L
L	afk. lidmaatregister
L	afk. 50
L	afk. livre, boek
l' Eglise réformée évangélique	Christelijk Gereformeerde kerk
l.	afk. legitimus legitiem
l.c.	afk. leur compte, voor hun rekening
L.S.	afk. Lectori Salutem, de(s) lezer heil
l’ autre	de andere
laaber	kaasmaker
laadvlieg	slee bestemd voor vervoeren van vracht
laathof	een door de leenheer geschonken hoeve, inruil voor beschreven diensten en betalingen
lab	afk. laboureur, landbouwer, ploeger
labay	meelsoort voor beste soort brood
labaybroot	wittebrood van het beste meel
labaye	betaalmiddel, zilveren munt
labberdaan	gezouten kabeljauw
labefacteren	verzwakken
labeur	arbeid
labeuren	ploegen
laborans	lijden aan (een ziekte)
laborator	dagloner
labore suo vivens	die zijn brood verdient door zijn werk
laboreren	arbeiden, werkers voornamelijk in de landbouw
laborierder	landbouwer, boer
laborieus	arbeidzaam
laboriosis	vlijtig, werkzaam
laboureur	ploeger, landbouwer, boer
labyrint	doolhof
laceratie	verscheuring
lacere(e)ren	verscheuren
lachrim(e)eren	huilen, schreien wenen,
lachter	schande
lachteren	brandmerken, onteren, zich te schande maken
lacticinator	melker
lacticinatrix	melkster
lad	afk. ladite, ledite, (boven)genoemd
ladic	klein kistje ook; ladae
ladte	zie lad
læderen	kwetsen
laengout	bladgoud
laer	openveld, broekland
læsæ majesteit	hoogste machtschending
læsie	kwetsing
laeste ende uitterste wille	testament
laesus	gewond
laet	pachter, land gebruiker,
laetbanc	rechtbank voor laet (pacht) zaken
laetcop	glazen of metalen kop om te aderlaten
laete	zie laet
laeten	cijnshouders
laetgoet	aan het laetrecht onderworpen goed
laetpanne	pan of bekken waarin het bloed wordt opgevangen bij het aderlaten
laetschepen	rechter in een laetbank
laeye	terrein waar men het recht van houtkap heeft ook; bosweg
laganator	blikslager
lage heerlijkheid	ambachtsheerlijkheid, als de heer alleen de lage jurisdictie heeft, de civiele en kleine strafzaken
lägelner	kuiper
lainier	wolmaker, -fabrikant
lake	waterloop, sloot
laken	doek welk van linnen stof gemaakt ook; het verwijderen van vuil uit sloten, baggeren
laken (iet)	afkeuren, aanmerkingen op iets maken
lakenblekere	lakenbleker
lakey	navolger, loopjongen
lakre	lakzegel aanbrengen
lamb	lam, jong schaap
lamentatie	gekerm, jammerklacht, weeklagen
lamenteren	kermen, jammeren, weeklagen
laminarius	bliksmid
lammertijnsteen	rode edelsteen
lamminwerker	kledingmaker van lamsvacht
lampart	geldwisselaar
lampensmeer	lampenvet, soort kaarsvet
lampet	vuurpot
lanck	lang
lanckmes	dolk, groot mes
landekijn	klein lapje grond
landjuweel	groot rederijkersfeest
landmeeterspas	lengtemaat, 1 pas = 5 voet van 11 duim
landmeeterstap	zie landmeterspas
landouwe	weilanden, beemd
landpoort	stadspoort aan de landzijde
landschapsobligatie	obligatie uitgegeven door het gewest ook; een waarde papier voor een gekocht stuk grond
landwaterganc	waterloop door akkerland
languore	door ziekte / door ziekten
languoribus	zie languore
lanifilator	wolspinner
lanifilitor,	zie lanifilator
lanifilitrix	wolspinster
laniflex	lakenwever
lanio	vleeshouwer, slager
lanitextor	lakenwever
lanitonsor	wolscheerder
lanitus	zie lanio
lans	land
lant strate	weg breder dan een landweg
lantbreef	zie; lantbrief
lantbrief	privilegie, door den heer (landsheer) aan de bewoners van een gebied gegeven, waarbij hun rechten en verplichtingen tegenover hem worden omschreven, het zelfbestuur van de landgenoten geregeld en het als geldend erkende recht geformuleerd wordt
lantcecht	gerechtsdienaar, gendarme, veldwachter
lantcense	grondbelasting
lantcosten	gemeentelasten,
lantdijc	dijk met voorland
lantdwinger	straatrover
lanterntag	laatste dag, zaterdag
lanterntag unserer lieber frauen	laatste dag van onze lieve vrouwe, 8 november
lantganc	strooptocht, plundering
lantgebod	gerechtelijke aanmaning
lantgescheit	grens tussen twee landeigenaren
lanthof	boerderij, boerenwoning, hofstede
lanthond	kettinghond
lanthuijere	pacht van land(erijen)
lanthuus	rechthuis, gemeentehuis
lantloper	kwakzalver
lantman	bewoner van het platteland
lantneringe	boerenbedrijf,
lantrecht	het recht van de bewoners van het platteland
lantrechter	de gewone rechter, hij kon geen halszaken behandelen
lantsate	bewoner van het land, maar geen eigenaar, pachter
lantsceydincksbrieff	akte van grensscheiding
lantschap	burgerschap, poorterschap
lantschepen	schepen in een dorp
lantscoof	recht van korentiende, schoofrecht
lantsegel	zegel van een ambacht
lantspesaet	rang onder korporaal, soldaat met hogere functie en soldij
lantstege	landweg
lantvettinge	mest, voor op het land
lantvluchtich	voortvluchtig
lantvolc	bewoners van het platteland
lantwijf	boerin
lantwinne	boer, landbouwer
lapicida	steenhouwer
lapidarius	steenbreker
lapis	steen, grafsteen, grafzerk
laps	verloop van tijd
lapsator	slijper van wapens
lapsus	gevallen
lardeeren	doorspekken
lascif	geil, wulps, brooddronken, dartel
lasciviteit	geilheid, brooddronkenheid
laserijhuys	gasthuis voor lepralijders en melaatsen
laserus	melaats, lepralijder
lasiterer	steenzout-, salpeterdelver
last	inhoudsmaat voor graan, 1 last = ca. 3010 ltr. Na 1820 is 3000 ltr. aangehouden inhoudsmaat voor haring, 1 (zee)last = ca. 1694 ltr. 1 (gepakte)last = ca 1452 ltr. ook; de verplichtingen, die op de burger drukken
lastkohier	bestek
late	wijd en breed
laten	horigen, halfvrije personen die onroerende goederen hadden van hun heer. Zij waren gebonden aan het gebied waar zij woonden en werkten
lateralis	tot een zijlinie behorend
laterator	steen-, pannenbakker
latiteren	wegschuilen, zich uit de voeten maken, schuilen
latitude	wijdte, breedte
latonius	steenkapper
latus	zijde
lauderen	loven
laumaent	januari
lavadarius	wasser, kletskous
lavoren wasbak	wasbekken.
laxatie	lozing, lossing
laxatijf	laxerend
laxe(e)ren	lozen, lossen, openen
lazuur	heraldiekteken, kleur blauw, aangeduid met horizontale arcering
lb	afk. van libra(s), pond (en), betaalmiddel, 20 schelling = 1 pond
lecgen	zie; leggen
lectae in senatu	gelezen in de senaat of stadsraad
lecteur	lezer,voorlezer
lectie	lezing, les, tekst
lectio	het voorlezen
lectori salutem	afk. L.S., de(s) lezers heil
lecture	lezing
lectus	bed
led	afk. ledit, (boven)genoemd
ledersnider	leersnijder
ledertouwere	leerlooier, leerbewerker
ledighen wiven	prostituées, oneerlijke vrouwen
ledt	zie led
leedbrieven	kennisgeving van meestal overlijden
leedere	schandpaal
leederen	zie læderen
leempitte	kleigroeve, leemkuil
leemplackere	stucadoor met klei op gevels
leemplekker	zie leemplackere
leemputte	zie leempitte
leen	het leen kon bestaan uit bezit, (te leen) van een onroerend goed, een bevoegdheid, aandeel in de opbrengst, een stuk grond van uiteenlopende uitgestrektheid, ambten, cijnzen, tolrechten, een jaarlijks geldelijk inkomen
leendag	dag waarop leenzaken worden behandeld, leenboek van de mannen van Vlaanderen
leenheer	hij die aan een lagere een “leen” in bezit (te leen) geeft, zoals beschreven in een leenverhouding
leenhulde	eed van getrouwheid aan de leenheer
leenman	die in het bezit was van een “leen” en zorg draagt voor de uitvoering van de beschreven leenverhouding
leenroerig	een leen bleef in het bezit van een leenheer, maar de rechten op het leen van de leenman konden vaak overgedragen worden bij vererving door het leen te “verheffen”
leenstoel	leunstoel
leenverhouding	beschrijving van het leen van omvang, rechten en plichten
leepen (muer)	scheids (muur)
leerstal	leertijd als leerling doorgebracht bij een meester
leetsdiep	een vingerlid diep
leetsijn	leedwezen
leetwesinge	zie leetsijn
leeuken	stuk land, grond ook; een drank (Mede)
leeuw	betaalmiddel, gouden munt ca. 1400
leeuwendaalder	muntsoort, waarde gelijk aan 38 stuivers
leg.	afk. legitimus, legitiem
legaal	wettig, wettelijk
legaale	stil zwijgende onderbouwing
legaat	afgezand, erfmaking, making (erfstelling en legaat), heeren bode ?
legaliteit	wettelijkheid, wettig
legataris	erfdeler, makingbeurder (die de erfenis ontvangt)
legate(e)ren	bespreken, maken
legatie	afzending, bezending, erfmaking, gezantschap
legende	historisch verhaal, dat vaak niet op historische werkelijkheid berustte, maar meer op de volks overlevering
leger	een soort van rekenboek, ligger, manuaal
legewerck	tapijtwerk
leggen	iemand gevangen zetten
leggewercker	tapijtwerker
leghere	legger, inventarisstuk
legia	Luik
legiflateur	wetgever
legio	regiment
legioen	legioen, krijgsafdeling
legislateur	legitiem maker, wetgever
legitariën	legate ontvangen
legitima(-us)	wettig, bepalingen
legitimare	wettigen
legitimatie	wettigen
legitimation	gerechtelijke gelijkstelling van onwettige geboren met wettig geboren
legitimatus	gewettigd, wettig verklaard
legitimatus est per sub- secutum mtromonium	is gewettigd door het daarop gevolgd huwelijk
legitimaverunt	zij hebben wettig gemaakt
legitimavi	ik heb wettig gemaakt
legitime	wettig
legitime et hereditarie supportaverunt	zij hebben wettelijk en erfelijk overgedragen
legitime portie	wettig gedeelte, kindsgedeelte, dat is, in vijf, of meer, de helft, bij minder dan vijf, het derde part, van ’t geen zij anderszins zouden hebben geërfd
legitime(e)ren	wettigen
legitimus	wettig, rechtmatig, wettig echtgenoot
leibeeck	afvoerbeek voor ontlasting etc.
leichenbitter	doodaanzegger, doodbidder
leidebeke	afwateringsbeek
leidegrave	hoofdsloot
leigracht	zie leibeeck
leigronden	grond naast de gegraven leije
leije	waterloop gegraven in een stuk land
leimenführur	leemrijder
leinreiter	sleeppaard voerman
leisten	bieden
leiterer	voorman
leliarts	betaalmiddel, een zilveren munt ca. >1400
lelie	heraldiekteken, bloem, vaak goudkleurig
lemer	werkman voor het met leem besmeren van gevels
lena	koppelaarster / koppelaar
leno	zie lena
lenta tabe	door een langdurige tering
lentintijt	voorjaar, lente
leoffenisse	zie looffenis
lepel	schepdeel van een watermolenrad
lepele	lepels
lepelsticken	zeer zwaar en grof geschut
lepper	schoenlapper
leql	afk. lequel, die, dat, welke, hetwelk
lequel nous á presente	die hier vertegenwoordigd
lerpen	geselen
lersner	laarzenmaker
lesd	afk. lesdits , ?
lesquels nous ont déclaré que	die ons hebben verklaart dat......
letatis, lethalis	dodelijke....
lethargo	door slaapzucht
lethargus	slaapziekte
letitie	blijdschap
lettenisse	verhindering
letteren requisitoir	zie lettre requisitoire
lettergelt	betaling voor het schrijven van een brief
lettre	brief
lettre d’ achat	erf brief
lettre requisitoire	verzoekschrift, vordering aan een in een bepaald rechtsgebied bevoegde rechter tot ten uitvoerlegging van een in een ander rechtsgebied gewezen vonnis
leugentaligh	leugenachtig
leugenwerk	een soort tijdelijke loods
levans	doopheffer
levantes	doopheffers
levarunt de fonte	zij verhieven (het kind) van de doopvont
levator	zie levans
levator	doopheffer / doophefster
levatrix	doophefster
leven bevonden, (in…)	welke in leven zijnde
levi morbo	na een lichte ziekte
levir	zwager
levir(us)	zwager, broer van de echtgenoot
leviratsehe	huwelijk van een man met de weduwe van zijn broer
leviteit	lichtvaardigheid
lewe	leeuw
lex	wet
lex falcidia	een wet waarbij is toegestaan dat een erfgenaam wiens erfenis met zoveel “makingen” is bezwaart dat er nauwelijks iets voor hem overblijft, mag deze voor zich behouden het ¼ deel van erfenis, vrij en onbezwaard en de “making beurdens” voor het zelfde korten.
LG	afk. livre de gros, levering in het groot, los?
lias	een aantal bescheiden, door een koord of veter bijeengehouden ook; snoer om brieven en kwitanties aaneen te rijgen
liass(e)eren	snoeren, aanrijgen
liaste	zie snoer
libbe	stremsel
libel	geschrift, aanschrijvend, pleitgeschrift, pamflet, schotschrift, smaadschrift ook; klein geschrift, aanhangsel
libel(le)meester	raadslid, aangewezen tot het uitbrengen van rapport over een rechtszaak, die door remissio libelli van het geestelijke gerecht bij de raad aanhangig gemaakt is
libelleren	op schrift stellen van een processtuk
liber	vrijgezel, vrij, ongehuwd , los, vrij
liber baro	vrijheer
liber rationum	huishoudboek, waarin tevens de familiegebeurtenissen werden opgetekend, familiekroniek
liber rusticus	vrije of scholtenboer, in tegenstelling met de pachtboer, of meier
libera	ongehuwde vrouw
libera baronia	vrije rijksheerlijkheid
liberaal	mild, gulhartig, vrijmoedig, gulhartigheid, openhartig
liberaliteit	mildheid, milddadigheid, van ruime opvatting getuigende denk en handelwijze
liberarius	boekbinder
libereren	verlossen, vrijdag maken
liberi	kind
liberi comitatu	uit de vrije rijksheerlijkheid (graafschap)
liberteit	vrijheid
liberti	de vrijen, de heren
libertijn	vrijgeest, vrijgemaakte knecht
libertus	soldaat eerste klasse
liberye	boekkamer, bibliotheek, boekenkast
libra	latijn voor ponden
librarius	boekhandelaar
libre feudorum	12de eeuws Lombardische leenrecht
libripens	waagmeester
licenciatus	licentiaat in beide rechten
licent	verlofgeld, geoorloofd
licentia	vergunning
licentiaat	toegelatene, bevoogde
licentiaat in de rechten	toegelaten in de rechten
licentiatus medicinae	doktor
licentie	verlof, toelating, vrijgeven, vrijspraak, oorlof
licentiëren,	toelaten, vrijgeven, gehengen? vergunning of bevoegdheid geven, ontslaan afdanken uit dienst zenden
lichaamsleen	leen waarbij de bezitter in eigen persoon krijgsdienst moest verrichten
lichamstag	sacramentsdag
lichtbroot	witbrood
lichtelijck meer of lichtelijck min	om en nabij, ongeveer
lichterman	arbeider die schepen lost in de haven, havenwerker
lichtmeß(-weihe)	Maria lichtmis, 2 februari
lichtwaerdere	klepperman, torenwachter
lichtwijf	lichtekooi, hoer
lictor	beulsknecht, rakker (helper van de baljuw), stokbewaarder, deurwaarder
lidmaat	lid van een kerkgenootschap
liebaert	leeuw
liefcoeckbacker	peperkoekbakker
lieffgelt	lijfrente
liefkind maeken	bij een erfenis een kind bevoordelen op de anderen
lieght	verschilt
lien (van iet)	erkennen. een geldschuld in rechte erkennen ook; een handschrift als echt erkennen. een eis toestemmen, zijn schuld bekennen.
lier	houten bank voor de woning
Lieuten	afk. lieutenant, luitenant
lieutenant	plaatsvervanger, stedehouder
liff (het)	het lijfstuk
ligata,	echtgenote
ligator	kuiper
ligatus	echtgenoot, getrouwd, gehuwd
ligitimare	wettigen
ligitisme	getrouwd
lignarius	timmerman, houthakker
ligue	verbinding, verbond
liinge	het erkennen van een zaak in rechte
lijckgangch	teraardebestelling, begrafenis
lijcop ende godtshelder	handgeld bij verkoop van roerende en onroerende goederen
lijde	zie lijt
lijffgewyn goederen.	Dit zijn voormalige laatgoederen die in een vrijere rechtsverhouding zijn omgezet
lijffsnootdruft	levensbehoeften
lijfgewinsgoederen.	zie lijffgewyn goederen.
lijfpacht	levenslange pacht
lijfpensie	lijfrente
lijfrenten	renten, die met de dood van de gene op wiens naam ze stonden vervielen
lijftocht	het levenslange gebruik, dat de overlevende echtgenoot heeft op een deel der nalatenschap van de overleden echtgenoot ook; vruchtgebruik
lijftochten	kapitaal voor lijfrente voor ene vrouw vastzetten
lijftrouwant	lijfwacht
lijkgehucht	graf
lijkhout	brandstapel
lijkschouwing	schouwing gedaan door wetsdokter
lijn	lengtemaat, 1 lijn heeft verschillende lengten. b.v. gezien 1/8, 1/10 1/12 duim
lijndraeyer	touwslager
lijndtreckinge	zie; lijntreckinge
lijntreckinge	erf scheiding
lijnwaet	linnengoed, ondergoed
lijspond	gewicht van lood uit Lijfland, 1 lijspond = 15 pond ook; = 1/20 schippond
lijt	doorgang ook; overnachten
lijveloos	levenloos, dood
limbolarius	passementwerker
limitatie	bepaling
limite	afpaling
limiten	landpalen, landscheidingen
limiteren	bepalen
linarius	vlas en hennephandelaar
linde	linnen ook; lengte
lindene	linnen
line	zie lijn
linea	lijn, afkomst, regel
linens libertatis pastoris	met de vrijbrief van de pastoor
lingene	vuilnis, modder
linie	oppervlakte maat =ca 0,15 ha,
linieeren	lijnen, afstrepen
linie-regt	regelrecht
linifex	linnenwever
linijndoec	linnenstof
linitextor	linnenwever
link	opvolging in graden van bloedverwantschap
links	in heraldiek de rechterzijde
lintearius	zie linarius
liquidatie	afrekening, effening
liquide	week, effen, klaar, bloed, plat-uit (rond uit, onomwonden), het gene zonder moeiten te reekenen is
liquideren	week maken, afrekenen, effenen
lisecleet	tapijt, bankbekleding
lit à baldaquin	hemelbed
lit á lánge	zie lit à baldaquin
lit du camp	zie lit à baldaquin
litania minor	de 3 dagen voor hemelvaart
litera	schepenbrief
lith	lid
liticen	klaroenblazer
litige(e)ren	krakelen, pleiten, twisten
litigieus	krakelig, dingtalig, krachtige taal, de door de partijen aan de rechter voorgelegde conclusies
litis finitie	als een zaak bij een andere rechter door een vonnis is afgedaan een verzet van een gewezen zaak aanbrengen
litiscontestatie	rechtspleging
litiscontesteren	zie litiscontestatie
litispendentie	het aanhangig zijn van een geding, tijd gedurende welke een proces aanhangig is
littarum	zie littere
litterae dimissoriales	geloofsbrieven
littere	brief, akte, brieven, oorkonde
litteris libertatis pastoris	met de vrijbrief van de pastoor
liuetenantschap	functie van de luitenant.
live vercopen (iet tot enen)	het levenslang vruchtgebruik van iets tegen betaling afstaan
LKA.	afk Landeskirchenarchiv
lobeel	de onderste rand bij het laken weven, locaal plaatselijk
locatie	verhuring
lochenine	ontkenning
loco	in de plaats van
locquet	lood loketten
locumtenens	stadhouder, plaatsvervanger
locuplete(e)ren	verrijken
locus	plaats, stede
locus sigili	plaats van het zegel
lodder	landloper
loderrein	reukwater
lodex	mantelmaker
loeremier	slotenmaker
loetghietere	loodgieter
loetken	loden waarmerk, loodje, merkteken
lofte	belofte om iets te geven of te doen, verbintenis. in het bijzonder verstaat men onder lofte : betalingsbelofte, schulderkenning.
loge	zie logeren
logement	huisvesting, herberg
logeren	huisvesten, herbergen, thuisleggen
logierden	logeerden
logijs	huisvesting, herberg
loke	omheining, hek
loken	sluiten
lombaerde	bank van lening
lombaert	geldhandellaar, wissellaar
lombard	leentafel houder, tafelhouder, pandbelener, bank van lening
lombart	geldschieter, geldhandelaar, woekeraar
lomproer	geweer, werd met een lont afgeschoten
longitude	lengte
lood	gewicht, 1 lood =1/32 pond =ca. 14 gram, in het metriek stelsel 10 gr.
looffenis	belofte
loop	inhoudsmaat voor graan en zout, 1 loop = (kleine) graanmaat = 1/4 zak/viertel ook; 1/16 mud, 1 loop = (grootte) graanmaat =1/36 last ook; gezien 1/48 last (Texel) ook; in zuid Nederland een oppervlakte maat, 1 loop = 50 vierkante roede = 1/8 bunder
loopensel	oppervlaktemaat in Zuid Nederland, 1 lopenstal is ca 1615 m2 (Breda) ca. 1655 (den Bosch)
looper	kadastraalboek, erfregister
loopzaad	zie loop
loorturf	slechte kwaliteit turf
loove	afdak, luifel, maar ook; balkon uitsteeksel
lopens(e) (klein)	in zuid Nederland ook; een oppervlakte maat, 1 kleine lopens = 33 1/3 vierkante roede
lorarius	zadelmaker, riemensnijder
losbäcker	witbroodbakker
löscher	zeemleerbereider
loseninge	renten, die ter loseninge staen, renten die losbaar zijn,
losrenten	losrente (mogelijk) aflossing van het geleende
losrenten	aflosbare renten, zijn van jongere dagtekening; oorspronkelijk kon de aflossing van de rente niet door de crediteur gevorderd worden: het contract bestond in een rentekoop, het lenen van geld op rente was als woeker verboden. van daar is "oude renten" synoniem met "oude onlosbaer renten."
loumaent	zie laumaent
louwer	leerlooier
loven	beloven, zich verbinden. in het bijzonder verstaat men onder loven, beloven om iets te betalen
Lovene	Leuven
loy	wet
loyaal	wettelijk
Lres	afk. Lettres, letteren, letterkunde
Lt	afk. livres tournois, toernooiboek?
luberti	zuster van ….
lubertus	boer van…..
lubriq	flibberig?, glad
luchtenmacher	lantaarnmaker
lucteren	worstelen
Ludeke	Luik
ludi magister	schoolmeester
Ludike	zie Ludeke
ludimoderator	zie ludi magister
ludslacht	volgens de waarde van de munt uit Luik
luecmuer	muur om een terrein af te sluiten
luickinge	afsluiting
luif	loopruimte onder afdak
luistol	tol op de verkoop van oude kleren
luna III	de 3e dag van de maan-maand
luna quarta decima	volle maan, de 14e dag
lunae dies	maandag
lunation	maan-maand
lunius	juni
lusen	betalen, afgeven
lustratio	de doop
lustrum	5- jarig tijdvak
lutheranus	luthers
lutorissa	wasvrouw
luttel	klein, weinig
lutter	zuiver
luuch	riet
luxurie	geilheid, onkuisheid
luxurieus	geil, weelderig
luyden van buyten	lieden van buiten de stad
luytenant	stedehouder, die in iemands plaats gestelds
lychnopoeus	kaarsenmaker
lycoop	percentage van de koopsom dat aan drinkgeld moest worden betaald door de koper
lyden (van iet).	zie; lien
lyfcoecbacker	zie liefcoeckbacker
lyndegewaet	onderhemd