|
22.
Apparatus Leonorae, et Aeneae
cura in commeatibus perquirendis, et Senarum
conditio, atque Italie metus, et imperatrix ab Aenea
deducta
Annus, qui sequebatur, is erat,
quo Leonora imperatrix ex Portugallia navibus ad Thalamonis portum
Senensis agri ex condicto adduci, ItaliamqueFedericus cesar intrare,
atque Romae coronam Imperii suscipere debuit. Studium autem illud
erat, simul ut ambo Romam petentes ex manibus summi pontificis
diademata tollerent. Delectae sunt igitur matrone nobiles et innupte
puellae duodecim, que sponsam regiam in portu reciperent illi
serviturae; nominati quoque barones duo, equites duo, qui eas
comitarentur; tum Aeneas et Michael Fullendorfius secretarius
additi, qui legationis onera sustinerent. His autem commissum est,
imperatricem apud Thalamonem postquam salutassent, Senas uti
deducerent, ibique caesaris praestolarentur adventum. Verum Aeneae
Michaelique amplius mandatum erat, Italie communitatibus atque
principibus, maxime vero summo sacerdoti cesaris adventum, qui iam
dubius videbatur, ut certum ad festum Martini renuntiarent,
transitum peterent, commeatibus aequa pretia statuerent, atque ad
eam rem littere premisse sunt. Quibus cognitis Italiae potentes
trepidare, sperare tenues, nutare principes, impleri omnia
rumoribus, timeri motus, quos in adventu caesarum excitatos vetustas
noverat. Maxime vero Senenses timor invasit, quod Aeneam ex magna et
nobili familia natum, civitatis episcopum, apud imperatorem auditum
magnoque loco habitum novarum rerum cupidum arbitrabantur.
Urbs autem Senarum in Etruria
prima post Florentiam habetur, quae pluribus et ambitiosis oppidis
dominatur, latumque agrum possidet. In ea primum nobiles rerum
potiti sunt; his inter se divisis et sua sponte cedentibus regimen
in populum derivatum est. In eo quoque - ut fit - excellentiores
aliis alii potentiam adepti rem publicam per vices invasere, atque
horum alii 'novem', alii 'duodecim' - quamvis numerosi essent -,
quia totidem priores inter se dominantes instituerunt, vocati sunt;
aliis, cum civitatis leges in suo regimine murosque reformassent,
'reformatorum' nomen inditum est. Ex his duodecim qui vocantur (sunt
autem admodum quingenti viri), quamvis negociatores opulenti,
abiecti tamen habentur, atque omni imperio abdicati vitam pene
servilem ducunt. Novem et reformatores munera civitatis aequo iure
cum plebe partiti nobilibus certam officiorum portionem precario
quodammodo tribuunt.
Quibus ex rebus existìmabant
Senenses Aeneam natu nobilem in adventu caesaris aliquid moliturum,
quo suam familiam ad pristinam dignitatem potentiamque reduceret.
Eum igitur, cum Venetiis, Ferrariae, Bononiae Florentiaeque mandata
cesaris explevisset, ad se venientem timere, observare, quidnam
ageret; prohibere vulgo, ad eum irent, quosdam etiam - ut est populi
mos -incessere maledictis, odiosum regentes habere. Ridendus est
mundi cursus, in quo nihil stabile, nihil securum invenitur. Anno,
qui precesserat, nemo satis Aeneam intueri potuit, nemo satis
commendare; nunc invisus omnibus, cum intraret urbem, honoris causa
nullum obvium habuit, domi a paucis salutatus est, in plateis
maledicere sibi plerosque animadvertit, in suam quoque necem
conspirasse aliquos rumor erat. Sed tulit omnia moderate, risitque
secum fortune mutationem.
Accedens ergo urbis senatum,
postquam caesaris legationem absolvit, rogavit magistratum, ne quid
de se male sentiret: se pluribus beneficiis ab eorum regimine
cumulatum nullam habere causam, cur ei officere vellet; se primum in
urbe honoratum, qui pontifex esset, pacem cupere, motus omnes
horrere; familiam Picolomineam, de qua sibi origo esset, inter alios
nobiles a regentibus semper honestius habitam; Gregorium Lollium,
nobilem iuris consultum inter primos gubernatores urbis, ex
Bartholomea, sorore patris sui natum fratrem suum esse; sorores suas
in regimine nuptas, illarum liberos heredes sibi futuros; nihil
demum inveniri, quod se regentibus infestum reddere posset; caesarem
preterea Italiam non regnaturum, sed coronane accepturum petere;
comites habere principes nobilissimos, potentes proceres, quietis
amatores: amicos omnes venire, non hostes; nihil ab his esse
timendum, qui solo transitu contenti essent; cesari nunquam
seditiones cordi fuisse; stabilem eius fidem, inconcussum, quod
promitteret. Sic pacatis aliquantisper animis tutior apud eos
mansit.
Inter haec Michael
Fullendorfius, eius collega et amicus in primis carus, febre
correptus magnum et illustrem spiritum exalavit; corpus suum Aeneas
in aede Beate Virginis magnifice sepelivit.
Inde - ut invidiae amplius
cederet, quia non deerant Senis murmurantes -Talamonem quantotius se
cum collegis contulit, ibi ut adventantem imperatricem maneret, et
ne Senis inveniri posset, si caesar interim proficisceretur. Romanum
autem pontificem adire non potuit, ne dum Romae teneretur,
imperatrix portum applicaret, cuius receptio sibi potissimum
commissa fuerat.
Verum mirabile dictu est: cum
caesar ex Alamania in Italiam descendisset, iterque celeri cursu
perageret - seu divino quodam flatu, seu praecipiti casu factum est
-, quo is die Florentiam intravit, eodem imperatrix Liburnii portum
applicuit. Aeneas quoque simul die una et imperatoris et
imperatricis litteras accepit, quae se suosque collegas propere
Pisas iubebant petere. Parens cum collegis ac dominabus per
Grossetum et Scarlinum ac per agrum Volaterranum impigre Pisas
venit.
Iam caesar Iohannem episcopum
Ratisponensem, Vanconem Sclesiae ducem, consanguineum suum,
Michaelem comitem Magdeburgensem, Iohannem magistrum camere, Ulricum
Sonnenbergium Austriae cancellarium, Ulricum Montis Fortis, Iacobum
Lodronium phisicum et nobiles equites ad imperatricem miserat; nihil
tamen adhuc conclusum erat. Ibi ergo cum diu de consignanda
mittendaque caesari sponsa tractaretur, tandem marchio
Portugallensis, qui Leonoram a fratre receperat imperatori
tradendam, postquam de caeteris rebus transactum est, vocatis
oratoribus et - qui Pisis erant - viris nobilitate claris, rogatis
tabellionibus imperatricem dextera manu apprehendens ad manus Aeneae
consignavit, illam ut ad caesarem transduceret. Quae res Vanconi
duci admodum molesta fuit, qui sibi hoc honoris iure sanguinis, quo
caesari propinquabat, deberi putavit. Sed Portugallensibus
caeterisque legatis caesaris aliter visura fuit.
Imperator interea Senas
venerat, ibique sponsam manebat, quam postquam properare cognovit,
emissis primum civibus obviam, deinde Alberto germano, duce
Austriae, post Ladislao patruele, Hungariae ac Bohemiae rege, quarto
loco cum reliquiis sanctorum clero, postremo et ipse medius inter
duos legatos apostolicos - Sanctae Susannae, Nicolai pontificis
germanum, et Sancti Angeli cardinales - intra secundam et tertiam
urbis portam egressus coniugem expectavit, ibique ambo ex equis
descendentes in spacioso et patenti loco sese mutuis amplexibus
exceperunt. Verba nomine caesaris Henricus Leubin, pontificii iuris
interpres fecit; imperatricis vice locutus est Aeneas. Atque ibi
paulo post Senenses marmoream columnam erexerunt, memoriale
diuturnum, quo posthac imperatorem ab Orienti, imperatricem ab
occidua solis parte venientes illic sese primum vidisse posteri
cognoscant.
Inter haec Senenses omnes, qui
ferre arma poterant ex duodecim ac nobilibus, extra urbem
relegavere, maxime vero cognatos Aeneae Picolomineos. At ubi
caesaris clementiam atque mansuetudinem intellexerunt, Aeneamque
vera locutum, rursus in eius admirationem conversi bonum eum et
patrem et civem praedicavere, revocatisque cognatis eius suspicari
desiverunt, ac legatum Aeneam ad summum pontificem designarunt.
Cum Cimini montis iugum, qui
Viturvio imminet, ascendisset imperator, accersito inter equitandum
Aenea: ,,Ecce" - inquit - ,,Romam petimus. Videre videor te
cardinalem futurum. Neque hic tua fortuna conquiescet: altius
eveheris, Beati Petri te cathedra manet. Cave, ne me contempseris,
ubi hoc honoris assecutus sis!" Cui Aeneas: ,,Nec
pontificatum maximum mihi arrogo, neque cardinalatum." - ,,At
ego" - subintulit caesar - ,,hoc ita futurum video. "
Aeneas tanquam iocantis verba
suscepit, et Romam cum eo profectus primus inter praelatos eius
fuit, salutantibusque cardinalibus et Urbis primoribus, qui
obviarunt, responsa pro caesare dedit.
Cumque caesar nocte extra
moenia civitatis remansisset, Aeneas ad pontificem lectulo cubantem
vocatus bonam fixamque caesaris mentem esse ostendit, admiratumque
sese ait tanti principis fidem in dubium potuisse venire. Cui
pontifex cum verba multorum exposuisset: ,,Mìnus" - inquit -
,,timentis error, quam fidentis nocet."
|
22. Voorbereidingen voor Leonora; Enea
draagt zorg voor de reisbenodigdheden; de situatie in Siena;
Italië in angst; Enea begeleidt de keizerin.
 Het volgende jaar zou
volgens afspraak keizerin Eleonore per schip uit Portugal
naar de haven van Talamone[1]
gebracht worden op Siënees grondgebied,
keizer Frederik naar
Italië komen en in Rome de keizerskroon opzetten. De
bedoeling was dat beide vorsten tegelijk naar Rome zouden
gaan om uit handen van de
paus hun kronen te ontvangen. Met
het oog daarop werden twaalf edele gehuwde vrouwen en
ongehuwde meisjes uitgekozen om de koninklijke bruid in de
haven te verwelkomen en haar van dienst te zijn. Ook werden
twee baronnen aangewezen en twee ridders om haar te
vergezellen. Tevens werden Enea en de secretaris Michael
Pfullendorf toegevoegd, die als gezanten zouden optreden.
Zij kregen opdracht de keizerin in Talamone te begroeten en
vervolgens naar Siena te begeleiden om daar de komst van de
keizer af te wachten.
Maar het mandaat van Enea
en Michael reikte verder: zij moesten de stadsbesturen en
leiders van Italië en bovenal de paus op de hoogte brengen
dat de keizer, aan wiens komst men vooralsnog twijfelde, op
tijd zou arriveren voor het feest van Sint Martinus;[3]
verder
moesten ze om een veilige doortocht verzoeken en eerlijke
prijzen bedingen voor de verzorging; met dit doel werden
brieven vooruit gezonden.
Toen alles bekend werd,
veroorzaakte dat angst bij de machtigen en hoop bij de
zwakken; leiders werden onzeker; alles gonsde van geruchten,
men was beducht voor beroeringen, want uit het verleden wist
men dat de komst van keizers daarmee gepaard ging. Het meest
nog heerste er vrees in Siena, waar men dacht dat Enea,
telg uit een aanzienlijke en edele familie, bisschop van de
stad en iemand die een invloedrijke en hoge positie bij de
keizer bekleedde, uit was op een staatsgreep.
Siena beschouwt men na
Florence als belangrijkste stad van Etrurië; zij heerst over
verschillende bloeiende gemeenten en bezit een uitgestrekt
grondgebied. Eerst was het bestuur in handen van de edelen.
Zij raakten onderling verdeeld en gaven vrijwillig hun macht
op, waarna het bestuur op het volk overging. Ook bij het
volk, zoals dat gaat, staken sommigen boven anderen uit en
verwierven een machtspositie; om beurt kregen ze het in de
stad voor het zeggen. Een partij werd de Negen genoemd, een
andere de Twaalf, omdat zij, hoewel met veel meer, telkens
negen mannen uit hun midden als leiders aanwezen; weer
anderen stonden bekend als de Hervormers, omdat zij tijdens
hun bewind de wetten van de staat hadden hervormd en de
stadsmuren hersteld. Van hen telden de Twaalf – in feite
waren het er vijfhonderd – niet mee, hoewel zij welgestelde
kooplieden waren, en verstoken van iedere vorm van politieke
macht, leidden zij een bijna een slavenleven. De Negen en de
Hervormers deelden de publieke taken op voet van gelijkheid
met het volk, aan de adel kenden ze slechts bij wijze van
gunst een bepaald deel van de ambten toe.
Om deze reden dachten de
Sienezen dat Enea die van adel was, bij de komst van de
keizer die gelegenheid zou aangrijpen om zijn familie haar
vroegere aanzien en macht terug te bezorgen. Toen hij dus,
na in Venetië, Ferrara, Bologna en Florence de opdrachten
van de keizer ten uitvoer te hebben gebracht naar Siena
kwam, was men vol angst en men hield hem in het oog, of hij
geen coup voorbereidde. Ze stonden het volk niet toe om naar
hem toe te gaan; sommigen zelfs – zo pleegt het volk te doen
– vielen hem aan met kwade woorden, de bestuurders lieten
hun haat blijken. Hoe lachwekkend is ’s werelds loop; niets
is vast, niets is zeker. Het voorafgaande jaar kreeg niemand
er genoeg van om naar Enea op te zien, om hem aan te
prijzen; nu was hij bij iedereen gehaat en toen hij de stad
binnenkwam, bewees niemand hem de eer van een begroeting,
thuis werd hij maar door enkelen welkom geheten; op de
pleinen hoorde hij velen die hem verwensten; er ging zelfs
het gerucht dat een aanslag tegen hem beraamd werd.. Maar
hij droeg alles met kalmte en lachte bij zichzelf om de
omslag van het lot.
Enea verscheen voor de
senaat van de stad en na zich gekweten te hebben van zijn
opdracht als gezant van de keizer verzocht hij de
magistraten om geen argwaan te koesteren: het stadsbestuur
had hem met weldaden overladen en dus bestond voor hem geen
enkele reden zich tegen hen te keren; als meest geerde
stadsgenoot, namelijk hun bisschop, wenste hij vrede en
gruwde van iedere vorm van oproer. De familie van de
Piccolomini, waartoe hij behoorde, was onder de andere
edelen door de machthebbers steeds bijzonder in ere
gehouden. Gregorio Lolli, een voornaam rechtsgeleerde en een
van de belangrijkste stadsbestuurders, was als zoon van
Bartolomea, zuster van zijn vader, een neef van hem; zijn
zusters waren gehuwd met mannen uit de regeringspartij, hun
kinderen zouden zijn erfgenamen zijn. Kortom, men kon geen
enkele reden bedenken die van hem een vijand van het
stadsbestuur zou maken. Bovendien kwam de keizer niet naar
Italië om te heersen maar om de kroon te ontvangen. Hij werd
omringd door voorname prinsen en machtige edelen, een
vredelievend gezelschap: zij kwamen allen als vrienden, niet
als vijanden. Er viel niets te duchten van hen, want zij
wensten enkel en alleen vrije doortocht. De keizer was nooit
uit geweest op verstoring van rust; zijn woord was
betrouwbaar, wat hij beloofde onwrikbaar. Nadat hij zo de
gemoederen enigszins had weten te kalmeren, voelde Enea
zich veiliger in hun midden.
Intussen was Michael
Pfullendorf, zijn collega en zeer dierbare vriend ernstig
ziek geworden en zijn nobele en verheven ziel had de aarde
verlaten; Enea gaf zijn lichaam een luisterrijke
begrafenis in de kathedraal van de Heilige Maagd.
Daarna – als verdere
concessie aan de gevoelens van afkeer, want men morde in
Siena nog altijd tegen hem – vertrok hij zo snel mogelijk
met zijn collega’s naar Talamone om daar de komst van de
keizerin af te wachten en niet in Siena aangetroffen te
worden, als de keizer inmiddels naar Italië vertrokken was.
Zich naar de paus begeven was niet mogelijk voor Enea: de
keizerin, van wie de ontvangst in de eerste plaats zijn
verantwoordelijkheid was, zou kunnen landen, terwijl hij in
Rome was……………….
Toen gebeurde iets
wonderlijks: de keizer was vanuit Duitsland naar Italië
gekomen en terwijl hij met grote spoed zijn reis voortzette
– of door een goddelijke impuls gedreven of door speling van
het lot – bereikte hij juist op dezelfde dag Florence, als
waarop de keizerin in de haven van Livorno aan land ging.
Ook Enea ontving op een en dezelfde dag een schrijven van
de keizer en van de keizerin met de opdracht om met zijn
collega’s dadelijk naar Pisa te komen. Gehoor gevend aan
deze oproep begaven zij zelf en de hofdames zich onverwijld
via Grosseto, Scarlino en het grondgebied van Volterra naar
Pisa.
De keizer had al een
afvaardiging naar de keizerin gezonden: Johann, bisschop van
Regensburg, Vanco, hertog van Silezië, Michael, graaf van
Maagdenburg, zijn kamerheer Johann, Ulrich Sonnenburg,
kanselier van Oostenrijk, Ulrich Starnberg, zijn geneesheer
Jacopo Landron en andere voorname ridders. Maar er was nog
niets besloten. In Pisa vond langdurig beraad plaats over de
wijze waarop de bruid voorgeleid en aan de keizer
 overgedragen zou worden. Tenslotte kwam men tot het volgende
ceremonieel: nadat de overige zaken geregeld waren en de
ambassadeurs en vooraanstaande edelen uit Pisa
bijeengeroepen waren, zou in aanwezigheid van notarissen de
markies van Portugal, die Eleonore van haar broer ontvangen
had om haar aan de keizer ter hand te stellen, de keizerin
bij de hand nemen en aan Enea overdragen; deze zou haar
dan naar de keizer brengen. Dit stuitte op groot bezwaren
bij hertog Vanco die meende dat deze eer hem toekwam op
grond van zijn bloedverwantschap met de keizer. Maar de
ambassadeur van Portugal en overigen dachten hier anders
over…..
De keizer was inmiddels in
Siena aangekomen en wachtte daar op zijn bruid. Toen hij
hoorde dat zij in aantocht was, zond hij eerst een
afvaardiging van burgers, daarna zijn broer Albert, hertog
van Oostenrijk, daarop zijn neef Ladislas, koning van
Hongarije en Bohemen, en als vierde de clerus met de
relieken der heiligen. Tenslotte ging ook hijzelf de stad
uit, geflankeerd door twee apostolische gezanten, de
kardinaal van Santa Susanna,[4] broer van paus Nikolaas, en de
kardinaal van Sant’ Angelo, en hij wachtte op zijn
echtgenote tussen de tweede en derde stadspoort. Daar, op
een wijde en open plaats, stegen beiden van hun paard en
omhelsden elkaar. Heinrich Leubing,[2]
autoriteit in canoniek recht, sprak in naam van de keizer,
Enea deed het woord voor de keizerin. Korte tijd later
richtten de Sienezen op deze plaats een marmeren zuil op als
een blijvende monument, waaraan toekomstige generaties
konden aflezen dat een keizer uit het Oosten en een keizerin
uit het Westen elkaar daar voor het eerst ontmoet hebben.
Intussen hadden de Sienezen
al diegenen van de Twaalf en van de adel, die wapens konden
dragen, uit de stad verbannen, in het bijzonder de
Piccolomini die aan Enea verwant waren. Toen ze echter
ontdekten hoe vriendelijk en mild de keizer was en dat
Enea de waarheid had gesproken, kregen ze opnieuw
bewondering voor hem en prezen hem als hun goede vader en
medeburger; ze riepen zijn verwanten terug, lieten hun
argwaan varen en wezen Enea aan als hun ambassadeur bij de
paus.
Toen de keizer de
ruggengraat van de Monte Cimino die boven Viterbo uitsteekt,
te paard had beklommen, ontbood hij Enea bij zich en zei:
“Kijk, we gaan naar Rome. Ik zie voor me dat u kardinaal
zult worden; en ook daar zal uw geluk niet halt houden: u
zult hoger stijgen, de zetel van de heilige Petrus wacht u.
Denk eraan dat u mij niet vergeet, wanneer u deze eer
bereikt hebt!” Enea antwoordde: “Ik streef noch naar het
ambt van opperherder noch naar dat van kardinaal.” “Toch zie
ik,” wierp de keizer tegen, “dat dit zal gebeuren.”
Enea vatte deze woorden op
als in scherts gezegd. Hij vertrok met de keizer naar Rome
en was daar de eerste onder zijn prelaten; toen de
kardinalen en de vooraanstaande burgers van de stad kwamen
groeten, antwoordde hij in naam van de keizer.
De keizer bracht de nacht
buiten de stad door, maar Enea werd bij de paus geroepen
die op zijn rustbed lag; Enea legde uit dat de
bedoelingen van de keizer goed en onveranderd waren; en dat
hij zich verwonderde dat men het woord van een zo groot
vorst in twijfel had getrokken. De paus sprak over de vele berichten die hij ontvangen had
en voegde er aan toe: “te
bang zijn schaadt minder dan te veel vertrouwen hebben.”
|
|
