie matjes | vermoedelijk, knielmatjes op de knielbanken in de kerk |
| boeten | herstellen, terugbetalen, goedmaken |
| boethuus | huis waar de netten hersteld werden |
| boetschoudich | veroordeeld tot het betalen van een boete |
| bof | afk. beau-frère, zwager |
| boffertpanne | met klemmen af te sluiten ijzeren pan |
| bog | afk. bourgeois, burger, iemand uit de middenklasse |
| bogeschote | maximale afstand voor een afgeschoten boogpijl |
| bogger | schavuit |
| bohémien, | zigeuner(in) |
| bohémienne | zie bohémien |
| boi | boei |
| bokel | borstwapen, knop op schild, ook; versiersel b.v. gesp, haarspeld, ook; stamper, beuker, dorsvlegel voor vlas, koren etc |
| boksen | broek |
| bol | inhoudsmaat, 1 bol = 1,7 ltr |
| bolcraen | Zie bocraen |
| boleren | vrijen, minnen |
| bolkruis | heraldiekteken, verkortkruis met bollen aan het eind, wordt ook appelkruis genoemd |
| bolletkijn | mutsje, kalotje |
| Bolsverda | Bolsward |
| bom | blikkenbierkan |
| bombaerde | oorlogswerktuig om stenen mee te slingeren, ook; een muziekinstrument |
| Bombarda | geweerschot, schot |
| bombardarius | bliksmid |
| bombardicus | buksschieter, schutter, kolvennier |
| bombardus | buksmeester, kanonnier |
| bombare | zie bombaerde |
| bombazijn | geweven stof, waarvan de inslag van wol is en de schering van zijde, vooral voor werkmansondergoed |
| bombicinator | zijdewever, brokaatmaker, zijdewerker |
| Bommel | zie Bommelia |
| Bommelia | Zaltbommel |
| bon | buurt, wijk |
| bon henri | brave hendrik |
| bon papa | grootvader |
| bona | goederen, have, een boedel |
| bona fide | ter goeder trouw |
| bona hereditaria | erfgoederen, stamgoederen |
| bona materna | goederen van moederszijde |
| bona minorum | goederen die aan een minderjarige toebehoren |
| bonarium | bunder |
| bondich | zie bundichts |
| bondieuserie | femelarij ?, bigotterie, kwezelarij |
| bonet | Zie bonetten |
| bonetten | muts |
| bongaert | boomgaard |
| bonge | trommel |
| bongeler | trommellaar |
| bongelersche | trommel bespeelster |
| bonger | trommelslager |
| bonget | valies, koffer |
| boniche | (jong) dienstmeisje |
| bonne maman, | grootmoeder |
| bonnetmaker | hoeden en petten maker |
| Bononia | Bologna |
| bonus | goed |
| boo | deurwaarder |
| boodschap | lastgeving |
| boom | grens, bodem, grondslag |
| boom (te) | aan de galg |
| boomhouder | tolboomhouder, inner van de tol |
| boomhouwer | zadelboomhouder, maker van zadels |
| boonganger | (rijk of in aanzien) burger die aan de magistraatsverkiezing mocht deelnemen |
| boonheer | magistraat (gekozen tijdens de magistraatsverkiezingen) |
| boonlote | loting met bonen, o.a bij de magistraat –verkiezing met witte en bruine bonen |
| boonmael | maaltijd die na de magistraatsverkiezing werd gehouden. |
| boonman | zie boonheern |
| boorch | zie borch |
| Bop. | afk. beau-père, schoonvader |
| borch | kasteel, burgt |
| borchmeester | burgemeester |
| borchrinck | ijzeren ring aan de poort van een kasteel. |
| borchwerck | leenherenwerk, werk dat men moest verrichten voor de leenheer |
| bordeel | hoerhuis |
| bordeelbok | hoerenloper |
| bordeelbrok | zie bordeelbok |
| bordehouwer, | houtsnijder |
| bordemande | draagmand, vismand |
| bordoen | orgelpijp |
| borech | zie borch |
| borg | toeverlaat |
| borgbrief | akte van borgtocht of indemniteit |
| borge | hij die zich garant stelt |
| borgemeesterscap | zie borghermeisterscap |
| borger | zie borgeren |
| borgeren, | burgers |
| borgerscap bescutten | het burgerschap behouden zonder schade te lijden |
| borgerschap | waarborg |
| borggrave | kasteelgracht, slotgracht, burchtgracht |
| borghermeisters-cap | het ambt van burgemeester |
| borne | grenssteen, grenspaal, paal, |
| borrelwacht | nachtwacht |
| bors | schatkist |
| borse | zie beurse |
| borsse (leere) | leren beurs, geldbuidel van leer gemaakt |
| borsten | breken, barsten |
| borstkerse | kaars voor dode |
| borstlap | lap op de boezem gedragen door vrouwen |
| borstpels | kledingstuk op bovenlichaam gedragen |
| borstrok | onder het hemd gedragen kledingstuk |
| borthouwer | zie bordehouwer |
| bortspiker | spijker voor vloerplanken |
| Borussia | Pruisen |
| bos | hoeveelheid, 1 bos = 104 stuks, ook; os, ook; wapen, musket, geweer, roer |
| bosboom | taxis, palmhout |
| boschcolen | houtskool |
| Boscoducem | ‘s Hertogenbosch |
| boskool | zie boschcolen |
| bospoederhuus | kruitmagazijn |
| bospoermaker | buskruitmaker |
| bosquet | bosje, bosschage |
| bossaen | schapenleer |
| bossekruit | buskruit |
| bossen | stoeien, stompen, wegduwen |
| bostel | resten van bierbrouwerijen, veevoer, afgewerkte mout |
| botbrief | oproepingsbrief |
| botdrager | betaalmiddel, 1 botdrager = 36 schilling |
| boten | boeten |
| botergulde | pacht betaald met boter |
| boterlepel | houtenlepel om boter uit de boterton te scheppen |
| boterpacht | zie botergulde |
| botersmout | botervet |
| botje | betaalmiddel, zilveren munt in Brabant |
| botjesmaat | graanmaat, 1 botjesmaat = 0,32 ltr. |
| botte | domkop |
| bottelerie | spijskamer |
| bottelier | schafmeester, keldermeester |
| botten | vals spelen bij dobbelen |
| botter | boter, maar ook; valsspeler |
| bottertanden | voorste tanden |
| bottier | laarzenmaker |
| botting | een soort belasting die betaald moest worden bij het (werk)bezoek van de graaf aan het dorp. Meestal hield hij er dan gelijk een rechtszitting |
| botularius | worstmaker, worststopper, worsthandelaar |
| Bouces de la Meuse | de monding van de maas |
| boucher | slager, beul, wreed mens |
| bouffon | nar, hofnar |
| bouge | krot, kot, hok |
| bouget | een maal, een lederen zak, reiszak |
| bougette | leren reiszak |
| bouille | melkbus |
| bouilleur | (brandewijn)stoker |
| bouleau | berk |
| boulet | (kanon) kogel |
| boumaent | hooimaand |
| bouman | landbouwer, boer |
| bouquetin | steenbok |
| bourbier | modderpoel |
| bourdeel | bordeel |
| bourg | groot dorp, stadje |
| bourgade | dorpje, gehucht |
| bourgemaitre de la commune | burgemeester van de gemeente |
| bourgemestre | burgemeester van de gemeente |
| bourgeois | inwoner, inwoonster v. dorp of stad, poorter |
| bourgeoise | zie bourgeois |
| bourgeoisie | poorterschap, poorterrecht |
| bournen | erfpalen. |
| bourreau | beul, scherprechter |
| bourrelier | zadelmaker, leerbewerker gareelmaker, |
| bourse | beurs |
| bouseux | boer |
| bouw | oogst |
| bouwambacht | landbouw |
| bouwen | kledingstuk voor vrouwen, meestal van kostbare stof, ook; boven rok |
| bouwknecht | boerenknecht |
| bouwlien | boeren |
| bouwman | boer |
| bouwvrouw | boerin |
| bovelinck | hoogstammige fruitboom |
| boven | in weerwil van |
| boven recht | meer dan het recht vereist |
| bovenkiel | over de kleding gedragen kiel |
| boves | ossen |
| boviné | rund |
| bowman | boer, landbouwer |
| BR | afk. Bataafse Republiek |
| Br. | afk. brumaire, maand van de nevels |
| braadlepels | diepe lepels om vet te scheppen |
| braaister | boetster van visnetten, hersteld visnetten |
| braak | omgeploegd land dat men onbebouwd laat liggen |
| braakliggend | braakliggend gedurende een jaargetijde |
| braakvruchten | waarschijnlijk kleine tiendvruchten |
| braauwspiker | gesmede spijker |
| brabançon, | Brabander |
| brabançonne | Brabantse |
| brachet | Juni |
| brachmond | zie brachet |
| bractearius | goud en zilversmid |
| bragade | bluf |
| brak | heraldiekteken, hondenkop(pen) met hang of flaporen en uithangende tong |
| braken | radbraken |
| branche ainée | oudere linie, oudere tak |
| brander | brandstichter, maar ook; brandijzer, haardijzer |
| brandereel | loden, ijzeren of stenen bol die rond geslingerd werd om iemand te verwonden |
| brandewynsvatie | brandewijn vaatje |
| brandhaak | ijzeren haak aan lange houten steel |
| branding | brandhout |
| brantmuer | gemeenschappelijke muur tussen 2 woningen of buitengevelmuur, deze mocht geen houten- en leem- (klei)delen bevatten |
| brantpalen | palen welke de uiterste grenzen aangaven van iemands eigendom of gebied |
| brantroede | haardijzer, waarop het brandhout lag |
| brantsack | natte met graan gevulde zak voor op de rug bij het blussen |
| brantschat | geld waarmee de brandstichting en plundering werd afgekocht |
| brantteecken | brandmerk, meestal op de schouder van een veroordeelde tot brandmerken |
| bras(s)elet | armband, ook; braceletgespen |
| bras. | afk. brassier, brouwer |
| brasiator | moutmaker |
| braspenning | munt17e-18e eeuw , gelijk aan 20 penningen, betaalmiddel, 1 braspenning = 1stuiver en 8 deniers, ook; 1/40 van een Philippus daalder |
| Bratucpantus | Brabant |
| brautkind | een voorkind, een kind geboren voor het huwelijk |
| brauwer | zie caulcer |
| braveren | trotsen ?? |
| braxator | brouwer |
| braxiator | zie braxator |
| brazeel | zie braselet |
| brcgd. | afk. brigadier |
| bre | afk. december = 10e maand van het Romeinse jaar, (dat begon op 1 maart), vaak aangeduid met een > X > |
| breck (bij) | (bij) verstek |
| bredanus | van Breda |
| breem | brandbaar droog struikgewas |
| breidel | toom, teugel |
| breidelmaker | teugelmaker |
| breidentag | pap dag, 1 februari |
| breidschead | hulpstuk voor het breien |
| breidschede | zie breidschead |
| breineloos | krankzinnig |
| breiser | passementmaker |
| breke | braakliggend land, |
| Brema | Bremen |
| breme | traliedeur |
| breuck | zie broke |
| breucken | boetes, misdoen |
| breucker | overtreder, misdadiger |
| breuckmeester | persoon belast met het innen van de boetes |
| breucksalich | die de boete moet betalen |
| breuke | zie broken |
| breuken | vergrijpen |
| breve | brief |
| brevi | in het kort |
| brevier | een kort begrip, een kort inhoud, gebedenboek |
| brevis | kort |
| breviteit | kortheid |
| breyer | mandenmaker |
| breyf | brief |
| breyneloos | krankzinnig |
| bricksteen | baksteen |
| Brida | Den Briel |
| brieder | brouwer |
| brief | akte of oorkonde, vaak vooraf gegaan door de naam van de maker b.v. schepenbrief |
| briefgelt | kosten van een wettelijke akte, legeskosten |
| brieflesing | vonnis tot inbeslagneming verleend na inzage van de schepenbrief |
| Briela | Den Briel |
| brieve | akte of oorkonde, vaak vooraf gegaan door de naam van de maker b.v. schepenbrief |
| brieve van ondertinge in forma | officiële benoemingsbrieven |
| brieven van çedio | brieven van boedelafstand te mogen doen |
| brigand | schurk, boef, ook; licht bewapende soldaat |
| brigandage | dieverij, roverij |
| brigandine | borstharnas |
| brigant | zie brigand |
| brijeeren | bewerking van lakenstof |
| brijman | betaalmiddel, zilveren munt geslagen te Tricht, waarde onbekend |
| brijmannen | zie brijman |
| brijn | pekel |
| brijselet | zie braselet |
| briman | zie brijman |
| brincsprake | behandeling van een zaak op de brink, meestal een plechtige behandeling |
| briqueterie | steenbakkerij |
| brochage | met goud , zilver of zijdedraad bestikken |
| broche | (braad)spit |
| broché | geweven stof, brokaat |
| brocheur | brokaat- wever, weefster |
| brocheuse | zie brocheur |
| brodecnecht | inwonende knecht of bediende |
| brodeuse | borduurster |
| brodich | die bij iemand inwoont en in de kost is |
| broeck | moeras, drassig land, ook; land dat jaarlijks onderloopt en begraast kan worden |
| broeckage | weiden, beemden |
| broeckighen (in iet) | zie brokigen |
| broeckilie | korte broek |
| broederdeel | het uit een erfenis aan een broer toekomend deel |
| broedersone | neef |
| broek | zie broeck |
| broeke | zie broke |
| broeken inne gelegen zijn (daar….) | waarmee het betalen van broken (geldboeten) gemoeid is |
| broeken sliten | bij vonnis geldboeten uitspreken |
| broekich vinden (enen) | iemand bij vonnis aan een misdaad schuldig verklaren |
| broekland | weiland |
| broeteter | kostganger |
| broetjong | broodmes zonder scherpe punt |
| broetzaet | gemalen koren waar brood van werd gebakken |
| broikaftich | zie broocaftich |
| broike | zie broke |
| broitgesinde | huispersoneel, bedienden |
| broke. | een handeling, waardoor de rechtsorde, de "vrede" gebroken wordt |
| brokelic | strafbaar, schuldig aan strafbaar feit |
| broken | inbreuk maken op de rechtsorde, strafrechtelijke overtreding |
| brokenn | geldstraffen |
| brokigen (in iet) | een wet door een misdaad overtreden |
| brongräber | putten - bronnengraver |
| broocaftich | schuldig aan een broke (vergrijp) |
| broocedich | meinedig |
| broocmeester | boetmeester belast met straffen van vergrijpen en het innen van de boete, ook; ceremoniemeester |
| broodtbidder | bedelaar |
| broodzetting | de prijs en het gewicht van brood zoals dat door het Rijnlandse bestuur werd vastgesteld omstreeks 1800 |
| broot bidden | bedelen |
| brootbagaert | lekenbroeder die met bedelen zijn brood verdient |
| brootbedelaer | zie brootbidder |
| brootbidder | bedelaar |
| brootcoren | tarwe |
| brootse | breekijzer |
| brootstal | broodkraam op de markt |
| brootsusterhuus | oude vrouwenhuis |
| broussaille | struikgewas, struiken, kreupelhout |
| broussailleux | met struikgewas bedekt |
| Brouwari portus, | Brouwershaven |
| bru | schoondochter |
| bruchstein-schneider | steenhouwer |
| bruek | vergrijp, misdrijf |
| brueke. | zie broke |
| brueken | zie broken. |
| bruel | beemd, weide |
| bruetkijste | bruidskist, kist met de uitzet van de bruid |
| Brug | zie Brugae |
| Brugae | Brugge |
| Brugis | zie Brugae |
| bruiden | beslapen, maar ook; verkrachten |
| bruidje | bedoeld wordt een communicantje wiens tooisel geleek op dat van een bruid |
| bruier | plaaggeest, duivel |
| bruijckt door | gebruikt door |
| bruikweer | hofstede, pachthoeve |
| bruin | heraldiekteken, kleur bruin, aangeven door verticaal gekruiste arcering |
| bruitwech | mestweg |
| brum. | afk. brumaire, nevelmaand |
| brumaire | oktober, nevelmaand |
| brunet | fijne donkerkleurige stof |
| brusque | stuurs, bars, haastig |
| brußtag | woensdag voor de laatste drie-eenheidzondag |
| brustschneider | korsettenmaker |
| brutaal | onbeschoft, beestachtig |
| bruucware | het in gebruik hebben van gebouwen, stallen etc. maar niet in eigendom, ook; de levende have waarmee het landbouwbedrijf werkt |
| bruucwere | het bezit van een vastgoed als gebruiker |
| Bruvenhavia | Zie Brouwari portus |
| bruwet | tweewielig landbouw kar met klein extra wiel |
| bruwette | vervoeren |
| Bruxellae | Brussel |
| bruxellensis | van Brussel |
| Bruxellis | zie Bruxellae |
| bruycker | gebruiker |
| bruyken | zie: broken |
| bruynswert | pikzwart |
| brycksteen | baksteen |
| BS | afk. burgerlijke stand |
| bubulcularius | zie bubulcus |
| bubulcus | koeherder, ossendrijver, ossenhoeder |
| buccinator | hoornblazer, trompetblazer |
| bûcher | brandstapel |
| bûcheron | houthakker |
| bucinator | zie buccinator |
| budel | beul |
| budelkist | zie buidelkist |
| buele | verwante |
| buer | een bewoner van het platte land |
| buerman. | rechtsprekende in het burengerecht. |
| buerrecht | de rechtspraak van de buren |
| buersprake | vergadering van de gehele burgerij |
| buffel | beul, scherprechter, wambuis |
| buffet | rechtbank, rechttafel |
| buffon | poetsenmaken ( grappemaker) |
| buggerie | ketterij, sodomie |
| buick ghebroken | huwelijk is ontbonden b.v. door overlijden |
| buidelkist | meelkist |
| buiingen | beschoeiing |
| buijeren, | burgers |
| buiklust | vleselijke begeerte |
| buiskool | witte kool |
| buitellaartje | inhoudsmaat van botervat, 1 buitelaartje = 1/4 kinnetje =9,36 kg |
| buitendach | buitengewone rechtszitting |
| buitenijen | het terrein buiten de stadsmuur, dat tot het stedelijk rechtsgebied behoorde |
| buitenluiden | vreemdelingen |
| buitennij | voorstad, gehucht |
| buitensbaans | afgelegen |
| buk | bok |
| bulle | brief, ook; pauselijke brief |
| bullen | met een zegel voorzien, van een zegel voorzien |
| Bullio(nium) | Bouillon |
| bulsarius | tassenmaker, geldbuidelmaker |
| bulster | stromatras, kafmatras |
| bundel, bendel | gewicht, 1 bundel = 3,2 kg |
| bunder | oppervlaktemaat, 1 bunder is ca 400-450 vierkante roeden, ook; gezien 2 bunder = 3 morgen |
| bunderboeck | kadaster, erfregister |
| bundergelt | grondbelasting |
| bundichst | bindend, in rechte |
| bundighsten (te) | zoveel mogelijk in rechten bindend |
| bunxem | bunzing |
| Burdigala | Bordeaux |
| burdonarius | lastdierendrijver |
| burg | zie burge |
| burge | borgen, borg |
| bûrgemeister | burgemeester van de gemeente |
| burgensis(-is) | burger |
| burgeren | dringen, dwingen, voorwenden, aandringen, op aanstaan |
| burgerlijk huwelijk | zonder godsdienstplechtigheden huwen |
| burgerlijke begrafenis | begrafenis zonder kerkelijke plechtigheden |
| burgerpachters | zie; grasburgers |
| burgerrecht recht | uit het burgerschap voortvloeiend |
| burgerscap | het burgerschap |
| burggravius | burggravin |
| burgrave | burggraaf |
| bursarius | beurzenmaker, leerbewerker, tassenmaker, zadelmaker, kassier, ontvanger, beursstudent |
| busboom | taxus |
| büschenmacher | geweermaker, geweersmid |
| buscloot | kanonskogel, loden of stenen kogel |
| Buscum Ducis | ‘s Hertogenbosch |
| busecole | buiskool, kabuiskool ? |
| busgat | schietgat |
| busken | bosje |
| busmeyster van een gilde | de kashouder van een gilde |
| bust rapes | grafschender |
| butenborger | burger, die buiten den stadsmuur woont |
| butenpoorterscep | burgerschap van persoon die buiten de stadsmuur woont |
| buticularis | schenker |
| butseel | wijnzak |
| butterpanties | boterpan |
| buucevel | dysenterie, diarree |
| buurbrief | brief waarin iemand erkent wordt als buur, meestal inhoudend de rechten opgesteld voor of door de “buur” voor de buren |
| buurclocke | dorpsklok of gemeente klok, meestal niet in de kerktoren |
| buurgerucht | oproeping van de buren in geval van nood of gevaar |
| buurschap | gemeente, dorp, kerspel, buurtschap |
| buurwilcore | vonnis of besluit van het burengerecht |
| buysjager | assistent boevenvanger (fries) |
| bygerde | begeerde |
| byhach | behagen |
| byleven | believen |
| bysitter | eigenaar, bezitter, ook; assistent rechter |
|
|