MEDISCHE BEGELEIDING BIJ (INTER)NATIONALE EVENEMENTEN


Inleiding
In de begeleiding van de topsportploegen of -evenementen wordt de bijdrage van een arts steeds vaker gewoon gevonden, waarbij onderscheid gemaakt kan worden tussen wedstrijd- en teamartsen.
Bij sommige wedstrijden of evenementen is een wedstrijdarts verplicht aanwezig (bijv. boksen). Je zou kunnen stellen, dat het gelet de inspanningen op sportief en financieel gebied ook onverantwoord en ondenkbaar is, dat een sportploeg zonder teamarts en een goed voorbereide medische begeleiding naar een land met verhoogd risico vertrekt om aan wedstrijden op wereldnivo deel te nemen.
De teamarts zal met allerlei medische (huisartsgeneeskundige) problemen gekonfronteerd worden, terwijl de wedstrijdarts in het algemeen slechts met akute klachten te maken krijgt. De wedstrijdarts moet de medische verzorging van zowel atleten als toeschouwers organiseren. De teamarts heeft daarnaast in de voorbereiding van het seizoen, wedstrijd en reizen met de screening van sporters en begeleiders te maken en moet profylactische maatregelen nemen om infecties te voorkomen.
De teamarts zal een groot assortiment medicamenten met zich meenemen. Een aantal basale preparaten zullen nooit mogen ontbreken. Doping geduide middelen mogen er niet inzitten, tenzij het specifieke medicamenten voor noodgevallen betreft. De samenstelling van de artsentas van zowel wedstrijd- als teamarts is afhankelijk van de reisduur, de plaats van de wedstrijd, het type sport, en het aantal deelnemers en/of toeschouwers.
Elke sport heeft z'n karakteristieke risico, waar de arts rekening mee moet houden. Acute letsels, chronische letsels, hitte, dehydratie, koude, voeding, etc. vragen een eigen speciale benadering. De arts zal verder op elk probleem moeten rekenen, zoals dat in een algemene huisartsenpraktijk kan voorkomen.
Probleemgewijs zullen diverse mogelijkheden van uitrusting en medicamenten worden beschreven.

Evenementen en toernooien
De wedstrijdarts draagt verantwoordelijkheid voor de uitvoering van de eerste hulp ter plaatse en eventueel transport naar ziekenhuizen.
In elk land zal dit op eigen wijze geschieden. Derhalve zullen de teamartsen uit het buitenland van de regels en bijzondere afspraken op de hoogte gesteld moeten worden.
In de voorbereidingsfase zal vastgesteld moeten worden, welke vaccinaties verplicht danwel aanbevolen zijn.
Het medisch team moet worden samengesteld, evenals een officiele doping controle commissie, waarvoor ook sekse determinatie aan de orde kan zijn. Faciliteiten voor fysiotherapie, tandartsenhulp moeten geregeld worden.
Regels voor de werkwijze van teamartsen, bij diverse sporten strak gereglementeerd, moeten worden uitgevaardigd.
Voor aanvang van de wedstrijden moet tenminste een bespreking plaatsvinden, waarin alle regels voor medische verzorging en
dopingcontrole doorgesproken worden. Eventueel kan een seminar gehouden worden over deze en aanverwante zaken.
Alhoewel dit uiteindelijk sterk afhankelijk van het type sport is, kan als leidraad aangehouden worden, dat 1 arts en 4 paramedici nodig zijn op 250 deelnemers en 1 arts met 1 of 2 paramedici op 10,000 toeschouwers [Kujala, 1988].

Voor deelnemers en toeschouwers moeten gescheiden faciliteiten gemaakt worden. Uitrusting voor cardiopulmonale resuscitatie en andere noodmaatregelen is obligaat. Hetgeen de aanwezigheid van een defibrillator, zuurstof, injectie-middelen, intubatie-sets en medicamenten inhoudt. Voldoende middelen voor behandeling van allergische reacties, open verwondingen, sportletsels en eventueel warmtestuwing of koudeletsels moeten voorhanden zijn, zoals medicamenten, hechtmiddelen, spalkmateriaal, koel- en bandagemiddelen, eventueel ventilatoren en dekens.
Onder de toeschouwers kunnen zich gevallen voordoen van flauwvallen, hoofdpijn, schaaf- en snijwonden, maar er kan ook van misbruik van alcohol en drugs sprake zijn. Ook dat moet opgevangen kunnen worden.

Seizoensperikelen
De teamarts zal naast puur medische problemen ook met technische zaken en beschermende maatregelen van doen hebben. In de training moet gewaakt worden voor overtraining, acute en chronische letsels en andere (besmettelijke) ziekten, waarbij niet alleen curatief, maar vooral preventief gewerkt moet worden.
Systematisch sportmedisch onderzoek in het begin van het seizoen moet uitgevoerd worden om risico's in te schatten. Gebruik van eventuele medicamenten moet afgestemd worden op de dopingregelementen. Er moeten afspraken gemaakt worden, wie in voorkomende gevallen met de pers zal praten over medische problemen, de sporter, de trainer of de arts.

Infectie profylaxe
De noodzaak tot het bijwerken van de vaccinatie-status is afhankelijk van de omstandigheden ter plaatse en de vaccinatie-eisen, die gesteld worden. Tetanus, hepatitis, tyfus, gele koorts en malaria zijn algemeen bekend. Inenting tegen cholera is zelden nodig. Nog minder verspreid zijn encefalitis en rabies.
Tegen de verspreiding van rhino-virussen helpt bij vliegreizen alleen het separeren van besmette personen.
Tegen reizigers-diarree kan eventueel preventief doxycycline, cotrimoxazol of bismuth gebruikt worden, alhoewel met bijwerkingen van deze middelen rekening gehouden moet worden. De profylaxe door middel van lactobacillen is wellicht minder effectief, maar kent geen bijwerkingen. Niettemin zijn een goede hygie"ne en selectie van voedsel en drinkwater van beslissend belang om desondanks problemen te vermijden [zie Mossel].
De selectie van voedsel zal tot een onevenwichtige samenstelling kunnen leiden, hetgeen de toepassing van multi-vitaminenpreparaten zinvol maakt.

Gezondheids-screening
Voor elk seizoen en elke buitenlandse trip is een screening van de spelers zinvol. Naast anamnese en lichamelijk onderzoek kunnen diverse laboratoriumbepalingen nodig zijn. Voor aanvang van buitenlandse trips moet de screening van begeleiders ook niet vergeten worden.

Ethische aspecten
De teamarts moet er zich op voor bereiden, dat bij of na blessures beslissingen genomen moeten worden, welke een conflict opleveren tussen sportieve belangen en verantwoorde medische behandeling.
Ook de confrontatie met het gebruik van doping geduide middelen en de gevaren die dit in sportief en medisch opzicht met zich mee brengen dient vooraf ingekalkuleerd te worden.
Uitrusting en medicamenten
Aan de hand van een lijst gebaseerd op ervaringen in de sportmedische begeleiding worden door de begeleidend arts alle noodzakelijk geachte medicijnen en instrumenten in de benodigde hoeveelheden aangeschaft (tabel). De hoeveelheden zijn afhankelijk van de lengte van de trip, de plaats van bestemming, de tak van sport en het aantal deelnemers en begeleiders.
Daarmee kunnen naar verwachting alle voorkomende ziektes afdoende behandeld worden, of althans de behandeling daarvan gestart worden, zonder een beroep te hoeven doen op locale voorzieningen [Hendriks, 1987].
De groepsindeling van de aangegeven medicamenten heeft eveneens practisch nut. Het is verstandig de medicamenten in de koffer zodanig in te delen, dat de verschillende groepen apart zitten. Bij gebruik van
meerdere koffers kan een onderscheid tussen voorraad en actueel gebruiksmateriaal gemaakt worden.
De houdbaarheid van deze middelen, vooral van ampullen, is door frequente wisseling van temperatuur beperkt, zodat voor elke reis danwel frequent een nieuwe set moet worden samengesteld. Een checklist is dan zeer nuttig [Vink, 1988].
Het is gebruikelijk de verzorger van voldoende eerste hulpmiddelen te voorzien. Vaak zal deze ook enkele eenvoudige medicamenten bij zich willen hebben.

Sport-specifieke regels
Het gebruik van tapes, tapebandages, braces en andere beschermingsmiddelen of uitrustingstukken is in diverse sporten aan strikte regels gebonden. Dat geldt ook voor het consulteren van de arts tijdens de wedstrijd.
Ook het verstrekken van voedsel en vocht kan meestal niet ongelimiteerd plaatsvinden.

Sport-specifieke problemen
Bij de meeste spelsporten moet de behandeling van acute letsels rekening gehouden worden. Voor spier- en bandletsels is de zogenaamde ICE-behandeling meestal afdoende. Soms kan een snelle behandeling van bloedende wonden hervatten van de wedstrijd mogelijk maken.
Bij lange afstandwedstrijden zullen maatregelen ter bestrijding van warmte- of koudeproblemen voorbereid moeten worden.
Bij gevechtsporten moet men op specifieke letsels rekenen, zoals steekwonden en cerebraal letsel.
Dat geldt o.a. ook voor de paardesporten en motorische snelheidssporten.

Voedings- en vochtproblemen
Onder warme omstandigheden en bij lange afstandwedstrijden zullen speciale voedingspreparaten gebruikt worden. Vloeibare voeding en sportdranken in standaard verpakkingen zijn het veiligst in gebruik. Bij het aanmaken van dergelijke middelen is een strikte hygiene vereist.

LITERATUUR
[1] Kujala U.M. et al, Equipment, Drugs and Problems of the competition and team physician, Sports Medicine 1988; 5: 197-209.
[2] Hendriks E.R.H.A., Reisapotheek, in Backx F.J.G. Sportmedische Advisering bij Sport in het Buitenland, NISGZ publicatie nr 26; 90-104, 1987.
[3] Vink-Stephan J.J., De houdbaarheid van geneesmiddelen met speciale aandacht voor de dokterstas en de apotheek van de apotheekhoudend huisarts, Ned Tijdschr Geneeskd 1988; 132: 804-805.

Aanbevolen Inhoud artsentas bij sportevenementen.

Medicamenten

Analgetica: een lichte pijnstiller, een zwaardere pijnstiller; een ontstekingsremmer.
Hypnotica en sedativa: een tranquillizers, een slaapmiddel, een spierontspanner.
Lokaal anaesthetica: lang- en kortwerkend.
Anti-infectie preparaten: smalspectrum-, breedspectrum-penicilline, nitrofurantoine, doxycycline, bicilline, cotrimoxazol.
Longen-, luchtwegmiddelen: een mycolyticum, een bronchodilatator, een spasmolyticum.
KNO, bovenste luchtwegen: neusdruppels, een hoestmiddel, een antihistaminicum.
Spijsvertering en stofwisseling: een spasmolyticum, stoppende middelen, laxantia, een antibraakmiddel, een antacidum, een spijsverteringshulpmiddel, een waterzuiveringsmiddel.
Zintuigen: oor- en oogdruppels en zalven.
Huidpreparaten: muggenolie, diverse zalven.
Systemische hormoonpreparaten: kort- en langwerkend.
Overige preparaten: een middel bij hoogteziekte, middelen bij aambeien, reisziektemiddelen, middelen bij migraine, vaccinaties, morning-after-pillen, anti-malariamiddelen.
Infuusmiddelen en hartset met diverse ampullen.

instrumentarium

chirurgische doos (steriel): naaldvoerder, hechtmateriaal, schaar, pincetten, mesjes met houder;
hulpmiddelen: hechtkit, wegwerpspuiten 2 en 10 ml, naalden, steriele handschoenen, stuwband, mayo tubes.
diagnostische middelen; bloeddrukmeter, stetoscoop, otoscoop, thermometer, tongspatels.
verbandmiddelen: snelverbanden 1 en 3, oogverband, hydrofielgaasjes (steriel), hydrofielwindsels, cambriczwachtels, watten, pleisterverband, butterflies, kleefpleister, bandafix 1 en 2, driekante doeken, elastische zwachtels, duoderm, eksteroogviltjes.
hulpmiddelen: verbandschaar, splinterpincet, betadine jodium, cetrimide 1%, spalken, isolatiedeken.
sportmiddelen: ijszakken, sporttape, adhesive bandages, inlegzooltjes.

. lijst met inhoud
. lijst met dopingmiddelen
. synopsis repertorium