| C |
| C | afk. 100 |
| c | afk. canonicus, kanunnik |
| c | afk. Cité le, de stad |
| c | afk. compte, rekening |
| C of c, | afk. centime, 1/100 |
| c.a. | afk. Cum annexis, met dat gene wat er aan vastgeknoopt is, wat er bij behoord |
| c.c. | afk. compte courante, rekening courant |
| c.o. | afk. compte ouvert, geopende rekening |
| c.s. | afk. Cum sociis, met zijn medestander |
| c.s. | afk. cum suis, met de zijne |
| ca. | afk. ongeveer, circa |
| caban | korte wollen jas |
| cabaret | meubeltje met likeurstel spijshuis, eethuis |
| cabarettier | herbergier, restaurateur, café baas |
| cabinet | geheimschat, juweelkamer |
| caboche | kopspijker |
| cabuiskool | kropkool |
| cacelanus | kapelaan |
| cachereau | waarschijnlijk een huishoudboek dat men achter slot en grendel bewaarde |
| cachet | stempel, zegelstempel, lakstempel, ook gage, honorarium, zegel(afdruk),
zegelmerk, lakzegel |
| cachet de cire, | lakzegel |
| cachetteren | zegelen |
| cachexia | groene ziekte, tering, tuberculose |
| cachot | (donkere) gevangeniscel |
| cachtel | jong veulen |
| cacubarius | kachelmaker, oventegelzetter |
| cadastral | kadastraal |
| cadastraux | kadastraal |
| cadaver | lijk |
| cadavéreux | lijkachtig |
| cadavre | kadaver, (dood) lichaam, lijk, dode |
| caddewadden | slecht soort leer, niet te gebruiken voor schoenen |
| cadentie | neergang, ondergang, toeval |
| cadere ab | kwijtraken |
| cadet | jongste kind, benjamin |
| cadette | zie cadet |
| caduc | neervallig, vergankelijk, bouwvallig, vervallen |
| caduceator | onderhandelaar, bruggen en wegenbouwer, wegenmaker, stratenmaker |
| caecelator ferarius | stempelmaker, ijzersnijder, |
| caecelator monetarium | muntstempelmaker |
| caecelator typorum | lettersnijder |
| caecus | blind |
| caef | schoorsteen |
| caefbalck | draagbalk voor de schoorsteenmantel |
| caefcleet | rokje aan onderzijde schoorsteendraagbalk |
| caek | schand, schandpaal |
| caelator | graveur |
| caelebs | vrijgezel, ongehuwd, van de ongehuwde man |
| caelibatus | ongehuwde staat |
| caelibis | zie caelebs |
| caelum abiit | zie ecaelum abut |
| caelum abut, | is naar de hemel gegaan |
| caementarius | metselaar |
| caer | fuik, maar ook een kam om wol te hekelen |
| cafcoen | schoorsteen |
| cafcoene | stookplaats, schouw |
| cafcoengelt | schoorsteenbelasting |
| caffa | zeer dunne zijdestof, fluweel |
| caffamacher | fluweelwever |
| caffoor | fornuis |
| cage à poules | kippenmand |
| caillé | bij kaasbereiding de wrongel |
| caillebotte | zie caillé |
| calabas | gevangenis |
| calaber | kleed met korte mouwen |
| calaenge | aanroepen |
| calaingnie | aanspraak op iets, eis, vordering op iets |
| calamus | fout |
| calange | aanspraak, eis |
| calant | koopvrund ?(vriendelijke prijs ?) |
| calcariator | sporenmaker |
| calcarius | spijkersmid, nagelsmid ook; kalkmaker, |
| calcearius | zie calciarius |
| calciarius | schoenmaker |
| calciferrator | hoefsmid |
| calculatie | Berekening, |
| calculus | legpenning, rekenpenning |
| caldatorium | stookplaats (in klooster) |
| calendae | de eerste dag van de maand (op de oud Romeinse) kalender) |
| calendier | een korte aanwijzing tot wat artikelen van de gemaakte schriftuur
van de overlegde stukken |
| calendis | op de eerste dag van de maand (op de oud Romeinse kalender) |
| calendrier | almanak, dagrol, maandwijzer
ook; welke artikelen van de opgemaakte stukken overlegd dienen te worden |
| calenge(e)ren | beklagen, optuigen, betichten |
| calengier | opeisen, vernaderaar ?, verklaging (aanklacht) |
| calengieren | verbaliseren, in beslag nemen, arresteren
ook; verkondigen |
| caletum | Calais |
| calfateren | lappen, knutselen |
| calice | miskelk |
| calicot | ongebleekt katoen |
| calida febri | door een warme koorts |
| calidus | warm |
| califex | kelkenmaker, kannengieter, ook gezien voor schoenmaker |
| caligarius | soldatenknecht, kousenmaker |
| Caligator(-is) | laarzen-, schoen- broekenmaker |
| calliditeit | doortraptheid, loosheid (slimheid) |
| callifex | laarzenfabrikant |
| calomniateur, | zie calomniatrice |
| calomniatrice | lasteraar, ster, kwaadspreken |
| calomniëren | belasteren |
| calopedarius | houten schoenmaker |
| calsieder | stratenmaker |
| calum(p)niare | gerechtelijk protest aantekenen tegen.... |
| calumnia | laster, kwellerij, laster, lastring, schandvlek |
| calumnie | zie calumnia |
| calumniëren | lasteren, faamroven |
| calumpnia | als boven |
| calumpnieux | wettelijke valse zaak te intenderen (beogen) of voorstellen |
| calvarius | nagelsmid |
| camard (la) | magere Hein |
| cambiator | wisselaar |
| cambium | wissel, wisseling, ruiling |
| cambrousse | platteland |
| cambuse | voorraadkamer
ook; hok, kot, hol, krot |
| cambusier | bottelier, hofmeester, proviandmeester |
| cambuys coolen | kropkool |
| camer (der scepenen) | een vertrek bij de schepenbank, waarheen schepenen zich terugtrokken om
zich over het te vellen vonnis te beraden en er over te besluiten ("sliten"), de
plaats derhalve waar (in tegenoverstelling van de schepenbank) de buiten-
gerechtelijke handelingen van de schepenen werden verricht |
| camera imperialis | rijks kamergericht |
| camériste | kamermeisje |
| camerlincgelt | hetgeen de nieuwe leenhouder of leenvolger de heer verschuldigd was, wanneer
een leen door overeenkomst of door overlijden in andere handen overging |
| camervoocht | voogd van wezen, door de schepenen aangesteld |
| camion | kar, (slepers)wagen |
| camisole | borstrok, nachtjakje, vestje |
| cammeraat | spitsbroer, makker |
| camp | stuk grond |
| campanarius | klokkenluider, koster |
| campanile | vrijstaande klokkentoren |
| campareren | verschijnen |
| camparitie | het verschijnen in rechte
ook; vergelijk |
| campen | akkers |
| campi custos | veldwachter |
| Campi pars | cijns betaald met veldvruchten |
| Campi(s) | (te) Kampen |
| camporum | veldwachter |
| Campoveria | Veere |
| campsor | wisselaar |
| campus | kamp, omheind veld of land |
| canaal | waterloop, een goot |
| canaalje | gespuis, het grauw (gepeupel) |
| canant | edelsteen ook granaatsteen |
| cancelier | opperschrijver, verzoekmeester |
| cancellare | doorhalen |
| cancellarius | kanselier |
| cancelleren | uitschrappen, doordoen, te niet doen, doorhalen, doorschrappen |
| cancellery | stadsboukkamer?, briefkamer |
| candeeldach | de dag die volgt op die, waarop men een trouwfeest of huwelijksmaal heeft gegeven |
| candelarum artifex | kaarsenmaker, kaarsengieter |
| candidarius | bleker |
| canefas | grof linnen uit hennep vezels |
| caniparius | kelner |
| canite tuba | 4e advent |
| canner | de pijp uitgaan, doodgaan |
| canon | verzameling geschriften die tot de bijbel worden gerekend, een regel, richtsnoer, regelmaat |
| canonicus | kanunnik, wereldlijk, legaal |
| canoniseren | inwijden, heiligen |
| cantafusor | kannengieter |
| cantate | 4e zondag na Pasen |
| cantatum | gezongen |
| cantert | komijnenkaas
ook; kanterkaas |
| canton | kanton, deel van een provincie |
| cantonnement | inkwartiering |
| cantonnier, | wegwerker, |
| cantonnière | zie cantonnier |
| cantoor | gesloten kast voor het opbergen van papieren en waardebrieven etc. |
| cantor(-is) | zanger, voorzanger |
| cantrifex | tinnegieter |
| cantrifusor | zie cantrifex |
| cantsler | kanselier |
| canzonen | gedichten in liedvorm |
| capabel | vatbaar, ontvangbaar, bevattelijk, bekwaam om iets uit te voeren |
| capeline | breedgerande dameshoed |
| capellani | kapelaan(s), hulpgeestelijke (n) |
| capellanus, | zie capellani |
| capellonen | zie capellani |
| capentier | zie carpentarius |
| capillamentarius | pruikenmaker |
| capita | hoofdstuk, hoofd |
| capitaal | hoofdsom, hoofdschuld
ook; daar lijf en goed aan hangt |
| capitael | waar rente aan vast zit |
| capitagium | hoofdelijke belasting, hoofdcijns |
| capitaneus | kapitein |
| capitaneus equestris | ritmeester |
| capittel | zie capitulum |
| capittel | hoofdstuk, een godshuis |
| capitulatie | verdragstuk, hoofdstuk deling? |
| capituleren | in hoofdstukken verdelen
ook; overgeven na strijd |
| capitulum, | college van geestelijken (kanunniken) dat gezamenlijk de zielzorg in een parochie
uitoefent, hoofdstuk van een reglement |
| capne | afk. capiteine, kapitein |
| capoen | zie capoes |
| capoes | muts, hoofddeksel
ook; gezien voorbehoedmiddel van darm |
| caponator | herbergier |
| caporal, | korporaal |
| caporaux | zie caporal |
| capote | mantel met capuchon |
| cappecay | officier |
| capproen | hoofddeksel voor een man |
| caprice | grillen |
| capricieux | hoofdig, grillig |
| capsarius | puttenmaker |
| capt | afk. capitaine, kapitein |
| capteren | iemand ergens in behalen, begrijpen, verkeerdelijk opnemen |
| captie | bedrog, vangen met woorden, begrip |
| captieux | bedrieglijk, begrijpelijk |
| captiff | gevangen |
| caput | hoofdstuk |
| caput adventus | begin van de advent |
| caput jejunii | begin van de vasten, Aswoensdag |
| car.gld | afk. caroli gulden |
| carbonarius | mijnwerker, steenkoolhouwer, kolenbrander |
| Carcan(-um ) | halsijzer voor misdadiger |
| carcant | collier van goud |
| carcer | kerker, kerkerkot, gevangenenhuis, |
| carceren | gevangen zetten, kerkeren (in een kerker opsluiten) |
| cardé | kaardgaren, kaardwollen |
| cardewaegen, | kruiwagen |
| cardewanier | leerbewerker |
| carêmede | vasten (tijd) |
| carere, | missen |
| caretarius | voerman |
| cargier | inner van belasting op meel |
| carillonneur | beiaardier |
| carinne | vriendin? |
| caritas dei | zaterdag na Pinksteren |
| carme | karmeliet, karmelieter monnik |
| carmel | karmelietenklooster |
| carmin | karmijn (rood) |
| carminarius | kamerheer, thesaurier, financiënbeheerder |
| carmosijnen bratten | karmozijnkleurige kousen |
| carnarius | slager |
| carne | rotwijf |
| carnifex | beul, scherprechter, vilder
ook; slager, vleeshouwer |
| carnificis | van de beul, van de scherprechter, vilder, slager, vleeshouwer |
| carnisprivium | vasten avond, ook de vastentijd |
| carnisprivium clerico | 7e zondag voor Pasen |
| carnisprivium vetus | 6e zondag voor Pasen |
| caroliguldens, | goudstuk met de beeltenis van Karel de V. vanaf 1521 betaalmiddel, later ook
in zilver uitgevoerd, 20 stuiver = 1 carolis gulden |
| Caroloregium | Charleroi |
| carolusguldens | zie caroliguldens |
| carpentarius | timmerman, wagenmaker |
| carreën | vierkante vestingtoren |
| carriole | (lichte) boerenwagen |
| carruca | kar, wagen |
| carrucarius | karrentrekker, voerman |
| carta | oorkonde |
| carta de hidalgia | adelbrief |
| cartularium | register van akten |
| carui ll | zie carere |
| Carvo | Grave |
| cas | geval |
| cas subject | 't geval waar geschil om is |
| cas van (in) | in geval van |
| casa | huis |
| Casandria | Cadzand |
| casels | kazuifels, priestergewaad |
| caseneer | kaasboer |
| caser | uithuwelijken, trouwen |
| casier | kaasmaker |
| casjanten | glasgordijnen? |
| casken | kastje |
| casque | helm |
| cassatie | afschaffing |
| casselrie | ambt, waardigheid of leen van de kastelein, kasteleinsvrouw |
| casseren | afschaffen, te niet doen, uitdoen, uitmaken |
| castelain | uitbater van andermans hofstede |
| castelein | kastelein, slotvoogd, burchtvoogd, burggraaf |
| casteleine | kasteleines, vrouw van een kastelein |
| casteleinige | zie casteleine |
| castellanus | kastelein, die een kasteel beheert voor een eigenaar |
| castigare | tuchtigen, corrigeren |
| castigatie | zie castigeren |
| castigeren | tuchtigen , kastijden |
| castratie | lubbing ( ontmannen), castreren |
| castrator | vee besnijder, castreerder, |
| castrensis | kasteelheer |
| castreren | lubben, afsnijden, uittrekken |
| casu necessitas | in het noodzakelijke geval, een noodzakelijk geval |
| casu quo | in welk geval |
| casualia | kerkelijk gebeuren |
| casueel | by geval, toevallig, gevallig ? |
| cataracta Gandavensis | Sas van Gent |
| catarrhus | zinking , ook gezien neusverkoudheid, darmontsteking |
| catechismus | overzicht van de christelijke leer in vragen en antwoorden |
| cathaloge | naamtafel, naamceel |
| cathedra | stoel, gestoelte |
| catheijl | roerend-goed |
| catholicus | katholiek |
| catholijk | rechtsinnig |
| catoenen dassies | katoenen das |
| catologus confimatorum | naamlijst van de gevormden |
| catopticus | spiegelmaker |
| cattijf | rampzalig |
| Cattorum Vicus | Katwijk |
| cauchier | stratenmaker |
| caucidicus | advocaat |
| caue. | afk. cause, (rechts)zaak |
| caulcer | breuwer, werkman die de naden in een scheepshuid dichtmaakt met pek en touw. |
| cauon. | afk, caution, borg(tocht), waarborg(som), garantie, |
| caupo | waard, herbergier, brouwmeester |
| caupona | herberg, kroeg, drinkhuis |
| causa | oorzaak, reden, bewijs |
| causa civilis | burgerlijke rechtszaak |
| causa mortis | doodsoorzaak |
| causa uxoris | uithoofde van het huwelijk |
| causelaken | zie couchelaken |
| causeren | veroorzaken, beschuldigen, voortbrengen |
| causidicus | advocaat |
| cautele | voorzichtigheid, voorbedachtheid |
| cauteleus | voorzien |
| cauter | zie couter |
| cautère | brandijzer |
| cautie | borgstelling, borgtocht |
| Cautie | borgtocht onderpand, zekerheid |
| cautie de judicio sisti | borg om ten allen tijden in recht te verschijnen |
| cautie judicatum solvi | borg om het gewijsde te voldoen |
| cautie juratoir | borgtocht, de belofte bij eed van het gewijsde te voldoen, en zijn persoon,
of goederen niet te versteken, of te vervreemden |
| cautie pro litium expensis | waarborg voor de kosten van het proces |
| cautio | borgtocht, waarborgsom |
| cautio damni insectie | verzekering van geen schade aan te doen |
| cautio de demoliendo | verzekering van een timmerwerk te leveren |
| cautio de dolo | verzekering van niet ter kwader trouw te handelen |
| cautio de non offendendo | verzekering van de gedreigde niet te beschadigen |
| cautio desensum iri | verzekering van verantwoording te doen |
| cautio legatorum | verzekering van betaling van het gemaakte |
| cautio rem ratam haberi | verzekering van gestand doen |
cautio rem salvam
fore pupillo | verzekering dat een voogd zijn wezen onbeschadigd (beschermen) houd |
| cautio restituendo | verzekering van weer te leveren |
| cautio sufficiens | genoegzame verzekering |
| caution | zie cautie |
| cautionaris | borg, borgsteller |
| cavalje | bouwvallig huis |
| caveau | grafkelder |
| caveldijck | deling- of afscheidingdijk |
| cavelinge | begroting, taxatie |
| caven. | begroten |
| cavere | behoedzaam, voorzichtig zijn |
| cavere de rato | borgstellen voor een medestanders aandeel bij een veroordeling |
| caveren | een borgsom storten, borgstellen, wachten, verhoeden, borg blijven, zeker doen,
verborgen |
| caveren de rato | borg blijven voor een ander die principaal schuldenaar is, zo lang tot dat hij de borg
zelf aanneemt en van waarden houd 't gene de borg heeft gedaan, of anders blijft de
borg als principaal verbonden |
| caverende | zorgen voor |
| cavillatie | kaklerije (opschepperij)?, knibbeling, haarkloverij |
| cavilleren | strijden |
| cavinge | zie; cavelinge |
| cede(e)ren | cederen, overgeven, afstand doen, wijken |
| cedere | overdragen |
| çedille | overgeven van goederen, afstand |
| çedio bonorum | boedelafstand |
| çedionant | die al zijn goed aan zijn crediteuren overgeeft |
| çedionaris | zie çedionant |
| cedul | rekening, recept |
cedulen deen uten
anderen ghesneden | een akte, in duplo op één vel papier geschreven, waartussen met grote letters
een woord (gewoonlijk het woord "cyrographum") geplaatst wordt: het papier
wordt daarna bij het woord doorgesneden en iedere partij krijgt een exemplaar
der akte , bij verschil over de echtheid van het afschrift moeten dan de beide
stukken aan elkander gepast worden en de doorgesneden letters van het
woord 'cyrographum' een geheel vormen |
| cedulle | schuldbrief, handschrift |
| ceedule | akte, schuldbekentenis |
| ceel | rekening |
| ceindre | omgorden, omwikkelen |
| cekreet | w.c. hokje |
| celebrare | vieren |
| célébration d'un mariage | huwelijksinzegening |
| celebratus | gevierd |
| celebravi | ik heb gevierd |
| celebre(e)ren | vieren, gedachtenis ergens van houden |
| celebreeren | akte verlijden bij de notaris, bekend maken, dienen, eren |
| celebs, coelebs | ongehuwd |
| celeriteit | haastigheid, snelheid |
| cellarium | kelder |
| cellarius | kelder -of keukenmeester |
| celle | kloosterkamertje |
| cementarius | metselaar |
| cemeteric | op het kerkhof |
| cena domini | donderdag voor Pasen, laatste avondmaal |
| cénacle | avondmaalszaal |
| cenakel | zie cenacle |
| cenbum | Gennep |
| cendre | stoffelijk overschot |
| cène | laatste Avondmaal |
| cenotaaf | monument, graftombe zonder lijk omdat het nooit terug gevonden is,
gedenkteken voor onbekende soldaat. |
| cens | schatting |
| censeur | censuurambtenaar |
| censo | zie censeur |
| censuarius | erfpachter |
| censurabel | belastingplichtig |
| censure | bestraffing, toets |
| censure(e)ren | bestraffen, toetsen |
| census | belasting, rente, cijns, cijnsrecht |
| census hereditatius | erfpacht |
| census inclusus est | de cijns is inbegrepen |
| census vicinorum | gebuurcijns (gezamelijke belasting) |
| centarius | honderdjarige |
| centaurée bleuet | korenbloem |
| centenaar | gewicht,1 centenaar = 100 pond, ca 49,5 kg, na 1820 de niet officiële
naam voor 100 kg |
| centenaire | honderdjarig |
| centenarius | honderdjarige |
| centener | honderd pond |
| centesimus | honderdste |
| centisimo | op zijn honderdste, in het honderdste jaar |
| centum | honderd |
| centuria | compagnie |
| centurio | ritmeester, kapitein, bevelhebber over honderd man |
| centurio equestris | ritmeester, cavaleriekaptein |
| cep | ploegboom |
| céramiste | pottenbakker |
| cerarius | fabrikant van was |
| cerchers | tolbeambten, douaniers |
| cercueil | doodkist
ook; fig. lijkkist |
| cerdo(-nis) | schoenmaker, leerlooier, handwerksman |
| cereficarius | waskaarsenmaker |
| cerevisiarius | brouwer, bierschenker |
| cerne(e)ren | zien, onderscheiden, ziften, insluiten ,omsingelen |
| certe partye | een contract van bevrachting |
| certe(e)ren | wedstrijden, wedden |
| certera desunt | de rest ontbreekt |
certificat de bonne
vie et certificatie | verzekerd |
| certificatie | verklaarbrief, verzekering, getuigenis |
| certifice(e)ren | getuige in rechte, voor de waarheid verklaren |
| certifieren | verzekeren |
| certijn | betrouwbaar |
| certus | zeker |
| cervillarius | helmmaker, helmsmid |
| ces | failliet verklaren |
| cesse(e)ren | staken, ophouden, eindigen |
| cessi(e) | wijken, overdragen |
| cession bonorum | afstand doen van goederen, brieven om boedelafstand te mogen doen |
| cessionaris | verkrijger van de rechten |
| cessum | wijken, overdragen |
| cetera | de rest, de overige dingen |
| ceterus | andere, overig |
| ceulse croegen, | Keulse kruiken |
| ceurnoten | schepenen of dorpsfunctionarissen in Oost-Nederland |
| cg. | afk. cousin germain, volle neef |
| chaerotjen | zalfdoosje |
| chaînette | kettinkje |
| chais | rijtuig |
| chaise | koets, sjees |
| chal. | afk. cheval, paard |
| chalcographus | graveur, plaatsnijder |
| chambre ardante | rouwkamer, kamer waarin een door brandende waskaarsen omringde lijkkist staat |
| chameau | rotwijf, klerewijf, kreng |
| chammerande | lijstwerk, schilderijlijst |
| champ | veld, weide, akker, terrein, gebied |
| champ de foire | kermis, marktplein |
| change | verwisseling, ruiling |
| changeeren | wisselen, verruilen |
| chanoine | kanunnik |
| chap. | afk. chapitre, hoofdstuk, (dom)kapittel |
| chapelain | (huis)kapelaan |
| chapelier | hoedenmaker, maakster |
| chapelière | zie chapelier |
| chapelle | kapel, ook geestelijken van een kapel, kerkkoor |
| chapelle ardante | de door talrijke brandende kaarsen met vurige gloed verlichte kapel, waar
het lichaam van de overledene opgebaard staat, rouwkapel |
| chapitre | kapittel, college van geestelijken dat gezamenlijk de zielzorg in een parochie
uitoefent, hoofdstuk van een reglement |
| char funèbre | lijkkoets |
| char. | afk. charretier, voerman |
| character | merkteken, kenteken van een gezant |
| charbonneux | miltvuur |
| chargeeren | aanvallen, belasten |
| chargement | verandering |
| Chargeren | belasten, opdragen |
| chargie | aanval, last ambt |
| charletan | kwakzalver |
| charmeeren | betoveren, verlokken |
| charpentier | timmerman |
| charretier | voerman |
| charron | wagenmaker |
| charta | papier, blad perkament dat ter bekrachtiging is voorzien van een zegel |
| chartabel | meedogend, goed gevend |
| chartarius | papiermaker |
| charter | oorkonde |
| chartre | elk officieelstuk, verklaring, ambtelijk stuk, overeenkomst bevattend |
| châsse | (reliek)schrijn, relikwieënkast |
| chatelaine | ketting, lint of band door vrouwen om het lichaam gedragen en waaraan
sleutels e.d. gehangen werden, zo genoemd omdat burchtvrouwen veelal
een dergelijk apparaat plachten te dragen |
| chatellenie | castelrie |
| Chattorum Vicus | Katwijk |
| chaufour | kalkoven |
| chcun. | afk. chacun, ieder, elk |
| chelista | vioolspeler |
| chemineye | schoorsteen |
| chercer | inner van belasting op meel |
| chercher | zie cerchers |
| chiering | verkoop bij opbod aan de meest biedende |
| chiffres Romains | Romeinse cijfers |
| chijn, | belasting, schatting, pacht, rente |
| chijns | zie chijn |
| chijnsboec | boek waarin alle pachten, renten en belastingen zijn opgetekend |
| chijnsgoet | belastingplichtige goederen |
| Chilonium | Kiel (D) |
| chimaera | heraldiekteken, heeft gezicht, en borsten van een vrouw, voor- en achterpoten
ban een leeuw, lichaam van een geit en staart van een slang |
| chimere | verdichtsel, leugen, verzinsel, mythe |
| chirhographum | een handschrift |
| chirographe | een met zijn handschrift ondertekende oorkonde, meestal 2x geschreven
voorzien van een tussenruimte, waar het woord 'chirographe' is vermeld,
beide partijen kregen een deel van de doorgesneden oorkonde. |
| chiromatie | hand -leeskunde |
| chirothecarius, | handschoenmaker |
| chirurgien | dokter, wonden hersteller
ook; de barbier in de dorpen en kleine plaatsen |
| chirurgijn | zie chirurgien |
| chirurgus | zie chirurgien |
| chn. | afk. charron, wagenmaker |
| choefoer | komfoor |
| choor | koorgedeelte in kerk |
| choralis | koorknaap |
| christ | Christusbeeld |
| christiane | op christelijke wijze |
| christianus | christelijk |
| chronike | een boer van tijde ? |
| chronologie | tijdrekening |
| churz | keurvorst |
| chymiather | alchimist |
| chyrotecarius | zie chirothecarius |
| ciborie | heraldiekteken, miskelk |
| cicaneur | warevogel, krakeler, schrobber, haarklover, muggenzifter |
| cig. | afk. cousin issu de germain, |
| cijns | belasting, schatting, rente |
| cijnsdach | betaaldag |
| cijnser | belastingplichtige |
| cijnsgoed | goederen of diensten waarvoor belasting betaald moest worden |
| cijnsmeester | ontvanger van de belastingen |
| cijnsrente | erfpacht |
| cimetière | begraafplaats, kerkhof |
| cimiterium | zie cimetière |
| cinerum | Aswoensdag |
| cingler | striemen, geselen, slaan |
| cingularius | riemenmaker |
| cinopel, | heraldiekkleur, vermiljoen |
| cinoper | zie cinopel |
| cinq | vijf(de) |
| cinqte | afk. cinquante, vijftig(ste) |
| cinquante | vijftig(ste) |
| cintré | gebogen, gewelfd |
| cinxavont | dag voor Pinksteren |
| cipier | gevangenenhoeder (gevangenisbewaarder), stokbewaarder (gevangenisbewaarder),
stokwachter |
| circa …… vespertinan | omstreeks ……..uur in de avond |
| circa cingquam matutinam | omstreeks vijf uur in de nacht |
circa decimam
antemeridianam | tien uur 's ochtends |
| circa decimam matutinam | omstreeks 10 uur in de morgen |
| circa duodecimam diurnam | omstreeks 12 uur in de middag |
circa duodecimam
nocturnam | omstreeks middernacht |
| circa meridiem | omstreeks 12 uur 's middags |
| circa vesperam | omstreeks de avond |
| circa | ongeveer, omstreeks |
| circoncire | besnijden |
| circonscrire | afbakenen |
| circonscrire une propriété | afgebakend eigendom |
| circulator | landloper
ook; venter, marskramer |
| circumcerentie | circuit, ommegang, omtrek, omloop |
| circumcisie | besnijding |
| Circumcisio | Besnijdenis (1 januari) |
| Circumcisio Domini | Besnijdenis des Heren (6 januari) |
| Circumdederunt | 9e zondag voor Pasen |
| circumduce(e)ren | misleiden, bedriegen |
| circumlocutie | een breedsprakige, een bewimpelde spraak, omspraak?, omschrijving in woorden |
| circumspect | voorzichtig, omziende |
| circumspiciëre | heromzien |
| circumstantie | omstandigheid, gelegenheid van de zaak, omstandigheden |
| circumveniëren | bedriegen, misleiden, verstrikken |
| circumventie | bedrog, verstrikking |
| cire | (zegel)lak |
| cire à cacheter | zie cire |
| ciseleur, | ciseleur, ciseleerder, graveur |
| cistarius | kistenmaker |
| cisterne | waterput, regen opvang put |
| Citadin(e) | stedeling(e) |
| citatie | oproeping, daging, dagvaarding |
| citatie edictaal | oproeping, daging bij edict |
| citatie personel | oproeping (daging) in persoon |
| citatie reëel | daging bij aantsting ? |
| citatie verbaal | oproeping bij monde, mondelinge oproeping |
| citation | Zie citatie |
| cité | afgesloten stadsdeel |
| citeren | voor de wet dagen, dagvaarden, in rechten betrekken, dagen, aanhalen |
| citerne | regenput, ton |
| cito | snel, spoedig |
| citoyen, | burger |
| citoyenne | zie citoyen |
| citrulle | watermeloen |
| civiele gijzeling (in) | in voorarrest, wel met bepaalde vrijheden |
| civijl | burgerlijk |
| civil | beleeft, heus, burgerlijk, burgerlijk |
| civile sa(a)ke | waar lijf nog bloed aan hangt, wereldlijke zaken
ook; een zaak die bloed nog lijf raakt |
| civilement | zie civil |
| civilen regter | wereldlijk rechter |
| civilis | zie civil |
| civiliteit | burgerschap, beleefdheid |
| civis. | afk. Civ. burger |
| civissa | burgeres |
| civitas | stad |
| civitatis | zie Civitas |
| clabaudeur, | roddelaar(ster), kwaadspreker |
| clabaudeuse | zie clabaudeur |
| clacmerse | klatergoud |
| claescoeke | sinterklaaskoek, (peperkoek, taaitaai?) |
| claeuwaert | heraldiekteken, klimmende leeuw |
| clagebaer | een zeer zware verwonding waarover alleen in de hoge vierschaar mocht
worden geklaagd |
| clagere | aanklager, verzoeker |
| clairon | klaroenblazer, trompetter |
| clame(e)ren | roepen, krijten, schreeuwen, huilen |
| clampser, | de pijp uitgaan |
| clamser, | zie clampser, |
| clan | stam, geslacht, sibbe |
| clanculo | in het geheim |
| clandestin | heimelijk |
| claquette | scharminkel van een rijpaard |
| clarissimus | zeer vermaard |
| classis | vergadering van kerkelijke personen, bende, scheepsvloot |
| clauculo | in het geheim |
| claudere | (af)sluiten |
| claudus | kreupel, mank, lam |
| clausi, | (af)sluiten |
| clausle van arrest | besluit van bezetting |
| claustrarius | poortwachter, huisbewaker, slotenmaker |
| clausul approbatoir | besluit, waar bij voor goed gekend word |
| clausulae | Sluis |
| clausule | slot, besluit, grondreden, bijvoegsel |
| clausule condicillaris | bijvoegsel van een volkomen uiterste wil, Iets dat men in de uiterste wil doet
stellen om zo ze kracht van een volkomen kan hebben, dat ze ten minste als
een onvolkomen uiterste wil mag bestaan. |
| clausule derogatoir | een betuiging in de uiterste wil, waarmee de opsteller betuigd geen andere
uiterste wil bij hem naderhand te zullen verlijden, dan met de herhaling van
bepaalde woorden uit het eerste gesteld |
| clausule edictaal | besluit voor buitenlandse dagvaarding, hierdoor kan de deurwaarder in het
buitenland dagvaarden |
| clausule paenaal | besluit van straf |
| clausule reservatoir | besluit, waarbij de macht wordt gehouden, waarbij de testateur de macht
aan zich zelf houd om enige veranderingen in zijn testament alleen onder
zijn handtekening te mogen maken |
| clausule salutaire | een voordelig bijvoegsel |
| clausule suspensiva | zie clausule van inhibitie |
| clausule van authorisatie | slotreden van machtiging, waardoor een deurwaarden wordt gemachtigd de
bevelen van het hof direct uit te werken |
| clausule van inhibitie | verbod jegens de executie het welk een ordinaris clausul is in een mandament
in cas d'appel, opschoning van de uitwerking van een gewijsde vonnis |
| clausum | zie clausi |
| clausum paschae | 1e zondag na Pasen |
| clausurmacher | hersteller van boeksloten, kleinenslotenmaker |
| clausus | gesloten |
| clauwaert | heraldiekteken, klimmende leeuw |
| claviger | sleutelbewaarder, rentmeester |
| cleederen | kleren |
| cleenoede | snuisterijen |
| cleerbesem | klerenborstel |
| cleermaecker | kleermaker |
| cleijn inportantie | van geringe waarde |
| cleinbroot | fijn brood, mogelijk een soort gebak |
| cleine | leem. klei |
| cleinmolen | molen om klei of leem te malen voor bouwstof |
| cleinoden | versieringen, voor kleding |
| cleipoel | winplaats van klei en leem |
| clementie | zachtmoedigheid |
| clercsijn | misdienaar |
| clericus | geestelijke, geleerde, student, klerk |
| clericus scabinorum | schepenklerk |
| clerkehuis | fraterhuis |
| Cleva | Kleef, te Kleef |
| Clevæ | zie Cleva |
| cleyachtyghe aerde | kleiachtige aarde, leem |
| clibanarius | ovengieter, bakker, ovenmetselaar |
| cliëns | schutgenood (beschermheer), leenman |
| clienteele | bescherming |
| clientele | bescherming |
| clijt | zie cleine |
| clite | klei |
| clivensis | van kleef |
| cloacarius | beerput afvoerder, privaatreiniger |
| cloaque | drekput |
| clocher, | parochie, gemeente, dorp |
| clockensolder | vloer in de toren waar de klokken staan opgesteld |
| clockere | klokkenluider |
clocqslach (wonende
onder de) | wonende in de nabijheid van de torenklok |
| cloete | bol op een stok, de appel op een zwaard |
| cloître | klooster |
| cloppen | de klok luiden |
| cloppere | koperslager |
| clopslach | bij openbare verkoping de hamerslag van toewijzing. |
cluasule justificator
clueghene | meerdere, andere |
| clusa | zie clausulae |
| Clusa | Sluis |
| clusor | smid, ook gezien juweelzetter, graveur |
| cm. | afk.contract de mariage, huwelijkse voorwaarden |
| cmmr. | afk. Commandeur, Commandeur, bevelvoerder |
| cnaepvaruwer | leerling in het lakenverversgilde |
| cnape | gewapend dienaar |
| cnectschole | jongensschool |
| cneder | bakker |
| cnokenhouwer | slager, vleeshouwer |
| cnollerie | brouwerij van dunnebier (een soort slechtbier) |
| cnopen | knopen clausule reservatoir |
| co. | afk. compagnon, echtgenoot, partner |
| coaccusé | medebeklaagde |
| coaccusée | zie coaccusé |
| coactie | dwang |
| coadjutor | medehelper |
| coche | reis- , postkoets |
| cocher | koetsier, voerman |
| cocotte | gietijzeren stoofpan |
| coctor | bierbrouwer |
| cocus | kok |
| codde | knots, knuppel |
| code civil | burgerlijk |
| codex | handschrift |
| codicil | een soort van uiterste wil, zonder erven, of te onterven, testament, wilsbeschikking
buiten testament |
| codicilaire dispositie | laatste wilsbeschikking, buiten testament |
| coeganc | weiland, groot ca ½ morgen |
| coegelt | belastinggeld om een koe op de gemeenschappelijke veeweide te mogen laten grazen |
| coelebs | ongehuwd, vrijgezel |
| coelibates | ongehuwde staat |
| coemeterium | kerkhof |
| Coena Domini | Witte Donderdag |
| coërceren | dwingen |
| coere | keur, handvest |
| coerhuus | wachttoren |
| coermoten | bijzitters |
| coers | loop, gebruik |
| coeschattinge | belasting naar het aantal koeien |
| coesmule | koeienkop |
| coetus | vergadering van predikanten |
| coeyemeester | dierenarts speciaal voor runderen |
| coffer | koffer met gewelfd deksel
ook; doodskist |
| coffijmolen | koffiemolen |
| coge | besmettelijke ziekte, vermoedelijk de pest |
| cogele | mantel met kap
ook; stok voorzien van een ronde kop uiteinde |
| cognaten | alle afstammelingen in mannelijke en vrouwelijke lijn van bepaalde stamouders |
| cognati remotiores | verre bloedverwanten |
| cognatio | bloedverwantschap (van moederszijde) |
| cognationis | zie cognatio |
| cognatus | verwant, bloedverwant uit de vrouwelijke lijn |
| cognitus(-a) | verwant, verwante |
| cognmen | familienaam |
| cognoscement | kennis, getuigschrift |
| cognosceren | bekennen, erkennen |
| cohabitatio | bijslaap, gemeenschap hebben |
| cohereditas | mee erven |
| cohéritier | mede-erfgenaam, gename |
| cohibe(e)ren | bedwingen |
| cohier | schatceel, blaffard, register |
| coiuges | de echtgenotes, gehuwden |
| cokenboec | afrekenboek voor de keukenmeester of cokenscriver |
| cokenmaerte | keukenmeid |
| cokenmaget | zie cokenmaerte |
| colationeren | gelijkmaken |
| colde | oude |
| colebs | bastaard kind |
| Colen | Keulen |
| colier | ijzeren halskraag |
| coll. | afk. colonel, kolonel, |
| collata concordat | komt overeen met het origineel |
| collateraal | zijdeling, rijdeling maagschap |
| collaterale erfgenamen | erfgenamen in de zijlinie |
| collaterale successie | erfenis die op een zijtak overgaat |
| collateralen | zijdelingse bloedverwanten |
| collateralis | in de zijlinie (bij verwantschap), in de zijlijn, echtgenote |
| collateur | die iets geeft |
| collatie | het recht van benoeming geestelijke, ook vergelijking van geschriften
met de oorspronkelijke tekst, ook samenvatting, vergelijking, bijpassing |
| collatieon(e)eren | gelijkmaken van geschriften met de oorspronkelijke tekst |
| collatierecht | het recht van benoeming van een predikant |
| collatio | benoeming toewijzing |
| collationeren | het samen brengen, vergelijken |
| collationis | zie collatio |
| collatum | toewijzen |
| collecte | kort gebed bij de aanvang en het einde van de mis |
| collecteur | inner, verzamelaar, gaarder |
| collectie | verzameling, verpachting, vergadering |
| collector | belastinginner, ontvanger van de belastingen |
| collega | ambtgesel, ambtgenoot |
| collegiale kerk | een kerk die door een kapittel van Kanunniken wordt bediend |
| collegie | bijeenkomst, gilde, geselschap |
| collegii | seminarie |
| colligeeren | samenvoegen, verzamelen, concluderen |
| colligeren | Verzamelen, vergaderen |
| colloratierecht | het recht om een kandidaat voor te stellen bij de benoeming van b.v. een pastoor |
| colluderen | het samen bedenkelijk handelen, in geheime verstandhouding staan |
| colluerde hosen, | korte kousen |
| collusie | heimelijke verstandhouding met iemand om een ander te benadelen, samenspannen |
| collusie | heimelijk verstand, bedrog, geheime bedrieglijke verstandhouding |
| colombier | duivenhuis, duivenhok ook; ouderhuis, ouderlijk huis |
| colonia | pachthoeve |
| Colonia Agrippina | Keulen |
| Colonia Agrippinensium | zie Colonia Agrippina |
| coloniensis | van Keulen, Keuls |
| colonus | (kleine)boer, keuterboer, pachter |
| colorateur | schilder |
| combat | gevecht |
| combustie | verbranden, brandwond, verbrand zijn |
| come. | afk. comme, net als, evenals, (zo)als, als het ware |
| comes palatinus | paltsgraaf |
| comes(-mitis) | graaf |
| comitatu | in het gezelschap van |
| comitatus hornani | van het graafschap Horn |
| comitatus vittemiensi | van het graafschap Wittem |
| comitatus(-us) | graafschap, gezelschap |
| comitis | graaf |
| comitissa | gravin |
| commater | peettante, meter |
| commemoratie | een gedachtenis |
| commémoratif | ter nagedachtenis |
| commemoratio animarum | herdenking van alle overleden zielen, 2 november |
| commemore(e)ren | herdenken, herhalen, vertellen |
| commendatie | gebed voor de stervende of overledene ter opname bij de Goddelijke voorzienigheid |
| commendator | commandeur |
| commende(e)ren | prijzen |
| commensaal | disgenoot, tafelgast |
| commentarie | verklaring, uitlegging |
| commente(e)ren | verklaren |
| commerans | verblijvend, wonend |
| commerantis | zie commerans |
| commercie | koophandel, verhandeling |
| commergelt | kosten voor een gerechtelijk beslag |
| commerloos | gratis, zonder kosten, onbelast |
| commidieux | geriefelijk, gemakkelijk |
| commigre(e)ren | verhuizen, zich nederzetten |
| commijs | bevelhebber |
| commine(e)ren | dreigen |
| commis | zie commijs |
| commisceren | vermengen |
| commiseratie | erbarming, deernis, medelijden |
| commisere(e)ren | erbarmen, deernis hebben |
| commissarius | belastingoplegger |
| commisseren | zie commisceren |
| commissie | bevel, macht, last |
| commissio | opdracht, toestemming |
| commissione pastoris | in opdracht, met toestemming van de pastoor |
| commissioneur | boodschapper |
| commitie | landdag, rijkdag |
| committe(e)ren | iemand te werk stellen, bevel geven, misdoen, zondigen, bevelen, macht geven,
toestaan, last geven, afvaardigen, delegeren |
| committeerde | bevelhebbers, gemachtigde |
| committent | lastgever, bevelgever |
| committimus | volle macht, is de last van de opperrechter, aan een lagere om kennis van een zaak te nemen |
| commodatie | lening |
| commoditeit | gemak, gelegenheid, gerijf? |
| commonitie | vermaning, waarschuwing |
| commorans apud | verblijven bij |
| commorare | verblijven |
| commorari | verblijven, wonen |
| commotie | beroerte, beroering |
| commove(e)ren | bewegen, roeren, verroeren, beroeren |
| commssre | afk. Commissaire, commissaris |
| commune | gemeente |
| communicanten | deelnemers aan het avondmaal |
| Communicanten register | register van communicanten (deelnemers aan het avondmaal) |
| communicatie | verwisseling, mededeling, berading, gemeenschap |
| communice(e)ren | ter kennis brengen, mededelen |
| communie | gemeenschap |
| communio | communie |
| communio bonorum | gemeenschap van goederen |
| communis | gemeenschappelijk, gewoon |
| communis aqua | gemeenschappelijk water |
| communis plaetsa | openbare plaats, -gebied |
| communis platea | openbare weg |
| communis septimana | de week na St. Michaelisdag (29 september) |
| communitas | gemeentegronden, gemeente |
| communitatis | zie communitas |
| commutatie | verwisseling |
| commutativa | vergeldende |
| commutator | wisselaar |
| commute(e)ren | mangelen,ontbreken, wisselen, veranderen |
| comp. | afk.compagnie, gezelschap, groep -personen, -militairen |
| compact | verdrag, verding, verbond |
| compagnie | gemeenschap, maatschap, vergadering |
| comparacie, | gelijkenis |
| comparare | verschijnen, kopen |
| comparatie | vergelijking |
| compare(e)ren | verschijnen, zich vertonen |
| compareerden | zie compareren |
| compareren | verschijnen voor het gerecht komen, ook gelijkenis vertonen |
| comparerende | verschijnen voor een schepen (en), notaris of rechter |
| comparicij | vergadering, bijeenkomst |
| comparitie | bijeenkomst, vergadering |
| comparuit | als iemand een ander in een rechtzaak betrekt, en zelf niet verschijnt, dan
verkrijgt de gedaagde verlof van het hof, en condemnatie (veroordeling)
van de kosten door hem gemaakt, ten laste van de aanlegger te brengen |
| comparus | verschenen (voor de ambtenaar bij aangeven overlijden) |
| compas | passer |
| compassi | medelijden, mededogen, deernis |
| compassio Mariae | vanaf 1727 de vrijdag voor goede vrijdag |
| compater | peetvader, peter, peetoom |
| compatibel | medelijden, gedoogd, ergens wel mede overeenkomend |
| compelle(e)ren | toedrijven (doordrijven ?), aanklagen, aanspreken, dwingen |
| compendieux(s) | beknopt, kort |
| compensatie | vergelijking, vergelding, als men het een tegen het ander afweegt |
| compense(e)ren | het een tegen het ander afwegen of weergeven, de ene schuld met de
andere vergelijken |
| compete(e)ren | behoren, aangaan, schuldig zijn, toebehoren |
competens in domo area,
horto ac hereditatibus | toekomend in een huis, erf, tuin en de erfgoederen |
| competent | redelijk. ook tot handelen bevoegd, behoorlijk |
| competente | voldoende |
| competenten regter | dagelijkse en onderhorigen rechter |
| competentie | behoorlijkheid, onderhorigheid |
| competeteur | dat men samen met een ander begeerd |
| competieren | rechtens toekomen |
| competitum | zie competivi |
| competivi | toekomen, toebehoren |
| compitatio gradum | bereken van de graad van verwantschap |
| complace(e)ren | believen |
| complainte | klacht |
| completorium | het laatste gebed uur in een klooster aan het einde van de dag |
| complexie | aard, gesteldheid |
| complice | makker, medepleger van enig kwaad, mededader, medeplichtige |
| complimenten | eerdienstigheid, dienst-reden, gedienstigheid |
| complotte(e)ren | het samenstaan, het samenspannen |
| compone(e)ren | maken |
| compornus | wat men “ te samen” beloofd |
| comporte(e)ren | gedragen |
| comportement | handel en wandel, gedrag |
| compose(e)ren | schikking tot afkoop van straf |
| compositeur | ontwerper en vastleggers van de minnelijke schikking |
| compositie | wat men gemaakt heeft, een maaksel |
| compositor calopodiorum | leestmaker |
| comprehenderen | in een trekken, begrijpen, bevatten |
| comprehensie | bevatting, begrijpen |
| compres | in een gedrongen, geperst |
| compromis | toezegging, verblijf, belofte |
| compromitte(e)ren | toezeggen, verblijven, overgeven |
| comptoir | rekenkamer, schrijfkamer, bank, wissel, kantoor |
| comptoire | secretariaat, schrijfruimte, archief |
| compulsie | het samendrift?, aandrijving, dwang, drang |
| compulsoir mandement | een bevel tegen geweigerd recht, en geleden overlast, dwangbrief |
| computare | rekenen |
| computatie | rekening, toerekening, aanrekening |
| computeren | toerekenen, aanreken, rekenen |
| compy | kopie |
| comtabel | aansprekelijk, schuldig, telbaar |
| comte | graaf |
| comté | graafschap |
| comtesse | gravin |
| comtoir van den ontvanger | kantoor (te Delft) dat belast was met het centrale beheer van de pastoriegoederen
op het platteland van Holland |
| concederen | verlenen, gunnen, toegeven, toestaan, bewilligen |
| concedo | toestaan |
| conceptie | ontvangen |
| conceptio Mariæ | Maria Ontvangenis (8 december) |
| concere, | zie concedo |
| concerneren | betreffen, aanbehoren |
| concertatien | strijding, het samenstrijding? |
| concessie | zie concedo, |
| Concessio(nis) | afstand (doen) |
| concession funéraire | familiegraf |
| conciëntie | geweten |
| conciërge | hofwachter, stadhuisbewaarder |
| concilie | vergadering |
| conciliëren | bevredigen, verzoenen |
| concilium | concilie |
| concilium tridentinum | het Concilie van Trente |
| conciperen | begrijpen, voornemen |
| concipiëren | concipiëren, begrijpen, ontwerpen, opnemen |
| concitoyen, | medeburger,-es |
| concitoyenne | medeburgeres |
| concludendo | zie concluderen |
| concluderen | de zaak in rechte aanleggen, besluiten |
| concluderen in regten | de zaak op alles besluiten, zonder nadien iets meer over te leggen, en op
het overlegde recht verzoeken |
| concluderen, concludendo | een gevolgtrekking maken, besluiten, eendrachtig maken, vaststellen |
| conclusie | slot, besluit |
| conclusie in regten | een korte stelling en de grond waarop het proces werd gevoerd |
| concordantie | overeenstemming, eendrachtigheid |
| concordare | overeenkomen (met het origineel) |
| concordat | komt overeen (met het origineel) |
| concordat collata | is gecollationeerd stemt woordelijk overeen met, stemt overeen met |
| concordat cum suo originali | afschrift stemt, nadat het is gecollationeerd woordelijk overeen met het origineel |
| concorderen | overeenkomen |
| concordie | eenstemmigheid, eendracht |
| concubinage | buitenechtelijke samenleving |
| concubinatus | samenwonen buiten het huwelijk |
| concubine | een slaaplief |
| concubitus anticipatus | gemeenschap voor het huwelijk |
| concupiscentie | een kwade begeerte |
| concurrentie | samendeling, mededinging, samenloop, gelijkgerechtigheid van schuldeisers |
| condamné | veroordeeld |
| condamner à mort | ter dood veroordelen |
| condemnare, | zie condemnare |
| condemnatie | verwittigen
ook; veroordeling, vonnissen tot iemands nadeel |
| condemneren | veroordelen, verwijzen, doemen, |
| condemnieren | veroordelen |
| condempneren | veroordelen |
| condenscederen | gezamenlijk overkomen |
| condependentie | de samenhanging, aanbehoring |
| condependere | het samenhangen |
| condescenderen, | aftreden, inwilligen, toestaan |
| condicta | bruid, verloofde |
| condictie | terugeisen van het geen ten onrechte of te veel betaalt, of gegeven is |
| condictus | bruidegom |
| condimentarius | specerijenhandelaar |
| condiscipel | schoolgezel, medeleerling |
| conditicio(nis) | voorwaarde, toestand, beroep |
| conditiën | voorwaarden |
| conditio | zie conditicio |
| conditioneel | op voorwaarde |
| conditioneren | bespreken, voorbedingen |
| conditus | eerbaar, fatsoenlijk |
| condoneren | vergeven, toegeven |
| conducticius | dagloner, huurling |
| conductie | verhuring |
| conductus paschae | 1e zondag na Pasen |
| Conductus(us) | geleide |
| coneil | afk. conseil, raad(geving), advies |
| conestabularis | politieagent |
| confector | hersteller |
| confedereren | te samen verbinden |
| conferre | toewijzen |
| confesseren | bekennen |
| confesseur | biechtvader |
| confessie | bekentenis, belijdenis |
| Confessio(nis) | biecht |
| confessionael | biechtbrief |
| confessione et | extrema unctione |
| praemuntius | voorzien van de biecht en het heilig oliesel |
| confesso | waarover beide partijen het eens zijn |
| confessus | (na te hebben) gebiecht, gebiecht |
| confectum | (op)maken |
| conficiëren | voleinden, ten einde brengen |
| confidentie | vertrouwen, vrijmoedigheid |
| confideren | toevertrouwen |
| confinatie | hechtenis |
| confinis | aangrenzend |
| confinium | aangrenzend gebied |
| confinnande, | nieuw aangenomen kerklidmaat |
| confinnatie, | bevestiging van kerk lidmaatschap |
| confirmandus | zie confinnande |
| confirmare | zie confirmo |
| confirmata | zie confirmatus |
| confirmatae, | gevormden |
| confirmatie | bekrachtiging, ratificatie, versterking, bevestiging |
| confirmatio | vormsel, verklaring |
| confirmatorum | van de gevormden |
| confirmatorum registrum | register van de gevormden |
| confirmatus, | gevormd, persoon die het vormsel heeft ontvangen |
| confirmeren | bekrachtigen, bevestigen, versterken |
| confirmo | bevestigen |
| confiscacie | verbeuren |
| confisco | in de kas bewaren, iemands vermogen verbeurd verklaren |
| confisqueren | verbeurd verklaren, aanslaan |
| confiteren | zie confiteri |
| confiteri | bekennen, biechten |
| conflator | ijzergieterijarbeider |
| Confluentia | Koblenz |
| confluëren | het samenvloeien, het samenlopen, samenvloeien |
| confonderen | verwarren, beschaamt maken |
| conform | gelijk |
| conformati | zie confirmatae |
| conformeren | gelijkmaken |
| conformiteijt | overeenkomst |
| confortatie | versterking |
| confrater | spitsbroeder, medebroeder |
| confrère | collega, ambtgenoot, vakgenoot |
| confringeren | verbreken |
| confronteren | de een bij den ander vergelijken, en is eigenlijk als partijen, of getuigen
tegen elkander werden gehoord |
| confugeren | toevlucht nemen |
| confunderen | kleineren |
| confutatie | wederlegging |
| confuteren | weerleggen |
| confuys | verwart, ontstelt, over hoop, hol over bol |
| congeneralis | verwant, familielid |
| congregatie | vergadering |
| congregatione (in) | in de vergadering |
| congregeren | verzamelen |
| congruentie | gevoeglijkheid, overeenstemmin |
| congruëren | gevoegen ?, overeenkomen, gelijkvormig zijn |
| coniecturael | gegeven advies |
| coniecture | advies |
| coniectureren | adviseren |
| coninck | koning |
| conincklijcke majesteyt | koninklijke Hoogheid |
| conincsevel | huiduitslag, melaatsheid |
| conincsilver | benaming voor gewoon zilver, (minder zuiver) |
| conincxdalers | betaalmiddel, muntsoort |
| coniu(n)x | echtgenoot, echtgenote |
| coniucti sunt | zij zijn getrouwd |
| coniuctus | getrouwd |
| coniuga | de echtgenote |
| coniugae | van de echtgenote |
| coniugalis | getrouwd |
| coniugare | in het huwelijk verbinden |
| coniugatio | huwelijk |
| coniugatis | zie coniugatio |
| coniugatores | echtelieden |
| coniugatus (vr. conjugata) | gehuwd |
| coniugere | uithuwelijken, ten huwelijk geven |
| coniuges | echtpaar, van de echtgeno(o)t(e) |
| coniugialis | huwelijks |
| coniugis | van de echtgenoot, echtgenote |
| coniugium | huwelijk |
| coniugum | van de echtgenoten |
| coniuncti | gehuwden, echtgenoten |
| coniunctio | verbintenis, huwelijk, verwantschap |
| coniungere | verbinden |
| coniunxi matrimonio | heb ik in het huwelijk verbonden |
| coniurgatus | getrouwd |
| coniux | echtgenoot, echtgenote |
| conj. | afk.conjugalis, wettig, echtelijk |
| conjoint | echtgenoot, echtgenote |
| conjointe | zie conjoint |
| conjuctie | het samenvoegen |
| conjug. | afk.conjugalis, wettig, echtelijk |
| conjugalis | wettig, echtelijk |
| conjugatis | getrouwd |
| conjuges | echtpaar |
| conjugium | huwelijk |
| conjuncte | bevoegde, nagelnaast? |
| conjuncti fuerunt (sunt) | zijn getrouwd |
| conjunctus | gehuwd |
| conjungeren | het samenvoegen |
| conjuratie | de samenzwering |
| conjureren | het samenzweren, bezweren |
| conjux | echtgeno(o)t(e), man, vrouw |
| conleute | echtlieden, echtgenoten |
| connaître charnellement | vleselijke gemeenschap hebben met ... |
| conniueren | door de vingers zien, vergeven |
| conniventie | oogluiking, oogluikend |
| conniveren | oogluiken, door de vingers zien, gedogen |
| connubium | huwelijk |
| conqueest | dat verkregen is |
| conquest | overwinst, verovering |
| conquesteren | veroveren, verkrijgen, winnen |
| consanguin | van vaderszijde verwant |
| consanguineus | bloedverwant, meer dan vijf graden afstand |
| consanguinitas | bloedverwantschap |
| consanguinitatis | van de bloedverwantschap |
| consanguinité | verwantschap via de vader, bloedverwantschap |
| consanguiniteit | bloedvruntschap, (bloedverwantschap), maagschap, |
| conscabinus | medeschepen |
| conscenderen | klimmen |
| conscientie | gemoed, geweten, gewisse |
| conscientieus | vroom, oprecht, rechtvaardig |
| conscinderen | doorsnijden, doorhouwen, doorhakken |
| conscriberen | schrijven, beschrijven |
| consecutie | vervolg |
| conseil de fabrique | kerkfabriek |
| conseilleur | adviseur, raadgever, geefster |
| consensu meo | met mijn toestemming |
| consensu parentum | met toestemming van de ouders |
| consensu pastoris | met toestemming van de pastoor |
| consensu quorum interest | met toestemming der belanghebbenden |
| Consensus(us) | toestemmen |
| consent | bewilliging, verlof, toestand toestemming |
| consenteert | toestemmen, vergunnen, veroorloven, toestaan |
| consenteren | bewilligen, toestemmen, verwillekeuren? |
| Consentio(nis) | toestemming |
| consequent | een kwade gewoonte te laten gebruiken |
| consequentiamtrecken (in) | daaraan gevolgen verbinden |
| consequentie | gevolg van |
| consequeren | vervolgen |
| conserneeren | omvatten. samenvattend inhoudend? |
| conservaon. | afk. conservation, behoud, bewaring, conservering |
| conservatie | bewaring, onderhouding |
| consessions d ‘armes | wapenbrieven |
| considerabel | aanmerkelijk, nadenkelijk |
| consideratie | inzicht, nadenking, overweging |
| consideratie van (in) | in aanmerking genomen van |
| considereren | inzien, bedenken, aanmerken, beschouwen, overwegen |
| consignatie | onder rechtlegging; zie oblatie |
| consigneren | onder rechtleggen, verzegelen, in bewaring geven van geld bij het gerecht |
| consiliarius | raadsheer, burgemeester |
| consilie | raadslag, berading |
| consiliëren | raadslaan ?, raadplegen |
| consilium | raad |
| consisteren | bestaan |
| consistoriale vergadering | vergadering van de kerkenraad |
| consistorie | vergadering, raadkamer, kerkenraad |
| consistoriekamer | vergaderkamer van de kerkenraad, ruimte waar de priester of predikant zich kleed voor de dienst |
| consistorio (in) | in de kerkenraad |
| consistorium | kerkenraad (s)(vergadering) |
| consistoryregel | huishoudelijk reglement voor de kerkenraad |
| consobrina | nicht, kind van zuster |
| consobrinus | neef, kind van zuster |
| consocer | schoonvader |
| consoceri | schoonouders |
| consoleren | vertroosten, bemoedigen |
| consolide(e)ren | helen, het samen hechten, verharden |
| consomme(e)rn | voleinden, voltrekken |
| consonant | overeenstemmende, gelijkluidende |
| consors | echtgenoot, man |
| consortis | van de echtgenoot, van de man |
| conspect | aanschouw, aanzien |
| conspiciëren | aanschouwen, aanzien |
| conspicue | klaar blijkende, duidelijk blijkend |
| conspiratie | het samenspannen, samenzwering, muiterij |
| conspireren | samenzweren, samenspannen, aanspannen om enig kwaad te doen, of
uit te voeren, muiterij |
| constabularis | politieagent, bewaker |
| constat | het staat vast |
| consteren | blijken, in waarheid bestaan, bekend zijn |
| constituant | een rent-verschrijver? |
| constituëren | machtig maken, in plaatse stellen |
| constitutie | neerleggen op machtigen |
| constitutiebrief | brief (van de overheid ) waarin een verordening/toezegging is beschreven |
| constreincte, | zie constrictie |
| constrictie | bedwang |
| constringeren | dwingen, prangen, pramen |
| constumeerlijck | van oudst gebruikelijk |
| consuetis ecclesiae | met de gebruikelijke sacramenten van de Kerk |
| consuetus | gebruikelijk |
| consul | raadsheer, burgemeester, schout |
| consule(e)ren | beraden |
| consulent | predikant van een andere gemeente die bij een vacature het ambtswerk waarneemt |
| consummatie | voleinding, volvoering |
| consummeren | volvoeren, voleinden |
| cont | afk. contre, tegen, contra , anti |
| contagie | besmetting |
| contagieus | besmettelijk |
| contagieux | besmettelijk |
| contamineren | besmetten, bevlekken |
| contamnatie | besmetting |
| contant | gereed |
| conté | het vrouwelijke geslachtsdeel |
| contectalis | echtgenoot |
| contemple(e)ren | overdenken, beschouwen, aanzien |
| contende(e)ren | invaren, twisten, krakelen, pleit aanleggen, eis maken, pleiten, eisen |
| contendieren | betwisten |
| content (in) | aanstonds, dadelijk, straks, staande voet |
| contente(e)ren | vernougen? genoeg, te vrede stellen |
| contentement | tevredenheid |
| contentie | twist, krakeel |
| contentieus | vijandelijk, kijfachtig |
| conterbrief | een akte die onmiddellijk in verband met een andere behoord, meestal was
deze zigzaggend doorgesneden. Beide partijen hadden een deel van de akte |
| conterfeitsel | portret |
| conterfetter | portretschilder |
| conterfeyten | namalen, namaken, afbeelden |
| contersegel | kleine zegel gedrukt op de achterzijde van het grote zegel |
| contest(e)eren | beroepen, betuigen |
| contestatie | betuiging |
| conthora(a)len | bruid en bruidegom, echtgenoten, bedgenoten, huwelijks partners |
| conthoralis | echtgenote |
| continentie | inhouding, ingetogenheid, onthouding |
| continere | omvatten |
| contineren | contineren, bevatten, begrijpen |
| continerende | verdagende ?? |
| contingentie | geval, gebeurlijkheid |
| continuatie | aanhouding, volharding, vervolg, Voortzetting, voortduring |
| continueerde | voortduurde |
| continuele | achtereenvolgende |
| continui | zie continere |
| contoor | kist voor het opbergen van de kasboeken akten etc. |
| contra | tegen |
| contrabanderen | tegen aanspannen |
| contract-antenuptiaal | huwelijkse voorwaarden |
| contractum | (iets) sluiten, b.v. huwelijk |
| contradicat | hij spreekt tegen |
| contradice(e)ren | tegenzeggen, tegenspreken |
| contradictie | tegenstrijdigheid, tegenspraak, tegenwerping, tegenspraak |
| contrafaitinge | geschilderd portret |
| contrahenden | zie contrahenten |
| contrahenten , | contractanten |
| contrahere | (iets) sluiten, b.v. huwelijk |
| contraheren | overeenkomen, samen handelen, verkorten, intrekken |
| contrahunt | trouwen, huwen, zij sluiten een huwelijk |
| contramanderen | afzeggen, tegen bieden |
| contramine(e)ren | tegenmijnen (ondermijnen), tegenwerken, tegen list gebruiken |
| contrapignus(noris) | onderpand |
| contrarie | tegenstrijdig, in tegenstelling tot…, in tegenspraak, weersstrijdig (integendeel) |
| contrariëren | tegenstrijden, tegenstreven |
| contrarieteit | strijdigheid |
| contra-rol | tegen-boek (grootboek) |
| contrarolleren | tegen-boekhouden |
| contrarolleur | hij die de boekhouding controleert |
| contraveniëren | tegengaan, overtreden |
| contravente | overtreding |
| contraventeur | overtreder |
| contraventie | overtreding |
| contraxerunt matrimonium | zij sloten een huwelijk |
| contraxi | (iets) sluiten, b.v. huwelijk |
| contraxit sponsalia | hij heeft een trouwbelofte gegeven, hij is verloofd |
| contre-borg | tegenborg |
| contremanderen | afzeggen, afbestellen
ook; het tegenovergestelde laten weten. intrekken van een gebod. |
| contrescherpen | buitenmuur |
| contribulis | verwant |
| contristeren | bedroeven |
| controvers | strijdig tussen partijen, oneens |
| controverteren | twisten, tegenkanten in geschil trekken |
| contschap becomen | bericht ontvangen |
| contubeeren | beroeren, verwarren |
| contuli | toewijzen |
| contumac(h)eren | bij verstek veroordelen |
| contumace | is gewonnen hebben als gedaagde en niet is verschenen. |
| contumaceren | iemand straffen omdat hij als wederspannig in rechten niet verschijnt |
| contumacia | verstek, aantekening door de rechter bij weerspannigheid om b.v geen eed
af te leggen bij de rechtbank |
| contumaciam | verstek |
| contumacie | wederspannigheid, hardnekkigheid, verstek laten gaan bij een rechtszaak |
| contumax | wederspannig, die gedaagd is en voor de rechter niet verschijnt |
| conubium | huwelijk |
| convalesceren | gezond worden |
| convenabile | behoorlijk |
| conveniënt | gevoeglijk |
| conveniëntie | overkomst, aanspraak, overeenkomst, verding, voorwaarde |
| conveniëren | overkomen, voor recht dagen, passen, voegen |
| convent | klooster |
| conventualen | kloosterling |
| Conventualis(is) | kloosterling |
| Conventus(us) | klooster, convent |
| converci | bekeren |
| converci Pauli | bekering van Paulus |
| conversatie | ommegang, hantering, gemeenzaamheid, omgang, gedrag |
| conversatie (vleeschelijke) | geslachtsgemeenschap |
| conversum | zie converci |
| conversus | bekeerd, bekeerling |
| convertere, | bekeren |
| converteren | omkeren, verkeren |
| convicie | schelding, toenaam, schamperheid, verwijt |
| convicinus | buur |
| convince(e)ren | overwinnen |
| convoi | lijkstoet, rouwstoet, begrafenisstoet |
| convooien en licenten | betaling voor vrijgeleide van koopvaardijschepen, belasting op in - en
uitgaande goederen |
| convoy | geleiding, vrijgeleiding |
| convoyeren | geleiden |
| coolpanne | vuurpan |
| Coolwijck | het kantoor (te Delft) dat belast was met het centrale beheer van de pastorie
goederen op het platteland van Holland |
| coop | de koop, de te leveren ...... |
| coopbrieven | koopakte |
| coopgoet | door aankoop verworven goederen |
| cooppenningen | kooppenningen, koopsom |
| coopsconditie | koopvoorwaarden |
| coopslach | met de vlakke hand, de handslag waarmede een koop wordt bekrachtigd is |
| coopssceddulen | koopaktes |
| coor | besluit van het stedelijk bestuur, waarbij in het belang van de publieke
orde iets geboden of verboden wordt onder bedreiging van een aangegeven
sanctie. |
| coorboec | het register van de wegens koeren veroordeelden, dienende om de recidivisten
te kennen |
| coorde | koord, meestal de strop van de galg |
| coorhere | kanunnik |
| coorlaken | fijn geweven laken |
| coormicke | brood van fijn roggemeel, gebakken volgens de verordening |
| coormiede | zie cuermede |
| coormiedgeliede, | zie coormietsliede |
| coormietsliede, | Personen die verplicht zijn tot de coormiede, daaraan onderworpen |
| coost | kost (van eten) |
| cop | vaatwerk, vaak van metaal of steen o.a. nap, beker,schaal
ook; taartvorm en voor pasteien |
| cop. | afk. copulatus, (wettig) getrouwd |
| cope | koopovereenkomst, voor het mogen ontginnen van een stuk land |
| copergout | messing |
| copetere, | toekomen, toebehoren |
| copia | afschrift |
| copia copiae | afschrift van een afschrift |
| copiae | legers |
| copie | afschrift, uitschrift, naschrift, dubbel |
| copiëren | uitschrijven, verdubbelen |
| copieux | ruim, rijkelijk, overvloedig |
| copiist | uitschrijver, overschrijver |
| copjen | kopje |
| coppe | zie cop |
| copperen | snijden |
| copula | band |
| copula conjugalis | echtvereniging, echtverbintenis |
| copulandus | hij die wil trouwen |
| copulare | trouwen, in de echt verbinden |
| copulata | zie copulatus |
| copulati fuere | zij zijn getrouwd |
| copulati fuerunt | zij zijn getrouwd |
| copulati sunt | zij zijn getrouwd |
| Copulatio(nis) | huwelijk, huwelijksvoltrekking |
| copulatus | getrouwd |
| copuleren | vergaderen, het samenvoegen, koppelen |
| coqua | kokkin, keukenmeid |
| coquus | kok |
| coram | ten overstaan van, in het bijzijn van |
| coram et aliquibus | in tegenwoordigheid van …… en enige anderen |
| coram consule (et scabinis) | ten overstaan van de schout (en schepenen) |
| coram dominis scabinis | in aanwezigheid van de heren schepenen |
| coram iudice | ten overstaan van de rechter |
| coram me | ten overstaan van mij, in mijn tegenwoordigheid |
| coram me et testibus | ten overstaan van mij met als getuigen |
coram me infrascripto
pastore | ten overstaan van mij, ondergetekende pastoor |
| coram omni plebe | ten overstaan van het gehele volk |
| coram populo | in het openbaar |
coram praedicante
acatholica | voor de niet-katholieke predikant |
| coram testibus | ten overstaan van de getuigen |
| coram testibus tide dignis | ten overstaan van geloofwaardige getuigen |
| coram tota ecclesia | ten overstaan van de gehele kerk |
| coram tota presbyterio | ten overstaan van de gehele kerkenraad |
| coramquibusdam aliis | in tegenwoordigheid van enige anderen |
| corbifex | mandenmaker |
| corbo | korven - vlechter, korvenmaker |
| cordarius | touwslager, koordmaker |
| corde | strop, galg |
| cordelier | Franciscaan, Franciscanes, Minderbroeder |
| cordelière | zie cordelier |
| cordiaal | openhartig, gulhartig |
| cordificis, | zie cordiflex |
| cordiflex | touwslager |
| cordonnerie | schoenmakerij |
| cordonnier | schoenmaker, schoenlapper, hersteller |
| coreator | leerbewerker, leerlooier, schoenmaker |
| coreel | tichel, vloer- of wandtegel |
| corellen | koralen |
| corem | bij |
| coriarius | leerbewerker, leerlooier, schoenmaker |
| Coriovallum | Heerlen |
| cornel | kolonel |
| cornet | vaandrig van de ruiterij |
| corp | afk. corporaal, korperaal |
| corporaal | rotmeester, (aanvoerder van een legeronderdeel) |
| corpore | gezamenlijk |
| corporeel | lichamelijk, daadwerkelijk |
| corporele | lichamelijke, persoonlijke |
| corporis | lichaam, lijk |
| corpulent | lijvig, dik, grof, onvermogen |
| corpus | lichaam, rechtspersoon, lijk |
| corpus Christi | sacramentsdag, 2e donderdag na Pinksteren |
| Corpus Christi | Sacramentsdag, Lichaam van Christus |
| corpusculum | lichaampje |
| correptus | overvallen, weggerukt |
| correspondentie | contacten, relaties, heimelijke overeenkomst |
| corresponderen | overeenkomen, op elkander passen |
| corrigator | gordelmaker |
| corrigeren | bestraffen |
| corrigiarius | riemenmaker, zadelmaker |
| corriperen | verkorten, korter maken |
| corrival | medevrijer |
| corrobore(e)ren | Bevestigen, versterken |
| corroderen | eten, knagen |
| corroprobatie | versterking |
| corrosijf | wat eet, wat bijt |
| corruëren | instorten, vervallen, neerstorten |
| corrumperen | bederven, iemand met giften omkopen, verblinden |
| corseyen | grove keperstof, vaak voor ondergoed |
| Cortracum | Kortrijk |
| corvee | vroondienst, arbeid ten dienste van de heer |
| cossate | armelijke woning |
| costa | vrouw, rib |
| costen contumaciel | kosten wegens niet verschijnen, wegens tegenspraak |
costen ende misen van
de justitie | De kosten van het geding, het strafproces en de tenuitvoerlegging van het vonnis |
| costerie | kostershuis |
| costume | gewoonterecht, gewoonte |
| costumen | gewoonten, oude herkomen |
| costuymen | zie costume |
| cot | bewoner van een cossate (armelijke woning, stal, schuur) |
| cot. | afk. court, krap, onvoldoende, weinig |
| cotarius | boerenarbeider, slijper, huisbediende, |
| coté paternel | vaderskant |
| coten | met kooten (schapenbotjes) spelen, bikkelen, kinderspel |
| coter | zie cot |
| cotiarius | slijper |
| couche | bed, sponde, bedstede |
| couchelaken | stofsoort, speciaal voor broeken |
| coudée | lengtemaat, el, ca.50 cm |
| coufin | neef |
| coufinage | neefschap |
| coulang | onderdeel van een halssnoer |
| coulant | zie coulang |
| couleeren | wateren, plassen, stromen |
| coulpabel | schuldig bevinden |
| coulte | zie culcte |
| coupe feu | brandgang, brandmuur |
| couperet | valbijl, guillotine |
| coupure | open doorgang in vestingwal |
| courier | lopende bode, loper |
| courrage | makelaardij |
| courtisaan | hoveling |
| courtois | hoofs, heus, beleeft |
| courtosie | beleefdheid |
| courtsen | koortsen |
| cousien | lederen of ijzeren beenbekleding |
| cousin, | neef, zoon van oom of tante |
| cousine | nicht, dochter van oom of tante |
| cousins par aliliance | aangetrouwde neven en nichten |
| coutelas | korte sabel |
| couter | akker, veld, maar ook ploegschaar |
| coutergat | landweg, weg uitsluitend bestemd voor toegang tot het bouwland |
| couturière | naaister, modinette |
| couvent | klooster |
| couvert | deksel, overdek, omslag, bedekt, |
| couverture | deksel |
| couvre feu | avondklok |
| couvreur | leidekker, dakdekker |
| Covordia | Coevorden |
| crabeil | korbeel, kromstuk hout, vaak in spanten gebruikt |
| crabelaer | betaalmiddel, ook de vierstuivers penning genoemd |
| crachoir | kwispedoor, spuwbakje |
| crachte (uyt) | als blijkt uit |
| craem | kraam. bevalling |
| craemschenner | hij die de huisvrede verstoort bij een kraamvrouw |
| cragge | wurgen, vermoorden |
| craghte....... (in) | in gevolge ...... |
| cramickbroot | tarwebrood |
| crampon | ijzeren punt |
| crancbedde | ziekbed |
| cranck | ziek |
| crastinus | de volgende dag |
| crauwel | vleeshaak, drietandige haak |
| creantie | geloofbaarheid, geloofbrief |
| Creator(is) | schepper, de Schepper |
| crécelle | ratel, klepper |
| credensen | kleine tafels of planken bij het altaar in een kerk, waarop het brood en de
wijn voor de eucharistie worden geplaatst
ook; dressoirs of wandtafels |
| credentie | geloofwaardig |
| credenzer | kelner |
| credit | neemt men voor waar aan (in een proces), geloof, inschuld (te innen vordering) |
| crediteren | geloven, borgen, vertrouwen |
| crediteur | schuldeiser, die aan een ander uitleent |
| creditum | het verschuldigde, vordering |
| credo | geloofsbelijdenis |
| crémaillère | haal, hangijzer, heugel |
| cremiterium | kerkhof, begraafplaats |
| creseme | diocees |
| crevé | dood, gecrepeerd |
| crève | zie crevé |
| cribrarius | zevenmaker |
| crichoudere | schout, |
| criem | zwaar misdrijf |
| crieren | een publicatie doen afkondigen door de omroeper |
| crigieren | zie; crieren |
| crijeren | zie; crieren |
| crime capital | halsmisdaad |
| crimen | schuld, misdaad |
| crimen læsæ majestatis | hoogste machtschending, gekwetste hoogheid |
| criminalis (causa) | straf -(zaak) |
| crimineel | dat de hals aangaat, waar de doodstraf opstaat |
| crimineel-proces | zie hals-regt |
| crimineil | die een zwaar misdrijf heeft begaan |
| criminele justicie | zie bloedrecht, halsgerecht, recht van den hoogste straf |
| criminele sake | een zaak die lijf en leden betreft |
| criminele-saak | zie halszaak |
| crinoline | hoepelrok |
| cripte | verborgen ruimte, kelder gewelven |
| critice | nauwkeurig |
| croche | lange ijzeren tang, smidstang |
| crocque-mort | lijkbezorger, aanspreker, lijkbidder, lijkdrager |
| croen | zie crone |
| croix fléchée | pijlkruis |
| crone | klacht, aanklacht |
| croner | hij die een klacht in rechte indient, klager |
| cronijk | tijdboek, historie |
| croque mort | zie crocque-mort |
| crucermarct | jaarmarkt |
| crucis exaltatio | kruis verheffing, 14 september |
| crudebroec | met veel groene kruiden begroeid (ruw) terrein |
| crudeliteit | wreedheid |
| crudenare | handelaar in kruiden |
| crudenede | kruidenvrouw |
| cruël | wreed, hard |
| cruin | kruin |
| crumenarius | buidel - tassenmaker, zakkenmaker |
| crusoren | wenteltrappen |
| crux | kruis |
| cry | geschreeuw |
| crypte | grafkelder |
| ctione praemunitus | voorzien van de biecht en het Heilig Oliesel |
| cubbinge | rietendak van boerderij en schuren |
| cubiculum | slaapkamer, soms ook slaapkamer |
| cuerbroeder | gildenbroeder |
| cuermede | opbrengst van het bestehooft of cateil, het beste stuk uit de nalatenschap
van een horige, keurmedige, door de heer krachtens zijn recht te kiezen |
| cuermietsliede | personen die verplicht zijn tot coormiede, daaraan onderworpen |
| cui | aan wie, waaraan |
| cuipery | omkoperij |
| cuius | van wie |
cuius anima requiescat
in pace | zijn ziel ruste in vrede |
| cuius filia | van wie een dochter is, wiens dochter |
| cuius loco | in wiens plaats |
| cuius loco tenuit | wiens plaats werd ingenomen door |
| cuius locum tenuit | wiens plaats werd ingenomen door |
| cuius vicem | supplevit, cuius |
| vices egit | in wiens plaats optrad |
| cujus | van wie |
| cul de basse fosse | onderaardse kerker |
| culcitarius | mantelmaker |
| culcitrarius | stoffeerder, mantelmaker |
| culcte | opgevulde matras, matras, kussen etc. |
| cule | achterwerk, kont, aars |
| culpabel | schuldig, strafbaar |
| culpe(e)ren | beschuldigen, betichten |
| cult | afk. cultivateur, landbouwer |
| cultellarius | messenmaker |
| cultellifex | messenmaker |
| cultivateur | landbouwer |
| cultivatrice | landbouwster |
| cultiveeren | bebouwen |
| cultor | student, intellectueel |
| cum | met, als, ofschoon, omdat |
cum ab ill ustrissimo ac
reverendissimo domino
episcopo obtenta dis-
pensatione in banis | met dispensatie in de roepen verkregen van de illustere en
zeer eerwaarde heer bisschop |
| cum amicis | met vrienden |
| cum annexis | met bijbehoren, met wat er bij hoort |
| cum appartinentiis | met toebehoren |
| cum approbatione | met goedkeuring |
| cum consensu pastoris | met toestemming van de pastoor |
| cum dispensatione | met dispensatie, met vrijstelling |
cum dispensatione im-
pedimenti consanguinitatis | met vrijstelling van de huwelijksbeletsel door verwantschap |
cum dispensatione in
bannis | met vrijstelling van de (drie) afroepen
ook; met dispensatie in de roepen |
cum dispensatione in
banno | met vrijstelling van één huwelijksafkondiging |
cum dispensatione in
uno banno | met dispensatie in één roep |
| cum exore | met zijn echtgenote |
| cum expensis | met kosten |
cum fundo et omnibus
pertinentibus | Met de grond en alles wat er toe behoord |
| cum liberis | met zijn / haar kinderen |
| cum litteris et juribus | met de brieven en rechten |
| cum matre | met zijn / haar moeder, (bij vaderloze minderjarige) |
| cum mea licentia | met mijn vergunning |
| cum missa | met een mis |
| cum omnibus annexis | met alle toebehoren |
| cum patre | met zijn / haar vader (bij minderjarige) |
| cum pertinentiis | met toebehoren |
| cum sociis | met de zijnen |
| cum socio | met zijn medestanders |
| cum suis | met de zijnen |
| cum total(i) relaxatione | met volledige vrijstelling |
| cum uxore | met echtgeno(o)t(e), met zijn vrouw |
| cum vigiliius et exequiis | met nachtwaken en uitvaart |
| cumulare | ophopen |
| cumulatie van ambten, | het gelijktijdig waarnemen van verscheidene betrekkingen en opstapeling
van wedden voor één persoon |
| cumuleren | samenvoegen van verschillende percelen of kavels bij een verkoop |
| cuochette | klein rustbed, soms ook een kamerjas |
| cuparius | kuiper, tonnenmaker |
| cupedinarius, | koek -, banketbakker, kramer, winkelier |
| cupendinarius | zie cupedinarius |
| cupiditeit | begeerlijkheid |
| cupifex | koperslager, koperbewerker |
| cuprifex | zie cupifex |
| curaillon | zwartrok, paap |
| curanda | pleegdochter, pupil |
| curandus | pleegzoon, pupil |
| curare | zorgen voor |
| curatele (in) | onder de toezicht van een ander gesteld worden, als men in verloop van
schulden geraakt |
| curateur | toezichthouder, regeerder |
| curateur au mort | aangesteld curator om de belangen van een zelfmoordenaar te verdedigen
destijds was zelfmoord strafbaar |
| curateur au ventre | curator door een familieraad benoemd om te waken over de belangen van
het kind waarvan een vrouw groot gaat, bij het afsterven van haar echtgenoot |
curateur van geabandon-
neerden sterfhuysen | Beheerder van de verlaten goederen |
| curator | procesvoogd, zaakgelastigde, degene die voor iemand met een wettige voogd
of curator diens belang behartigt in een proces tegen die voogd of curator b.v.
voor een getrouwde vrouw tegen haar man, verzorger, voogd, |
| curator ad actum divisionis | beheerder van een te verdelen boedel, waarin minderjarige of handelings
onbekwame gerechtigd zijn |
| curator ventris | curator over een ongeboren vrucht |
| curatus | pastoor, hij die met de zielzorg is belast |
| cure | pastoorsambt, ook pastorie, parochie |
| curé | pastoor, paap |
| cureit | zie curatus |
| curia | zielzorg, hof |
| curicus | zorgvuldig |
| curieus | net, nauwkeurig |
| curriculum vitae | levensloop |
| currus | wagen, kar, bespannen wagen |
| cursor | bode |
| curtius | de korte |
| curuisilyk | zorgvuldig, nauwkeurig |
| cussenblat | kussenovertrek, meestal rijk versierd met borduursel |
| custingbrief | schuldbekentenis bij onroerend goed aankoop |
| custinge | rente op een onroerend goed, betaling van een termijn van de koopsom
ook; volgeed, boedeleed |
| custodie | een kas, een koker, een gevangenis |
| custos | een koster, toezichthouder, waker |
| custos camporum | veldwachter |
| custos mercenarius | gehuurde koster |
| custos ovium | schapenhoeder, herder |
| custos porcorum | varkenshoeder |
| custus | zie custos |
| cut. | zie cult. |
| Cutracum Cortracum | Kortrijk |
| cyfer | getalteken, getal merk |
| cyrograaph | zie:cedulen |
| cyrothecarius | handschoenmaker |