36. Cardinalis Atrebatensis turpissimi mores eiusque summa levitas, et tandem e Curia discessus

Atrebas enim ante cardinalatum perversam naturam summo studio texit, et cum doctus appareret garrulitate disputationum, videri etiam bonus voluit imitatione virtutum. At ubi rubeum pileum consecutus est, cum se amplius continere nequiret, solutis habenis in omne scelus erupit. Mentiri apud eum et peierare tam familiare fuit, ut se ipsum saepe deceperit, verumque dixerit mentitum se iudicans. Pontifici epistolas regis Franciae cum recitaret, saepe sensa pervertit, regemque hoc aut illud desiderare affirmavit, quod in illius mentem nunquam pervenit. Animadvertit hoc Pius, et cum manifestum errorem comprehendisset (longe enim plura recitavit, quam pagina continere posset): ,,Da" - inquit - ,,epistolam visuris, an vera referas!" - Erubuit homo, sed ingenio muliebri ad fallaciam prompto: «Secreta" - inquit - ,,regis alia insunt, quae te spectare nolo. " - Ad quem pontifex:

,,Probe agis, honestum cardinalem geris! Domino tuo mentiri non erubescis et Iesu Christi vicarium fallere? Mentita est iniquitas tibi! Duo cardinales epistolam legerunt, palamque attestantur nihil in ea fuisse scriptum ex his, quae recitasti, neque secreta ulla regis affuisse; episcopus in ea Mirapicensis commendabatur. Abi e conspectu nostro, neque redito, priusquam sacrilegio te purgaveris." - Intellexere cardinales manifestam reprehensionem. Atrebas confusus abiit.

Vacaverant in Galliis aliquot mensibus ante duae insignes ecclesiae, altera metropolitica Vesuntionum apud Burgundos, altera cathedralis Albiensis apud Francos in Alvernis; utraque pinguis et supra septem milia auri nummum quotannis possessori reddens; Vesuntina dignior, Albiensis ditior credita est. Atrebas utranque ambivit, atque inverecundo vultu oreque temerario ponti­ficem adiens:

,,Vesuntinam" - inquit - «ecclesiam, unde mihi origo est, negare non potes; fratri et nepotibus meis hinc praesidium dabis. Albiensem petit rex Franciae, ut mihi commendes; iam pridem hoc regi promisisti. " - Cui pontifex:

«Nostram" - inquit - «consuetudinem nosti: pontificales ecclesias nulli duas committimus, nisi sit altera ex titulis cardinalium. Harum unam delige, duas sperare noli!"

Infremuit Atrebas, et quasi contumelia tactus obiurgare pontificem, qui digna suis laboribus praemia denegaret, improperare Pragmaticae sublationem et amicitiam Franciae regis, quae suo studio quaesita fuisset. Pontifex in sententia permanere. Ille ad Gallicas artes reverti: XII milia auri nummum pontifici promittere, si voti compos fieret. Pontifex indignatus:

«Perge" - inquit - ,,in malam crucem cum tuis nummis! Pecuniae tuae sint tecum in perditione!"

Ab hoc tempore nunquam pontifici fuit amicus Atrebas, quamvis nonnunquam dissimulavit. Scripsit regi Franciae multa de pontifice non vera, quasi odiosus esset sui sanguinis, nec fidem ei servaret promissam. Quaecunque in Senatu decreta sunt, quamvis sub anathemate secretum esset indictum, ad hostes detulit, compertaeque sunt litterae sua manu scriptae, quibus Iohanni Andegavensi secreta pontificis revelabat, et se iccirco exosum papae asserebat, quoniam Andegavensi familiae obsequentissimus esset.

Ad haec hominis iracundia et hypocresis nonnihil infamiae afferebat. Videri volebat Deo devotus, et modo in basilica Beati Petri modo alibi rem divinam facere, vultu gestuque mentem a Deo raptam ostendere, suspiria pectore ab imo trahere, lacrimari et quasi cum Deo loqui. Verum priusquam sacris exutus vestibus ab altari discederet, hunc aut illum ex famulis paulo minus accurate ministrantem pugno percussit; relatumque pontifici est quendam ex ministris apud aram adeo vehementi colapho ab eo percussum, ut in terram ceciderit, atque - ut est in proverbio - ille unam incusserit alapam, alteram terra. Inter cenandum leviuscula saepe offensione permotus argentea vasa et panes proiecit in famulos, nonnunquam et mensam ipsam, quamvis honesti accumberent hospites, cum omnibus cibariis furens proiecit in terram. Fuit enim vorax et vini potor immoderatus; quo postquam incaluit, nullum sui servavit imperium. Ob quam rem rari potuerunt ultra mensem apud eum perseverare ministri.

Unus inventus est, qui hominis perspecta natura uti foro scivit. Solebat hic saepe in Campo Florum apud caupones combibere, exin vino plenus domum revertebatur, cum cardinalem ad mensam profectum arbitrabatur. Redeuntem interrogabat cardinalis, ubinam fuisset. Respondentem: ,,In Campo Florum" percontabatur, quasnam illic novitates audisset. Ille optimas referebat, nam curiales cuncti, qui forum frequentes deambularent, unum inter omnes cardi­nales laudarent Atrebatensem doctrina et prudentia reliquos praecellentem; nulli dubium esse, quin deficiente Pio pontificatus maximus ad eum deferatur; nam quem possent cardinales aut meliorem eligere aut regibus acceptiorem? Haec audiens Atrebas prae gaudio non posse lachrimas retinere; surgere e mensa quam primum et in cubiculum se recipere, atque ibi vocato ad se nugatore multa de pontificatu disputare; nam et rex Franciae futurum eum Christi vicarium vaticinatus fuerit. Caeca hominum cupiditas facile adulationibus capitur, nec sua vitia recte metitur.

Atrebas ebrietati et crapulae deditus, quod est tertium vitium, libidinem non neglexit. Mulierosus inter scorta saepe dies noctesque duxit. Matronae Romano­rum, cum transeuntem cernerent statura sublimem, pectore lato, rubicunda facie, hyrsutis membris, Achillem Veneris appellabant. Mulier Tyburtina vulgati corporis, quae cum eo dormivisset, apud utrem vini se iacuisse narravit. Fiorentina, quae cum eo consuesset, compatris eius filia, latentibus de causis indignata expectato tempore, quo cardinalis ex Curia rediens ante suas aedes iter faceret, salivam diu in ore retentam et multo flegmate mixtam supra pileum transeuntis expuit, eaque turpissima nota moechum affecit. Cardinalis Avenionensis affuit, collegaeque vicem indoluit, quem mulier publice praesumpsisset inhonestare; ceteri, qui viderunt, in risum resoluti sunt; ipse Atrebas, tanquam nihil animadvertisset, tacitus pertransivit.

Quid de levitate hominis et inconstantia dixerimus? Nunquam in eodem proposito diu mansit: quod mane placuit, sero displicuit. Dignitatem cardina­latus adeo vilem fecit, ut regiis occurrere nuntiis extra portas non erubuerit. Quod nunc dixit, paulo post negavit, nec promissis nec iuramentis ligari potuit. Saepe illud Euripidis usurpavit: ,,Iuravi lingua, mentem iniuratam gero. "

Litteras memoriae multas mandaverat et profanas et sacras. Quicquid apud Latinos legitur, percurrerat, selectisque philosophorum et poetarum dictis referserat memoriae penu. De quacunque re sermo incidit, paratus fuit ali­quid dicere, et priscorum dicta doctorum in medium attulit. Verum sale caruit atque iudicio: dicenda tacendaque simul dixit; quod libidini suae quadraret, non quod aequitati, sectabatur. Verum est, quod aiunt: stultitiam sine litteris minus periculosam esse; litterarum doctrina pravum ingenium ad peiora deducit, atque ut ferrum cote acuitur, ita et doctrina ingenium bonum ad pietatem, ad iniquitatem pravum. Sapientia est, quae perficit hominem, quae in anima nescit habitare malivola. Atrebatem cardinalem multae litterae ad insaniam redegerunt, quibus adeo confisus est, ut nihil non crederet disputando persuadere, nec verebatur inconstantiae notam; nam quod heri defendit, hodie impugnare praesumpsit. Bellum, quod Pius pontifex adversus Rhenatum gessit, iustissimum esse dixit, dum rex Karolus Franciae vixit; postquam Ludovicus regnum suscepit, et is Andegavensi favere coepit, tanquam rex novus novam de caelo iustitiam attulisset, sententiam mutavit; et quoniam (ut diximus) Iohannes Caesarinum in Britanniam missus in Gallia fuerat retentus mandante rege et munimentis omnibus spoliatus, idque Pius damnaverat, libellum aedidit, in quo et sibi mutare sententiam de Regno licuisse, et regem apostolicum nuntium intercipere potuisse conatus est defendere.

Multa etiam de possessorio, quo Gallici in rebus ecclesiasticis temeraria praesumptione utuntur, insulsa garrulatione disputavit. Et quoniam Avinionensis, Rothomagensis et Constantiensis cardinales edicto regis temporalitate suarum ecclesiarum privati fuerant, remque mali exempli eam esse cuncti dicebant, ipse hoc quoque defendere annixus est, pontificalem auctoritatem regiae potestati submittens.

Talia cum pontifex accepisset, saepe Atrebatem semotis arbitris ad se vocatum reprehendit, utque vitam mutaret, paterna caritate commonuit. Flebat homo commonitus, et imperata facturum se promittebat. Nec mora, e conspectu digressus ad ingenium rediens peiora faciebat. Additi sunt iuxta legem evangelicam testes amici; non profuerunt. Reprehensus est in consistorio coram fratri­bus; frustra omnes conatus abiere. Non potuit cohiberi fluminis impetus. Pontifex, ubi desperatam hominis salutem animadvertit, non praestare ei am­plius aures, petenti ad se aditum denegare, postulata eius reiicere, dicta eius contemnere, cardinales, quibus erat infensus, benignius alloqui, et eorum audire preces.

Qua re cognita cum iam despectui omnibus esset, impetrata tandem ponti­ficis audientia negavit se posse in ea curia perseverare, cuius principem sibi infensum cerneret; velle in Franciam proficisci ad regem, qui sibi amicus esset; orare, ut facultas abeundi daretur. Pontifex cum consilio fratrum de suo dis­cessu agendum dixit; caveret, ne prius discederet. Aegre id cardinali fuit, tanquam contra voluntatem suam retento, scripsitque regi paratas sibi insidias esse; vereri, ne in carcerem truderetur. Nec vana eius cogitatio fuit: pontifici neque tutum videbatur seditiosum hominem in Franciam ire quasi res novas moliturum, neque mora eius in Curia placebat, qui secreta Senatus ad hostes deferret, et barones Urbis amicaret Andegavensi. Intercipiendus potius videbatur, et pro suis criminibus puniendus. Ad quam rem suffragia cardinalium praesto erant, quorum pars maior temeritatem cardinalis dura dignam animadversione censebant. Illud Atrebati salutem peperit, quod arbitrante pontifice, de captura cardinalis quales populus voces ederet, haud dubium visum est, quin potentior carperetur, ut miseris favet turba reis, iustamque poenam violentiam vocat. Haec veritus pontifex cardinali potestatem fecit, quando vellet, in Franciam ire, ubi tandem scelerum poenas daret. Qui post decretum in Tur­chos promulgatum tristis abiit.

XII,36. De schandelijke levensstijl van de kardinaal van Arras; zijn grote lichtzinnigheid en uiteindelijk vertrek uit de Curie.

   De kardinaal van Arras deed, voordat hij kardinaal werd,[1] zijn uiterste best om zijn verdorven karakter verborgen te houden en behalve dat hij door zijn breedvoerige betoogtrant een geleerd man leek, wilde hij ook doen voorkomen dat hij een goed mens was door deugdzaamheid voor te wenden. Maar toen hij zich eenmaal van de rode kardinaalshoed verzekerd had, kon hij zich niet langer inhouden en stortte zich ongeremd in alle mogelijke misdaden. Leugens en meineed waren hem zo vertrouwd dat hij zichzelf vaak bedroog en de waarheid sprak, terwijl hij dacht dat hij gelogen had. Wanneer hij de paus brieven voorlas van de Franse koning, verdraaide hij vaak de inhoud en beweerde dat de koning bepaalde zaken wenste, terwijl de koning zelf daar nooit aan gedacht had. De paus had dat opgemerkt en toen hij hem eens op een duidelijk geval van misleiding betrapte – want de kardinaal las bij die gelegenheid veel meer voor dan de bewuste pagina kon bevatten – zei hij: ‘Geef die brief maar hier, zodat we kunnen zien of uw weergave van de inhoud waar is.’ De man bloosde, maar met de bedrieglijke sluwheid van een vrouw zei hij: ‘Er staan ook andere zaken van de koning in die geheim zijn, waarvan ik niet wil dat u ze onder ogen krijgt.’ De paus antwoordde: ‘Goed gedaan, u gedraagt zich als een rechtgeaarde kardinaal! Schaamt u zich niet uw heer voor te liegen en de plaatsbekleder van Jezus Christus te bedriegen? Uw onrechtvaardigheid heeft u de das omgedaan![2] Twee kardinalen hebben de brief gelezen en verklaren openlijk dat niets van wat u heeft voorgelezen, in de brief staat en dat zij ook geen geheimen van de koning behelst. De bisschop van Mirepoix[3] werd in de brief aanbevolen. Verdwijn uit onze ogen en keer niet terug, voordat u zich heeft gezuiverd van deze heiligschennis.’ De kardinalen begrepen deze openlijke terechtwijzing en de kardinaal van Arras ging in verwarring heen.

   In de Gallische gebieden waren enkele maanden daarvoor twee belangrijke kerken vrijgekomen, de metropolitaanse kerk van Besançon in Bourgondië en de kathedraal van Albi in het Franse Auvergne; beide kerken waren rijk en vertegenwoordigden voor de bezitter ervan een jaarlijks inkomen van meer dan 7000 dukaten. De kerk van Besançon werd als de waardigste beschouwd, die van Albi als de rijkste. De kardinaal van Arras solliciteerde naar beide kerken en hij wendde zich met een schaamteloos gezicht en in ongepaste taal tot de paus: ‘U kunt mij de kerk van Besançon, mijn geboorteplaats, niet weigeren, u zult mijn broer en mijn neven die daar wonen, bescherming bieden. Het is de wens van de Franse koning dat u Albi onder mijn hoede plaatst: u heeft hem dit lang geleden beloofd.’

   Hierop antwoordde de paus: ‘U kent onze gewoonte: wij geven nooit twee bisschoppelijke kerken aan één persoon, tenzij een van de twee een titulaire kerk is van een kardinaal. Kies er een, verwacht geen twee kerken.’ De kardinaal van Arras werd woest en alsof hij smadelijk behandeld was, verweet hij de paus dat hij hem de verdiende beloning voor al zijn moeiten onthield; hij wierp hem de afschaffing van de pragmatische sanctie voor de voeten en de vriendschap van de koning van Frankrijk die de paus te danken had aan zijn inzet. De paus bleef bij zijn besluit, waarop de kardinaal een Gallische streek uithaalde: hij beloofde de paus 12.000 dukaten, als hij zijn zin kreeg. De paus reageerde verontwaardigd en zei: ‘Loop naar de duivel met je dukaten! Naar de hel met jou en je geld!’[4] Vanaf die tijd was de kardinaal de paus nooit meer vriendelijk gezind, ook al verbloemde hij soms zijn gevoelens. Hij schreef de Franse koning veel onwaars over de paus, bijvoorbeeld dat deze zijn bloed wel kon drinken en dat hij jegens hem zijn woord niet zou houden. De besluiten van de Curie briefde hij over aan de vijand, hoewel daar embargo op lag op straffe van excommunicatie. Er werd een brief gevonden die hij eigenhandig had geschreven, waarin hij aan Jean van Anjou de geheimen van de paus onthulde, en beweerde dat hij gehaat was bij de paus, omdat hij een zeer gehoorzaam dienaar was van de Anjous.

   De opvliegendheid en schijnheiligheid van de man bezorgden hem een nog slechtere naam dan hij al had. Omdat hij devoot wilde lijken, droeg hij nu eens de mis op in de basiliek van Sint Pieter dan weer elders, waarbij hij door zijn gelaatsuitdrukking en theatrale gebaren een goddelijke vervoering voorwendde, zuchten slaakte vanuit het diepst van zijn hart, zijn tranen liet stromen en deed alsof hij met God zelf sprak. Maar voordat hij goed en wel zijn gewaden had afgelegd en het altaar verliet, verkocht hij deze of gene dienaar een vuistslag, omdat die niet geheel volgens de regels de mis had gediend. Men vertelde de paus dat op een keer iemand van zijn personeel zo’n harde klap van hem kreeg, dat hij op de grond viel; zoals het spreekwoord luidt: híj verkocht zijn dienaar één oorvijg, de grond nog een. Tijdens de maaltijd wond hij zich om het minste of geringste op en smeet zilveren vaatwerk en brood naar zijn dienaren, soms zelfs gooide hij in zijn woede, ook al had hij belangrijke gasten te eten, de tafel met schotels en al over de grond; want hij was een veelvraat en een onmatig drinker en wanneer de wijn hem naar het hoofd was gestegen, verloor hij alle zelfbeheersing. Zo kwam het dat maar heel weinig dienaren het langer dan een maand bij hem uithielden.

   Een was er die ‘s mans karakter door had en hem wist te bespelen.[5] Hij was namelijk een geregeld bezoeker van de herbergen op het Campo dei Fiori, waar hij zich volgoot met wijn; wanneer hij dacht dat de kardinaal aan tafel was, keerde hij huiswaarts. Op de vraag van de kardinaal waar hij had uitgehangen, was hij gewoon te antwoorden: ‘Op het Campo dei Fiori,’ waarop de kardinaal dan weer graag wilde weten wat voor nieuwtjes hij daar gehoord had. ‘Heel goed nieuws’, meldde hij dan, ‘want alle leden van de Curie die in grote aantallen op dat plein rondwandelden, prezen van alle kardinalen vooral die van Arras, als iemand die in verstand en geleerdheid de overigen de baas was; niemand twijfelde eraan dat, wanneer Pius wegviel, hem het pausschap zou worden gegeven; want welke geschiktere kandidaat zouden de kardinalen kunnen kiezen of iemand die een betere toegang had tot koningen?’ Wanneer hij dat hoorde, kon de kardinaal zijn tranen niet bedwingen; hij stond zo snel mogelijk van tafel op en trok zich terug in zijn kamer, waar hij de man met zijn fantasieverhalen bij zich riep en een lange discussie met hem voerde over het pausschap; want, zei hij, ook de koning van Frankrijk had voorspeld dat hij de plaatsbekleder van Christus zou worden. Menselijke begeerte is blind en een makkelijke prooi voor vleierij, want zij heeft geen oog voor eigen tekortkomingen.

   De kardinaal, verslaafd aan drinken en eten, liet zich ook op het gebied van wellust, de derde ondeugd, niet onbetuigd. Als vrouwenliefhebber verkeerde hij vaak dag en nacht in het gezelschap van prostituees. Wanneer de vrouwen van Rome hem zagen passeren met zijn rijzige gestalte en brede borst, met zijn blozend gezicht en behaarde lichaam, noemden ze hem Venus’ Achilles. Een vrouw uit Tivoli, een prostituee die met hem had geslapen, vertelde dat ze bij een wijnzak had gelegen. Een Florentijnse die een verhouding met hem had gehad, de dochter van een landgenoot, was om een of andere reden boos op hem geworden; zij wachtte een geschikt moment af, waarop de kardinaal, terugkerend van de Curie, haar huis zou passeren, en spuwde een fluim die zij lang in haar mond had gehouden, gemengd met veel slijm, op zijn hoed, waarmee ze hem op de meest onterende wijze als echtbreker brandmerkte. De kardinaal van Avignon die erbij was, had medelijden met zijn collega die door een vrouw publiekelijk en op een zo onterende manier te schande was gemaakt. De overigen die het zagen, barstten in lachten uit. De kardinaal van Arras zelf deed alsof hij niets gemerkt had en liep zwijgend door.

   Wat zullen we zeggen van ‘s mans lichtzinnigheid en onstandvastigheid? Hij bleef nooit lang bij zijn voornemen: wat hij ‘s morgens had besloten, beviel hem ‘s avonds al niet meer. De waardigheid van het ambt van kardinaal achtte hij zo gering, dat hij zich niet geneerde om boodschappers van de koning buiten de stadsmuren te ontmoeten. Wat hij het ene moment zei, ontkende hij korte tijd later en men kon hem niet binden aan een belofte of eed die hij gedaan had. Vaak nam hij de uitspraak van Euripides in de mond: ‘Met mijn tong heb ik gezworen, maar mijn geest is niet aan een eed gebonden.’[6]

   Hij had veel profane en gewijde literatuur uit zijn hoofd geleerd. De hele Latijnse literatuur had hij doorgenomen en de krochten van zijn geheugen volgepropt met een keur aan gezegden van filosofen en dichters. Over welk onderwerp dan ook gesproken werd, hij had altijd wel iets paraat om te berde te brengen en kwam met citaten van wijze mannen uit het verleden. Maar hij miste humor en onderscheidingsvermogen. Hij bracht, naar het hem uitkwam, zaken naar voren die men wel en die men beter niet kon zeggen. Hij liet zich leiden door wat hem aanstond, niet door wat op zijn plaats was. Hoe waar is het gezegde: domheid zonder geleerdheid is niet zo gevaarlijk; geleerdheid maakt een verdorven karakter nog slechter. En zoals het ijzer door de steen gescherpt wordt,[7] zo wordt door geleerdheid een goed karakter gescherpt tot mildheid, een slecht karakter tot onrechtvaardigheid. Het is de wijsheid die de mens vervolmaakt, maar zij kan niet wonen in een boosaardig hart. De kardinaal van Arras is gek geworden door al zijn kennis, hij verliet zich daar zo op, dat hij niet kon geloven dat er iets bestond waarvan hij in een debat anderen niet kon overtuigen, en hij schrok er niet voor terug bestempeld te worden als iemand die telkens van mening verandert, want wat hij gisteren verdedigde, durfde hij vandaag te bestrijden. Van de oorlog die paus Pius tegen René voerde, zei hij, zolang koning Karel van Frankrijk leefde, dat deze oorlog volkomen rechtvaardig was. Nadat Louis koning was geworden en deze met de Anjou’s begon te sympathiseren, veranderde de kardinaal van standpunt, alsof een nieuwe koning een nieuwe rechtvaardigheid uit de hemel had gehaald. …

   Ook ging hij uitvoerig en met onzinnige argumenten in op de bezitsrechten in kerkelijke zaken die de Fransen met drieste aanmatiging claimen. En toen de kardinalen van Avignon, Rouen en Coutances door een edict van de koning beroofd waren van het wereldlijke bezit van hun kerken, en men algemeen zei dat dit een slecht precedent was, deed de kardinaal van Arras zijn best om ook die maatregel te verdedigen, door te stellen dat het gezag van de paus ondergeschikt was aan dat van de koning.

   De paus, die dit alles te horen kreeg, riep de kardinaal keer op keer bij zich. Onder vier ogen wees hij hem terecht en maande hem met vaderlijke liefde om zijn leven te beteren. Op het moment dat hij gewaarschuwd werd, was de kardinaal steevast in tranen en beloofde beterschap. Hij was nog niet uit de ogen van de paus verdwenen, of hij viel terug in zijn oude gewoonten en gedroeg zich slechter dan ooit. Overeenkomstig de wet van het Evangelie[8] werden drie vrienden als getuigen toegevoegd: zij mochten niet baten. De kardinaal werd in een consistorie terecht gewezen in tegenwoordigheid van de broeders: alle pogingen liepen op niets uit; de rivier kon niet in zijn vaart gestuit worden. Toen de paus begreep dat er geen uitzicht was op redding van de man, luisterde hij niet langer naar hem, wees al zijn verzoeken om audiëntie af, verwierp zijn eisen, legde zijn woorden naast zich neer en met de kardinalen die de kardinaal van Arras vijandig gezind waren, ging hij welwillender om en gaf gehoor aan hun verzoeken. De kardinaal werd dit gewaar en zag dat iedereen hem meed; hij vroeg opnieuw audiëntie aan bij de paus en toen hij die tenslotte verkregen had, verklaarde hij dat hij niet kon blijven in een Curie waarvan het hoofd hem blijkbaar vijandig gezind was; dat hij naar Frankrijk wilde, naar de koning die zijn vriend was; hij verzocht toestemming om weg te gaan. De paus antwoordde dat hij eerst de broeders moest raadplegen over zijn vertrek; hij mocht onder geen beding eerder weggaan. De kardinaal maakte zich ongerust bij de gedachte dat hij tegen zijn wil werd vastgehouden, en hij schreef aan de koning dat een complot tegen hem gesmeed werd en vreesde in de gevangenis te worden geworpen. Voor die ongerustheid van hem bestond inderdaad reden: de paus leek het niet veilig dat een intrigant naar Frankrijk vertrok om daar misschien een opstand voor te bereiden; van de andere kant was hij ook niet gelukkig met het aanblijven van een kardinaal in de Curie die de geheimen ervan zou overbrieven naar de vijand en de baronnen van Rome zou winnen voor Anjou. Het beste leek hem om de kardinaal voor te zijn en hem voor zijn misdaden te straffen. Hij kreeg hiervoor de steun van de kardinalen, want het merendeel was van oordeel dat hard ingrijpen op zijn plaats was tegen het buitensporige gedrag van de kardinaal van Arras. Eén omstandigheid heeft hem het leven gered: toen de paus overwoog, welke reactie zijn arrestatie teweeg zou brengen bij het volk, kwam hij tot de slotsom, dat ongetwijfeld de machtigste partij gehekeld zou worden, want de massa voelt altijd sympathie voor de ongelukkigen in de beklaagdenbank en een rechtvaardige straf betitelt zij als een daad van geweld. Hiervoor bevreesd, gaf de paus de kardinaal toestemming om naar Frankrijk te gaan, wanneer hij wilde; daar zou hij tenslotte voor zijn misdaden boeten. Nadat het decreet tegen de Turken was uitgevaardigd, vertrok de kardinaal, terwijl hij zich diep ongelukkig voelde.