De liefde voor de volkstaal

Op verschillende plaatsen geeft Stevin hoog op van de geschiktheid van het Nederlands (de Duytsche taal) als instrument ter verduidelijking van de "inhoudt des ghedachts". Bij voorkeur publiceert hij in het Nederlands en gangbare Latijnse wetenschappelijke termen vervangt hij door Nederlandse. In de tekst verschijnt dan gewoonlijk zijn Nederlandse term cursief gedrukt, terwijl in de marge het Latijnse equivalent wordt gegeven. Waar mogelijk gebruikt Stevin een bestaand woord met dezelfde betekenis, maar indien nodig vormt hij nieuwe woorden. Het is daarom niet altijd eenvoudig om precies aan te geven of een bepaalde term al bestond of door Stevin is gevormd. Zo geeft Kox (1980) het woord "wisconst" als woord waarvan we "vrij zeker weten dat Stevin het bedacht heeft", maar dit woord komt volgens het etymologisch woordenboek Van Wijk (1980) in deze betekenis al voor bij Kiliaen en diens boek verscheen al in 1574. Hoe het ook zij, feit is dat Stevin onze taal heeft verrijkt met een menigte woorden. We noemen er hier een paar:

Volgens Van Wijk (1980) komt dit woord al in het Middelnederlands voor, maar heeft het door Stevin brede ingang gevonden.
aftrekken: Volgens Van Wijk (1980) door Stevin ingevoerd als letterlijke vertaling van het Latijnse subtrahere.
evenredig: Stevin gebruikt overigens: everednich, evenredenheyt.
delen: Deze term zullen we ook tegenkomen in "De Thiende".
wortel: Ook deze term komt een aantal malen voor in "De Thiende".
meetconst
evenwijdig
omtrek: Van Wijk (1980)
stelling: Van Wijk (1980) vertaling van "propositio"
toppunt: Van Wijk (1980): vertaling van "punctum verticale"

Een aantal nieuwvormingen van Stevin heeft het niet gehaald of is weer in onbruik geraakt. Kox (1980) geeft als voorbeelden "brantsne" voor parabool, "werf" voor quotient en "uytbreng" voor produkt. Dat woord "uytbreng" komen we ook in De Thiende een paar keer tegen. Daar zien we ook de term "Soomenichmaal" voor quotient. Ook deze term is niet in algemeen gebruik geraakt. Zelf kunnen we aan dit lijstje van voorstellen die het niet gehaald hebben, nog toevoegen de aanduiding teerlincxwortel voor de derdemachts wortel (blz 21 van Stevin's tekst). De aanduiding "viercanten wortel" heeft het daarentegen wel overleefd, zij het met een kleine wijziging.

Stevin's streven naar taalzuiverheid moet gezien worden in het licht van de strijd tussen de oude middeleeuwse wetenschap en de nieuw opkomende natuurwetenschappen die sterk leunde op de praktische ervaring van ervaren ambachtslieden.

Terug naar vorige blad

Terug naar Stevin's honkblad