EEN
VERSLAG VAN J.VERMEULEN OVER
HET
IJSBREKEN
VAN RIJKSWATERSTAAT IN JANUARI 1941
verricht door de schepen
"JAN BLANKEN Jz" en "ZIJPE"
IJsbreken in de volgende rivieren : Beneden Merwede, Boven
Merwede,
Waal, Nieuwe Merwede, Dordtse Kil, Afgedamde Maas, Hollands Diep,
Volkerak, Haringvliet en Spui
(bewerkt door Jan Lafeber - eerder
gepubliceerd in het
periodiek van
de Vereniging de Binnenvaart - februari 2000)
Rapport inzake
ijsbreken van de ijsbrekers "Jan Blanken
Jz" en
"Zijpe" door J.
Vermeulen (1)
|
 |
Maandag 6 Januari 1941
Heden morgen te 9.30 uur zijn de ijsbrekers "Jan Blanken Jz" en de
"Zijpe" van Gorinchem vertrokken naar Zaltbommel met het doel de rivier
de Waal open te houden. Na het vertrek van het steiger hebben de
ijsbrekers
eerst het ijs in de haven tot de sluis open gebroken, daar de
Rijkswaterstaatboot
"Merwede" achter in de haven wilde gaan liggen, voor een veiliger
ligplaats. Daarna de rivier opgevaren en gezien, dat de rivier minder
overdekt was
met drijfijs, maar het ijs was zwaarder. Te Zaltbommel aangekomen en
teruggekeerd
te 12.30 uur en te Gorinchem gemeerd om 14 uur.
Dinsdag 7 Januari
1941
Hedenmorgen om 9.30 uur zijn de ijsbrekers "Jan Blanken Jz" en de
"Zijpe"
van Gorinchem vertrokken om de rivier de Waal open te houden. De rivier
opgevaren tot aan Vuren en gezien dat de rivier nog minder overdekt was
met drijfijs dan de vorige dag, maar het was zwaarder. Bij Vuren
teruggekeerd
daar al het ijs goed drijvende was, met bestemming om over de Beneden
Merwede
naar Dordrecht te varen.
Op de Beneden Merwede gekomen zijnde nabij kmr 962 zat het ijs vast
en na nog 1 km doorgebroken te zijn, zijn de ijsbrekers teruggekeerd
daar
er voor stroom geen doorkomen aan was en over de Nieuwe Merwede en de
Dordtsche
Kil. In Dordrecht gekomen. Op de Beneden Merwede hebben de ijsbrekers
toen
ijs gebroken tot ongeveer kmr 974 en zijn daarna bij machinefabriek
Koopman
om 20 uur gemeerd om daar de nieuwe stuurkettings van de ijsbreker "Ch.
Brunings" te laden en nachtrust te houden.
|
|
Woensdag
8 Januari 1941
Heden morgen zijn de
ijsbreker
"Jan Blanken Jz" en de "Zijpe" na de
stuurkettings van de "Brunings" geladen te hebben om 9 uur gaan breken
tusschen kmr 978 en 977 op de Oude Maas tusschen de Dordtsche bruggen
en
het Zwijndrechtsche veer daar dat gedeelte vast zat. Om 10.15 uur tot
de
ontdekking gekomen dat van de ijsbreker "Jan Blanken Jz" de spie van
het
kwadrant en de roerkoning uit zijn spiebaan was geslagen en het
kwadrant
op twee plaatsen gescheurd. Bij machine fabriek Koopman aangekomen om
10.45
uur om te repareeren. De "Zijpe" heeft onder leiding van de
"Siberië" den dag verder
gebroken. Na de reparatie is de "Jan Blanken" om 17.15 uur weer gaan
breken
bij de andere ijsbrekers op de Beneden Merwede in de richting
Dordrecht. Onder de Dordtsche bruggen nog wat vast ijs aan de rechter
oever
losgebroken
en daarna terug gekeerd naar de Bomhaven te Dordrecht en daar gemeerd
om
19.15 uur, eveneens de "Zijpe".
|
 |
Donderdag
9 Januari
1941
Hedenmorgen om 8 uur is de
ijsbreker
"Jan Blanken Jz" van Dordt
vertrokken
naar Gorinchem. In de Dordtsche Kil was het
open water. Nieuwe Merwede
en Boven Merwede tot ongeveer 5/10 overdekt met zwaar drijfijs.
Te
Gorinchem
om 12 uur, vertrokken om 12.25 uur over de Nieuwe Merwede Dordtsche Kil
naar Dordt aankomst te Dordt bij de pontonnierskazerne om 15.15 uur.
In
de Dordtsche Kil licht gevroren ijs tot kmr 983 daarna tot kmr 978
zwaar
ijs en tot het Zwijndrechtsche veer middelmatig drijfijs.
Vertrokken
van
Dordrecht om 15.35 uur met de Hoofding. v. Spanje en de Techn.
hoofdambt.
De Vlieger naar de Beneden Merwede om ijs te breken.
Begonnen met
ijsbreken
om 17.30 uur van de haven van Sliedrecht tot kmr 967.
Teruggekeerd naar
Dordt en gemeerd in de Bomhaven om 19.45 uur.
Vrijdag
10 Januari 1941
Heden
morgen om 8.30 uur is de ijsbreker "Jan Blanken Jz" van Dordt
vertrokken en in het Mallegat gaan breken tot de zeehaven van
Dordrecht,
daar dat gedeelte van kmr 978 tot 980 vast zat. Om 9.50 uur opgevaren
naar
de Beneden Merwede en begonnen bij de Sliedrechtse brug om 10.30 uur
daar
een gedeelte van ongeveer 1 km boven de brug van de linkeroeverzoom
overgezakt
was naar de rechteroever. Doorgevaren om 10.45 uur de Beneden Merwede
op
tot kmr 967 en daar begonnen met breken om 11.15 uur en doorgebroken
tot
Hardinxveld en daar de Beneden Merwede toen open was en dik van de mist
is er te Werkendam gemeerd om 18.30 uur.
|
|
 |
Zaterdag
11 Januari 1941
Heden
middag is de ijsbreker "Jan Blanken Jz" wegens dikke mist om
14 uur van Werkendam vertrokken naar de Moerdijk.
De Nieuwe Merwede was ongeveer voor de helft bedekt met drijfijs, bij
het huis den Deen werd het overdekt maar alles was drijvende. Voor de
haven
van Moerdijk moest een strook ijs van ongeveer 150 m breedt gebroken
worden
om in de haven te komen. Daarna gemeerd en kolen geladen te 16 uur.
Zondag
12 Januari 1941
Vertrokken van Moerdijk hedenmorgen de ijsbreker "Jan Blanken Jz" om
9 uur, om de Dordtsche Kil open te breken. Begonnen bij kmr 988 tot kmr
987 daarna open water tot kmr 981, gebroken tot kmr 976. Het ijs in de
rivier was toen drijvende met de ebstroom mee. Van kmr 976 op de
Beneden
Merwede tot kmr 964 open water en daarna weer ijs gebroken tot ongeveer
kmr 961.
Om 15.35 uur teruggekeerd naar Hooikade te Dordt en gemeerd in de
Bomhaven
om 17.15 uur.
|
|
Maandag
13 Januari 1941
Hedenmorgen
is de ijsbreker "Jan Blanken Jz" om 8.30 uur vertrokken
van de Bomhaven naar het einde van de Dordtsche Kil. Het ijs in de
rivier
zat vast met enkele open plaatsen er in. Teruggekeerd en het ijs
losgemaakt
tot de Dordtsche bruggen. Het ijs boven de bruggen ging toen drijven.
Enkele
malen geprobeerd boven de bruggen te komen maar dat gelukte niet. De
"Jan
Blanken" dreef met het ijs weer terug onder de bruggen door. Om 11.15
uur
gemeerd aan de groenteveiling en getelefoneerd. Vertrokken om 11.50 uur
met de Tech. hoofdambt. De Vlieger en toen ging het ijs in de rivier de
Oude Maas weer vast zitten, daar de nauwte van het Mallegat het niet
lozen
kon. Doorgebroken van de bruggen naar het Mallegat en weer terug naar
de
bruggen, daar het toen beneden de bruggen weer drijvende was. Boven de
bruggen gebroken daar het daar nog vast zat, maar brekende kwam ook dat
gedeelte los en konden we doorbreken tot het Zwijndrechtsche veer waar
het open water was. Na nog velden ijs stuk gevaren te hebben zijn wij
om
13.30 uur naar de Pontonniers kazerne gevaren om Hoofding. v. Spanje te
laden. Daarna door het Mallegat naar de Zeehaven gevaren en om 13.45
uur
begonnen
met de zeehaven open te breken. De Zeehaven in het rond open gebroken
waar
het ijs een dikte had van + 15 cm en daarna weer door het Mallegat naar
boven gevaren om gezamenlijk met de andere ijsbrekers de Oude Maas open
te breken tot de Krabbegeul. Gemeerd om 16.10 uur aan de Buiten
Kalkhaven
voor verzameling. Vandaar vertrokken en gemeerd in de Bomhaven om 16.45
uur.
Dinsdag
14 Januari 1941
Hedenmorgen
is de ijsbreker "Jan Blanken Jz" van de Bomhaven vertrokken
om 9 uur met bestemming de Dordtsche Kil open te breken. De rivier zat
vast vanaf het boveneinde van het Mallegat tot het beneden einde van de
Kil. Aan het beneden einde van de Kil begonnen met open maken en de
ebstroom
voerde het ijs het Hollandsch Diep af. Doorgebroken tot kmr 980 waar al
het ijs toen al drijvende was. Naar de Kalkhaven gevaren en daar
getelefoneerd
om 11.30 uur. Vandaar weer door het Mallegat en de Kil gevaren tot het
Hollandsch Diep. Op het Hollandsch Diep weinig drijfijs. Door de Kil en
het Mallegat het ijs fijn gevaren en daarna naar de Kalkhaven gevaren
om
te telefoneren te 14 uur. Vandaar vertrokken en gemeerd in de Bomhaven
te 14.30 uur.
|
Woensdag
15 Januari 1941
In
de Bomhaven te Dordrecht op orders gewacht van 9 uur tot 16 uur.
Donderdag
16 Januari 1941
In
de Bomhaven te Dordrecht paraat geweest van 9.30 uur tot 16.30 uur.
Vrijdag
17 Januari 1941
Hedenmorgen
is de ijsbreker "Jan Blanken Jz" om 10.45 uur van de
Bomhaven
te Dordrecht vertrokken met bestemming de Dordtsche Kil open te breken,
daar het ijs voor Dordt en in het Mallegat en de Dordtsche Kil tot kmr
984 vast zat. Naar het eind van de Kil gevaren en tevens grote velden
ijs
stuk gevaren daar het ijs beneden kmr 984 net was gaan drijven. Van kmr
984 gebroken tot kmr 980 en toen doorgebroken tot aan de Dordtsche
bruggen
en daarna getelefoneerd. Om 14 uur vandaar vertrokken de ijsbreker "Jan
Blanken Jz" en de "Zijpe" die inmiddels was aangekomen naar kmr 980 om
daar verder op naar Dordt te breken. Doorgebroken tot 15 uur en daar al
het ijs dat tot kmr 976 zat los gebroken en doorgevaren om kolen te
laden
bij de Staatsmijnen te Dordrecht. De ijsbreker "Zijpe" is terug gegaan
naar de Dordtsche bruggen om de rivier aan de rechteroever ook vrij te
maken. Om 16 uur van de Staatsmijnen vertrokken en nog verder ijs fijn
gevaren voor Dordt en om 17 uur getelefoneerd. Vertrokken van Dordt om
17.30 uur met bestemming Moerdijk, aankomst te Moerdijk om 19 uur.
|
 |
|
|
Zaterdag
18 Januari 1941
Hedenmorgen
is de ijsbreker "Jan Blanken Jz" om 9 uur van de Moerdijk
vertrokken om de ijsbreker "Waal" in de Kil op te halen.
Om 9.50 uur bij kmr 982 teruggekeerd met de "Waal" om over de Nieuwe
Merwede en Boven Merwede naar Woudrichem te vaaren. In de Dordtsche Kil
een strook ijs losgebroken. Om 10.30 uur het H.
Diep opgevaren en velden zwaar ijs met velden nieuw gevormd stuk
gevaren. De dikte van het nieuw ijs was + 2 tot 4 cm alles drijvende.
Tot
Loevestein
gevaren maar alles was ook daar in orde. Terugvarende bij kmr 956 een
strook
ijs aan de rechter oever los gebroken van ongeveer 1 km lang en 110 m
breed. Bij kmr 957 en kmr 959 een strook zwaar ijs losgebroken, dat
opgeschoven
was van ruim 1 km lang en ongeveer 150 m breed aan de rechteroever.
Daarna
teruggevaren naar Moerdijk en gemeerd om 18.30 uur.
Zondag
19 Januari 1941
Hedenmorgen
is de ijsbreker "Jan Blanken Jz" om 9.30 uur van Moerdijk
vertrokken om over de Nieuwe Merwede en Boven Merwede naar Woudrichem
te
varen. Op het H. Diep tot de Jacomienplaat open water, daarna papijs
tot
kmr 974 en daarna gemengd met eenige schollen in het papijs. Tusschen
kmr
966 en 964 een strook ijs weggebroken van ongeveer 800 m lang en 60 m
breed
aan de linkeroever. Bij kmr 962 aan de linkeroever een strook ijs
weggebroken
van + 400 m lang en 50 m breed. Tusschen kmr 960 en 958 een strook ijs
van 10 à 15 m losgemaakt. Doorgevaren naar Loevestein en alles
in
orde bevonden. Het drijfijs op de Waal was + 0,2 van de rivier.
Teruggevaren
naar Moerdijk en gemeerd om 17 uur.
|
Maandag
20 Januari 1941
Hedenmorgen
is de ijsbreker "Jan Blanken" van Moerdijk vertrokken om
9 uur. Eerst het achterste gedeelte van de Moerdijkhaven open gebroken
daar er een motorboot van de Duitsche weermacht de haven uit wilde. Op
het H. Diep open water tot aan de Jacominplaat, daarna tot de
Ottersluis
voor 0,5 overdekt, daarna een kleine strook drijfijs van ongeveer 1/20.
Te Gorinchem getelefoneerd en vertrokken van Gorinchem om 12.15 uur
over
de Nieuwe Merwede naar de Dordtsche Kil. Begonnen met ijsbreken in het
Mallegat bij kmr 981 om 14.50 uur. Gebroken tot kmr 978. 500 en daar
alles
goed drijvende was en stuk gevaren teruggekeerd naar Moerdijk en
gemeerd
om 18 uur.
Dinsdag
21 Januari 1941
Hedenmorgen
zijn de ijsbrekers "Jan Blanken Jz" en de "Zijpe" om 9
uur van Moerdijk vertrokken om de Dordtsche Kil open te breken.
In de Kil varende tot kmr 984.200 open water daarna overdekt met fijn
drijfijs tot kmr 980 tot kmr 979. Verder open water. Ik ben met de "Jan
Blanken Jz" om 10 uur gaan telefoneren en om 10.30 uur weer gaan breken
in de Kil en het Mallegat tot 13 uur. De ijsbrekers zijn van 13 uur tot
14 uur gemeerd geweest aan de Buiten Kalkhaven. Om 14 uur zijn de
ijsbrekers
vertrokken met de Hoofding. van Spanje naar de Beneden Merwede. Om 15
uur
bij kmr 967 begonnen met breken en om 15.20 bij kmr 964 gekomen zijnde
terzijde van de rivier een veilige plaats opgezocht daar toen de rivier
met ijs afkwam. Om 15.45 was het drijvende ijs gepasseerd en zijn de
ijsbrekers
over de Nieuwe Merwede en de Dordtsche Kil naar Dordrecht vertrokken en
gemeerd in de Bomhaven om 18.30 uur.
|
 |
|
|
Woensdag
22 Januari 1941
Hedenmorgen
is de ijsbreker "Jan Blanken Jz" na getelefoneerd en kolen
geladen te hebben om 12 uur van Dordrecht vertrokken om de afgedamde
Maas
open te breken. Te Woudrichem begonnen met breken om 13.30 uur.
De breedte van de geul die gemaakt is bedraagt ongeveer 80 m tot de
schutsluis te Andel. De dikte van het ijs bedroeg daar van 10 tot 20
cm. Gemeerd in de sluis te Andel om 15.30 uur geschut en begonnen met
breken
buiten de sluis om 15.50 uur. Doorgebroken naar Heusden waar het ijs
een
dikte had van 5 cm tot 15 cm.
Terug brekende om de vaargeul breeder te
maken naar Veen en gemeerd aldaar om 18.30 uur.
Donderdag
23 Januari 1941
Hedenmorgen
is de ijsbreker "Jan Blanken Jz" om 9 uur gaan varen om
het gedeelte tusschen Veen en de schutsluis te Andel van de afgedamde
Maas
verder open te breken tot de vaargeul in het ijs een breedte had van
ongeveer
80 m. Daarna geschut te Andel om 11.30 uur en doorgevaren naar
Hardinxveld
om daar de haven open te breken bij de machinefabriek Holland en
daarmede
klaar om 14.45 uur. Naar Sliedrecht gevaren om daar de gemeentehaven
open
te breken, maar daar er al een geul in gebroken was door een ander
vaartuig
was het breken daar gauw gebeurd, want om 15.45 uur werd de tocht naar
Dordrecht voortgezet en aldaar in de Bomhaven gemeerd om 16.15 uur.
|
Vrijdag
24 Januari 1941
Hedenmorgen
is de ijsbreker "Jan Blanken Jz" om 9 uur van de Bomhaven
te Dordrecht vertrokken om de rivier het Spui open te breken. Om 10.20
uur bij kmr 995 begonnen met breken. Gebroken door het vaste ijs tot
kmr
1003.800. Daarna open water tot kmr 1004.900 en daarna weer vast ijs
tot
kmr 1007.800 waar het ijs zoo zwaar opeen geschoven was dat de "Jan
Blanken
Jz" na eenige malen geprobeerd te hebben er door te komen terug naar
Oud
Beierland is gegaan om te telefoneren. Het ijs dat dien dag gebroken
is,
had een dikte van ongeveer 5 tot 10 cm gladgevroren ijs en van 10 tot
20
cm het sneeuwijs, terwijl er nog eenige dammen in zaten. Getelefoneerd
om 14.45 uur en weer gaan breken om 15.30 uur om het ijs boven in het
Spui
klein te varen.
De "Jan Blanken Jz" heeft het Berengat open gebroken en daar al het
ijs voor Oud Beierland om 16.15 is gaan drijven en om 17.30 uur een
flink
vaartje had, is de "Jan Blanken Jz" om 17.30 uur te Oud Beierland
gemeerd. Het ijs in de rivier Spui is weer vast gaan zitten voor Oud
Beierland
om
18 uur.
|
Zaterdag
25 Januari 1941
Hedenmorgen
is de ijsbreker "Jan Blanken Jz" om 9 uur van Oud Beierland
vertrokken om de rivier het Spui open te breken.
Van Oud Beierland eerst gevaren naar kmr 995 om te zien of het
boveneinde
van het Spui open was. Teruggekeerd bij kmr 995 het Spui weer in daar
het
blank water was tot kmr 997.200. Van kmr 997.200 tot kmr 1003.150 zat
het
ijs vast, daarna open water tot kmr 1005. Van kmr 1005 gebroken tot kmr
1006.100 waar de "Jan Blanken" zulk zwaar ijs ontmoette dat hij er niet
door kon komen, daar in dat gedeelte ijsdammen zaten die op de grond
lagen. Van 10 uur tot 12 uur geprobeerd er door te breken, maar de "Jan
Blanken"
kon er niet door komen. Om 12 uur teruggebroken naar Oud Beierland om
te
telefoneren en vertrokken van Oud Beierland om 14 uur. Gemeerd in de
Bomhaven te Dordrecht om 15.30 uur.
|
 |
 |
Maandag
27 Januari 1941
Hedenmorgen
is de ijsbreker "Jan Blanken Jz" om 9 uur van Dordrecht
vertrokken met de Techn. hoofd ambt. De Vlieger om de vluchthaven van
Dinteloord
open te breken. in de vluchthaven begonnen met breken om 11 uur en de
haven
open gebroken om 11.30 uur. De dikte van het ijs was ongeveer 5 tot 10
cm. Om 12.30 van de vluchthaven te Dinteloord vertrokken naar het
Vuilegat.
Naar Dordrecht teruggekeerd om 14.15 uur en gemeerd te Dordrecht in de
Bomhaven om 17.15 uur.
|
Tot
zover deze weergave van het geschreven verslag van J.
Vermeulen
(in leven gezagvoerder bij rijkswaterstaat).
Het verslag is zo letterlijk mogelijk door mij gevolgd met inbegrip
van de toen gebruikte wijze van spelling.
N.b. voor de illustraties heb ik gebruik gemaakt van het fotomateriaal
van mijn schoonvader J. Vermeulen. De foto's dateren niet
noodzakelijkerwijs uit 1941!
Jan Lafeber
1. Naar
een geschreven
verslag
van J. Vermeulen (in leven gezagvoerder bij rijkswaterstaat).
2. Uit een
bijgevoegde
urenstaat
van de "Jan Blanken Jz" en van de "Zijpe" blijkt, dat beide schepen
ook
reeds op eerste en twee kerstdag van 1940 aan het ijsbreken waren.
|
