|
update 28-02-2009
Voorwoord
Met ruime tussenpozen komt Leo, als cardiomyopathie
patiënt, bij mij op het spreekuur. Hij attendeerde mij
op zijn website over zijn ervaringen als patiënt met
hartfalen en vertelde dat er op internet voor patiënten,
familie en geïnteresseerden weinig begrijpelijke
nederlandstalige informatie over zijn ziekte beschikbaar was. De verhalen
waren vaak te wetenschappelijk en weinig
praktisch. Hij vroeg mij om mijn bijdrage aan deze
website.
Het is inderdaad vaak wenselijk dat de patiënt met
hartfalen enig inzicht verwerft in zijn ziekte, zodat hij
er beter mee kan omgaan. In aanvulling op de medische
behandeling kan dit inzicht tot een verbetering van
zijn/haar conditie en kwaliteit van leven leiden. De
noodzaak van goede informatie-overdracht wordt daarom ook
erkend in de praktijk van de cardioloog. Hartpatiënten
leven gelukkig beduidend langer dan pakweg 15 jaar
geleden, maar blijven wel onder behandeling, met gevolg
dat cardiologen per patiënt steeds minder tijd hebben om
informatie te geven. Een haastig spreekuur en
onbegrijpelijke vaktaal kunnen gevoelens van onzekerheid
verder aanwakkeren. Middels voorlichting op een andere
wijze, zoals via een hartfalenpoli zoals in ons ziekenhuis, kan die
druk worden verminderd. Ook het internet kan een bijdrage
leveren, mits die informatie betrouwbaar is. Inmiddels heeft ook de
Nederlandse Hartstichting een website met begrijpelijke informatie over
hartfalen: http://www.hartstichting.nl/hartfalen/
.
Uit reacties op Leo's website komen niet alleen
behoeften aan eenvoudige medische informatie naar voren,
maar ook vragen over hoe om te gaan met angst, twijfels
en onzekerheid. Een cardioloog heeft niet op al die
vragen een pasklaar antwoord, maar kan wel een ander
licht laten schijnen op de ziekte. Mijn doel is inzicht
te verschaffen en niet zozeer pure kennisoverdracht.
Daarbij moet gerealiseerd worden dat ook een cardioloog
niet meer kan weten dat de stand van de wetenschap op dat
moment en hij kan evenmin in de toekomst kijken.
De behandeling van een hartpatiënt blijft maatwerk.
Een website kan wel inzicht verschaffen, maar nooit in de
plaats treden van uw behandelend geneesheer. Raadpleeg
daarom altijd uw doktoren voor een juiste diagnose en
volg hoe danook altijd hun adviezen.
Ruud van Langeveld,
Cardioloog verbonden aan het Jeroen Bosch Ziekenhuis te
's-Hertogenbosch.
Hartfalen, wat is het precies?
Wanneer
ons hart niet goed meer pompt
Door ritmische bewegingen pompt het hart bloed door de
bloedvaten. De verschillende organen krijgen zo voldoende
bloed om goed te kunnen werken. Als het hart te weinig
bloed pompt, omdat het hiervoor te weinig kracht heeft,
ontstaan er stoornissen in allerlei organen, weefsels en
spieren. Het onvermogen van het hart om voldoende bloed
rond te pompen noemen we "hart-falen":
het hart "faalt" in zijn taak om te pompen. De
oorzaak is bijna altijd een ziekte van het hart zelf. Het
gaat dan om een kwaal die de hartspier beschadigt. Falen
van het hart wil dus niet zeggen dat het hart te langzaam
pompt, maar juist te zwak.
Een verminderde pompwerking van het hart leidt tot
doorbloedingsstoornissen van allerlei organen en
weefsels. Falen van het hart zal zich dan ook uiten in
verschijnselen, die te maken hebben met afwijkingen in
andere organen. Een pompstoornis van het hart zal echter
ook spiermoeheid veroorzaken, of onvoldoende plassen tot
gevolg hebben vanwege een nierstoornis. Hartfalen is dus
een aandoening, waarvan de oorzaak weliswaar in het hart
gelegen is, maar waarbij allerlei verschijnselen ontstaan
die te maken hebben met andere delen in het lichaam.
Hartfalen:
een gecompliceerd geheel
Hartfalen is dus een gecompliceerd geheel
van met elkaar samenhangende symptomen
(ziekteverschijnselen). Gewoonlijk, maar dat hoeft niet
altijd het geval te zijn, vinden we
kortademigheidsklachten, samen met vermoeidheid en
vochtophoping in met name de onderbenen en enkels. Zodra
de hartspier, door welke oorzaak ook, verminderd bloed
rondpompt, treedt een verstoring op in de
zuurstofwisseling elders in het lichaam, die leidt tot
vasthouden van vocht enerzijds en spiervermoeidheid van
de ledemaatspieren.
Gewoonlijk onstaat hartfalen chronisch (blijvend) en
wordt het voorafgegaan door een meer of minder lange
periode van hartspierzwakte zonder symptomen. Men merkt
dan niets van de onderliggende hartkwaal, omdat het
lichaam probeert de spierverzwakking te compenseren door
allerlei mechanismen in het werk te stellen. Deze
"compensatie-mechanismen" houden het hart een
tijdlang "op de been", totdat het hart zodanig
is verzwakt dat symptomen onvermijdelijk zijn.
Door allerlei oorzaken (die hierbeneden aan bod komen)
treedt er dus schade op aan de hartspier. Dit kan deels
worden opgevangen door tegenmaatregelen elders in het
lichaam. Zo zullen bijvoorbeeld de nieren anders reageren
en zullen er bepaalde hormonen vrijkomen. Uiteindelijk is
de hartspierschade inmiddels zo groot geworden dat een en
ander niet meer "verborgen" kan blijven. Er
zullen klachten en symptomen ontstaan.
Sommige artsen spreken dan nog vaak van "decompensatio cordis"
waarmee hartfalen wordt bedoeld. Opvallend is dat
cardiologen het meestal gewoon hebben over
"hartfalen" en niet-cardiologen nog wel de oude
term "decompensatio cordis" gebruiken. We
zeggen wel vaak "de patiënt is
gedecompenseerd", waarmee we bedoelen "de
patiënt vertoont zichtbare verschijnselen van
hartfalen".
Hartfalen kan dus worden omschreven als een toestand,
waarin het hart niet langer in staat is om de weefsels en
organen van voldoende bloed te voorzien.
Oorzaken
van hartfalen
|
|
De
klachten
Wat zijn de
belangrijkste klachten?
- een gevoel van
vermoeidheid, vooral als u iets gaat doen,
- niet "achter de adem
kunnen komen",
- hoesten, meer in de zin
van prikkelhoest,
- koude handen en voeten
(soms),
- neiging tot dikke voeten,
- zwaarder worden in een
beperkte periode zonder meer te gaan eten.
Waar komt dit allemaal vandaan?
Als het hart
minder goed pompt, kan het zijn bloed niet goed
wegkrijgen. Het hart raakt vol en zoekt een uitweg om
toch dat bloed ergens kwijt te raken.
De gemakkelijkste manier is dan om het bloed naar de
longen te laten lekken. Het vocht uit het bloed gaat zich
in de longblaasjes ophopen. Er ontstaat dan "vocht
achter de longen". Natuurlijk wordt u dan
kortademig, want waar vocht zit kan geen lucht komen en
dus krijgt u "lucht-tekort".
Omdat het hart zijn bloed niet goed kan wegkrijgen, zal
de rest van het lichaam, dat afhankelijk is van dat bloed
(omdat het daarmee zuurstof krijgt), te weinig krijgen.
Zo kunnen de lichaamspieren niet goed meer werken en zal
er spiermoeheid ontstaan. U merkt dat als een gevoel van
moeheid, zodra u wat gaat doen. De bloeddoorstroming in
handen en voeten wordt minder. Ze zullen daardoor ook
koud aanvoelen.
Doordat het hart slechter pompt en "vol" raakt
met bloed, zal de bloedsomloop stagneren, waardoor het
bloed uit de benen en voeten niet goed meer terugstroomt
naar het hart. Het zal zich daar ophopen en dikke voeten
veroorzaken.
Er zijn meer klachten, maar deze hangen allemaal met het
bovenstaande samen. De belangrijkste zijn toch moeheid en
een gevoel van kortademigheid.
Meer
achtergrondinformatie
Zoals u weet bestaat het hart
uit een linkerdeel en een rechterdeel. De linkerhelft
zuigt zuurstofrijk bloed aan uit de longen en pompt dit
door naar het lichaam, waar organen en weefsels deze
zuurstof nodig hebben.
Als het lichaam de zuurstof aan het bloed onttrokken
heeft, wordt het zuurstofarme bloed door de rechter
harthelft teruggezogen en doorgepompt naar de longen,
waar het bloed weer van zuurstof wordt voorzien. De hele
cyclus begint dan weer opnieuw.
Als het gaat om hartfalen blijkt de linker helft van het
hart het meest gevoelig. Hier zit het meeste
spierweefsel, waardoor een aantasting ervan de meest in
het oog springende gevolgen heeft. In het geval van
linkerhartfalen vinden we een samenhangend geheel van
symptomen, die in meer of mindere mate tegelijk zullen
optreden. Uiteindelijk kan een "links falen"
leiden tot een tevens optreden van rechter hartfalen.
Stuwing van bloed in het hart veroorzaakt een stuwing in
de longvaten, waardoor het rechterhart geen mogelijkheid
meer ziet om zijn bloed de longen in te pompen.
Een deel van de klachten die ontstaan bij linksfalen kan
worden verklaard door een onvoldoende aanbod van bloed
aan de weefsels. Het volume uitgepompt bloed per
tijdseenheid, het "minuutvolume", is laag. Een
laag "hart minuutvolume", ook wel "low
output" genaamd, zal zich met name uiten in
vermoeidheid, zodra er ook maar een lichte extra
inspanning van het hart wordt gevraagd.
Vermoeidheid is echter een algemeen
symptoom, dat als zodanig moeilijk te herkennen is als
een uiting specifiek voor hartfalen. Meer typisch zijn
echter de klachten die zich ontwikkelen als gevolg van
bovengenoemde stuwing in de longen. Er zal dientengevolge
een meer of minder ernstige vorm van longoedeem ontstaan,
die logsicherwijs zal resulteren in een gevoel van
"luchttekort" of kortademigheid. Vaak begint
dit met een licht irritatie-hoest, maar het zal
uiteindelijk leiden tot een gevoel dat men moeite moet
doen om te ademen. En ademhalen is normaliter iets waar
we ons niet van bewust behoren te zijn. Aanvankelijk
zullen deze symptomen zich voordoen bij lichamelijke
inspanning, maar later ook in rust en met name tijdens de
nacht. In dat geval zal platliggen niet goed meer kunnen
en de neiging zich ontwikkelen om rechtop te gaan zitten
en in toenemende mate op een aantal kussens te gaan
slapen of met het hoofdeinde een flink stuk omhoog. Deze
nachtelijk kortademigheid is vrij typisch voor hartfalen,
zeker als recht overeind komen verlichting geeft.
Wanneer
huisarts of cardioloog waarschuwen
Er kunnen zich bij u, als patiënt met
hartfalen, een aantal signalen voordoen die aanleiding
geven om eerder contact op te nemen met uw behandelend
arts. Dat kan zijn uw huisarts of uw cardioloog.
- Weegt u zich in de ochtend om de een of
twee dagen zonder kleren. Wanneer u in een
tijdsbestek van twee weken meer dan 2 kilo
aankomt, kan dit wijzen op het vasthouden van
vocht.
- Het optreden van een kuchje of hoesten,
vooral in de nacht, kan een voorbode zijn van
"vocht achter de longen".
- Het optreden van koorts, bijvoorbeeld bij
het doormaken van een infectie, kan het marginale
evenwicht waarin het hart verkeert verstoren.
- Zomaar ineens een opvallende toename van
vermoeidheid gedurende een aantal dagen, zonder
dat dit overgaat.
- Het optreden van duizeligheid, wankel
worden op de benen, de neiging je vast te moeten
houden. Wellicht is de dosis aan medicijnen te
hoog en moet die op korte termijn worden
aangepast. Wellicht is het hartritme verstoord en
moet dit worden hersteld.
- Vooral voor de oudere patiënt geldt dat
het voor een korte tijd "zomaar"
optreden van verwardheid een symptoom kan zijn
van verergering van de kwaal.
Vooruitzichten
Gemiddelden
zeggen niet veel
Zonder enige twijfel is hartfalen een ernstige
aandoening. Alleen al de beperkingen die je als patiënt
ervaart drukken een belangrijk stempel op het leven. Het
is dan ook niet verwonderlijk dat veel patiënten zich
afvragen: "Wat heeft het leven mij nog te
bieden"? In algemene zin kan daar moeilijk een
antwoord op gegeven worden. De hedendaagse medische
behandeling en zorg bieden veel patiënten toch nog een
redelijke levenskwaliteit en levensduur. Gemiddeld is de
verwachte levensduur wel minder dan van
"gezonde" mensen. Bij het vaststellen van een
dergelijk gemiddelde zijn echter allerlei soorten
patiënten op een hoop geveegd. Geen enkele patiënt zal
overeenkomen met dit gemiddelde. Er zijn geen twee
patiënten hetzelfde. Het is daarom vooral ook van belang
naar allerlei andere omstandigheden te kijken.
Omstandigheden
van belang
Leergierige patiënten schrikken vaak van
de grafieken waarin de overlevingskansen van patiënten
met hartfalen zijn weergegeven. Doch die
overlevingspercentages hebben een zeer beperkte betekenis
als het gaat om te bepalen hoe een individuele patiënt
er voor staat. De verwachte levensduur en levenskwaliteit
is onder andere mede afhankelijk van:
- De ernst van het
hartfalen.
Naarmate de verschijnselen van het hartfalen ernstiger zijn, staat de patiënt
er slechter voor.
-
De reden van het
hartfalen.
Bij de een kan dat
relatief onschuldig zijn en goed te verhelpen, bij
een ander juist niet.
- De leeftijd van de
patiënt.
Niet vergeten mag worden
dat in de statistieken nogal wat oude patiënten
(d.w.z. ouder dan 80 jaar) zijn meegewogen. Hun
vooruitzichten zijn om allerlei redenen toch minder
gunstig dan van jongere mensen.
-
Het
"aanslaan" van de medicinale behandeling.
Vaak worden de effecten van medicijnen echter pas op
de wat langere termijn gezien.
-
Bijkomende kwalen.
Te noemen vallen niet te opereren vernauwde
kransslagaders, klepgebreken, of een andere ziekte
die, op een of andere manier, belastend is voor het
hart.
-
De motivatie van de
patiënt om waar nodig zijn leefwijze
aan te passen.
Optimisme
vaak gerechtvaardigd
Ondanks de ernst van de kwaal is er in veel gevallen
reden voor optimisme. Dat zal vooral het geval zijn
wanneer door wat langduriger medicijngebruik
verbeteringen meetbaar zijn. Zo is gebleken dat de
overlevingsduur van mensen met een bepaalde
hartspierziekte de laatste 15 jaar meer dan
verdrievoudigd is, als gevolg van betere medicijnen.
Daarenboven staat het wetenschappelijk onderzoek op dit
vlak niet stil, waardoor verwacht mag worden dat in de
nabije toekomst nog betere medicijnen kunnen worden
ingezet. In veel gevallen is een zogenaamde
"uitzichtloze toekomst" van "steeds
slechter worden" daarom al lang niet meer aan de
orde. In aanvulling op de medische behandeling dragen de
verbeterde zorg, en niet in de laatste plaats de
verbeterde inzichten van de patiënt en zijn omgeving,
daar aan bij. Men leert er steeds beter mee omgaan. Door
dit alles ervaart een toenemend aantal patiënten hun
conditie na verloop van tijd als grenzend aan
"normaal".
En mocht het uiteindelijk toch nodig blijken dan biedt
wellicht een van de steeds beter wordende mogelijkheden
om te opereren uitkomst.
Terug naar index
R.A.M. van Langeveld is cardioloog verbonden
aan het Jeroen Bosch Ziekenhuis te 's-Hertogenbosch
aanbevelingen aandoening achtergronden
achteruitgaan achteruitgang activiteit ademen ademhaling aderverkalking advies
adviseren aftakelen alcohol alkohol anamnese aorta arts aspecten atrium bedrust
begrip behandelen behandeling behandelwijze belasting benauwd benauwdheid beter
beterschap bewegen beweging bijscholing bloedader bloedcirculatie bloedsomloop
bloedvat bloedvaten boezems Bosch cardiaal cardio cardio.wolweb.nl cardiologie
cardiomyopathie cardioversie care Carolus CHF chronisch CMP complicatie conditie
congestie congestieve consult consultatie consulteren controle DCM degeneratie Den
Bosch deskundig deskundige dikke dilatatie dilateren dokter dood doodgaan
electrocardioversie elektrische endocard enkels epicard expert explicatie faq faqs
fysiek gebrek gedilateerd geneesheer geneeskundig geneeskundige geneesmiddel
geneesproces geneeswijze genezen genezing gestelde gevolg gevolgen gezond gezondheid
gezondheidsklachten gezondheidsleer gezondheidszorg Groot Ziekengasthuis handicap
hart hartaandoening hartafdeling hartafwijking hartbewaking hartcellen hart-falen
hartfunctie hartgebrek hartkamer hartkliniek hartklopping hartkwaal hartpoli hartslag
hartspecialist hartspier hartspiercellen hartspierontsteking hartstoornis
harttransplantatie hartvergroting hartverlamming hartverwijding hartwand hartwerking
hartziekte hartzwak hartzwakte HCM herstel herstellen hospitaal huisarts ICM IDCM
inademen infarct info informatie intensive inzicht JBZ kamers kennis kennisoverdracht
klap kliniek klinisch kortademig kortademigheid levenskwaliteit levensverwachting
lichaam maatregelen medicatie medici medicijn medicijnen medicinaal medicinale
medicus medisch medische moe motivatie myocarditis myodegeneratie myopathie nachtrust
nieren onderzoek onderzoeken ongemak onregelmatige ontwikkeling oorzaak opleiding
overbelasting overleven overleving overlevingskans overlijden pathologie pathologisch
pericard pil pillen plassen poliklinisch PPCM praktijk prognose raadplegen
raadpleging revalidatie risico rode wijn scholing spanning specialist spier
spiercellen spieren spierziekte spreekkamer sterven stimulatie stress stuwing tablet
therapie toekomst toekomstverwachting toelichting training transplantatie uitademen
uitgeput uitgezet uitputting urineren vocht vasthouden vaten veel verbeteren
verduidelijking vergroot hart verklaring verloop vermoeid vermoeidheid vocht
voedingssupplementen voorlichting voortgang vooruitgang vragen welzijn wetenschap
wetenswaardigheden Ziekengasthuis ziekenhuis ziekte ziekteleer ziekteproces
ziekteverloop zwak hart 2007 2008 Sponsor
Post2lion Websites<
bezoekers sinds 22 april 2007
College Research Paper
|
