Een veelbelovend project

PSALMEN VOOR NU

CD en Boek 'Totdat het veilig is. 16 psalmen' Als ik een enquÍte zou houden in mijn gemeente, welke liederen men het liefste zingt, dan zouden de psalmen met hun klassieke, Geneefse melodieŽn wel eens ergens onderaan kunnen eindigen. Ik houd van deze psalmen en probeer elke week twee verschillende op te geven. Dat neemt niet weg, dat de populariteit van deze psalmen relatief klein is en blijft. De berijmingen, hoe mooi ook, worden als moeilijk en ouderwets ervaren. De melodieŽn staan ver af van de moderne muziek. Soms zie ik bij wijze van spreken de gezichten betrekken bij de eerste klanken van het orgel.
In mijn gemeente worden in bepaalde diensten ook opwekkingsliederen gezongen, met de begeleiding van een combo, meestal uit de Evangelische Liedbundel. Ook dan zingen we psalmen, al zal menigeen zich daarvan niet bewust zijn. Meestal zijn maar enkele verzen van de psalm bewerkt, zoals in 'Als een hert dat verlangt naar water' (psalm 42), of 'Create in me a clean heart' (psalm 51). De selectie van psalmen is echter beperkt. Hooguit een derde van het psalmboek is in genoemde bundel terecht gekomen. Nu blijven ook in het Liedboek vele psalmen ongezongen, maar in principe kan ik daar als voorganger verandering in brengen.
De psalmen zijn mij lief, om te lezen, te overwegen en vooral ook om te zingen. Ik ben daarom erg blij met het project 'Psalmen van Nu', alleen al omdat zij het wagen de huidige impasse te doorbreken. Het project heeft drie ambities. In de eerste plaats wil de projectgroep de psalmen bewerken, zo dat ze qua tekst en melodie dicht bij de hedendaagse populaire muziekcultuur staan. Overtuigd van de rijkdom van het psalmboek wil de groep vervolgens alle psalmen op deze manier ter beschikking stellen. Tot slot heeft de projectgroep zich ten doel gesteld met de Psalmen voor Nu ook mensen aan te spreken die weinig of niets van Bijbel en geloof weten. Op de site http://www.psalmenvoornu.nl waren al enige tijd de psalmen 4 en 57 te lezen en te beluisteren. Ook hadden de dichters en muzikanten bij enkele presentaties al eens iets van hun probeersels laten horen. Ze haalden er zelfs het NOS Journaal mee. Nu heeft de groep in samenwerking met Uitgeverij Boekencentrum een volgende stap gezet. Vorige week verscheen Totdat het veilig is. 16 psalmen, een boekje met een CD. De presentatie vond plaats met een concert in Tivoli in Utrecht.

Verantwoording
Het boekje Totdat het veilig is, biedt een verantwoording van het project als geheel en van een aantal nieuw berijmde psalmen.
De projectgroep kiest er bewust voor het hťle psalmboek te berijmen. Ook minder aansprekende psalmen willen ze bewerken. Men wijst erop, dat bijvoorbeeld slachtoffers van (oorlogs)geweld met een heel andere bril naar de psalmen kijken dan anderen doorgaans geneigd zijn te doen. Berijmen betekent in het hedendaags Nederlands niet zonder meer dat het moet rijmen. PoŽzie is wat dat betreft in de afgelopen eeuw steeds vrijer geworden. Het doel is jongeren te bereiken, maar dat wordt ook wel weer gerelativeerd: 'onze doelgroep bestaat uit mensen die zijn opgegroeid met popmuziek. Maar de grote namen uit de naoorlogse popmuziek zijn inmiddels de zestig ruimschoots gepasseerd, hun oorspronkelijke publiek nadert de vijftig. Het zou best eens kunnen zijn dat onze doelgroep bestaat uit het grootste deel van kerkgaand Nederland.' En daar zijn jongeren in de minderheid. Ook elders valt een dergelijke voorzichtigheid te bespeuren. 'Een psalmberijming moet een paar decennia mee kunnen.' Een paar decennia: ligt de lat daarmee niet te laag? Of getuigt deze constatering van realiteitszin?
Wat de muziek betreft is een van de uitgangspunten dat de psalmen door een grote groep gezongen moet kunnen worden. Daarom wel rock,maar geen rap. Met rap lukt dat niet. De CD die bij het boekje is gevoegd, heeft meer dan illustratieve waarde. Het is namelijk de bedoeling dat de psalmen mede van CD worden geleerd. Daarin sluit het project aan bij een hedendaagse tendens. Popsongs worden op het gehoor geleerd. En niet alleen popsongs. Ook op de basisschool heeft het zingen van CD haar intrede gedaan. Het aardige van deze aanleermethode is, dat ook wat ingewikkelder ritmes tamelijk eenvoudig worden opgepikt. DJ's van populaire radiozenders hebben aangegeven, dat zij sommige psalmen prima geschikt vinden om te draaien. De projectgroep geeft echter ergens aan dat het uitdrukkelijk niet de bedoeling is met bepaalde psalmen uit deze berijming een gooi naar de Top 40 te doen.
De projectgroep is zich ervan bewust dat een nieuwe berijming niet alleen maar winst oplevert. Er is ook sprake van verlies. Wie verknocht is geraakt aan psalm 90 in de nieuwe berijming, gaat onherroepelijk in Psalmen voor Nu iets missen. Op p. 21 staan de oude en de nieuwe tekst naast elkaar.

    Bevestig wat de hand heeft opgevat,
    het werk van onze hand, bevestig dat.

En nieuw(er):

    Houd van ons, HEER, want dan komt alles goed:
    wat wij ook aanraken, wat wij beginnen, God.
    Houd van ons, HEER, want dan komt alles goed.

Zelf kwam ik op enkele plaatsen in deze nieuwe berijming het woord medelijden tegen. Ik had bijna als vanzelf de neiging daarvan dan toch tenminste iets als mededogen te maken. Maar dan zitten we, net als met erbarmen of ontferming direct weer in het geijkte, klassieke kerkelijke spraakgebruik. Winst en verlies. Het lijkt me goed bij het opmaken van de rekening Šlle aspecten, ook het eventuele enthousiasme voor deze aanpak, mee te nemen.
Voor de volledigheid: op de CD staan niet alleen voorbeeldnummers. Ook zijn er in PDF-file de muziek en tekst te vinden van deze (en nog enkele) nummers. Dat vergemakkelijkt het gebruik.

Kritiek
Ik gaf al aan vanuit mijn liefde voor de psalmen het project op voorhand al positief te willen bejegenen. Ik vind het daarom wel spijtig dat er ook enkele stevige uitglijders zijn gemaakt. Op p. 12 lees ik: 'Rooms-Katholieken zingen in hun zondagse eredienst traditioneel niet of nauwelijks psalmen.' De schrijver heeft blijkbaar nog nooit een missaal in handen gehad, of de bundel Gezangen voor Liturgie opgeslagen. In de hedendaagse praktijk is het aantal psalmen wellicht niet altijd even groot, per traditie zit de Rooms-Katholieke liturgie er vol mee. Op de volgende pagina wordt stigmatiserend gesproken over vrijzinnigen en geschreven over 'Huub Oosterhuis, die psalmen zo bewerkt dat ze acceptabel zijn voor vrijzinnig geloven.' Wat dat precies betekent, wordt niet duidelijk. In de bundel Vijftig psalmen waar Oosterhuis aan mee heeft gewerkt, lees ik in psalm 137 de aanstootgevende regel 'Ik zegen hem die jouw kinderen grijpt en te pletter slaat tegen de rotsen.' Ik wil beslist niet ontkennen, dat er in deze bundel ook andere voorbeelden te geven zijn. Enige nuance is alleen wel op zijn plaats!
Wie het boek tezamen met de CD ineens aanschaft, zit nog met een aardige puzzel. De psalmen worden in het boek op volgorde van nummer besproken, maar zo staan ze niet op de CD. Daar is om onduidelijke reden een andere volgorde aangehouden:
 1 = psalm 90
 2 = psalm 121
 3 = psalm 4
 4 = psalm 15
 5 = psalm 53
 6 = psalm 131
 7 = psalm 57
 8 = psalm 9
 9 = psalm 142
10 = psalm 147
11 = psalm 73
12 = psalm 130
13 = psalm 84
14 = psalm 28
15 = psalm 22
16 = psalm 136
Daarnaast is er nog een aardige verrassing bij nr. 17: psalm 23 in het Fries, met dezelfde methode qua tekst en muziek. Dit nummer wordt echter nergens, noch in het boekje noch in de PDF-file op de CD verantwoord. In de PDF-file zijn als bonus wel de teksten en muziek van enkele andere psalmen te vinden: 6, 12 en 29.

Ik hoop dat velen aan de slag gaan met dit project. Ik hoop dat de aanpak levensvatbaar zal blijken te zijn.

Rien van den Berg (red.), Totdat het veilig is. 16 psalmen (Boekencentrum-Zoetermeer 2005; ISBN 90 239 1804 5; Ä 27,50 (inclusief CD); CD alleen: Ä 17,50).

Klaas-Willem de Jong.

Dit artikel is licht bewerkt gepubliceerd in Centraal Weekblad 53 (2005), nr. 16 (22 april).


http://www.kwdejong.info

© 2005, KWdJ