S

S	afk. schepen, wethouder
S	afk. sterbefälle, sterfgeval, overledenen
S	afk. susceptores, doopgetuigen, doopheffer, peter en meter
s	afk. semis, half,
s	afk. sabel, heraldiekteken, kleur, zwart, weergave met horizontale en verticale arcering of effen zwart.
S.(S)	afk. susceptores, doopgetuigen, doopheffer, peter en meter
s.a.a	afk. sans alliance actuele, zonder actuele huwelijk(sverbintenis), verwantschap
s.g., s.m.	afk. zaliger gedachtenis
s.p	afk. sans postérite, zonder nageslacht, nazaten
S.R.E	afk. Sancta Romana Ecclesia, Heilige Romeinse kerk
s.s.t.t	afk. van salvis titulis, met voorbehoud van de titels
sa	afk. sans alliance, zonder huwelijksverbintenis, verwantschap
saai	gekeperde wollen stof, kamgarenstof
saaien	zie saai
saaihal	gebouw voor het keuren van de saai
saaiwerker	wever van saaiweefsel
saaiwever	zie saaiwerker
saaywerker	de zaaier
sabbathi dies	op zaterdag
sabbatum	zaterdag
sabbatum luminum (magnum sanctum)	zaterdag voor Pasen, op deze dag wordt de paaskaars ontstoken
sabel	heraldiekteken, kleur, zwart, weergave met horizontale en verticale arcering of effen zwart
sabotier	blokmaker, houten schoenmaker
sacage(e)ren	beroven, plunderen
saccage	plundering
saccellarius	schatmeester, penningmeester
sacel	afk. sacellanus, kapelaan, onderpastoor, hulp priester
sacellani	zie sacellanus
sacellanus	kapelaan
sacellum	kapel
sacer	heilig, gewijd, heilige zaken, heiligdommen
sacerdos	priester
säckelmeister	vermogenbeheerder, rentmeester
saclaken	zaklinnen
sacra	zie sacer
sacra baptismatis unda ablutus	gezuiverd door het heilige water van het doopsel
sacra communio	de Heilige Communie
sacraal	geheiligd, gewijd
Sacrae Scripturae	Heilige Schrift
sacrament	heilteken, eedbond, genademiddel
sacramentaliter sacra- menteel,	voorzien van de sacramenten
sacramentis munitus	voorzien van de sacramenten
sacramento sacri olei munitus	voorzien van het sacrament van het Heilig Oliesel
sacramentum extremae unctionis	het sacrament van het Laatste Oliesel
sacramentum matrimonii	het sacrament van het huwelijk
sacramentum poe- nitentiae	het sacrament van de biecht
sacrarium	gewijde ruimte, putje voor afvoer gewijd water
sacreren	heiligen, wijden
sacrificie	heiliging, offerande
sacrifiëren	offeren
sacrilège	heiligschennis
sacrilegie	kerkroof, diefstal uit kerk
sacrista	koster, kerkbewaarder
sacristain	zie sacrista
sacristie	heiligdom, kerkkamer
sacro ledo copulati	in de gehouden mis getrouwd
sacro oleo provisus	voorzien van het H. Oliesel
sadelaere	zadelmaker
sadelhof	zie sadelhofstat
sadelhofstat	de woning, boerderij, het hof van de leenheer
sadelhuus	zadelschuur
sadelijchijt	het volle genot
sadinge	het zaaien op het land
saecschaffer	zaakwaarnemer
saei	zie saai
saeiaerde	zaailand
saeier	zaaier
saeiwaerp	kettingdraad van saai
saeiwerc	saaiweefsel, gekeperde stof
saelhof	zie sadelhofstat
saelhonttouwere	zeehondenleer bewerker
saelstoelmaekers	zitstoel makers
saementlijke leeden	de gezamenlijke leden
saepius	meerdere malen, vaak
saetacker	te bezaaien land
saetcoren	korenzaad
saeygewandt	weeftoestel, weefgetouw voor het weven van saaiwerc (gekeperde stof)
Saeykam	kam, onderdeel van weeftoestel
sagittarius	pijl en bogen maker
saietmaker	wollen garen fabrikant, sajetspinner
sainteurs	vrije boeren die zich, in de vroege middeleeuwen, onder de hoede stelden van kerk of klooster
saiseren	vatten, vast houden, in het bezit stellen
saisie	genieting, bezit
saisoen	jaargetijde, seizoen
sakeloos	niet beschuldigd
sakristan	(vermoedelijk) landmeter
salariëren	bezoldigen, lonen
salaris	wedde, loon, bezoldiging
salarius	zoutbewerker
salde(e)ren	effenen, rekening opmaken, rekening afsluiten
saldus	waardeloos, ongebruikt
salet	salon
salette	kleine salon, ontvangkamer
salff	behoudens
salifex	zouthandelaar
salinator	zie salifex
salm	psalm, kerkelijk lied
salmiator	slijper, gereedschappolijster
saloppe	voorschoot voor vuil werk
salpista	trompetter, trompetblazer, trompettist
saluëren	begroeten
salus populi (ego sum)	18e zondag na Drievuldigheid, ook; 4e donderdag voor Pasen
salut	zaligheid, groeten
salutair	heilzaam
salutatie	begroeting, heilwensen, groet
saluteren	groeten
salva inthimatione	behoudens gerechtelijke aanzegging
salvatie	bewaring, beschut
salvatien	weerleggen van de bezwaren tegen getuigen, getuigenis of geschriften
salvator	redder, heiland
salve	wees gegroet, welkom
salve(e)ren	bergen, in veiligheid brengen, behouden
salveconduit	vrijgeleiding
salvis	met voorbehoud van
salvis omissis	behoudens het wat vergeten of overgeslagen is
salvo (in)	in behouden haven
salwirth	plaatbewerker, smid
samaar	lang slepend vrouwengewaad
samblant	ogenschijn (schijnbaar?)
sambuë	paardendek
samencoop	een partij in zijn geheel, in een keer kopen
samenlovenisse	trouwbelofte, verloving
samenrotten	samenscholen met slechte bedoelingen
samentelijcke	gezamenlijk
samenwerker	verzochte getuige bij een huwelijksovereenkomst
sammelen	treuzelen
sammet	fluweel
samoos schipper	schipper die vaart op de Maas en Sambre
sampt	gezamenlijk, ook; met
samt	samen met
sancmeester	kapelmeester
Sancta Gertrude	Sint-Geertruide
sancta hebdomada	Goede week, ook; stille week voor Pasen genoemd
Sancta Margaretha	Margraten
sancta(-us)	heilige
sanctificatie	heiligmaking, heilig verklaren
sanctificatori	heiligmaker
sanctimonia	heiligheid
sanctis sacramentis	met de heilige sacramenten
sanctissimae theologiae tudiosus	theologiestudent
Sanctorum omnium	Aller Heiligen, 1 november
sanctus	heilig
sandtstande	kuip gevuld met zand
sanguin	bloed
sanguinem spuens	bloed spuwend
sanguinis fluxum	verbloeding
santbusse	busje gevuld met fijn zand om inkt te drogen
santee	drinkglas
santhorste	zandgronden met kreupelhout begroeid
sapc	afk. sans alliance avec postérité connue, zonder huwelijks - verbintenis, maar met erkend nageslacht
sape(e)ren	ondergraven
sapientiei	wijsheid
sapr	afk. sans alliance mais avec postérité reconnue, zonder actuele huwelijks- verbintenis, maar met erkend nageslacht
sark	zerk, lijkkist ook; soort wollen stof
sarrieshut.	huis naast de molen waarin de cargier/chercer woonde
sartor	kleermaker
sartrix	kleermaakster
saserdos	priester
satblauw	donker blauw
sate	zitting van een bestuursorgaan ook; graanmaat
satelles	gerechtsbode, leenman, vazal, gewapende bediende
satellites	knecht, slaaf
sater	bemiddelaar, scheidsrechter
satertag	zaterdag
satisfacere	tevreden stellen
satisfactie	voldoening, leiting (leiding?), gemoedehebbing (genoegdoening), voldoening
sator	zaaier
satrapa	stadhouder
satrix	kleermaakster
saturni dies	zaterdag
saufconduit	vrijgeleide
sausisen	vuurpijl, ook; kruidige worst
sauvegarde	bescherming, beschutting, vrijwaring, vrijgeleiding, vrijgeleide
savelerde	zavel, zware kleigrond met veel zand
savetier	schoenlapper, ook; broddelaar
saysoen	getij, jaargetij
sc	afk. sans contrat, zonder huwelijksvoorwaarden, zonder overeenkomst
sc	afk scilicet, namelijk
scabel	bank, voedbank
scabieus	schurftachtig
scabinale akten	schepenakten
scabini	zie scabinus
scabinus	schepen, schepenen
scabiosa	bloem, werd gebruikt tegen de schurft
scabreus	rouw, ruig, schurft, gewaagd, schuin, onwelvoeglijk
scaelc	knecht, bediende
scaeldeckere	leidekker
scaemelhuus	armenhuis
scaemelhuusweke	arme uit het armenhuis
scaepbrake	zie schaepbrake
scaepcoman	schapenhandelaar
scaephettinc	schapenweide
scaepsciere	zie schaepschier
scalatie	strafwerktuig, ladder waarop men gebonden werd en dan uitgerekt
scallacie	zie scalatie
scandaal	aanstoot, ergernis
scandaleus	ergerlijk, aanstotelijk, ergerniswekkend
scandeliseren	ergeren, aanstoot geven
scandularius	dakplankenmaker, dakdekker
scaperiene	schapenhoedster
scapiere	van schapenvacht
scapperen	ontkomen
scarificatie	scherving, het aan de oppervlakte inkerven in de huid om lidtekens te maken
scatten (enen)	iemand geld afnemen, gewoonlijk als losprijs
scattinge.	begroting
scautheete, scaut	schout, gerechtelijk bestuurder
sceau à la cire	lakzegel
scedule	handschrift, çeel?
sceell hebben in iet	verschil over iets hebben
sceetgracht	scheidingwater tussen twee stukken land
sceidinge	boedelscheiding.
scelereus	schelmachtig, schalks, ondeugend
scelleren	verzegelen, dichtlakken met een zegel
scema	gestalte, voorstel
sceme	zie scema
scene	toneel
scepencameraer	de ambtenaar belast met het innen de door de schepenen uitgesproken boeten
scependom	het gebied der schepenbank
scepenebrief	een acte, opgemaakt van een handeling, voor het gerecht verricht en bezegeld met de zegels van de schout en (vier) schepenen.
scepenquitancie	een acte, door schepenen opgemaakt van de voor hen gegeven kwijtschelding van een schuld.
scepstock	gevangenis
scepter	koningsstaf, rijksstaf
scerpe examinatie	verhoor op de pijnbank
sceversteyndecker	vermoedelijk pannendakdekker
schaar	oppervlaktemaat, ca 300- 400 vierkante roeden = ca 0,4-0,65 ha, ook; gevonden 2 morgen
schabbelele bank	zie schabel
schabel	voetbankje
schabeltje	knielbankje
schacherer	venter
schacht	veer, synoniem voor lengtemaat roede
schadde	zode van veenachtige heide, als brandstof te gebruiken
schadeloosbrief	brief waarin de schadeloosstelling is beschreven
schadeschout	schuld op interesten
schaecman	struikrover
schaecroof	doel om iemand te beroeven
schaelc	schelm, schurk
schaelgedac	leiendak
schaepbrake	braak liggende grond waarop schapen grazen
schaepschier	grijs bruine wol van schapen
schaerbaer	land om vee op te laten scharen
schaers	scheermes
schalenschroder	mesheftmaker
schalie	schrijflei, lei
schaliedekker	leidekker
schalmei	oud muziekinstrument, (houten) fluit
schamele jongen	zie schortkandelaar
schap	houten rek
schapijnre	zie scapiere
schapraai	kast voor etenswaren, provisiekast, spijskast
scharen	scheren, ook; het aantal schapen, waartoe gerechtigd, op de gemeenschappelijke weide laten lopen
scharrebier	scherp dun bier
scharrelen	onzeker lopen, strompelen
scharrmacher	wagenmaker
schat	oppervlaktemaat, 1 schat = 1 mud = 6,8 are
schathuis	veestallen
schatplichtig	belastingplichtig
schatter	taxateur
schäufeler	ventende marskramer met lastdier
schavelen	slijten door schuren
schavotteren	veroordelen tot het schavot of schandpaal, vooraf vaak gebrandmerkt op de kaken
scheenstuk	plaat van metaal die de schenen bedekt bij harnas
scheepsbeschieter	meubelmaker / aftimmerman op schepen
scheepsjager	bestuurder van het paard dat de boot trok op het jaagpad
scheepsrol	lijst van bemanningsleden aan boord van schepen
scheepston	inhoudsmaat voor schepen = 1m3
scheepsverband	hypotheek met als onderpand een schip
scheerweide	zie schaar
scheet	kleinigheid
scheiber	zouthandelaar
scheidelpennic	kleingeld
scheidepunt	kruispunt van twee wegen
scheidesteen	grenspaal
scheiding van vastig- heden	niet meer op kunnen vertrouwen
scheidler	messenmaker
scheidung unserer liebe frauen	Maria Hemelvaart, 15 augustus
schelachtig	in een proces verwikkeld, in een geschil
scheling(e)	geschil, civiele rechtszaak
schelling	munt 17e-18e eeuw , gelijk aan 6 stuivers, ook; betaalmiddel, 1 schelling = 12 denier (ca 11e eeuw), 1/20 pond = 12 schellingen,
schelpkom	kom, in de vorm van een schelp
schelpschaal	schaal in de vorm van een schelp
schelter	goochelaar, kunstenaar
schepampt	kleermakersambacht
schepel	inhoudsmaat bij graan, 1 schepel = 2 mud = ca 29-34 ltr, ook; gezien; 1/4 mud en 1/8 mud. na 1820, 1 schepel = 10 ltr. opppervlaktemaat, 1 schepel = 1 schat = 1 mud = 6,8 are, ook; gezien; 1 schepel = 4 spint, 1/4 mud en 1/4 morgen, gerechtelijk functionaris bij een lokale rechtbank, lid van de schepenbank
schepen ende raet	het stadsbestuur
schepenbanc	locale rechtbank
schepenboec	wetboek gehanteerd door de schepenbanc
schepencamere	kamer waar de schenen vergaderden en rechtspreken
schepencnape	gerechtsbode
schepeneet	ambtseed van de schepenen
schepenplecht	gerechtelijke erkenning van een schuld, door de schepenen gepasseerd
schepenquitancie	akte waarin opgetekend de kwijtscheldding van een schuld door de schepenen
schepensegel	zegel van de schepenen
schepentuuch	verklaring of getuigenis van de schepenen
scherfmes	hakmes
scherfvat	doodkist, ook; fig. lijkkist
scherpe examinatie	verhoor op de pijnbank
scherprechter	beul
schertmagen	bloedverwanten in de mannelijke lijn
scheuk	ontuchtige vrouw
scheuken	wrijven vanwege jeuk
scheurbanden	breukbanden
scheurmand	prullenmand
scheurzichtig	die op een scheuring uit is
scheversteen	kiezelsteen, steengruis, lei
schijtputte	beerput
schikken	sturen, zenden
schilden	betaalmiddel, 1 schilden = 20 stuivers (ca 14e eeuw). ook; vaak klinkaart genoemd
schilderhuis	wachthuisje voor de schildwacht
schilt schattinge	belastingvorm, voorloper van de grondbelasting
schiltleen	leen, waarop het verrichten van krijgsdiensten
schindeldac	dakvlak belegd met schindels (houten dakplanken)
schindele	houten dakpannen, dakplanken
schinder	vilder, beul, slager
schippond	gewicht, 1 schippond = 300 pond
schipsbrief	schuldbekentenisbrief of rentebrief gevestigd op een schip
schirmer	vechtersbaas, voorvechter
schirrmacher	wagenmaker
schlotfeger	schoorsteenveger
schnitter	oogstarbeider
schnittker	houtbewerker, fijnwerk timmerman
schnorrer	landloper
schobberdebonk	bedelen, klaplopen,
schoef	bundel, bos, schoof
schoehouten	wilgenhouten deel van een schoen
schoenbroet	witbrood
schoenhoorn	schoenlepel
schoenlinghen	schapenvel, schapenvacht
schoerteldoek	voorschort
schofhecke	valhek in stadspoort
schofhek	valhek in poortdoorgang
schoft	werktijd tussen de pauze, ook; rust tussen de werktijden, ploert en schouder van een dier
schoften	schaftijd
schofvenster	schuivend luik in stadspoort
schoitstroy	dekstro als dakbedekking
scholastijcq	schools
scholder	beul
schole	school
scholebert	uithangbord bij de school met de vermelding van de naam van de onderwijzer (es)
scholes	leerplaats
scholtist	schout
schonk	grof been
schooien	bedelen
schooieren	zwerven, bedelen
schoolman	kerkleraar
schoontjes	geheel en al
schoorttecleet	schort
schoot	gewicht, 1 schoot = 2 pond
schopenhauwer	houten troggenmaker
schoren	vastmaken
schorre	ruwe steen (puin) voor de fundering
schorteldoek met valvulas	voorschort met zakken
schortkandelaar	staande kandelaar, voorzien van een schermpje tegen uitwaaien
schoteldoek	vaatdoek
schotelhuis	washok, bijkeuken
schotgaarder	inner van de (opbrengst)belasting
schotgavel	hooivork
schotgeld	opbrengst
schotkerver	belastinginner. De betaling werd op de kerfstok d.m.v. een inkerving aangebracht
schotschietende huysen	belasting verschuldigde huizen
schotvarken	mestvarken
schouboete	boeten voor niet goed schoonmaken van de sloot
schoudach	dag waarop geschouwd werd
schouhouder	gevangenbewaarder
schout	een rechtstreekse vertegenwoordiger van de heer der heerlijkheid, rechterlijk ambtenaar, die in civiele zaken rechtsprak, hoofd van een ambacht.
schouteteboete	boete aan de schout de voldoen
schoutetenbrief	akte van een voor de schout geschiede rechtshandeling
schoutetendiener	gerechtsdienaar
schoutetinne	vrouw van een schout
schoutheete	schout, vertegenwoordiger van de graaf als hoofd van politie en gerecht
schrede	lengtemaat, 1 schrede = 2,5 voet, landmeterspas, -tree = 2 gemene schrede = 5 voet
schreiboom	boom als grenspaal
schreur	kleermaker
schriefboek	kasboek, cahier
schriftuyre	rechtstuk, pleitstuk
schriftuyren,	zie feyten,
schrijfhout	timmermansgereedschap
schriver	persoon die kan schrijven en tegen betaling brieven schrijft
schriyfgerief	schrijfgerij, schrijfbehoeften
schrobbelaar	bediener van de schrobbemolen, onderdeel van de voorspinmachine voor het weven van lakenstof, ook; visser die vist met schrobnet.
schrobber	lijkverzorger van pestlijders
schrodere,	kleermaker
schrooien	verplaatsen door met touwen erom heen rollen
schröter	doekensnijder
schruiven	bankschroeven
schuddelkist	gevangenis
schueren	omploegen om bouwland in weiland te veranderen
schultellies	schotelpan
schumer	landloper, straatrover
schurre	zie schorre
schutterij	de vereniging welke in de middeleeuwen voor de verdediging van de stad zorgde
schuttinge	het vangen en vast zetten vee dat op verboden plaatsen liep
schutzengelfest	feest van de beschermengel, vanaf 1700, 2 oktober daarvoor 29 september, nu echter 2e zondag van september
schuyfspel	sjoelbak
schuytenvoerder	binnenschipper
schwager	broeder van een echtpaar
schwertdegen	jonge ridder
sciatica	heup en lende pijn
scientia	wetenschap
scieur	houtzager
sciif.	tafel; dikwijls de tafel, waarom de rechters bij hun beraadslaging buiten de schepenbank zaten.
scijnsgoit	zie chijnsgoet
scilicet	namelijk
sciltboortich.	behorende tot een stand die de wapenen mag voeren, van ridderlijke geboorte
scindere	weghalen (bij bevalling)
scintillatio	glinstering, tinteling, fonkeling
scipper	schipper
scipwrictere	scheepsbouwer, arbeider op een scheepswerf
scisma	tweespalt, scheuring
scismatijcq	scheurmaker
scissie	tweespalt, scheuring
scissum	er uitgerukt
scissuur	splijting, scheur
sclatorius	dakdekker
sclopetus	geweer, buks
scoeboeter	schoenlapper
scoel	zie scolescat
scoenewercstricghe	schoenmaakster
scolaris	scholier, leerling
scolas	afk. scolasticus, hoofd van de school
scolasticus	hoofd van de school
scolescat	boete, voorschot
scoparius	straatveger
scopus	wit, doel, oogmerk
scorator	verwekker van een onecht kind, hoerenloper, overspelpleger
scorpionarius	boogschutter
scorta	ongehuwde moeder
scortatie	hoereren, hoererij
scortatio	overspel, echtbreuk
scortator	hoerenloper, verwekker van een onecht kind
scorteren	hoereren
scortum	lichtekooi, hoer
scotporte	houten valpoort
scoutetedoem	ambt van schout in bepaald gebied
screuder	zie scroeder
scriba	secretaris ook; schrijver, klerk
scribere	schrijven
scribere non posse	verklarende niet te kunnen schrijven
scribtarius	klerk
scrijfampt	het ambt van den schepenklerk
scrijfgelt	het loon van de schepenklerk voor het maken van een schepenbrief (te betalen door de verzoeker)
scrijnmakere	zie scrinewerker
scrinewerker	timmerman, schrijnwerker, meubelmaker
scriniarius	schrijnwerker, panelenmaker, ook; geheimschrijver en zegelbewaarder
scrinifex	zie scriniarius
scrips	afk. scripsit, heeft geschreven
scripto	geschreven
scriptor	schrijver
scriptura	schrift
scrivegelt	zie; scrijfgelt
scroeder	kleermaker
scrupel	medicinaal gewicht, 1 scrupel = 1/528 pond = 20 grein
scruptatie	nazoeking, doorgronding
scrupul	apothekersgewicht, ca 1,3 gram
scrupule	angst, bekommering, gewicht van twintig greynen
scrupuleus	angstig, achterkousig, angstvallig
scrutarius	opkoper, uitdrager
scruteren	onderzoeken, doorsnuffelen, nazoeken, doorgronden
sct,	afk. sanctus, heilig
sculptor	beeldhouwer
scultetia	schoutambacht, schoutschap
scultetus	schout, dorpsburgemeester
scupteur	beeldhouwer
scurre	rabauw, guit, fielt (schurk)
scurriliteit	fielterij, ,schurkachtigheid
scuteman	binnenschipper
scutterie	jacht
scuwen (iet).	voorkomen
se affinare	door huwelijk verwant worden
se marier	trouwen
se scribere ignaros, declarvaverunt	verklaarde niet te kunnen schrijven
sec.	afk. serviteur, dienaar, dienstknecht, bediende
secluderen	afzonderen, afsluiten, uitsluiten
seclusie	uitsluiting
seclusie	afsluiting, uitsluiting
second témoin	tweede getuige
seconde	tweede
seconderen	bijstaan, ondervangen
secondine	nageboorte
secours	bijstand, hulp
secr	afk. secrétair, secretaris(-resse)
secreet	geheim, ook; gemak, toilet
secreet siegelt	geheim zegel
secretarijs	geheimschrijver
secretaris	raadschrijver, geheimschrijver, schriftheer, gerechtschrijver, stadschrijver
secretarius	(dorps) secretaris
secretarius subscripsit	als secretaris ondertekend
secretelijk	heimelijk
secta luteranorum	de sekte der Lutheranen
sectaris	aanhanger
secte	aanhang, gedeeldheid, afgescheiden groep gelijkdenkende
seculier	wereldlijk
seculum	honderdjarige eeuw
secunda (feria)	maandag
secunda vota	tweede belofte, tweede verloving
secundum quid	na iets
secundus	tweede
securiteit	veiligheid, onbekommerdheid, onbeschroomdheid, gerustheid
sed	maar
sedecim	zestien
sediteus	oproerig
seditie	oproer
seductor	verleider, de vader van een onecht kind
seeckere	een bepaalde
seeckere origin	het origineel
seeker	zie seeckere
Seelen (aller)	Allerzielen, 2 november
seengaren	pezen voor bogen
segelwas	de te smelten was voor zegels
seghel	zegel
segisser	magere Hein, de man met de zeis
segristanus	koster
segwoort	bewering zonder bewijs
seidenneger	zijde -breister
seigerschmied	groot uurwerkmaker
seigneur	heer
seigneurie	heerlijkheid, in de middeleeuwen het gebied waarover men het gezag uitoefende onderverdeeld in een hoge of lage heerlijkheid
seigneurie	heerschappij, heerlijkheid
sejunctie	onderscheiding, afscheiding
sekel	zeis, sikkel
sekele	zie sekel
sekerheyt	zekerheid
selfsegel	door zijn eigen zegel gezegeld en bekrachtigd
selig	overleden
sellarius	zie sellator
sellatius	zie sellator
sellator	zadelmaker
selver	van hem zelf, maar ook; zilver
selverijn	zilveren
semblant	schijn
semen	zaad, kroost
semiennis	een half jaar oud
seminarium	planthof, kwekerij, snijhof (bloementuin)
seminis	van het zaad
semiplene probatie	halve proeve, bewijs ten halve
semistultus	halfdwaas
semmler	witbroodbakker
sen	afk. senior
senateur	raadheer
senatus-consulta	raadsbesluiten
sendael	doek van linnen, neteldoek.
sendebrief	aanbevelingsbrief, missive
senechaussee	rechtsgebied van een seneschalk, rechtbank van een senechalk
senectus	hoge ouderdom
senectute confectus	zwak van ouderdom
senescalcus	ambtenaar belast met toezicht op het koningshuis, aanvoerder van het leger
senescalissa	vrouw van een seneschalk
seneschalk	zie senescalcus
senex	grijs en eerwaardig, oude man
senii	van de ouderdomskrachten
senilicus	oud mannetje
senio confectus	door ouderdom uitgeput
senior	ouderling, oudste
sensal	makelaar
sensibel	gevoelig
sentence capitale	doodvonnis
sententia	vonnis
sententiare	zie sententie
sententie	vonnis, oordeel, het gewijsde, zin- en zede spreuk, spreuk, zin uitting
sententie-diffinitijf	eindoordeel
sententiëren	vonnissen, oordeel vellen
sententieus	zinrijk, kernachtig, bondig
sentiment	gevoeligheid, gevoelen, oordeel
sentir le fagot	van ketterij verdacht worden
separabil	onderscheidenlijk, afscheidlelijk
separatie	scheiding
separatie bonorum	boedelscheiding
separatio a toro et mensa	gescheiden van tafel en bed
separatio quoad torum et mensam	gescheiden van tafel en bed
separatio quoad vinculum sepelivi	echtscheiding
separeren	scheiden
sepelevi	ik heb begraven
sepelivi	echtscheiding
seperanus	hoogste, voornaamste, exclusieve bevoegdheid tot uitoefening van publiekrechtelijk gezag
seponeren	weg leggen, ter zijden leggen
septem	zeven
septem dies	zeven dagen
septembris	in september, 9e maand, ook voorkomend als; september, septembre, 7ber,7bre
septemdecim	zeventien
septennis	zeven jaar oud
septimana	week
septimanarum	weken
septimanarum communis	de week voor allen, vanaf 29 september
septimanarum rogationum	de week van de gebedsomgang,
Hemelvaartsweek septimo	op de zevende
septimus	zevende
septimus dicimus	zeventiende
septingentesimus	700e
septuagenarius	zeventigjarige
septuagesima	de 70e dag, de 9 zondag voor Pasen
septuagesimus	70e
septuaginta	zeventig, 70
septuennis	zevenjarige
sepulchre	graf
sepulcrum	graf
sepulivi	ik heb begraven
sepulter mortuorum	doodgraver
sepultura	begrafenis, uitvaart, cremeren van een lijk, ook; graf
sepultus in cemetero	op het kerkhof begraven
sepultus in choro	in het koor begraven
sepultus in coemeterio	op het kerkhof begraven
sepultus in ecclesiae	in de kerk begraven
sepultus in ecclesiae navi	in het schip van de kerk begraven
sepultus in templo	in de kerk begraven
sepultus(-ta, -ti)	begraven
sequele	gevolg
sequester	scheidsman, zegsman, makelaar, in wiens handen een betwiste zaak te bewaren en als in verzekering gesteld werd
sequestratie	overgift, inbewaarstelling (overdragen?), ook; gerechtelijk besluit
sequestreren	overgeven, in bewaring stellen
serator	slotenmaker
sercksetter	grafsteen-, maker en plaatser
sereniteit	helderheid
serge de nimes	keper geweven stof van wol later, ook; van katoen (denim)
sergeant	bedienaar, rechtsbode
sergiant	zie seriant, ook; extra lange lijmklem
seriant	knecht, helper, soldaat
sericarius	zijdebewerker
serieus	ernstig
serjiant	zie seriant
serment	eed voor geheimhouding bij werkzaamheden, eed, plechtige belofte
sermijn	geweven stof uit de weverijen van Leiden
sermoen	betoog, predikatie, leerreden, vermaning
serpent	slang
serr	afk. serrurier, slotenmaker, ijzerhandelaar
serrarius	zagenmaker
servateur	behoeder, behouder
servatis servandis	met inachtneming van de voorschriften
serveriteit	hardigheid, strengheid
servetten (met dubbele roosjes)	servetten met ingeweven motieven
serviteur	dienaar
servituit	dienstbaarheid
servitus prædiorum rusticorum	velddienstbaarheden
servitus prædiorum urbanorum	huisdienstbaarheden
servituten	erfdienstbaarheden, dienstbaarheden
servitutes rerum	erfdienstbaarheden, servituten, lasten waarmede een erf is bezwaard ten dienste van een ander erf
servituyt	dienstbaarheid
servus	knecht, dienaar, schildknaap
servysmeester	inkwartieringsambtenaar
sescentesimus	600e
sesdeel	het zesde deel (bv van geld)
sesenti	zeshonderd
sesquiennis	van anderhalf jaar
seßio	zitting, vergadering, bijeenkomst
seste	zesde
sestehalf	vijf en een half
sester	inhoudsmaat voor olie, 1 sester = 40 mengel
set	kont, achterste
settere	belastingontvanger
setterlyden	inwoners
seu	anders gezegd
seurete des corps,	vrijgeleide, vrijbrief
seveer	streng, gestreng
sevendalf	zes en een half
sex	zes
sexagenarius	zestigjarige
sexagesima	de 60e dag, de 8e zondag voor Pasen
sexagesimus	60e
sexaginta	zestig
sexdecim	zestien
sexe	soort, geslacht, kunne, hij, of zij
sexennis	zes jaar oud
sexta (feria)	vrijdag
sextillis	de 6e maand, later is dit augustus geworden
sextus	zesde, 6e
sexus	geslacht
seyen feill	zijden sluier
Sg	afk. signature, ondertekenaar(ster)
Sgr	afk. seigneur, heer, leenheer, landsheer
shoofs (van....)	het Gerechtshof (van .....)
sibbe	de familie, verwanten of familieleden
sibbedag	bijeenkomst van familieleden en naamgenoten
sibbedeel	verwantschapsgraad
sibbekunde	familiekunde
sibbemaech	bloedverwant
sibber	nader familie
sibbesten	de naaste familieleden
sibbetabel	parenteel, waar ook; de afstammelingen in de vrouwelijke lijn zijn opgenomen en die dus alle nakomelingen van de stamvader omvat
sibbetale	graad van bloedverwantschap
sibbevooght	verwantschap -of bloedvoogd, (tweede) voogd
sibbicheit	bloedverwantschap, verwantschap, overeenkomst in aard, verschijnselen, enz
sibi	aan zich, aan hem, aan haar.
sic attestor	zo, aldus, aldus verklaar ik
sicaneren	moorden
sicanerie	baatzoekigheid, hoetelachtigheid, moorden
sicaneur	hoetelaar, baatzoekig, moordenaar
sickele	sikkel
sickelmaker	sikkelmaker
sicut (et)	en eveneens
sideval	zijlinie, het komen van erfgoed aan een zijlinie
sidten	zeden
sieckman	melaatse
sieckten	ziekten
siedehuus	zoutziederij
sieden	koken, braden
siedoec	doek om stoffen te zeven
siekevoget	bestuurder van het gasthuis
siektens	zie sieckten
sielboec	boek met vermelding van de overledenen
siepel	ui
sigilavit	hij heeft bezegeld
sigillatum	is bezegeld
sigillatur	wordt of is bezegeld
sigillum	zegel
signaal	teken
signatura	handtekening, ondertekening, tekening
signavit	hij heeft ondertekend
signet	zegel, ook; zegelring, merkring
significant	duidelijk
signifieren	betekenen, aanzeggen
signum	teken
silentie	stilzwijgend
silva	bos, woud
Silva Ducis	‘s Hertogenbosch
silveren cop	zilveren kommetje
silveren ducaton	munt
silverfoelge	bladzilver
silvergelt	zilvergeld, zilveren munten
similarius	witbroodbakker
similis	gelijk
similiter	gelijkelijk
simpel	enkel, eenvoudig, slecht
simpliciteit	eenvoudigheid, slechtigheid, eenvoudigheid
simulatie	veinzen, bewimpeling
simuleren	veinzen, bewimpelen, voorwenden
sinceer	oprecht, eenvoudig
sinceriteit	oprechtheid, openhartigheid
sindael	zie sendael
sine	zonder
sine dode hant be- soeken	onderzoek instellen omtrent den toestand van een toegevallen erfenis voor de aanvaarding daarvan
sine preavia pro- clamatione	zonder voorafgaande afroeping
singelmuer	een muur aan den buitensingel van een stad
singulariteit	bijzonderheid, eigenaardigheid, zonderlingheid
singulier	bijzonder, zonderling
sinilis	afgeleefd, door ouderdom
sinister	slinks, vals
sinopel	heraldiekteken, kleur, ook; groen of emaraldgroen genoemd, weergave met schuinsrechtse arcering
sinstag	dinsdag
sinte	de heilige
sinxen	Pinksteren
sippe	een niet scherp begrensde groep van verwante personen, in engere zin de gehele verwantschap van enkele personen
sippenamt	genealogisch bureau
sippenforschung	genealogisch onderzoek
sippenhaft	in arrest, in hechtenis zijn van de familie
sippenlade	familiearchief
sippenschafttafel	sibbetabel, tabel van familieleden
sippenstolz	familietrots
sippenüüberlieferung	familietraditie
sisenaer	sijsmeester
sister	inhoudsmaat voor koren =ca 49 ltr.
sisteren	in recht stellen, iemand vertonen, ofte doen komen
sitas	zie situs
sitientes venita (ad aquas)	zaterdag voor Pasen
sittardiensis	van Sittard
sittekiste	stoel met er onder een gesloten kist
situ	ter plaatse
situëren	stellen, aanwijzen van plaats, gelegen zijn
situs	situatie, stand, gelegenheid, eigenschap eender plaatse
situs	gelegen, oorspronkelijke toestand
sive	ofwel, anders gezegd
slaaprok	zie beidje, ook; bijtje genoemd
slabbe	zie saloppe
slach aandeel	meestal: een gedeelte van een weg, water of dijk, tot welk onderhoud een college of een persoon verplicht is
slachbosch	kreupelhout, struikgewas, hakhout
slachcleet	kussenovertrek
slachmolen	oliemolen
slachtbeeste	slachtvee
slachturf	baggerturf
slaeckijnghe	vrijlating
slaepclocke	avondklok, gaf het begin van de nacht aan
slaepers messe	mis omstreeks 10 uur 30 voor de middag
slaeplaeckens	beddenlakens
slaeplaken	bedlaken, lijkkleed
slaepstat	slaapplaats
slaepstede	zie slaepstat
slagturven	veen baggeren, de veenlaag onder water werd tot op de kleilaag door slagturven gewonnen
slaper	betaalmiddel, zilveren munt ca 1500
slaper	de balk waarop het span van het dak rust. ook; een schepenbrief die niet tijdig vertoond is en dus zijn kracht grotendeels verloren heeft
slavine	reismantel
slechtbijl	bijl met korte steel
sleef	pollepel, zowel van hout als metaal
sleepdegen	lange degen
sleepstake	soort eg, houten plank met korte tanden om het land glad te maken
sleescatte,	muntrecht
sleg	zie slegge
slegge	grote, houten hamer, inz. voor inslaan van palen gebruikt.
sleghel	houten hamer, maar ook; hendel
sleis	lange stang met greep, om grote vuren en roosters schoon te maken
slemp	slijmerige klei
slenk	ondiepe kom
sleunen	hakken
sleutelraaks	ketting waaraan de vrouwen hun sleutels droegen
sleutelriem	zie sleutelraaks
sleynen	snoeien van takken
sliclant	niet bedijkt land
slief	zie sleef
slincker	linker, aan de …..
slobbe	zie salope
slobhoos	slobberbroek
sloobrade	gebraad van gevulde varkensdarmen
slop	geheime plaats, schuilhoek, doodlopende steeg
slotelare	slotenmaker
slotemakre	zie slotelare
slots	boete
slovaert	rouwmantel, gedragen door de lijkbidder
sloyer	lange smalle doek, als versiering op een hoed gedragen
sluier	sjerp
sluikerijen	smokkelarij
sluipschool	niet erkende school
sluuswael	verdiept en verbreed deel voor de sluis
sluutcorf	korf met deksel (s)
sluutgelt	de geldsom, door de in boeien gesloten (of afzonderlijk opgesloten) gevangenen betaald om zich levensonderhoud te verschaffen
smaltiende	kleine tiende, een belasting
smedegetouw	smidswerk gereedschap
smedenambagt	smederij
smelthuys	huis met smeltoven
smersnider	spekverkoper
smette (in)	besmet met een besmettelijke ziekte
smitten	smederij, smidsoven
smouttappere	oliehandelaar, meestal in spijsolie
smoutwerc	met boter ingevet wol -weefsel
snaphaen	struikrover, ook; munt met een waarde van ca 5 stuivers
snaphaenen	soort geweer
snedelinc	kind geboren met een keizerssnede
snees	oppervlakte maat, groot circa 2,5138 ca, in elk deel van het land anders van oppervlak. ook; 1 snees = 20 stuks eieren of vis
snidemaerte	meisje belast met de kruidentuin
snoeisabel	zeis
snoeizeis	zie halve maan
snotveger	barbier
snuijterbak en snuiter	kaarsendover met houder
sober	nuchter, zuinig, spaarzaam, schaars
sobriëteit	nuchterheid, spaarzaamheid
sobrina	nicht van moederszijde
sobrinus	neef van moederszijde
socer	schoonvader
socer magnus	grootvader van de huwelijkspartner
soceri	van de schoonvader
socht	besmettelijke ziekte
societeit	geselschap, maatschap, gemeenschap
socrinus	zwager, echtgenoot van zuster
socrus	schoonmoeder
socrus magnus	grootmoeder van de huwelijkspartner
socrus major	overgrootmoeder van de huwelijkspartner
sodalis	kameraad, reisgezel
sodalitas	verbroedering
sodomie	ontucht, ook; zelfbevrediging,
soe	hoe
soenboec	boek waarin vermeld is de verzoeningen tussen twee partijen
soenbrief	brief waarin overeenkomst is omschreven
soeur	zuster, non
soeur consanguine	halfzuster van vaderszijde
soevereiniteit	exclusieve bevoegdheid tot uitoefening van publiekrechtelijk gezag
soglam	een bij de koe nog drinkend kalf of lam bij een schaap
soir	namiddag, avond
soirée	zie soir
solaas	troost
solageren	vertroosten
soldanus	soldaat
soldenier	soldaat
solemneel	jaarlijks terugkerend, feestelijk, plechtig, plechtige
solemneele	zie solemneel
solemnele	enkelvoudig
solemnicatio,	zie solemnisatie
solemnisatie	trouwplechtigheid
solemniseren	vieren, feestvieren, hoogtijd houden, plechtigen
solemnitatio	zie solemnisatie
solemniteit	hoogtijdviering, feest, plechtig
solemniter	plechtig
solemniteyten	plechtige handelingen
solemnizatum	ingezegend
solicessatio	braakligging
solicitor	procureur, zaakwaarnemer
solidair	gezamenlijk, hoofdelijk
solide	louter, hecht, hard, vast, lichamelijk
soliditeit	degelijkheid als betaler, louterheid, dichtheid, vastigheid, lichamelijkheid
solis dies	zondag
solitair	solitair, eenzaam
solitis proclamationibus	na de gebruikelijke roepen
sollers	bekwaam
sollicitatie	beneerstiging (dingen naar….?), verzoek,
sollicitator	verzorger van iemands belangen, van iemands rechtzaak bij de regering
solliciteren	beneerstigen (dingen naar….?), verzoeken
solomniteit	verhevenheid
solstitie	zonnestand
solstitium	zonnewende, 24 juni, zonnekeerpunt
solstitium hiemale	winter zonnewende, 25 december
solum	alleen
soluta	alleenstaande vrouw, ongehuwde vrouw
solutie	oplossing, lossing, betaling
solutus	alleenstaande man, ongehuwde man
solvent	betaalbaar, instaat te betalen, geldig, rechtsgeldig
solvere	betalen voldoen
solveren	oplossen, lossen, betalen, verklaren
solvit	hij, zij, hebben betaald
solvyt	zie solvit
sombre	beschaduwt, bedekt, treurig, akelig, droevig
somer	inhoudsmaat voor graan, 1 somer = 1/3 malder, = 2 vat
somerbaen	weg die alleen in de zomer te gebruiken was, niet verharde aarden baan
somma lateris	onder aan een bladzijde de optelling van alle bedragen
sommarie	inhoud, kortbegrijp (korte samenvatting)
sommatie	dagvaarding, gerechtelijke opeising
sommer	zie somer
sommeren	afeisen, afvorderen, uiteisen, opeisen, optellen
sommieren	sommeren, eisen
somtues	zie sumptueus
sonder bespieringe	onbelemmerd, zonder belemmering
sonder erlist	zonder arglist, zonder kwade opzet
sonder oir	zonder nageslacht
sonderen	gronderen?(op de vaste grond zetten), onderzoeken, peilen, uithoren
sone	zoon
sonne, bi der sonnen ute ende bi der sonnen in	van zonsopgang tot zonsondergang
sonneabend oculi	zondag voor oculi
sonnendaich	zondag
sonnwende	zonnewende, 24 juni
sont comparus	zijn verschenen
soo	wanneer
soo groot ende cleyn	in afmeting als blijkt
soor	uitgedroogd
sophist	muggenzifter, wijsneus, betweter, haarklover, woord-vitter
sophistiseren	muggenziften, betweterig
soror	zus
soror germana	halfzuster
soror patris	zuster van de vader
soror patruelis	kind van een broer of zus
sorores	de zusters
sororis	van de zusters
sororum	zie sororis
sorteren	uitzonderen
sosius	verbondene
sotorius	zwager
sotternie	klucht, kort toneelspel met grappige inhoud, middeleeuws toneelspel
sottise	dwaasheid, grofheid, zotheid
soude	zou
soude ghelieven	zou willen
soulagement	troost, verlichting, opluchting, verzachting
soulageren	vertroosten
soumis	onderdanig, gedwee
souteneren	ondersteunen, staande houden
souterrain	opperhoofd, opperste, oppermachtig
soutvaten	zoutstrooier
souverainiteit	oppermacht, opperhoofdigheid
soverein	exclusieve bevoegdheid tot uitoefening van publiekrechtelijk gezag
spademakere	gereedschapmaker, spadenmaker
spaesvat	wijwatervat
spanninge	dakspanten
sparge(e)ren	verspreiden
spatie	witte ruimte, lege plaats
spatieus	ruim, wijt
specht	Spaanse soldaat
speciaal	zonderling, bijzonder
speciale procuratie	zonderlinge last, met bijzondere opdracht
specialijck	in het bijzonder
specialijk	inzonderheid, bijzonderlijk
specialiteit	bijzonderheid
specialyck	specialijck
speciarius	specerijenhandelaar
specie	gedaante, soort, bijzonder
specierente	rente in natura
species	gedaante, soort, gemeen gedaante
specieus	uitzonderlijk, zonderling schoonschijnend, bedrieglijk, misleidend
specificatie	uitzondering, benoeming, uitdrukking, gedaangeving, rekençeel, gesplitst
specifiëren	specificeren, sonderen, uitzonderen
spectakel	schouwspel, beschouwspel
spectateur	aanschouwer
spectatie	opmerking, bespeuring, bespieding, beschouwing
specteren	aanschouwen
specterende sijn	betrekking hebbende op, daarbij behorend
speculatijf	opmerkend, bespiegelend, met onzekere kans op winst
speculator	spion, waker, opmerker, aanschouwer
speculeren	bezinnen, bespeuren, bespieden, beseffen, beschouwen
speek	spaak
speelwort	uitdagende opmerking, scheldwoorden
spekkoper	varkensslager
spelleude	muzikanten
spelonk	aardkuil, grot
spenderen	bekostigen, verspillen, aan te kost hangen
speten	twee steken diep
spica	korenaar
spicarium	graanzolder
spiegaten	kijkgaten in gevelmuren
spijnde	voorraadkast voor etenswaren
spiker	korenschuur
spilside	de vrouwszijde, van moederszijde
spindelmagen	bloedverwante uit de vrouwelijke lijn
spint	inhoudsmaat bij graan, 1 spint = 1/2 schepel = ca 7,2-8,5 ltr ook; ca 5,4ltr.en 36,5 ltr. ook; oppervlakte maat, 1 spint = 1,7 are
spirituel	geestelijk
spiritum Deo reddidit	gaf zijn geest aan God terug
spiritum exhalavit	blies de laatste adem uit
spiritus domini replevit	Pinksteren
spitter	platte schop om roggebrooddeeg los te steken
splenderen	glinsteren
splendeur	klaarheid, glans
splete	deel van een leen d.i. uit een leen gespleten
splettstößer	dakplanken handelaar
spoliatie	beroving, plundering uitplundering, het ter kwader trouw ontrekken van goederen
spoliationes	vernielingen, brandstichtingen, plundering
spolie	storing?, roof
spoliëren	beroven, plunderen, storinge doen (verwarring)?? ontroven
spon	moedermelk, ook; tap, stop
spondboor	gatenboor
sponde	bed, bedstedeplank
spongat	gat in vat voor de spon (stop)
spons	afk. sponsus, sponsalia, aanstaande bruid, verloofde
sponsa	bruid, ook; verloofde
sponsa clandastina	heimelijke huwelijks belofte
sponsa publica	publieke verloving
sponsalia	huwelijk, trouwbeloften, ondertrouw bruidsschat, huwelijksgift
sponsalitium	verloving, ook; huwelijk
sponsari	huwen, trouwen
sponser	doopgetuige, borg
sponser fidei	peetoom. peet, peter
sponsi	de bruid en bruidegom, het bruidspaar
sponsus	bruidegom), ook; verloofde
sponton	zie bartizaan
sporkel	februari
sportularius	korven-, mandenmaker
spoubecskijn	spuwbakje
sprecterende	behorende
sprenkvlees	pekelvlees, gezouten vlees
spuria	onwettige dochter, onecht kind
spurius	onwettig (kind), bastaard, onwettige zoon, onecht kind
spurkel	zie sporkel, ook;februari
sputo sanguinis	door een bloedspuwing
sr	afk. Sieur, (de) heer
ss	afk. subscripsit, hij heeft dit ondertekend, was getekend
ss.s	afk. susceptores, de doopgetuigen , de doopheffers
sst	afk. subscripsit, heeft hieronder getekend
st.	afk, sunt, heilig
St. Jan mitsomer	feestdag van St. Jan, 24 juni
StA	afk.Staatsarchiv, rijksarchief in Duitsland
StaA	afk. Stadtarchiv, stadsarchief
staak	stam van een familie stamboom, de gezamenlijke afstammelingen van een gemeenschappelijk voorouder, ook; boom, als onderdeel in een erfafscheiding
staand horologie	staande klok
staatboek	legger waarin opgetekend alle bezittingen van een kerk
Staatsarchiv	rijksarchief in Duitsland
stabularis	stalknecht
stadhouder	plaatsvervanger van de vorst in het bestuur van het land, een provincie of een streek
stadsrechten	het recht van een stad om zijn eigen rechtspraak, rechters en (jaar)markten te hebben
Stadtarchiv	stadsarchief
stadthelder	zie stadhouder
stadtsmeijster	stadsgeneesheer
staen tot slitinge van enen	tot het gebied van een rechter behoren
staet van goed	ambtelijke boedelbeschrijving
staetcamere	pronkkamer
staffirmaler	stukadoor
stagnifusor	tinnegieter
staket	paal, staak
stambeer	stamhouder
stammbuch	oorspronkelijk geslachtsregister. Later een boek waarin familieleden en (later) vrienden van de eigenaar iets schreven als aandenken
stand	burgerlijke stand, bevolkingsregister, beroep
standkandeler	grote kandelaar die niet verplaatst werd
stannarius	kannen -, tinnegieter
stante pede	zie pedestantelijk
stare ad iura patrie et vicinorum	vallend onder het land- en buurrecht
stat kiste	kast met laden, die tevens als tafel diende; men bewaarde daarin behalve verschillende charters en boeken ook; het stadszegel en de standaard van maat en gewicht, in de raads- vergaderingen zaten de kameraars en de stadsklerk daar omheen
statbrief	akte, opgemaakt van een voor het gerecht verrichte handeling en ten bewijze daarvan voorzien van het grote stadszegel
statebode	bode bij de staten
staterarius	wagenmaker
stateren	laten staan, in staat stellen
statieren	vaststellen, verordonneren
statim	terstond, op staan
statt	stad
statue	beeld, stokbeeld
statuëren	instellen, vastzetten
stature	lijfsgroot, lijfstal?
status	staat, hoofdzaak
status animarum	staat van de zielen (lijst van parochianen)
statuyten	instellingen, landrechten, stadswetten, keuren
stave	knots, het wapen van de strijders te voet
stedige woen	iemands hoofdverblijf
steekan	inhoudsmaat, bij natte waren. 1 steekan = 1/8 aam =16 mengel =ca 18,75 ltr
steelboerskijn	beurs waarin het gestolen geld opgeborgen werd
steen	gewicht, 1 steen = 8 pond, maar ook; 6 pond gezien
steen om den hals	een zware steen aan een ketting om de hals gehangen als straf o.a. voor laster
steenbickelaar,	metselaar, steenbikker
steenbickelere	zie steenbickelaar,
steenboete	de levering van een zeker aantal stenen voor den stadsmuur, later vervangen door betaling van de waarde daarvan ook; een zware steen, door vrouwen, die een of ander misdrijf gepleegd hadden, volgens rechterlijk vonnis om de stad gedragen
steengelt	zie: sluutgelt
steenkosten	gevangeniskosten
steenpoorte	stenen stadspoort, hierin was vaak de gevangenis voor landlopers en vagebonden
steenput	waterput
steenstuk	oorlogswerktuig, katapult voor grote stenen
steenwaerder	gevangenisbewaarder in de steenpoort (stadstoegangspoort)
steenwech	steenweg
steewyf	stadsvrouw
stekaed stock	steekwapen, b.v sabel, degen?
stellmacher	wagenmaker
stemma	stamboom,
sterbefälle	sterfgeval, overledenen
sterculium	mestvaal, beerput
stere	inhoudsmaat, 1 stere = 1 m3 los opgestapeld brandhout, double stere = 2 m3
sterfhand	geestelijke liefdadige instelling
sterfhuis	nalatenschap
sterfput	beerput, zinkput voor de privaat
steriliteit	onvruchtbaarheid
sterquilinum	beerput, zinkput voor de privaat
sterre	zie stere
sterzer	landloper
steynmetzer	metselaar
stiefsnaar	vrouw van de stiefzoon
stieg	hoeveelheid, 1 stieg eieren = 20 st eieren
stift	klooster
stijffmoeder	stiefmoeder
stijg	zie stieg
stille wacht	personen die de beerputten leegmaakten
stille woche	week voor Pasen
stiller freitag	goede vrijdag
stilletje	kastje met po achterdeurtje op schap
stillevanger	personen die de beerputten leegmaakten
stilo novolabl.	aanduiding voor de nieuwe kalenderstijl van 1582
stimulatie	aanporring
stimuleren	voortdrijven, aanporren
stinkroer	geweer
stipael	tot de familie behorend
stipulatie	afspraak, overeenkomst, toezegging
stipuleren	toezeggen, bedingen
stipus	bedelaar
stirpis	van de afstammeling, van de familie
stirps	het geslacht, de familie, erfgenamen
stiven (enen)	bijstaan, handhaven
stockhouder	ambtenaar belast met de wettelijke verkoping van goederen
stockleggensbrief	akte van overdracht van een goed met stoklegging
stocksgewijs	volgens de graad van verwantschap
stoep	ratelwacht, nachtwacht , drinkbeker
stoepschijter	huursoldaat, huurling
stoet	zie: stoot
stoetselaer	steekwapen
stofvarken	handveger, stoffer
stok leggen	in rechte afstand doen van (onroerend) goed en in eigendom overdragen door het neerleggen van een stok als eigendomssymbool
stokbewaarder	cipier
stokwaarder	gevangenisbewaarder
stoolgelden	onzekere inkomsten van een priester bij het verrichten van bepaalde handelingen (dopen, trouwen, begraven)
stoop	inhoudsmaat, bij natte waren. 1 stoop = 2 mengel =ca 2,4 ltr, bij melk =ca 0,75ltr
stoot	geschil, twist, oploop
storger	marktschreeuwer, ook; zwerver
storting	miskraam
stoter	munt 17e-18e eeuw, gelijk aan 40 penningen
stoven	voetstoof
straetbespieder	rover in het struikgewas of hinderlaag
straetmare	overal bekend gerucht
straetmodder	vuil op straat, ook; vaak van de beerput
stratagema	arglistigheid, loze trek, loosheid (slimheid)
stratarius	zadelmaker
strijckvat	maatvat voor het afmeten van droge waren
strijcrepe	koord om het laken mee te meten
strikte gijzeling (in)	onder streng arrest
stro	hoeveelheid speciaal voor vis, bekend is1 stro haring = 500 st., 20 stro = 1 last
stroe dack	Zie week dack
stroedecker	strodaklegger
stroncken	staken, afgezaagde boom, van een geslacht
stronckgoed	familiebezit
structure	timmerwerk, gebouw
student	leerling, boekoefenaar, schoolgast
studeren	vlijtig, oefenen, benaarstigen
studie	leeroefening, vlijt
studieus	naarstig, vlijtig, leerzuchtig
studiosus	student
studoor	oefenkamer
stuferos	zie stuferus
stuferus	stuiver, stuivers
stuiver	muntsoort, waarde 1/20 gulden
stuksgewijze (iets)	en detail verkopen
stulta	zie stultus
stultus	beroofd van zijn/haar zinnen, gek, zot
stupenator	badkuipbezitter
stupiditeit	stompheid, domheid, botheid, domme streek
stuprata	ongehuwde zwangere vrouw
stuprum	echtbreuk, overspel, verkrachting
stuprun violentium	verkracht, schofferen
sturte	dun plaatijzer voor harnassen
stylo novo	volgens de nieuwe stijl (kalender na 1582)
stylo veteri	volgens de oude stijl (kalender voor 1582)
suade(e)ren	raden, oefenen,
suae coniugis	van zijn (wettige) echtgenote
suasie	aanrader, overreding
suasor	overreder
suatie	afvoer, lozing van (overtollig) water
sub	onder
sub conditione	onder voorwaarde
sub dimissorialibus	met de verlofbrieven van
sub dimissorialibus Reverendus Dominus pastoris sponsi	met de verlofbrieven van eerwaarde heer pastoor van de bruidegom
sub hac condicione	onder deze voorwaarde
sub hac parochia	onder deze parochie
sub juramento	onder eed
sub matricularius	onder koster
sub mediam noctem	omstreeks middernacht
sub meridiem	tegen de middag
sub urbe	buiten de stad
sub vesperam	tegen de avond
subalternatie	onderbeurtigheid, (ondergeschiktheid)
subalterne	onderhorig, ondergeschikte
subalterne regters	die onder een andere hogere rechter staan
subdiveren	onderscheiden
subicieeren	onderwerpen
subijt	zie subyt
subitanea morte	door een plotselinge dood
subitanee	plots, plotseling
subito	plotseling
subito defuncta	plotseling overleden
subject	onderwerp, onderworpen, grondzaak, grond
subjectie	onderwerping, onderworpenheid
subjiciëren	onderwerpen
subjungeren	onderwerpen, ondervoegen
sublev(e)eren	opheffen, opbeuren, optillen
submersus	verdronken
submersus in ….(mosa)	verdronken in de ….(Maas )
submissie	onderworpen, mee akkoord gaan
submißie	onderstelling, verblijf
submitteren	onderstellen, verblijven
suboles	nakomeling
suborn(e)eren	heimelijk opzeggen, uitmaken
suborneren	heimelijk besteken, uitmaken
subrept	steelswijs, ter sluip, in het geheim
subreptie	heimelijke onttrekking
subreptijf	onderkropen
subrideren	meesmuilen, kokermuilen?
subrogeren	in de plaats van een ander stellen, plaats vullen
subscribtie,	ondertekening
subscripsi	ik heb ondertekend
subscripsit	heeft ondertekend
subscriptie	ondertekening
subscriven	ondertekenen
subsecutum ma- trimonium	is gewettigd door het daarop gevolgd huwelijk
subsequens	(hieronder) volgend
subsidie	onderstand
subsignerant	hebben ondertekend
subsigneren	ondertekenen
subsistentie	onderstandigheid, bestaanlijkheid, het op zich zelf bestaan, levensonderhoud
subsisteren	bijstaan, onderstand doen, helpen
substantie	wezenlijkheid, zelfstandigheid, werkelijkheid, ook; essentie, samenvatting
substantieus	bondig, zelfstandig, op eigen kracht
substituëren	in de plaats stellen, onderstellen, erfstellen (aanwijzing van erfgenamen)
substitutie	in de plaatsstelling, onderstelling, erfmaking (erfstelling over de hand, aanstelling tot erfgenaam na de dood van een erfgenaam of vruchtgebruiker)
substituyt	in de plaats gesteld, ondergestelde, plaatsvervanger
substractie	aftrekking
substraheren	aftrekken
subtijl	spitsvinding, scherpzinnig, fijn, snedig
subtiliseren	haarkloven, al te fijn uit pluizen
subtiliteit	spitsvondigheid, scherpzinnigheid
subulcus	varkenshoeder, varkensdrijver
subveniëren	voorkomen, te hulp komen, onderstand doen
subventie	onderstand
subventio	heffing
subversie	omkering
subvirguleren	onderstrepen
subyt	snel, terstond, gezwind
succedeerde	volgde op
succederen	involgen, navolgen, gelukken, in het erfrecht opvolgen, erven
successeur	erfgenaam, nakomeling
succeßie	versterffenis (bij sterven overgaan), navolging, involging (zijn wensen vervullen)
succincte	beknopt
succomberen	verliezen van het proces, veroordeeld worden
succours	hulp
succumbant	verliezende partij
succumberen	onderliggen
succursalis	hulpkerk
sud	zuid
suerde	zwaard
sufferator	hoefsmid
sufficientiem facere	deugdelijk houden
suffisant	genoegzaam
suffisante	voldoende
suffisante cautie jurisdictie	onder deze een voldoende borg binnen deze jurisdictie
suffocatus	gestikt, gewurgd
sui juris	onafhankelijk, mag zonder toestemming ouders trouwen
suis dat	aan zijn
suite	stoet
sulcke effecte (ten)	met zodanige uitwerking
sulfferpriem	zwavelstok, voorloper van de lucifer
sumittieren	onderwerpen
summa	som, totaal, bedrag
summa gradis	met, in de hoogste graad
summa lateris	bedrag van deze bladzijde
summa summaris	totaal van alle (blad) totalen
summa totalis	totaal bedrag, eindbedrag
summer	zie somer
sumptueus	kostelijk
sunlichten	zonnewende, 24 juni
sunt	zij zijn
sunte (Nicolaes)	sint (Nicolaas)
suo	haar, in bv aan haar filio (zoon)
superabondant	overvloedig
superabondantie	overvloed
superbe,	hoogmoedig, trots, hovaardig
superbiteit	hoogmoedigheid, trotsheid
superficie	oppervlak, vlak, vlakte
superflu	overvloedig, overtollig
superintendent	oppervoogd
superioriteit	overheid
superius	hierboven
superscriptie	opschrift
supersede(e)ren	aflaten, nalaten
supersolutien	schriftuur waarbij iemand bewijst, dat zijn partij het bewijs niet voldaan heeft dat hem bij de rechter was opgelegd
superstitie	overtolligheid, bijgeloof, afgeloof, wangeloof, waangelovig
superstitieus	bijgelovig
suppediteren	toereiken
suppi evil	trad op in plaats van
supplement	suppletie, vulling
suppleren	vullen, vervullen
suppleverunt	die bij hun afwezigheid vervangen werden door
suppliant	indiener van een verzoek of request (rekest)
supplianten	indieners van een verzoek of request (rekest), smekelingen, verzoekers
supplicatie	smeking, smeekschrift, ootmoedig verzoek, verzoekschrift, smeekschrift
suppliceren	smeken, te voet vallen (neer knielen?)
supplicie	straf, lijfstraf
supponeren	veronderstellen
suppoost	ondergestelde, onderhorig, bediende van een magistraat
support	steun, stut
supportare	overdragen
supporteren	verdragen, onderstutten, onderschragen
supposeren	ondersteken, onderstellen, uitmaken, toestellen, versieren
suppositie	uitmaken, onderstelling
suppreßie	verdrukking, onderdrukking
supprimeren	verdrukken, onderdrukken, onderhouden, dempen
supra octavas	na afloop van de 8 dagen
supradictus	bovengenoemd
surceance	schorsing, opschorting
surceren (iet).	opschorten, uitstellen.
surcheren	schorten, opschorten
surcket	overkleed
surdaster	hard horend
surdus	doof
surdus et mutus	doofstom
surplus	overschot
surreptie	aftroning (door mooi praten verkrijgen), weglokken, ontfutseling
surrogatie	in de plaats stelling
surrogeren	in de plaats stellen
survivantie	overleving, toezegging om naar iemands dood in zijn ambt, of officie te komen, of te blijven
sus	afk. suceptor, suceptrix, doopheffer, peter en meter
susc	afk. susceperunt, zij namen de zorg op zich, wij hebben ten doop gehouden, hij/ zij verhief ten doop
susceperunt	zij namen de zorg op zich, wij hebben ten doop gehouden, hebben ten doop gehouden
suscepit	beschermer, Peter of Meter bij doop
suscepto prius bap- tismate ab obstetrice	na eerst het doopsel ontvangen te hebben van de vroedvrouw
susceptor	doopheffer, peter
susceptores erant	de doopgetuigen waren
susceptores fuerunt	de doopgetuigen waren
susceptorum	van de doopgetuigen
susceptrix	doopheffer, meter
suscipi	gedoopt worden
suscipientes	doopgetuigen
suscipientibus	met als doopgetuigen
suscipientibus eum de sacro funte	die zij opnamen van de H. Doopvont
suscipio	ik ben doopgetuige
susciteren	opwekken
susdit	bovengenoemd, voornoemd,
suspect	verdacht
suspect allegeert	als verdachte aangemerkt
suspect de fuga	van voorvluchtige verdacht
suspecteren	verdenken, nadenken, achterdenken
suspenderen	opschorten, afstellen
suspensie, suspicie	achterdocht, argwaan, nadenken, achterdenken, vermoeden, afterkousigheid ??, verdenking
sustentatie	onderhoud
sustineeren	beweren, staande houden
sustineren	staande houden, drijven
sustinue	staande houding, drijving, gevoelen, bewering
sutor	schoenmaker
suum	zijn, haar, hun
suus	zijn, haar, hun
suwe	sloot, gracht, afwatering
suyckerdose	suikerdoos
suyker stroyers	suiker strooipotjes
swaartvager	wapensmid, die steek- en slagwapens smeed
swaelyck	zeer zwaar
swaertveger	zie swaartvager
swager	ieder door een huwelijk vermaagschapt, manspersoon
swagerse	ieder door een huwelijk vermaagschapt, vrouwspersoon
swanger	zwanger
swaricheyt	probleem, last
swart	zwart
swart van swaerde	onbegroeid, maar weinig begroeid, (letterlijk met zwarte aardkleur)
sweer	schoonvader
sweeren	zweren, bij de rechtbank
swegersse	schoonzuster
swegher	schoonmoeder
swehir	zwager
swelen	omkeren van gemaaid gras
swere	zie sweer
sweren	een eed afleggen
swerre	zie sweeren
swertside.	de mannelijke zijde.
sweserik	zwezerik
swetland	grensland
swetnoot	buren met de zelfde erfafscheiding
swieher	schoonvader
swinre	varkenshoeder
Swoll	Zwolle
sx	afk. sexe, geslacht
sychte	zeis
sydehaudentheyd	bepaling in een huwelijkscontract waarbij de in het huwelijk ingebrachte goederen na de dood teruggaan naar de familie waarvan ze afkomstig waren
sylveren	zilveren
synagoge	school, vergaarplaats
synode	kerken landraad, kerkelijke vergadering