Citrus

 

 

Winterhard?

Citrussen zijn niet winterhard in Nederland behalve de Poncirus trifoliata. Maar toch worden er al duizenden jaren en ook nu nog volop experimenten gedaan met winterhardere citrussoorten, over het algemeen minder zoet en sappig dan de bekende sinaasappels van de groetenboer, maar toch heel aardig voor de liefhebber.

De 'Yuzu' is voor mij het eerste experiment. Deze citroen komt uit Japan van de 'Shikoko' eilanden . De vruchten zijn bruikbaarder in de keuken van die van Poncirus. Er worden smaakstoffen en azijn uit gewonnen. Voor het bereiden van exclusieve gerechten wordt de vrucht ook gebruikt. Het is een kruising van Citrus ichangensis x Citrus reticulata. De plant laat in de winter veel eerder dan Poncirus zijn blad deels vallen en is veel minder vorstbestendig op een gunstige luwe plaats zal hij misschien -12C kunnen overleven. De vrucht lijkt op een mandarijn.

Echt Winterhard?

Poncirus trifoliata uit China, deze plant is helemaal geschikt voor volle grond teelt. In het voorjaar loopt hij weer mooi uit en vormen zich witte bloemen. Later gevolgd door groene onrijpe vruchten, als de vruchten rijp zijn dan zijn ze geel en decoratief. Helaas zijn de vruchten verre van eetbaar. Ongelooflijk zuur! De pitten kunnen prima gebruikt worden om planten te zaaien. De struik is niet kindvriendelijk hij vormt grote doorns. In China wordt de plant ook gebruikt als afscheiding om vee tegen te houden hij kan prima als stekelige haag dienen. De plant kan tot 3 meter hoogte uitgroeien, staat het liefst in de zon (tot half schaduw) op licht zure grond.

Zaailingen groeien traag, maar het is heel leuk om te doen. Een ideale plant om kinderen kennis te laten maken met citrus en misschien nog meer exotische planten in de tuin.

Er bestaat een variteit met gedraaide stengels: Poncirus trifoliata 'Flying Dragon'.

Daarnaast kent iedereen de heerlijke sinaasappel, citroen, grapefruit of kumquat. De echt lekkere handsinaasappel is verre van winterhard. Maar er zijn wel citrus kruisingen die een beter consumptieproduct leveren dan de Poncirus. Soms heerlijk door het eten of als basis voor lekkere jam. Verder verspreiden de bloemen van deze soorten een heerlijke geur, de Poncirus doet dat niet. De meeste soorten zijn bladhoudend wat gevolgen heeft voor de winterhardheid. Hoewel ik eigenlijk niet durf te spreken van winterhardheid bij deze soorten. Maar de uitdaging is groot en een aantal kruisingen zijn toch veelbelovend mits juist aangeplant en met de juiste verzorging. Experimenten in de V.S., Duitsland en Zwitserland zijn hoopgevend om eens een leuk gokje te wagen.

Verzorging van citrus

De Poncirus is een echt zorgeloze planten voor de volle grond cultuur. Weinig gevoelig voor ongedierte, mits in doorlatende vochthoudende licht zure grond (klei lijkt me minder geschikt). Houdt van een zonnige standplaats.

De andere Citrussen zijn veel kritischer dan de Poncirus. Ze verdragen aanzienlijk minder vorst. Ze moeten altijd volop in de zon staan en de standplaats moet altijd luw zijn. Dit laatste is heel belangrijk omdat de niet Poncirussen over het algemeen bladhoudend zijn. Bij een vorstperiode verdampen ze door hun blad maar kunnen geen water opnemen. In het voorjaar is er nog een bedreiging: vorst n zon. Door plotselinge temperatuursverschillen kan de bast open springen en dat leidt tot problemen. Het beschermen met bv vliesfolie is zowel voor het verminderen van de verdamping als voor het voorkomen van het openbarsten van de bast afdoende. Bij het kweken van een plant als leiplant kan tijdelijke noppenfolie voor de plant worden gehangen. Verder is een stevige laag mulch van belang om de voet van de plant te beschermen. Bij jonge planten, (die veel vorstgevoeliger zijn!) is het geven van een berg losse mulch heel belangrijk. Het plantje mag er bijna door begraven worden.

Sommige soorten zijn gent op een (meestal) Poncirus onderstam deze plek is kwetsbaar en moet beschermd worden door een mulchlaag.

De planten die in de volle grond staan zijn minder gevoelig voor ziektes en plagen. Maar nog niet afgeharde stengels kunnen ten prooi vallen aan botrytis (schimmel) en moeten in het voorjaar verwijderd worden. Verder lusten woelmuizen graag citruswortels.

Citrussen kunnen prima gesnoeid worden, tot bijvoorbeeld een leiboom. Ook kan de plant verjongd worden maar dat kan voor uitstel van de bloei zorgen.

Soorten en bloei

De minder winterharde soorten kennen een uitbundige en geurige bloei en hebben meer nut voor in de keuken. Het kan echter jaren duren voordat de bloemen en uiteraard ook de vruchten verschijnen. Sommige soorten groeien eerst uit tot hun volwassen grootte en gaan dan pas bloeien.

Als er belang aan oogsten wordt geschonken is raadzaam om soorten te kiezen die vroeg rijpen. In gebieden waar de vorst vroeg in valt heeft een zeer vroeg rijpende soort de voorkeur.

De minimum temperatuur is bij optimale positie en winterbescherming als boven beschreven.

naam min. temp C smaak toepassing bijzonderheid
Ichang Papeda 'Yuzu' -12 zuur jam vlees/vis bereiden zeer oude kruising Citrus ichangensis x reticulata
Ichangquat 6-7-2 -15 zuur jam Citrus ichangensis x Citrus margarita
Carrizo Citrange -12 bitter/zuur   Citrus sinensis x Poncirus trifoliata 'Troyer'
Citrange 'Rusk' -10 zuur/bitter sappig jam zeer vroeg rijp
Citrange 'Willits' -10 zuur/bitter sappig   soms bizar gevormde vruchten
Hamlin Orange x 'Flying Dragon' -12 zuur/bitter sappig    
Citrandarin -16 bitter sappig   Poncirus trifoliata x Citrus reticulata (bladverliezend)
Citsuma Citrandarin -9 zoet   Poncirus trifoliata x Citrus unshiu (bladverliezend)
Citrandarin Changsha -15 bitter   Poncirus x Changsha
Trifolis -10 grapefruitachtig   Citrus trifoliata- Hybride
Nansho Daidai -10 grapefruitachtig jam bij het koken Citrus taiwanica
Keraji Mandarin   zoet   kleine vrucht
Cunningham Livurce -12 grapefruitachtig    
Swingle Citromelo -12 zuur/bitter sappig    
Juanita Tangerine -12     Citrus x reticulata

Poncirus is een synoniem voor Citrus

Bronnen:

Zitruspflanzen van Berhard Voss uitgeverij Kosmos

Citrusbali

Verkrijgbaarheid: Citrusbali, Agrumi (D), Baumschule Eisengut (CH)

 

terug