Afgelopen vrijdagavond organiseerde de Vlinderwerkgroep IVN Grootegast voor de tweede keer een excursie tijdens de Nationale Nachtvlinder Nacht. Aan belangstelling was er ook deze keer geen gebrek, ruim 35 deelnemers waren op dit evenement afgekomen. De avond werd begonnen met een fraaie PowerPoint presentatie door Bob v.d. Dijk. Thema van de presentatie was; camouflage, afschrikken en mimicry. Aan de hand van prachtige foto’s liet Bob zien, wat vlinders zo al in huis hebben om eventuele belagers te slim af te zijn. Na de presentatie kon iedereen direct al wat fraaie nachtvlinders bekijken, want Bob had wat vlinders meegenomen die hij de avond er voor had gevangen. O.a. het Rood weeskind, die verder deze avond niet meer werd waargenomen.

Na de vlinders te hebben vrijgelaten konden de jeugddeelnemers, onder begeleiding aan de slag met de werkbladen van de Vlinderstichting, een kijkje nemen bij de vooraf “gestroopte” bomen en zelf stroop maken, om thuis uit te proberen.

Toen het eenmaal donker begon te worden, was het tijd om de lampen van de lichtopstelling aan te steken. Lang duurde het niet, voordat de eerste vlinders op het laken kwamen. Er waren weer prachtige exemplaren te bewonderen zoals de Kleine beer, een vlinder met een prachtig rood lijfje en vlinders met mooie gouden vlekjes, zoals het Goudvenstertje en de Koperuil. Al met al werden er zo’n 25 nachtvlindersoorten gezien en de deelnemers kwamen snel tot de conclusie, dat nachtvlinders zeker geen saaie motten zijn. We kijken nu al uit naar volgend jaar, naar de volgende Nationale Nachtvlinder Nacht.

Hieronder het lijstje met zekere waarnemingen, er zijn er nog een  aantal, maar die moeten nog nader bekeken  worden.

Op het laken:

Bruine snuituil 5

Haarbos 7

Hagedoornvlinder 4

Kleine beer 2

Zilveren groenuil 1

Zwarte c-uil 8

Lieveling 1

Huismoeder 6

Stompvleugelgrasuil 1

Appeltak 1

Gele eenstaart 3

Stro-uiltje 6

Schimmelspanner 1

Zwartbandspanner 1

Gewone spikkelspanner 1

Goudvenstertje 1

Donkere marmeruil 1

Koperuil 1

Herfstrietboorder 1

Op smeer:

Piramidevlinder 1

U hebt er lang op moeten wachten, maar hier is het dan toch nog; een verslag over de nachtvlindercursus onder leiding van Gerrit Tuinstra. Gerrit is bestuurslid van de vlinderwerkgroep Friesland, is werkzaam bij Landschapsbeheer Friesland en is al ruim 10 jaar bezig met nachtvlinders. Gerrit had vorig jaar al eens een nachtvlinderexcursie voor ons verzorgd, dit was ons zo goed bevallen en toen de plannen voor de cursus er waren, hoefden wij niet lang na te denken, wie wat ons betreft, de cursus zou moeten gaan verzorgen. Gelukkig zag Gerrit het wel zitten en eind november was hij direct begonnen met het in elkaar zetten van het theoretische gedeelte van de cursus. Een hele klus, want voor zijn PowerPoint presentatie heeft hij ongeveer 1000 (geen typefout) foto’s gebruikt.

Het resultaat van dit alles was voor het eerst te zien op de eerste avond op 6 maart, in de kantine van de camping in Boerakker. Over de inhoud van de theorie lessen zal ik het verder niet hebben, dit is u allen bekend. Feit is wel, dat er erg veel informatie ineens op je afkomt, wat je niet direct kunt opslaan op je “harde schijf”. Gelukkig had Gerrit er voor gezorgd, dat een ieder de theorie thuis nog eens kon nalezen en dat maakte het allemaal een stuk makkelijker. Na de PowerPoint  presentaties werd het determineren geoefend, met behulp van geprepareerde dieren en stapels geleende boeken (volgens mij had geen enkel lid van de vlwg Friesland nog een boek in de kast staan). Aanvankelijk had bijna iedereen moeite met het op naam brengen van de soorten, maar iedereen was er zo enthousiast mee bezig, dat elke theorie avond qua tijd  behoorlijk uit liep.

Na de theorie kwam de praktijk, de eerste excursie op Trimunt was jammer genoeg een beetje verregend. De tweede op de Jilt-Dijksheide geweldig qua aantallen vlinders (maar liefst 105 macro’s) en de laatste excursie in het Mensingebos…

Daarover heb zonet ook een verslag geschreven.

De cursus is inmiddels achter de rug en ik weet niet hoe uw ervaringen met nachtvlinders zijn. Ik moet zeggen dat ik er heel veel van geleerd heb. Ik begon aan de cursus, met de veldgids in de hand die ik nog amper had ingekeken en ook niet wist waar ik moest beginnen met zoeken. Nu weet ik in ieder geval waar ik moet zoeken en het lukt mij nu, om bijna elke spanner op mijn keukenraam op naam te brengen.

Na twee keer uitstellen, wegens het slechte weer, kon uiteindelijk op zaterdag 21 juli de excursie in het Mensingebos doorgaan. Verzamelplaats was de Willem Alexanderhoeve en zo rond 21.30 uur, wandelden een grote groep enthousiaste cursisten richting Moltmakersstuk, verbaasd nagekeken door een kudde Schotse hooglanders.

 Terwijl Gerrit bezig was met het neerzetten van zijn lichtopstelling, ging ik op pad om bomen te “stropen” en het duurde niet lang, voordat de eerste gasten op de “smeer” waren afgekomen. Ook op het laken hoefden we niet lang te wachten, voordat de eerste vlinders arriveerden. Het eerste, echt grote exemplaar, was een vrouwtje Hageheld met een buik vol eitjes. De eitjes konden we ook bekijken, want toen het diertje in een pot was gevangen, om beter te kunnen bekijken, liet ze spontaan wat eitjes vallen. Aan oefenmateriaal was er deze avond zeker geen gebrek, zeker 85 macro soorten kwamen op het licht af. Ook de spectaculaire Pijlstaarten lieten zich weer zien. Het Groot Avondrood was aanwezig en zeker 10 Dennenpijlstaarten. Groot was de verassing, toen er een dagvlinder op het laken landde. Een soort die veel van de cursisten nog nooit eerder gezien hadden; de Eikenpage.

Het begon inmiddels al laat te worden, maar toch werd er besloten om nog even te wachten op de Grote beer. Helaas liet die zich niet zien en omdat de kans op regen begon toe te nemen, werd besloten er een punt achter te zetten. Op het moment dat het laken al op de grond lag, kwam er toch nog een verrassing. Er was nog een Populierenpijlstaart op de lamp afgekomen. Reden genoeg om voor de laatste groep, net vertrokken cursisten, nog even terug te komen om dit spectaculaire beestje te bekijken. Tegen twee uur ging de lamp uit en trokken wij huiswaarts. Volgens mij precies op tijd, want toen wij op de A7 reden begon het flink te plenzen. Hoe dan ook, het was weer een prachtige excursie, een mooie locatie, veel vlinders en een bijzonder gezellige avond. Gerrit, nogmaals bedankt!

Astrid Landsaat.

De tweede nachtvlindercursus onder leiding van Tymo Muus werd, net als de eerste cursus onder leiding van Gerrit Tuinstra, gegeven in de kantine van camping “ De Akkerhoeve” te Boerakker.

In dit geval gunstig gelegen voor de deelnemer die uit alle windstreken kwamen.

Groningen, Drente en Friesland waren vertegenwoordigd.

 De eerste avond begon ietwat moeizaam, de camping was voor sommigen moeilijk te vinden, de beamer werkte niet mee maar met behulp van de campingbaas kwam alles goed en werd er begonnen met het onderwijzen der onwetenden!

Eerst de nachtvlinders algemeen en hun levenscyclus en daarna gingen we van pijlstaart naar houtboorder.

 De tweede avond liep alles op rolletjes en gingen we verder met de spanners en de micro`s.

 De derde avond werden we onderricht in het wondere leven van de uilen, visstaartjes en de donsvlinders. Aan het einde van de avonden moesten proberen het geleerde in praktijk te brengen aan de hand van opgezette exemplaren. Het determineren ging de een duidelijk beter af dan de ander, hieruit bleek dat de ene cursist al beter in de materie thuis was dan de ander, maar daarvoor was dan ook deze cursus bedoeld.

 De derde avond was er ook een laken gespannen in een populierenlaan op de camping en zie….  tal van nachtvlinders te bewonderen.

Gedurende de cursus nam het respect voor onze jeugdige docent verder toe, geduldig probeerde hij op alle vragen antwoord te geven. Hieruit bleek ook zijn grote kennis en kunde omdat ook op een heel rustig wijze over te kunnen brengen, mede door zijn mooie beamer presentatie.

 Nu nog de excursies op 11 mei, 1 juni en 6 juli.

Simon van Dijk.

Sommige mensen vergissen zich: ze denken dat nachtvlinders saaie beesten zijn. Niks bijzonders aan te zien, hoogstens interessant voor vleermuizen, maar dan ook alleen nog als maaltijd. Mensen eten geen vlinders, dus wat kan er dan nog boeiend zijn?

Zulke mensen waren er niet op de vlinderavond georganiseerd door de vlinderwerkgroep IVN Grootegast, in samenwerking met het IVN Leek/Nietap. De eerste avond van een nachtvlindercursus (4 theorieavonden en 3 excursies).

En als ze er waren dan kan het niet anders of ze hebben hun mening bijgesteld: Dick Groenendijk van De Vlinderstichting hield een inleidend verhaal over de wondere wereld van de nachtvlinders. 

Zo’n 40 belangstellenden waren afgekomen op de Herberg “In de Groote Gast”. Ze hebben zich geen moment verveeld, want Dick is een pakkende verteller. Aan heel veel verschillende kanten van het vlinderleven werd aandacht besteed. Vlinders kennen een volledige gedaanteverwisseling: Ze komen ter wereld als ei, daaruit kruipt een rups, die eet heel veel, meestal plantaardig, en verpopt zich dan. Uit de pop kruipt een vlinder. Die gaat op zoek naar een partner en het verhaal begint weer opnieuw. Sommige vlinders overwinteren als ei, andere als rups, of pop, en zelfs een enkele als vlinder. De tijd van jaar waarin een vlindersoort kan worden aangetroffen verschilt nog al. Sommige het hele jaar door, andere vroeg in het voorjaar, weer andere alleen in de herfst. Ook de tijd van de nacht kan verschillen: sommige vliegen vlak na zonsondergang, andere veel later pas. Dick waarschuwde: als het je eenmaal te pakken heeft dan ga je als vlinderaar de hele nacht door met het zoeken en vangen.

Je vangt een vlinder in principe alleen om hem te determineren of te fotograferen, amateuristisch verzamelen, drogen en opprikken is uit de tijd.

Dat vangen kan met een vlindernet, rupsen kun je vaak zo uit struiken en bomen schudden, vlinders lok je met licht of met zoete smeer (bijvoorbeeld: appelstroop, verwarmen, nog suiker toevoegen en een forse scheut bier, afkoelen, en vlak voor gebruik nog een klein scheutje likeur).

Vervolgens kun je gaan uitzoeken wat je allemaal gevangen hebt. Alle in Nederland voorkomende families van macro- nacht- vlinders passeerden de revue: wortelboorders, houtboorders, bloeddrupjes, venstervlekjes, slakrupsen, wespvlinders, spinners, nachtpauwogen, eenstaartjes, spanners (ruim 300 soorten), pijlstaarten, tandvlinders, beervlinders, donsvlinders, visstaartjes en uilen (ook ruim 300 soorten). Van al die families werden een paar markante kenmerken genoemd.

Als ik even overlees wat ik geschreven heb komt dat nogal ontmoedigend over: zoveel soorten, groepen, kenmerken, daar raakt een mens toch nooit in thuis? Dick wist het zo te brengen dat iedereen zeer geïnspireerd raakte en juist eerder het gevoel kreeg dat het heel leuk is om er iets meer van te weten, en dat dat ook goed te doen is.

Ook boeken om je op weg te helpen kwamen aan de orde. De wereldberoemde gidsen van Skinner, en ook de nieuwe nachtvlindergids van Waring en Townsend (uitgave Tirion, Baarn, zeer aan te bevelen).

En verder…

Een complete samenvatting van de avond is niet te doen. Te veel, het wordt te lang.

Nog een paar puntjes: sommige nachtvlinders zijn ook of zelfs alleen overdag actief. Sommige vlinders eten alleen in het rupsstadium: eenmaal volwassen kunnen ze zich alleen nog maar voortplanten. Vlinders zijn koudbloedig: ze moeten zich voor ze kunnen vliegen eerst even opwarmen, wat ze doen door een tijd lang met de vleugels te trillen. Sommige vlinders doen te sonar van vleermuizen na om het de vleermuis moeilijker te maken hem te pakken te krijgen, sommige laten zich zodra ze de sonar van een vleermuis “voelen” als een steen uit de lucht vallen. Sommige hebben beharing waardoor de sonar ze nauwelijks waarneemt. Weer andere gaan alleen maar vliegen in een tijd van het jaar dat de vleermuizen in winterslaap zijn. Het is dan wel koud, maar je hebt tenminste een beetje rust.

Als u dit zo leest allemaal, dan krijgt u vast spijt dat u er niet bij was. En aanmelden voor de rest van de cursus kan ook al niet meer: het is vol.

Het enige wat u nog kunt doen is contact opnemen met het IVN Grootegast, of Nietap/Leek, en ze dringend te vragen volgend jaar die cursus nog eens te herhalen.

Bob van de Dijk.

Vliegtijd van de Groene Glazenmaker is:

Wendler Nuss:                   juli-augustus-half september

Wasscher:              eind juli-eind augustus

Belmann:                midden juli-eind september

Jurzitza:                  juli

Odontabel:              augustus (26 juni-25 september)

Geijskes & van Tol:   juli en augustus

Atlas:                     eind juli tot midden september

Heel verwarrend allemaal. Dit komt omdat een Groene Glazenmaker de eerste 3 weken van zijn leven rondzwerft en pas de laatste 3 weken terugkeert naar de Krabbescheervegetaties. In die eerste (pre-sexuele) fase van 3 weken  laten de dieren zich na het uitsluipen willoos door de wind meevoeren en kunnen dan overal worden gezien, zelfs midden in steden of op de Waddeneilanden. Pas na de sexuele rijping worden ze overal bij Krabbescheervelden teruggezien. Deze sexueel volwassen fase wordt dan abusievelijk de vliegtijd genoemd. Maar in feite begint de vliegtijd met de maiden flight, dus 3 week eerder. De vliegtijd is dus eigenlijk  20 juni tot midden september .

Populatieschatting Aeshna viridis heel Nederland:

1. Friesland                 1500

2. Groningen               3500

3. N.W. Overijssel          250

4. Drente                     400

5. Holland/Utrecht          500

Totaal                         6150

Wereldpopulatie (Polen, Rusland) mogelijk het dubbele.

’t KRET 1. Eerste 6 bezoeken.

Populatie geschat op 1000 individuen. Na Woudsbloem Slochteren (2000), de grootste ter wereld. Krabbescheer bestaat hier uit mannelijke planten. In juli “enten” wij hier 10 vrouwelijke planten tussen de mannelijke door.

Op 29 juni zijn we voor het eerst wezen kijken op het Kret  (x 220-y 580). Dat is laat want in 2005 vlogen er al tientallen verse of tenerale Groenen op 26 juni en in 2004  was dat op 4 juli.

We zien  voor het eerst een vers net uitgeslopen mannetje.

13 juli komen we weer en zien 6 mannen, die al beginnen te patrouilleren in een door hen gekozen territorium van ongeveer 25 meter lengte. Dit zijn dus al sexueel volwassen dieren. 19 juli vliegen er al 10 Groenen, met de eerste teruggekeerde vrouwtjes erbij . 22 juli vliegen er 23 Groenen voornamelijk nog mannen, maar twee dagen later op 24 juli, als er 31 dieren vliegen, zijn de verhoudingen fifty-fifty.

Ook de Rietgors is terug, waarvan we weten dat ze tot 25 % van alle net uitgeslopen Groenen kunnen prederen . In 2004 hebben we 800 van die afgebeten vleugeltjes  voornamelijk van de Groene Glazenmaker gevonden en verzameld. Eerst alleen op molshopen, later vooral in het hooi. Dit jaar vinden we er slechts en stuk of 20. Is die ene (slimme) rietgors dood? Op 26 juli vliegen er 32 Groenen, alle vrouwtjes zijn druk aan het eitjes leggen (foto gerrit). De verhouding is hier nu 8 vrouw, 24 man. Zie onder voor vervolg: Kret 2

BOERAKKER (x 217.4-y 577)

Populatie geschat op 25 individuen. Krabbenscheer bestaat hier uit mannelijke planten

Op 24 juli gaan we naar de vijvers tegenover de camping van Boerakker. De oogst is hier vier Groene Glazenmakers. Toch leuk, dat in een net gegraven vijver van enige grootte en met uitgezette Krabbenscheer, hier nu al 4 jaar lang Groenen vliegen.

DOEZUMERMIEDEN WEST (x  210.2- y 5797).

Populatie geschat op 250. Krabbenscheer bestaat hier uit vrouwelijke planten. 

Al vanaf  1998 bekend als een goede site voor de Groene boys en girls. De 3 smalle slootjes zitten boordevol Krabbenscheer, maar steeds meer rukt de waterpest, het riet en de lisdodde hier op. Op 26 juli gaan we een kijkje nemen en zien 14 ei-afzettende vrouwtjes plus 4 patrouillerende mannen. Ook wemelt het er weer van de larvenhuidjes, die uiteindelijk de basis vormen van onze populatieschattingen.

HOOGE MIEDEN.(x  212.5-y 582.5)

Populatie voorheen 250. Mannelijke ongesteelde bloemen.

Krabbenscheer verdwenen sinds 2004.

De sloten zitten veel te vol met slik en waterpest. De Krabbenscheer kan zo niet in de herfst naar de bodem zakken, kans op bevriezing De kwelstrroom lijkt nog intact.

PEEBOS/DE LAUWERS (x 209.7-y 579.4)

Populatie geschat op 15 individuen. Krabbenscheer hier mannelijk.

Jaar op jaar slechts enkele Groene Glazenmakers gezien

ZUIDHORN (x 222- y 585)

Populatie geschat op 15 individuen. Krabbenscheer bestaat hier uit mannelijke planten.

Bij een grote vijver met Krabbenscheer en een enorm kunstwerk vliegen op 26 juli meerdere soorten juffers en libellen rond. Een mannetje Groene Glazenmaker wordt gezien. Wij gooien een paar vrouwelijke krabbescheerplanten tussen de mannetjesplanten.

PEIZERMADE (x 229.4- y 577.4)

Populatie geschat op 250 individuen. Krabbenscheerplanten vrouwelijk.

De smalle slootjes vol Krabbenscheer herbergen op een mooie zonnige dag enkele tientallen Groene Glazenmakers. Staatsbosbeheer ent hier de omringende sloten met kloontjes uit volle Krabbenscheersloten. Op 26 juli halen we hier vrouwelijke Krabbenscheerplanten vandaan, maar zien slechts een enkel Groene vliegen, wel veel larvenhuidjes aanwezig.

GROOTEGAST (x 214- y 581.5)

Populatie geschat op 250 Groenen. Krabbenscheer bestaat hier uit mannelijk planten.

Astrid had ontdekt dat er, begin juli, in de sloot achter haar huis larvenhuidjes aanwezig waren. Voor haar reden genoeg om de sloot in te duiken en de huidjes te verzamelen. De eerste keer ging zij te water in een sportieve, maar zeer dunne outfit. Dit beviel niet zo heel erg, dus werd er voor de volgende verzamelrondes een waadpak geleend. En zo werden er ongeveer 70 huidjes verzameld. Deze heeft Astrid ter determinatie opgestuurd naar Gerard Abbingh van de libellenwerkgroep Drenthe. Maar liefst 54 van deze huidjes bleken aan de Groene glazenmaker toe te behoren.

Op 29 juli is het zo ver, tijdens de monitoring-route zien we 1 mannetje rondvliegen achter Astrid’s huis. Tijdens de libellenexcursie in het Kolonelsbos op 5 augustus werden zeker 6 exemplaren (2 mannetje en 4 vrouwtjes waarvan 2 ei-afzettend) waargenomen. Op 19 augustus werden er 6 mannetjes en 2 vrouwtjes gezien  boven de sloot achter Astrid's huis. Al met al zijn er dit jaar 35x waarnemingen doorgegeven aan de Vlinderstichting. De laatste waarneming werd doorgegeven op 12 september.

Helaas gaat het met beheer in dit gebied niet goed. De gedragscode betreffende Krabbenscheer is kennelijk niet bij iedereen bekend want op 6 november werd de watergang in het Kolonelsbos wederom drastisch geschoond. Maar liefst 90% van de Krabbenscheer is verdwenen en hiermee dus ook 90% van de Groene glazenmaker eitjes. Met dit beleid gaat deze ernstig bedreigde soort het in dit gebied niet redden.

‘t KRET 2.

De 8 laatste bezoeken.

In augustus zijn 6 bezoeken afgelegd, er worden nu voor het eerst geen nieuwe larvenhuidjes meer gevonden

In september kijken we nog 2 maal.

Landelijk de laatste waarneming is bij de Nieuwkoopse plassen in Zuid-Holland op 21 september. Op Landkaartje.nl staan nog 2 waarnemingen uit oktober, maar of dit wel klopt!?

Hieronder in tabelvorm het totale overzicht van t Kret

We zien een scheve verdeling: mannen komen eerst, vrouwen vliegen het laatst.

Tijdens 6 van de bezoeken ligt het aantal individuen boven de 20.

Ten slotte de schemervluchten van de Groene Glazenmaker:

Zoals bekend van andere Glazenmakers (Aeshniden) in Europa en Amerika vliegen enkele soorten graag in de schemering. Eerst dacht men dat het massale huwelijksmarkten waren, zoiets als  een disco of een sex-orgie. Bij betere observatie blijken het voedselvluchten te zijn. De Groenen jagen op kleine witte mugjes . Van heinde en ver verzamelen de dieren zich in het  kwartier voor zonsondergang tot een kwartier na zonsondergang. In het half uur rondom zonsopgang in de ochtenduren vinden wel erotische vluchten plaats (de vroege ochtendwip). Als bedauwde mannetjes met zware vleugels het riet afstropen naar “slapende” vrouwtjes. Bruine glazenmakers kennen dit kunstje ook. (eigen ontdekking H.de H.).

Herman de Heer (met een aanvulling van Astrid Landsaat)

Er werden dus 19 verschillende soorten vlinders waargenomen in totaal 318 stuks. Niet waargenomen de Gehakkelde aurelia en het Groot dikkopje. Wel hebben we dit jaar de Distelvlinder gezien.

Door het slechte weer in augustus is er enkele weken niet geteld, de Jilt Dijksheide leek een zwembad, het was ook in een keer gedaan met de Heideblauwtjes. Ik vrees dat dit ook voor volgend jaar nog wel gevolgen kan hebben.

Wel heb ik nogal wat Heideblauwtjes op de jonge heide tegen de Kolonieweg aan gezien. Ik kan niet inschatten wat het maaien van gedeelten oude heide voor invloed heeft gehad.

Het aantal effectieve tel rondes is slechts 10, we zijn er 16 keer geweest, maar de hoge waterstand en de harde wind hebben ons danig parten gespeeld.

Wel heel leuk was de explosie van de Groentjes begin mei, op 9 mei telden we er 21 op onze route. Een week later zagen we er geen een meer. Daar voor had ik buiten de route er al meer dan 20 geteld en de dag daarop met Astrid Landsaat telden we meer dan 30.

Begin september kwam de Kleine vuurvlinder met 18 stuks op een dag!

Het Oranje zandoogje was er massaal eind juli, twee weken daarvoor scoorde  het Koevinkje met 16 en 17 stuks per week.

De vlinderwerkgroep van het IVN Grootegast heeft de afgelopen maanden een libellencursus georganiseerd, drie theorieavonden en twee excursies, onder leiding van Bas van de Wetering.

Zaterdagmiddag 5 augustus werd de laatste excursie gehouden, waaraan deelgenomen werd door zo’n 15 cursisten.

Bas en de helpers die hij meegenomen had, waren voorzien van grote netten waarmee ze juffers en libellen konden vangen. Bovendien wisten zij precies hoe de vangst moest worden beet gehouden zonder hem te beschadigen (voorzichtig de uiteinden van de voorvleugels tussen duim en wijsvinger) en zo konden alle cursisten de libellen die zij tegenkwamen van heel dichtbij en in detail bekijken. Iedereen kon genieten van hun prachtige kleuren en van de schitterende bouw van deze insecten.

Er werden veel verschillende libellen gezien: van de juffers, de kleine soort libellen, het lantaarntje, grote en kleine roodoogjuffer  en de houtpantserjuffer.

Van de grote, de “echte” libellen de blauwe en de bruine glazenmaker, de grote keizerlibel, de bloedrode heidelibel en de gewone oeverlibel.

Maar wat het meeste indruk maakte was de groene glazenmaker, de libel waar de leden van de vlinderwerkgroep al weken naar hadden uitgekeken. Een zacht geritsel tussen de krabbenscheer, veroorzaakt door het schuren van de vleugels tegen de stijve bladeren, verried de eierleggende vrouwtjes. Na gedane arbeid verhieven ze zich dan als kleine helikoptertjes boven de waterplanten en vlogen in hun volle groen glorie een ererondje.

Aan het eind van de excursie werd Bas door Simon van Dijk namens de werkgroep bedankt. Zijn voorstel om volgend jaar de excursie te herhalen, werd door de aanwezigen met instemming begroet.

Fantastische start nieuw vlinderseizoen.

6 mei 2006, op deze warme, maar winderige dag ging de complete werkgroep (Simon, Jellie, Ria, Astrid en Herman werd later op de route getraceerd)  voor de eerste keer in het nieuwe seizoen op pad om vlinders te tellen in het Kolonelsbos.  Voor een eerste telronde was de score fantastisch, maar liefst 4 Citroenvlinders, 40! (een dag eerder werden er maar liefst 120 geteld op het Abel Tasmanpad) Oranjetipjes, 2 Kleine koolwitjes, 41 Kleine geaderde witjes, 5 Dagpauwogen, 2 Kleine vossen, 2 Landkaartjes, 4 Boomblauwtjes en 9 Bonte zandoogjes konden worden genoteerd. Het Landkaartje was wel de meest verrassende waarneming van de dag. Eerder werd deze soort in dit jaar nog niet waargenomen en vorig jaar slechts één keer. En dat exemplaar was een dood gevonden vlinder die in het plakboek van een werkgroeplid (Astrid) is beland . De Landkaartjes waren bijzonder genoeg dat Herman en Astrid besloten om nog een poging te wagen om de beestjes op de foto te krijgen. Herman had zijn digitale camera mee (Astrid was dit natuurlijk vergeten) en deed een aantal pogingen om de beestjes te fotograferen. Helaas lukte dit niet echt vanwege de harde wind en niet al te volle batterijen.  Astrid moest toch nog een ronde doen met haar hond en besloot om de bewuste Landkaartjes plek nog een keer te bezoeken. Ze zag de vlinder (en ook nog een Kleine vos), liet haar hond los, holde achter de vlinder aan, maakte de foto, keek over het fototoestel heen en .....

kwam tot de conclusie dat ze de eerder beloofde Gehakkelde aurelia, die tijdens de telronde niet werd gezien, op de foto had gezet. Zo zie je maar, raar maar waar verhalen worden zo af en toe werkelijkheid. Het Landkaartje werd ook op de foto gezet, maar vanwege de harde wind was scherp fotograferen deze dag helaas niet mogelijk. Morgen weer een dag, nieuwe ronde, nieuwe kansen. Hieronder vindt u het wat wazig bewijsmateriaal.

We hadden er al een tijd naar uitgekeken en op 26 april was het dan zover; een avondje vlinders kijken in 3D. Ruim 30 belangstellenden trokken naar de herberg om deze bijzondere avond bij te wonen. Jan Menzinga uit Hoogezand had speciaal voor ons een presentatie gemaakt over vlinders, niet alleen de dagvlinders, maar ook de nachtvlinders, rupsen en poppen kwamen aan bod. Het eerste deel van de presentatie ging over de dagvlinders en de overdag vliegende nachtvlinders. De serie werd geopend met de Citroenvlinder, deze als vlinder overwinterende soort wordt vaak al vroeg in het jaar waargenomen. Ook alle andere bekende soorten zoals de Kleine vos, Dagpauwoog, alle soorten Witjes, Gehakkelde aurelia, Landkaartje, de trekvlinders Atalanta en Distelvlinder, de Blauwtjes, de zandoogjes, Argusvlinder konden wij tot in de kleinste details bekijken. Van het Oranjetipje konden wij zelfs de hele levenscyclus bekijken, van eitje op de Pinksterbloem, tot rups, tot gordelpop en uiteindelijk vlinder. Jan had ook prachtige plaatjes van de meer zeldzame vlinders zoals de Rouwmantel, het Bleek blauwtje (in het buitenland gefotografeerd) het in Nederland uitgestorven (of uitgeroeid) Groot geaderd witje, Sleedoornpage en de droom van iedere vlinderaar om op foto te krijgen; de Koninginnepage. De serie werd afgesloten met de overdag vliegende nachtvlinders, o.a. de giftige Sint Jacobsvlinder die leeft van Jacobskruiskruid, de Sint Jansvlinder en de Bonte bessenvlinder die hetzelfde getekend is als de rups.

Na de koffiepauze waren de nachtvlinders aan de beurt. Dat nachtvlinders beslist geen saaie grijze motten zijn werd bewezen. Jan liet dia’s zien van o.a. de prachtig gekleurde Grote beer, Rood weeskind en niet te vergeten de pijlstaarten. Ook de rupsen van de laatst genoemde soort zien er prachtig uit, ze hebben allemaal een staartje, waar ze natuurlijk hun naam aan te danken hebben.

Na een korte tweede koffiepauze kregen we nog een toegift in de vorm van een algemene, maar zeker niet minder fraaie dia serie. De mooiste natuurfoto’s passeerden de revue maar de meest bijzondere waren toch wel die van het Konikpaard en de Schotse hooglander die zo de zaal in leken te stappen.

Begin september is Herman de Heer de werkgroep komen versterken.

Op 5 september had de werkgroep een overleg met dhr. Venema van de Gemeente Grootegast. Er is gesproken over het maaibeheer en het schonen van watergangen in het Kolonelsbos.

Begin oktober is onze website online gegaan. Het adres is te vinden op de site van de Vlinderstichting, het IVN Grootegast en in de Ratelaar.

Op 20 oktober kwam Kars Veling van de Vlinderstichting bij ons langs om kennis te maken met de werkgroep. We hebben natuurlijk besproken hoe wij elkaar van dienst kunnen zijn, maar ook hebben wij het Kolonelsbos bezocht waar net een paar dagen tevoren de watergangen, helaas iets te drastisch waren geschoond. Dat is jammer want dit is het ideale gebied voor de Groene glazenmaker.

Op 30 november was Kars al weer in Grootegast en deze keer om een info avond voor ons te verzorgen. Voor de koffiepauze ging het verhaal over vlinders die in ons eigen Westerkwartier voorkomen en na de pauze waren de libellen aan de beurt. Speciaal voor ons had hij een korte film mee genomen over de Groene glazenmaker die in het Westerkwartier nog voorkomt. Er is zelfs een kans dat er een populatie in het Kolonelsbos aanwezig is want in een aangrenzende tuin is er een larvenhuidje van deze soort aangetroffen. Één huidje maakt nog geen populatie, maar toch.

De werkgroep heeft uiteraard ook vlinders geteld. Via de invoermodule Landkaartje van de Vlinderstichting hebben wij 1050 waarnemingen doorgegeven. Dit zijn tuintellingen en de waarnemingen van de 3 excursies in het Kolonelsbos. Simon van Dijk heeft ook nog eens 530 waarnemingen doorgegeven van zijn telrondes op de Jilt Dijksheide. Het Heideblauwtje is daar gelukkig nog steeds aanwezig, op 1 dag zijn er maar liefst 25 exemplaren waargenomen.

Voor 2006 hebben wij ook al weer het een en ander op de agenda staan.

Op 26 april hebben wij  weer een info avond. Jan Mensinga uit Hoogezand komt ons vlinders laten zien in 3D.

Op 3, 17 en 31 mei is er een libellencursus die wordt verzorgd door Bas v.d. Wetering, voorzitter van de Vlinder- en Libellenwerkgroep Groningen. Op libellengebied niet de eerste de beste. Samen met Robert Ketelaar (van de Vlinderstichting) schreef hij het herstelplan voor de Groene glazenmaker in Groningen.

Veel libellen door natuurvriendelijk beheer

In het Kolonelsbos zijn de laatste weken veel libellen te zien. Ze zijn zowel bij de vijvers en watergangen met natuurvriendelijke oevers te zien zoals bij de watergang aan de Zwaan, als bij tuinvijvers in privé-tuinen.

Libellen hebben schoon water nodig met veel water- en oeverplanten. Door het beheer van de gemeente zijn dat soort waterpartijen steeds meer aanwezig. Dat is te zien aan de vele libellen die in het Kolonelsbos aanwezig zijn.

 Libellen zijn niet gevaarlijk

Libellen kunnen niet steken en zijn ongevaarlijk voor mensen. Hun voedsel bestaat uit allerlei insecten en hun kaken zijn onvoldoende groot en sterk om mensen te kunnen bijten. Wel zijn ze nieuwsgierig en het kan zijn dat zo’n grote glazenmaker of paardenbijter vlak voor u stil in de lucht blijft hangen.

Soorten die veel te zien zijn, zijn onder andere blauwe glazenmaker, paardenbijter en heidelibellen.

Heidelibellen

De naam heidelibel is misleidend. De meeste soorten komen overal in Nederland en ook in stad en dorp voor. Vooral in augustus en september zijn deze vrij kleine libellen algemeen aanwezig. De vrouwtjes zijn geelbruin tot donkerbruin, terwijl de mannetjes prachtig rood tot oranjerood worden. De drie meest voorkomende zijn de steenrode heidelibel, de bruinrode heidelibel en de bloedrode heidelibel.

Blauwe glazenmaker

In tegenstelling tot wat de naam doet vermoeden, is de blauwe glazenmaker meer groen en geel dan blauw. Deze grote libel komt vooral op de zandgronden voor, maar kan in heel Nederland gezien worden. Blauwe glazenmakers jagen langs bosranden en op andere beschutte plaatsen. Ze doen dit meestal laag bij de grond, waardoor ze soms ten prooi vallen aan huiskatten. De vrouwtjes zetten de eitjes af in kleine beschutte wateren, waaronder tuinvijvers, op vochtige plekjes in de oever.

Paardenbijter

Een andere glazenmaker die we regelmatig in stad en dorp tegenkomen is de Paardenbijter. Zijn naam heeft deze soort te danken aan het feit dat hij gek is op de dazen. Deze plukt hij graag van de rug van een paard, wat vanuit de verte lijkt op aanvallen! Soms zie je in september wel vijf Paardenbijters bij elkaar jagen langs zonnige bosrandjes.