Het uiteenvallen van Joegoslavië

Tot haar uiteenvallen in 1991 werd de Socialistische Federale Republiek Joegoslavië (SFRJ) bestuurd door een Federale Raad, bestaande uit vertegenwoordigers van de (acht) constituerende republieken en provincies. Terwijl de delen een grote autonomie genoten in binnenlandse aangelegenheden bleven defensie, buitenlandse zaken en buitenlandse economische betrekkingen tot de verantwoordelijkheid van de Federatie behoren. De Federale Raad koos uit haar midden de president. De parlementen van de afzonderlijke deelrepublieken kozen hun eigen president. In 1990 werd in de deelrepubliek Kroatië Franjo Tudjman na een nationalistische verkiezingscampagne tot president gekozen. Op 25 juni 1991 riepen Slovenië en Kroatië de onafhankelijkheid uit.

De spanningen tussen Kroaten en Kroatische Serviërs in de Krajina namen in de loop van 1990 toe. De Kroatische Serviërs meenden te worden gediscrimineerd. In februari 1991 riepen de Kroatische Serviërs de ‘autonome Servische Regio Krajina’ uit. De daaropvolgende schermutselingen leidden begin juli 1991, na de onafhankelijkheidsverklaring van Kroatië, tot een oorlog tussen de Kroaten enerzijds en de Kroatische Serviërs en het SFRJ-leger (JNA) anderzijds. Op 19 december 1991 riepen de Kroatische Serviërs de 'Servische Republiek Krajina' uit, die de Servische gebieden in Kroatië, de Krajina en Oost- en West-Slavonië, verenigde en bijna de helft van het Kroatisch territorium besloeg.

Oorsprong UNPROFOR

Op 3 januari 1992 kwam het tot een wapenstilstand tussen het JNA en het Kroatische leger. Het plan-Vance dat de basis vormde van de wapenstilstand, voorzag in een VN Protection Force (UNPROFOR) in de Krajina en in Oost- en West-Slavonië: de United Nations Protected Areas (UNPA’s), bestaande uit 14.000 man. Doel van de aanwezigheid van UNPROFOR was de UNPA’s te demilitariseren, de buitengrenzen van Kroatië te waarborgen en de terugkeer van ontheemden en vluchtelingen te effectueren.

Met resolutie 743 van de VN-veiligheidsraad van 21 maart 1992 werd UNPROFOR in het leven geroepen en trad in beginsel op in Kroatië. Met resolutie 758 van 8 juni 1992 werd het operatiegebied later uitgebreid naar Bosnië en Herzegovina. In beginsel had UNPROFOR tot taak verdere escalatie van de oorlog te voorkomen en voorwaarden te scheppen voor vredesbesprekingen. Later werden UNPROFOR-troepen ook ingezet voor het beveiligen van zogenaamde "safe areas" ("veilige gebieden").

Nederlandse bijdrage in Bosnië

Eind 1992 besloten de Nederlandse en Belgische regering om een gezamenlijke transporteenheid naar Bosnië te sturen. Deze zou de ruggengraat van de humanitaire hulpverlening van UNPROFOR moeten worden. Het 1 (NL/BE) VN Transportbataljon, bestond aanvankelijk uit twee Nederlandse transportcompagnieën van elk 170 man, één Belgische transportcompagnie van 100 man en een Nederlandse staf, staf- en verzorgingscompagnie van in totaal 120 militairen. Het bataljon werd in de Bosnisch-Kroatische plaatsen Busovaca en Santici gestationeerd. De militairen verrichten hun werkzaamheden onder zeer moeilijke omstandigheden, omdat de strijdende partijen herhaaldelijk het vuur openenden op de vrachtwagens. Ook werd de kampementen, die zich in de frontlinie van de strijd tussen de Bosnische Kroaten en moslims bevonden, met een zekere regelmatig getroffen door afzwaaiers. Dit was vooral tussen april 1993 en februari 1994 het geval. (Zie de brief aan de Tweede Kamer hiernaast  - met dank aan Joop Protzman)

UNPROFOR vervangen

Eind 1994 rechtvaardigde een geringere transportbehoefte de terugtrekking van één Nederlandse compagnie. Het resterende deel van het bataljon fuseerde met het Support Command in Lukavac tot een nieuw 1(NL/BE) VN Logistiek en Transportbataljon. Deze reorganisatie kreeg eind maart 1995 haar beslag. In maart 1995 werd UNPROFOR omgedoopt tot UNCRO (United Nations Confidence Restoration Operation).

Resumerend

In totaal leverde Nederland 9753 militairen aan UNPROFOR. Tijdens de uitvoering van hun taken voor UNPROFOR kwamen 7 Nederlanders om het leven, waarvan twee door directe gevechtshandelingen. De eerste Nederlandse dode was een militair van 1(NL/BE)VN Tbat. Op 18 februari 1993 verloor de 22-jarige korporaal der eerste klasse Petrie Crijns haar leven bij een noodlottig verkeersongeval.