Het licht op … Een bijzonder instrument: de didjeribone
Door Fienie Gerekink

Iedereen kent de ‘didgeridoo’, het blaasinstrument van de aboriginals in Australië. Oorspronkelijk gemaakt van uitgeholde stammen van de eucalyptus boom, zijn didgeridoo’s nu ook verkrijgbaar in andere soorten hout, bamboe en zelfs polyester. Als je maar een lange, luchtdichte buis hebt kun je er het typische didgeridoo-geluid op maken. Door te blazen met trillende lippen creëer je een zuil van geluid en door tong- en mondbewegingen en het toevoegen van stemgeluid kun je de meest fantastische muziek maken.

Een groot struikelblok voor de beginnende didgeridoo-speler is de ademtechniek. Door circulaire ademhaling toe te passen hou je de luchtstroom in de didgeridoo constant en kan je zo eindeloos lang door blijven spelen. Circulaire ademhaling betekent ‘ademen door de neus en tegelijkertijd uitblazen door de mond’: door je wangen bol te maken verzamel je lucht in je mond en terwijl je die lucht naar buiten perst adem je door je neus in. Je kunt dit oefenen door met een rietje bellen te blazen in een glas water en tegelijk door te blijven ademen. Ik moet zeggen, dit is gemakkelijker gezegd dan gedaan.

Maar goed, heb je de circulaire ademhaling eenmaal onder de knie dan kan je gaan experimenteren met klanken maken op je didgeridoo. De didgeridoo is oorspronkelijk een ritueel instrument. De klanken en/of ritmes die de aboriginals op hun didgeridoo maken zijn meest geïnspireerd op natuurgeluiden. Zo heb je bv. de ‘kangoeroe’, de ‘kookaburra’, de ‘dingo’, en natuurlijk de ‘didgeridoo’. De didgeridoo wordt nu ook gebruikt in popmuziek, in de jazz en in new-age muziek. In new-age kringen wordt aan de klank van de didgeridoo helende kracht toegekend. De lage trillende tonen en de constant herhalende patronen kunnen een trance teweeg brengen bij zowel luisteraar als speler. Zodat je dit instrument heel goed gebruiken kunt in (alternatieve) muziektherapie. Wees er wel voorzichtig mee want ik heb ook heftig afwijzende reacties meegemaakt!

Maar het hoeft allemaal niet zo zwaar te wezen! Ik vind het heerlijk om op mijn eigen manier te experimenteren met de klank van de didgeridoo. Ik gebruik hem ook heel speels als een instrument waar je hele gekke geluiden uit kunt halen. Je kunt beginnen met het toeteren door lange kokers en ontdekken hoe dat je stem versterkt en vervormt. De blaastechniek vraagt nogal wat van je adembeheersing en kan een goed hulpmiddel zijn zowel voor jezelf als voor sommige cliënten om daaraan te werken.

De echte didgeridoo is geen gemakkelijk instrument om even ergens mee naar toe te nemen. Hij is groot en kwetsbaar. Naar gelang hun lengte en breedte hebben didgeridoo’s verschillende vaste tonen (meest gangbaar is D, E en F). Maar het is geen instrument waar je gemakkelijk mee samenspeelt. Daarnaast is een echte, goede, didgeridoo duur.

Om deze nadelen tegen te gaan heeft de bekende didgeridoo–speler Charlie McMahon de ‘didjeribone’ ontwikkeld. Het is eigenlijk een combinatie van didgeridoo en schuiftrompet. De didjeribone bestaat uit twee losse polyester buizen, waarvan de ene een mondstuk heeft en de ander een uitlopend (trompetachtig) uiteinde. Je kunt de twee buizen in elkaar schuiven en dan heb je een ‘schuifdidgeridoo’! Als je de buizen helemaal in elkaar schuift blaas je een G en door de buizen uit elkaar te schuiven kun je tot een (lage) B komen. Op de ene buis staat de halve toonreeks van Fis tot en met C aangegeven, zodat je kunt zien tot hoever je de buis moet uitschuiven om een bepaalde toon te maken.

De didjeribone is super licht en gemakkelijk te vervoeren (bv. in zo’n koker voor grote tekenbladen). Je kunt hem gemakkelijker in een ensemble gebruiken omdat je hem op toon kunt afstellen. Hij is niet duur (± € 40) en dus uitstekend geschikt om de kunst van het didgeridoo-spelen te leren. Want als je didgeridoo wilt leren spelen, koop niet meteen zo’n hele mooi dure! Ga eerst oefenen op een bamboe- of polyesterbuis of zo’n didjeribone. Want pas als je redelijk speelt kun je beoordelen wat voor jou het meest geschikte instrument is. En laat je goed adviseren. Er schijnen nogal wat mensen ondeugdelijke instrumenten te kopen, bv. met kunstig overgeschilderde barsten.

Als je een keer in Amsterdam op de Noordermarkt bent, stap dan eens binnen bij de ‘Australian and Aborigine art store’ die naast prachtige aboriginal kunst ook heel veel didgeridoo’s heeft. De eigenaar (van Australische origine) weet heel veel van didgeridoo’s, vertelt er graag over, geeft ook cursussen en je mag vrijblijvend e.e.a. proberen (www.aussiesound.com).

Voor andere verkoopadressen van de didjeribone kun je het beste op de website kijken (www.didjeribone.com). Het instrument is gepatenteerd, maar een handige knutselaar kan misschien zelf wat in elkaar schuiven ..

Natuurlijk vind je op het internet een zee van informatie over de didgeridoo. Alles wat je weten wilt over de didgeridoo vind je in de ‘Didge beginnersgids’ (www.didge.nl). Een andere leuke site over de didgeridoo in Nederland en Vlaanderen is www.didgeweb.com.

en introduktie in boekvorm is ‘Didgeridoo: rituele oorsprong en verschillende speelwijzen’ van Dirk Schellberg (ISBN 9074597122).