Flutina
het verhaal over een bijzondere trekharmonica die ik zonodig moest laten bouwen helemaal aan het andere einde van de wereld.

Zo begon hetEn zo begon het allemaal: een berichtje in de nieuwsgroep en mijn interesse was gewekt. Zeker ook omdat ik Peter Hyde al bijna 3 jaar kende van (on)geregelde correspondentie. We hadden nog eens uitgebreid gecorrespondeerd over de bouw van een trekzak en wat er onder de knoppen moest en nog veel meer details. Uiteindelijk besloot ik toen toch dichterbij te blijven en bestelde een CF bij Karel van der Leeuw.
Niettemin bleven we contact houden.

Een FlutinaToen dus dat berichtje was gelezen, heb ik onmiddellijk Peter (Stormy) Hyde om nadere gegevens gevraagd. Dat "Stormy" heeft te maken met het feit dat hij jarenlang heeft gevaren (en tijdens de lange zeereizen zich vermaakte door blagen te maken voor concertina's van het karton waarin Whisky-flessen werden verpakt). Na een week of twee kwam er een mailtje terug met wat informatie en een folder waarvan ik dit plaatje heb afgehaald. En dat zag er leuk uit een heel mooi klein kastje. Vergelijk maar met een Hohner Goudbrand die 28 cm hoog is en 15 cm vooruit steekt. De Flutina doet het voor 22 cm hoogte en 11 cm dikte. Gewicht ? Twee kilo voor de Flutina en 3 kilo voor het bekende goudbrandje.

Liesbeth ZaagsmaZo eind maart schreef Peter dat hij enkele maanden eerder - op weg om ze af te leveren naar klanten - met 2 Flutina's verzeild raakte op een feestje ter gelegenheid van een zoveel-jarig huwelijksfeest van aldaar geimmigreerde NOtto Zaagsmaederlanders. Ook op bezoek zijn daar familieleden uit Nederland: Otto en Liesbeth Zaagsma. Die overigens zeer verbaasd waren toen Peter op hen toestapte en aan hen vroeg of ze ene Gert-Jan Kamhorst kenden. Half uur later kwam er nog een Australiër met een trekzak en ook die stelde dezelfde vraag. Dat was Peter ThornLinks; Peter Thornton in Almere 2001ton met een door Peter Hyde gebouwde trekzak. Het was dezelfde trekzak waarop ik bijna 2 jaar geleden had gespeeld in Amsterdam en waarop ik een noodreparatie mocht uitvoeren vlak voor een optreden in Amsterdam van de Rocky River Bush Band.
Wat is de wereld toch klein geworden onderhand.

Tongblok van HohnerGewicht en afmeting van de Flutina verschillen opvallend van het goudbrandje en dat is niet voor niets. Op beide rijen mist een knopje en per toets klinkt maar één tong, zoals bij de concertina. Verder worden de tongplaatjes niet gemonteerd op de ons bekende tongblokken, maar plat op de zangbodem. Hierover later meer.

Allerlei zaken moesten worden besproken (per E-mail), zoals:
- houtsoorten en kleur en aflakken of politoeren;
- waar komen de haakjes voor de draagriemen;
- kleur van de balg (verschil tussen de vouwen en de randen)
- welke toontjes er precies onder al de knopjes komen, en nog veel meer.

Model Vespa (eigenaar David Hornett)Op 24 juli krijg ik te horen dat de tongen van tongenmaker Salpa zullen worden gebruikt. Het vissen in de houtstapel duurt voort. En hij stuurt een foto mee van een net gereedgekomen DG, 3-korig, in de houtsoorten Huon Pine en Indian Rosewood met precies de afmetingen van een Hohner Goudbrandje. Uiteraard weer een instrument op bestelling, want deze uitvoering (2-rijer, 3 korig, melodieregister voor de lage tonen, 12 bassen met registers voor de lage bassen en de tertsen uit de accoorden) had ik nog niet eerder van hem gezien. Ik vind het een plaatje.

Er gaan nog wat mailtjes heen en weer over kleinere details en andere zaken. En dan is het op 21 augustus zover dat ik een keuze mag maken uit de standaard houtsoorten die op zijn web-site zijn tentoongesteld. Hij voegtBirds Eye Maple nog 5 foto's toe van andere houtsoorten, waaronder "Birdseye Maple" en vertelt erbij: "Now what i had in mind for you was a very nice bit of birds eye maple, ( this bit of timber I have been saving for a long time,) this is a very blond bit and would look divine, the contrasting colour would be padook or Australian Rosewood". De kleur op het plaatje is eigenlijk iets te donker en de scherpte laat helaas ook iets te wensen over. Mijn wens om de Flutina gepolitoerd te krijgen, zal worden gehonoreerd. Ik vind gepolitoerd nu eenmaal prettiger aanvoelen dan harde lak of zelfs twee-componenten lak. De laatste is zo hard dat er schilfers kunnen afspringen na een harde stoot. Met politoer hen je hooguit een deukje.

Peter (Stormy) Hyde in zijn werkplaatsNa de zomerperiode met onderhandelingen zijn we toe aan de echte start van het project: op 24 augustus gaat de aanbetaling naar Peter Hyde. Na een weekje wordt de ontvangst bevestigd.

Peter vertelt mij dat mijn houtkeus (Queensland Cedar) door hem te zacht wordt gevonden. Hij zal eens zijn houtvoorraad gaan ordenen en als hij niet voldoende moois bijeen weet te sprokkelen zal hij nog eens naar zijn houtmannetje gaan.

Er gaat weer een weekje voorbij en dan komt het opgetogen bericht dat hij een pracht stuk Birdseye Maple voor mij heeft gevonden. Peter begint er duidelijk zin in te krijgen.

Maar dat is dan nog niet het laatste woord over het hout waarvan mijn Flutina gaat worden gemaakt.

vlnr: Birds Eye en Masur Op 3 september krijg ik bericht dat de houtleverancier van Peter onvoldoende Padouk fineer heeft, maar dat in plaats daarvan een mooi stuk Masur Birch (berken) wordt uitgezocht. Wel wordt de padouk gebruikt voor enkele contrast lijnen. Kortom: De grille, de achterkant en het toetsenbord worden uitgevoerd in Masur berken en de kast wordt gemaakt van massief Vogeltjesoog Ahorn. Ik krijg een foto meegestuurd die 's ochtends vroeg is gemaakt met een digitale camera van beide houtsoorten. Het hout is heeft nog geen enkele behandeling ondergaan op deze foto. Ook meldt Peter dat het artikel van Otto Zaagsma, "Peter Hyde, harmonica's down under" in het Diatonisch Nieuwsblad van juni 2000, vertaald is, voorgelezen en zeer gewaardeerd.
En... "I was going to suggest if you would like to use our correspondence over the making and ordering your box for the magazine, I will be trying to send you an update every week with photos that could make an interesting article for the readers?

Jeffries D/GOp 4 september discussieren we over de kleuren van de balg en de plaats van de bevestiging van de draagriemen. Basiskleur wordt rood voor het doek achter de grille en de binnenkant van de balg. De balgranden laten we nog even in het midden: zwart of goud. Dat komt later wel. Als gevolg van een zijdelingse discussie over concertina's stuurt Peter mij een plaatje van zijn instrument, een Jeffries D/G. Peter maakt wel trekharmonica's, maar zelf is hij een concertina-speler.

Flutina-busson.JPG (66306 bytes)De URL http://www.palmguitars.nl/m-vari.htm vind ik na een zoekopdracht naar het woord Busson. Palm-Guitars in Amsterdam blijkt twee antieke Busson Flutina's uit ((ongeveer) 1880 in huis te hebben en ik besluit daar binnenkort eens langs te gaan wanneer de tijd het toelaat. En als het kan en mag, wil ik een paar foto's maken van deze bijzondere instrumenten. (This site is in English).

Flutina Vespa Logo kopie.jpg (24137 bytes)En dan gaan we op 18 september weer nieuwe details bespreken over de knoppen en een eventueel logo. Voor David Hornett was ook een logo op de voorzijde geplaatst. Uitgevoerd in zilver en op de kast geplakt. Mij lijkt het toch mooier wanneer zo'n logo is "ingelaten" in het hout. Ik schrijf terug dat ik een glad oppervlak toch mooier vind en van zilver houdt ik niet zo. Ik vraag of het ook in paarlemoer kan worden uitgevoerd. Welk logo het gaat worden moet ik nog bedenken, maar ik krijg hulp van een artistiek begaafde vriend die zijn eigen ideeen eens zal loslaten op dit onderwerp.

Doorboorde en geschroefde paarlemoerknoppenPadua shelp (opgelijmde knoppen)Voor de knoppen wil ik hetzelfde paarlemoer als voor het logo en ik maak een foto van twee knoppen zoals ik het wil hebben (rechts). De knoppen die gebruikt zijn bij het Vespa model (Paua schelp) vind ik te wild van patroon voor de houtsoorten die voor mijn kastje gebruikt gaan worden. De afstand van de middens van twee aangrenzende knoppen zal 18 mm worden en ik mag kiezen hoe groot de knoppen mogen worden (12, 13, 14 of 15 mm). Ik "kies" voor 13 of 14 millimeter. Natuurlijk wil ik de schroefjes van messing of brons hebben.

dscf0451-kaal kopie.jpg (57946 bytes)Zaterdag 22 September 2001 ben ik naar Palm Guitars op de 's-Gravelandse Veer in Amsterdam gegaan. Het barst daar van de 2de-hands muziekinstrumenten, zowel balg- als snaar instrumenten, hout en koper en ook trommels. Als je de zaak binnenkomt zijn de balginstrumenten links vooraan boven te vinden maar ook de rest is de moeite waard. Op mijn vraag naar de flutina's vertelt de eigenaar dat hij er nog maar één heeft. De andere is verkocht. Ik krijg het instrument in mijn handen geduwd en hij gaat verder met een andere klant.

De Flutina heeft wat kleine defecten: er mist een basknop, DSCF0452-KAAL kopie.JPG (62413 bytes)op de buitenrij is paarlemoeren plaat van de 5de toets buitenrij weg, één van de kleppen sluit niet goed maar verder is het bijna een gewone 2-rijer al missen hierop de "halfjes" op beide rijen. En dat zal ook zo zijn op het instrument dat ik laat bouwen. In plaats van een duimleertje is er een stang waar je de duim achter haakt. Op het toetsenbord zijn aan de buitenkant twee messing handels gemonteerd waarmee je 2 bourdon-tonen (ieder afzonderlijk) kunt in- en uitschakelen. De bourdontonen geven een wonderlijk effect.

DSCF0454-KAAL kopie.JPG (55338 bytes)Ik mag er op spelen en het geluid bevalt mij wel: een concertina-achtige klank doordat er steeds maar één tongetje klinkt.
Opvallend is de enorme luchtklep. Daarnaast is er maar plaats voor 2 bassen. Eén van de basknoppen is weg en de ander werkt niet, dus hoe dat klinkt, kom ik niet te weten.

dscf0456-kaal kopie.jpg (25920 bytes)DSCF0455-KAAL kopie.JPG (38005 bytes)Ik maak nog een klein filmpje wanneer de eigenaar het instrument zelf even bespeelt en ook van een afstandje blijft het geluid aangenaam - niet zo schetterend als een Hohnertje. Links zie je dat het een vrij smal instrument is met ook maar een kleine balg. Op het plaatje recht zie je hoe het instrument wordt vastgehouden. Er werden geen riemen gebruikt en je moest alles maar gewoon in de hand houden.

(Wordt nog wel weer vervolgd als er weer nieuws is.)