De Francisco Sfortia eiusque origine et rebus gestis ac gloria rei bellicae singulari.

Paucis post diebus Franciscus Mediolanensium dux affuit, belli domique clarus. - Sfortias Attendolus pater eius fuit, apud villam, cui Cotiniola nomen est in Emilia, tenui censu et modicis parentibus ortus, qui paterna rura relinquens in militiam profectus ad Brolium Brandolinum Foroliviensem, egregium sui temporis copiarum ducem se contulit; at cum equis armisque careret, sordida mulionis arte prima stipendia meruit, et paulo post inter calones receptus cum egregiam in quodam certamine navasset operam, equestri militia ornatus est. Erat praestanti corpore vir, militari facundia praeditus, manu promptus, praesenti animo atque ingenio versatili; qui cum excelleret inter equites aetatis suae, multaque rei militaris insignia edidisset facinora, Brolio mortuo non paucis copiis praefectus est.

Prima eius incrementa apud marchionem Estensem fuerunt, cum Ottonem Parmensem, clarum in armis ducem dolo captum apud Riveriam interfecisset; de qua re celebre carmen extat, quod in hanc usque diem vulgo cantatur. Militavit et in regno Siciliae sub regina Iohanna adversus Alfonsum regem, Troiamque et alias nonnullas civitates in Apulia tenuit. Martino quoque pontifici maximo stipendia fecit vexillifer Ecclesiae declaratus. Sed dum Braccium Perusinum, Romani pontificis ac reginae Iohanne hostem persequitur, in flumine, quod Piscariam vocant, periclitanti puero opem ferens submersus est; cadaver eius nusquam repertum.

Adolescens Franciscus, eius filius in castris agens magna indole repertus mox paterni exercitus concordi militum voto ducatum accepit. Ferunt ex concubina natum, saepe ab astronomis et qui genetliaci vocantur, patri commendatum, quoniam dux clarissimus evaderet, Sfortiamque saepe dicere solitum: ,,Franciscus, si vixerit, et virtutem et fortunam meam superabit. Siquidem eorum iudicio, qui astrorum cursus metiuntur, nativitatem eius tam benigna sidera invenerunt, ut regnum ei et maxima quaeque portendant."

Occupaverat per id tempus Braccius Perusinus patriam suam, Asisium; Tudertum multasque civitates Ecclesiae Romane ademerat, et Aprutiorum caput, Aquilam magnis copiis obsessam tenebat, brevique potiturus urbe et infestis signis Romam petiturus ferebatur. Quod veritus Martinus pontifex conducto milite obsessis opem ferendam censuit; dux copiarum Franciscus designatus est, vix quatuor et viginti natus annos. Commisso proelio diu Marte dubio pugnatum; ad extremum cum cedere suos Braccius animadverteret, ex pugna dilapsus fuga salutem quaerere conatus est; sed cognitus a suis civibus, qui patria eiecti Ecclesiae militabant, ex fuga retractus ad Franciscum victorem in castra relatus ex vulnere, quod fugiendo acceperat, mortem obiit. Cadaver eius Romam vectum - ut ante diximus - apud Sanctum Laurentium extra muros Urbis in agro cum bestiis sepulturam obtinuit; quamvis paulo post defossum Eugenio permittente in patriam fuerit translatum. Crevit hac victoria mirum in modum Francisci nomen, qui a Philippo Mediolanensium duce vocatus diu sibi adversus Venetos militavit, et Blancam, eius filiam, ut sibi desponderetur, obtinuit; quam cum ducere pro suo arbitrio non posset - nam Philippus id matrimonium in dies suspendebat -, ab eo tandem defecit. Erant eo tempore Fiorentini simul et Veneti foedere iuncti; Philippus utrunque populum armis urgebat.

Francesco Sforza, zijn afkomst, daden en buitengewone roem als veldheer.

Enkele dagen later verscheen Francesco, hertog van Milaan, vermaard in oorlog en vrede.[1] Zijn vader, Sforza Attendolo, was geboren in het plaatsje Cotignola in Emilia als zoon van arme en bescheiden ouders. Hij verliet de akkers van zijn vader om als soldaat zijn geluk te beproeven en voegde zich bij Broglio[2] (en) Brandolino van Forlì,[3] destijds een uitstekend kapitein. Maar paarden en wapens had hij niet en dus kwam hij de eerste jaren in het leger aan de kost met het nederig beroep van muildierdrijver. Wat later werd hij als schildknaap toegelaten en nadat hij zich in een veldslag had onderscheiden, werd hij bevorderd tot de cavalerie. Hij beschikte over een voortreffelijke lichamelijke conditie, was slagvaardig en begiftigd met militaire welsprekendheid, had een grote tegenwoordigheid van geest en een veelzijdig talent. Omdat hij uitblonk onder de ruiters van zijn tijd en kon bogen op talrijke militaire successen, kreeg hij na Broglio’s dood de leiding over een aanzienlijk troepencontingent.

Zijn eerste militaire prestatie verrichtte hij bij de markies van Este, toen hij de beroemde legerleider Ottoboni van Parma door een list gevangen had genomen en gedood bij Rubiera.[4] Daarover bestaat een beroemd lied, dat nu nog vaak wordt gezongen. Verder voerde hij een militaire campagne onder koningin Giovanna van het koninkrijk Sicilië[5] tegen koning Alfonso en nam Troia en verschillende andere steden in Apulië. Ook verleende hij zijn diensten aan paus Martinus, die hem de titel Gonfaloniere verleende.[6] Maar tijdens de achtervolging van Braccio van Perugia,[7] een vijand van de paus en van koningin Giovanna, verdronk hij in de rivier de Pescara bij een poging om een jongen van de dood te redden. Zijn lichaam is nooit teruggevonden.[8]

Zijn zoon Francesco, die zijn jaren als jongeman in het legerkamp had doorgebracht en blijk had gegeven van groot talent, kreeg volgens de unanieme wens van de soldaten weldra de leiding over het leger van zijn vader. Hij zou de zoon van een concubine zijn en dikwijls door astrologen en zogenaamde horoscooptrekkers zijn aanbevolen bij zijn vader, want er zou een befaamd veldheer in hem steken. Sforza heeft, naar verluidt, dikwijls opgemerkt: “Als Francesco blijf leven, zal hij mijn kwaliteiten en geluk overtreffen, tenminste wanneer zij, die de loop van de sterren meten, het bij het rechte eind hebben met hun oordeel dat de constellaties bij zijn geboorte zo gunstig stonden, dat het koningschap en het allerhoogste voor hem in het verschiet liggen.”

In diezelfde tijd had Braccio van Perugia zijn vaderstad Assisië in bezit genomen, Todi en veel andere steden aan de Kerk van Rome ontnomen en met een groot leger het beleg geslagen rond Aquila, hoofdstad van de Abruzzi; het gerucht ging dat hij op het punt stond de stad in te nemen en zou oprukken naar Rome. Hiervoor beducht had paus Martinus troepen aangeworven en besloten om de belegerden hulp te bieden. Als bevelhebber werd Francesco aangewezen, die toen nauwelijks vierentwintig jaar oud was. De strijd bleef lang onbeslist, maar toen Braccio merkte dat zijn manschappen op het laatst terugweken, glipte hij weg uit het gevecht en probeerde door te vluchten zijn leven te redden. Hij werd echter herkend door zijn eigen medeburgers, die uit hun vaderland waren verdreven en nu voor de Kerk vochten; zij grepen hem vast en namen hem mee naar het kamp van de zegevierende Francesco, waar hij bezweek aan de verwonding die hij tijdens zijn vlucht had opgelopen. Zijn lijk werd naar Rome gebracht, zoals wij eerder vermeld hebben, en werd op een veld samen met beesten begraven bij San Lorenzo buiten de muren. Later evenwel werd hij met toestemming van Eugenius opgegraven en naar zijn vaderstad overgebracht. Door deze overwinning groeide Francesco’s roem tot grote hoogte. Filippo, hertog van Milaan, nam hem in dienst en hij voerde lange tijd oorlog tegen de Venetianen. Hij werd verloofd met Filippo’s dochter Bianca; toen hij haar echter niet mocht huwen op het moment dat hij dat wenste – want Filippo stelde het huwelijk steeds maar uit – liet Francesco hem tenslotte in de steek. In die tijd waren de Venetianen en de Florentijnen bondgenoten en Filippo voerde tegen beide tegelijk oorlog.