Alkoofwoningen
Reconstructie woninginterieur 1900.
Tentoonstelling 100 jaar wonen in Nederland, Beurs van Berlage, 23.12.00-04.03.01.
De woningen in de grote steden bestonden aan het
eind van de negentiende eeuw grotendeels uit alkoofwoningen. De woning bestond
uit één kamer waarin heel het gezin moest wonen: koken,
eten en slapen. Wanneer moeder nog thuisarbeid had aangenomen moest er ook worden gewerkt
Het slaapgedeelte kon bestaan uit bedsteden of het was hooguit
afgeschoten met een dun wandje: een alkoof. Het licht kon slechts vanuit
één zijde de woning binnentreden, en de alkoof had dus geen directe
belichting.
Wanneer de woning deel uitmaakte van een woonblok moest het toilet
gedeeld worden met alle families van de verdieping. Ook kon het toilet
zijn opgenomen in de kamer, zoals in de afbeelding hiernaast. Men moet
daarbij bedenken dat er geen rioolaansluiting was. Of het riool loosde op
het oppervlaktewater (de gracht) of er stond onder de houten
toiletzitting een emmer. Die emmer kon dan wekelijks worden
geloosd in de kar van de ophaaldienst. In Amsterdam werd die kar
treffend benoemd: "De kar van Boldoot"
"Krijg de keleire"
Het is duidelijk dat in het maatschappelijk klimaat van de negentiende
eeuw de eenvoudige mens "de keleire kon krijgen". Deze volkse
verwensing was ontleend aan de werkelijkheid: de kans op cholera was bij
de slechte hygiënische omstandigheden in de overbevolkte arbeiderswijken
niet gering. Luizen, bacteriën en ratten konden welig tieren. Tuberculose
was een nationale ziekte.
Dit leidde wel tot verontrusting bij de gegoede
burgerij. Besmettelijke ziekten trekken zich niets aan van
standsverschillen. Ook was men bezorgd over de normen en waarden. De
arbeider leefde in een uitzichtloze situatie. De sexuele moraal was niet
erg verheffend. Het loon werd vaak opgemaakt in de kroeg, en de
huisvrouw restte dan slechts een vrijwel leeg loonzakje. Voor de gegoede
burgerij was de aanblik van hongerende kinderen toch een aanslag op het
geweten. En het volk ging regelmatig de straat op om oproer te
veroorzaken. Dit alles werd door bezorgde burgers omschreven als
"De
Sociale Kwestie"
