verslagen2008

VLINDERS OP DE JILTDIJKSHEIDE IN 2009.

Heideblauwtje	127	Groot koolwitje	9
Groentje	79	Klein geaderd witje	7
Groot dikkopje	64	Kleine vos	6
Bont zandoogje	38	Boomblauwtje	5
Distelvlinder	38	Landkaartje	5
Oranjetipje	38	Dagpauwoog	4
Klein koolwitje	23	Citroenvlinder	3
Koevinkje	17	Kleine vuurvlinder	2
Bruin zandoogje	12	Hooibeestje	2
Gehakkelde aurelia	1	Icarusblauwtje	1
Oranje zandoogje	21	Atalanta	1

Het aantal soorten is groter dan voorgaande jaren, de aantallen minder. Oranjetipje en Icarusblauwtje zijn nieuw, er stond dit jaar langs het doorgaande pad een mooie klaverrand (goed gemaaid) waarop volop oranjetipjes aanwezig waren en waar ik ook het Icarusblauwtje zag.

Omdat ik vrij vroeg gestopt ben met tellen op de Jilt Dijksheide zijn er maar weinig Dagpauwogen, Kleine vossen en Atalanta's op papier gekomen. In totaal zijn er 16 telrondes gedaan, de eerste op 18 april en de laatste op 17 september.

Simon van Dijk.

Terug naar boven

Libellenexcursie in het kolonelsbos.

Zaterdag 15 augustus werd de jaarlijkse libellenexcursie gehouden met natuurlijk de vraag, hoe gaat het met de groene glazenmaker?

De vlinderwerkgroep van het I.V.N. Grootegast e.o krijgt langzamerhand bekendheid in de regio, nog al wat friezen waarderen onze activiteiten en de begeleiding van met name Herman de Heer en Astrid Landsaat.

Deze middag waren er 18 deelnemers uit Rottevalle, Surhuisterveen, Houtigehage, Harkema, Opende en Leek, vrij veel mensen die we al eerder bij onze activiteiten hadden gezien, maar er kunnen altijd nog meer bij.

We moesten het deze keer zonder Herman de Heer stellen wat Astrid de gelegenheid gaf haar talenten te ontplooien en dat deed ze!!

Nog voor we in het Kolonelsbos waren zagen we de eerste libellen en bij de vijvers aangekomen waren er ondanks de harde wind enkele prachtige groene glazenmakers, zelfs een eiafzettend vrouwtje. Het leefgebied van de glazenmaker, geheel afhankelijk van de krabbescheer voor de voortplanting, is door toedoen van waterschap en mogelijk door een strengere winter sterk ingeboet.

Naast de glazenmaker zagen we lantaarntjes, roodoogjuffers, heidelibellen, houtpanterjuffers en natuurlijk ook de vele soorten vlinders, o.a. talloze icarusblauwtjes.

Marian de Vries, onze bureauchef en notulist, heeft een volledig overzicht gemaakt van alle waarnemingen. Dit overzicht verschijnt ongetwijfeld op onze website en in de Ratelaar.

Na bijna twee uur hielden de eersten het voor gezien maar het duurde nogal even voordat iedereen terug was bij het startpunt, het parkeerterrein van de tennisbaan.

Een mooie en geslaagde excursie onder prima leiding!

Simon van Dijk.

foto: Astrid Landsaat

Alle waarnemingen van het afgelopen seizoen komen t.z.t. op waarneming.nl te staan: klik hier om de eerder ingevoerde waarnemingen te bekijken.

De Vuurlibel waar we op hoopten werd gelukkig ook gezien. Deze soort lijkt zich thuis te voelen in het Kolonelsbos.

Tot nog toe werden er alleen mannetjes gezien, helaas nog geen vrouwtjes.

(Red.)

Het was niet helemaal zeker of we het droog zouden houden op deze zaterdag. De buienradar liet wel de nodige buien zien, maar het leek er op dat ze Grootegast net zouden passeren dus werd besloten de excursie door te laten gaan.

Om 14.00 uur stond er een optimistisch gestemd groepje mensen te wachten op het parkeerterrein van de tennisclub. Dit keer hadden we het gezelschap van een deelnemertje van 9 maanden. Prachtig om op zo’n jeugdige leeftijd al te beginnen!

Het duurde niet lang voor de eerste vlinders zich lieten zien. Al voor we in het bos waren zagen we al Bonte zandoogjes. Op de eerste buien hoefden we helaas ook niet lang te wachten. Meerdere malen moesten we schuilen voor het vele water wat er uit de hemel viel. Uiteindelijk werd het om 15.00 uur droog en brak de zon door. Koud was het beslist niet en de vlinders en libellen kwamen direct weer tevoorschijn. Er werden zelfs nog veel vlinders gezien, o.a. Landkaartjes, Klein koolwitje, Klein geaderd witje, Bruin zandoogje, Distelvlinder en Dagpauwoog. Bonte en Oranje zandoogjes zelfs in hoge aantallen. De aantallen libellen vielen tegen. Hopelijk zien we daar wat meer van tijdens de volgende excursie in het Kolonelsbos. Die is op zaterdag 15 augustus.

Ook vanuit Friesland waren enthousiastelingen naar de gaslokatie gekomen om deel te nemen aan de excursie die om 14.00 uur begon en ongeveer 16.00 uur eindigde. Gestart werd met 9 personen en onderweg pikten we nog een 10^e vlinderexpert op die ook het nodige over planten wist te vertellen. Grijpskerk en Kommerzijl, waar ook een toegangspad is naar de gaslokatie, hebben met dit mooi ontworpen en goed aangeplante gebied een juweeltje van recreatiemogelijkheden gekregen. We zijn gestart aan de Waardweg bij de informatieborden en omdat er een stevige wind stond gingen we op zoek naar de luwte om de vlinders te vinden. Ze waren er in overvloed, bruine zandoogjes, meer dan 35, oranje zandoogjes, 2, distelvlinders, zelfs 1 van de nieuwe generatie en nog veel meer soorten.

Zo met elkaar lopend over de gemaaide paden ontdekten we steeds meer vlinders, libellen en ook orchideeën. Bijzonder veel verschillende planten, oa. Gele ratelaar, wilde geranium, parnassia, zilverschoon, wilde bertram, kwamen we tegen op onze tocht. Heel gezellig was dat ieder wel iets speciaals van een dier, insect of plant kon vertellen. Het weer was puur hollands met een blauwe lucht met wolken en wind, wat je noemt stralend. Een excursie waar je opgetogen van wordt dus volgend jaar weer. Kan je zo lang niet wachten dan zelf op onderzoek gaan. Het is niet zo groot dat je kan verdwalen. Veel succes!

Heemtuin Muntendam.

Zaterdag 23 mei gingen we met een select gezelschap niet naar de speeltuin maar naar de Heemtuin,in Muntendam.
We gingen voor een vlinderexcursie, maar met Herman de Heer en Friese Saakje Borger werd er van alles bekeken en gedetermineerd.
Ons uit 11 personen bestaande groep werd begeleid door twee gidsen, de bij ons wel bekende Henk Faber en Harm Prummel.
De heemtuin was voor ons allen een verrassing, erg groot en afwisselend. Harm Prummel vertelde over het ontstaan van de tuin en de verschillende biotopen.
Al direct zagen we de Sint Jacobs vlinder en daarna volgden al gauw de Distelvlinders, Icarusblauwtjes de Platbuik en de Gewone oeverlibel, het Lantaarntje , de Grote roodoogjuffer en we kregen zelfs een Noordse witsnuitlibel te zien. Onder zachte drang van Harm gingen we verder naar jonger gedeelte van de tuin en hier vertelde Henk Faber over de vogels die hier voorkomen of gezien waren.
In totaal bleken dat er meer dan vijftig soorten te zijn.
Daarna werd er door de gidsen haast gemaakt en werden we naar het paviljoen geloodst waar we nog wat konden drinken en op eigen gelegenheid de gecultiveerde tuin ronom het gebouw konden bekijken.
Na de koffie en de thee gingen terug naar Grootegast en dat bleek eigenlijk helemaal niet zo ver van Muntendam te zijn.
De Heemtuin is een aanrader en verrassend dichtbij.

Verslag excursie Dagvlinders van vlinderwerkgroep IVN-Grootegast op 9-05-2009 op Bakkerom bij Boerakker

Om 14.00 uur stond een verzameling van 7 personen te wachten op 5 vlinderwerkgroepleden om deel te nemen aan de wandeling. Een mooie start van een leerzame en gezellige excursie. Herman verklaarde het ontstaan van een inversiedijk, de dijk bij Bakkerom, die begint bij het Kuzemerklooster en loopt tot ’t Kret. Er werd een hangend gevlochten nestje van een dwergmuis gevonden. Ook bewonderden we de grote graafknobbels aan de poten van de heikikker. Op het tweede segment van de variabele waterjuffer kan je een borrelglaasje vinden en ook hebben we geleerd dat een roepende koekoek altijd een mannetje is. Het reukgras op de schrale gronden verspreidt een heerlijke hooilucht en natuurlijk hebben we een heleboel vlinders gezien. Zelfs de kleine oranje eitjes van het oranjetipje hebben we kunnen ontdekken. Om de verzameling vlinders maar even op te noemen: klein koolwitje, bont zandoogje, oranjetipje, groot koolwitje, dagpauwoog, klein geaderd witje. Als klap op de vuurpijl zagen we ook nog een landkaartje in voorjaarsvorm. De libellen heb ik maar even overgeslagen, maar dit gebied moet zeker elk jaar bezocht worden. Belangstelling is er voor en ook de teenagers vonden het een leuke excursie.

sprak Peter de Boer op de info-avond van 19 november. Het lijkt ook werkelijk goed te gaan met de libellenstand in het Kolonelsbos, gezien de waarnemingen in 2008. Zo werd er in 2006 af en toe een enkele Vroege glazenmaker gezien, in 2008 waren dat behoorlijke aantallen. Op 5 juli werden er maar liefst 20 exemplaren waargenomen. Dat de Vroege glazenmaker het goed doet komt doordat het leefgebied van de Groene glazenmaker hier actief beschermd wordt. Ook de Vroege glazenmaker gebruikt graag Krabbenscheer om eitjes af te zetten. De Groene glazenmaker deed het in 2008 in het Kolonelsbos ook prima, op 16 augustus werden er 29 exemplaren (waar onder een copula) van deze zeldzame soort gezien. Een heel mooie score, maar nog geen reden om te denken dat het nu Geelvlek/Foto: Astrid Landsaat

vanzelf wel goed komt. Landelijk gezien gaat de Groene glazenmaker nog steeds achteruit. Als voorbeeld wil ik ‘t Kret noemen, waar tot 2008 een van de grootste populaties van Groningen zat. Door het afsterven van het grootste deel van de Krabbenscheer is daar ook de Groene glazenmaker gedecimeerd.

Het blijft belangrijk om er op toe te zien dat het schonen tot een minimum beperkt wordt. Helaas is er in het Kolonelsbos weer meer geschoond dan de maximaal toegestane 50%. Het goede nieuws is dat er door een actie van de vlinderwerkgroep, een deel van de verwijderde planten werd uitgezet in gebieden van Staatsbosbeheer, o.a. ’t Kret.

In 2008 was er landelijk gezien sprake van een invasie van de Geelvlekheidelibel. Ook in het Kolonelsbos werd de Geelvlek vaak gezien. Verder deden alle gangbare soorten het hier prima. De grootste verrassing waren wel de waarnemingen van een mannetje Vuurlibel. Deze soort is hier nog nooit eerder waargenomen en werd het afgelopen jaar 2x gezien, op 25 en 28 augustus. Ik hoop dat 2009 net zo’n mooi libellen jaar wordt.

Vlinders op de Jilt Dijksheide in 2008.

Groentje 105 Heideblauwtje/foto:Astrid Landsaat.

Bont zandoogje 28

Kleine vuurvlinder 8

Geaderd witje 12

Groot dikkopje 36

Hooibeestje 3

Bruin zandoogje 27

Klein koolwitje 10

Heideblauwtje 333

Koevinkje 11

Boomblauwtje 9

Groot koolwitje 4

Citroenvlinder 11

Dagpauwoog 7

Landkaartje 3

Oranje zandoogje 5

Distelvlinder 1

Kleine vos 1

Een seizoen met heel verschillende uitkomsten, de groentjes en de heideblauwtjes deden het geweldig, de andere soorten een stuk minder.

Dit komt hoofdzakelijke door toedoen van S.B.B., de onderbeplanting werd in het voorjaar drastisch verwijderd en net toen er weer wat begon te groeien kwam de groene tornado nogmaals! Alles werd tot op de millimeter geklepeld, kennelijk heeft men in de Peebos ondanks hun eigen brochures nog nooit van randen beheer gehoord.

Ondanks gesloten convenanten werkt S.B.B tegen om van de Jilt Dijksheide een rijk vlindergebied te maken.

Teleurstellend en niet verwacht.

Simon van Dijk.

Terug naar boven

Het gebeurde allemaal in het Curringherveld in Kornhorn. De organisatie was in handen van de NME-werkgroep van de CBS “Maranatha” en de Vlinderwerkgroep van IVN Grootegast.

Alle met zekerheid gevonden nachtvlindersoorten worden doorgegeven naar een landelijk meldpunt. Zo worden we een stuk wijzer over hoe het met de verschillende soorten gaat in ons land.

Het werd een groot succes! Ondanks dat veel kinderen van groep 5 t/m 8 al een wandeltweedaagse hadden volbracht, kwamen ze toch nog dit evenement meebeleven. Ongeveer 50 kinderen kregen om 9 uur eerst een powerpoint-presentatie te zien van vlinderspecialist Bob van de Dijk om iets te leren over hoe nachtvlinders zich gedragen, wat ze nodig hebben en hoe ze hun vijanden kunnen foppen en afschrikken. Daarna werden 4 groepen gemaakt en mocht elke groep 4 kleine lesavonturen meemaken:

Een potje zelfgemaakte nachtvlindersmeer en lekkere plakhanden hielden de jongelui er in elk geval aan over. Meegebrachte zaklampen werden goed gebruikt en soms ook even niet (spannend!!). Er was ondertussen wat te eten en te drinken om het allemaal vol te kunnen houden. Door het grote enthousiasme zijn er heel wat nachtvlinders ontdekt.

Na tienen gingen sommige fanatieke volwassenen nog een tijd door en zo kwam het totale aantal verschillende soorten uit op ongeveer 35!! Kroonjuweeltje was daarbij de witte eenstaart. Voor de hele lijst van gescoorde soorten verwijs ik naar de site van de vlinderwerkgroep.

Of het nu aan het warme weer lag, de te lopen afstand of dat men weinig vlinders verwachtte, qua deelnemers aantal was deze excursie het absolute dieptepunt, we waren slechts met zijn vieren. Jammer, want de te lopen route was erg mooi. De aantallen vlinders vielen nog al tegen, maar toch werden er wel een aantal soorten gezien, Bont zandoogje, Groot koolwitje, Klein koolwitje, Klein geaderd witje, Landkaartje en als verrassing het eerste Hooibeestje van het seizoen. Het Groot dikkopje werd in dit gebied wel verwacht, maar werd helaas niet gezien. De libellen waren iets beter

vertegenwoordigd, soorten die werd gezien waren, Platbuik, Gewone oeverlibel, Grote keizerlibel, Vuurjuffer, Grote roodoogjuffer, Lantaarntje en Variabele waterjuffer. Ondanks de tegenvallende aantallen vlinders en libellen, was de wandeling erg mooi. Het voor het grootste gedeelte ongemaaide landschap zag er prachtig uit, zo ook de vele slootjes waar het wemelde van leven en vele Krabbenscheerplanten in bloei stonden. Na een wandeling van ruim 2 ½ uur werd er nog even koffie (met appelgebak) gedronken bij de Theeschenkerij aan de Peebos en door Ria heel handig vervoer geregeld naar het startpunt, waar de auto’s stonden. Wat mij betreft is het zeer de moeite waard om deze excursie in juli/augustus nog een keer te herhalen. Dan moeten we ook even de hekjes tellen waar we zijn doorgekomen, volgens mij waren het er wel honderd. :-)

Op zaterdag 3 mei 2008 organiseerde de vlinder werkgroep Grootegast een excursie naar de Lindevallei in De Blesse onder leiding van Peter de Boer van het Faunistisch Onderzoeksbureau FaunaX. Dit gebied dat wordt beheerd door Fryske Gea. Het is een laagland beekvallei. De Lindevallei (of Lendevallei) biedt een rijk en afwisselend landschap met een goede waterkwaliteit. [1] Het is een van de soortenrijkste libellengebieden van Friesland, van de 70 libellensoorten in Nederland komen er 37 voor in de Lindevallei. Het is ook een aantrekkelijk vlindergebied waar ondermeer de zeldzame zilveren maan voorkomt.

Door verlande petgaten en sloten weer uit te graven wordt de aantrekkelijkheid van het gebied en de biodiversiteit in stand gehouden.

De groep van zo’n 10 belangstellenden zocht zich voorzichtig een weg tussen de bijzondere vegetatie en de vele kikkertjes, waaronder de heikikker. Waarbij ondermeer kleine valeriaan, poelruit, waterdrieblad, het moeras kartelblad, het moerasviooltje (waardplant van de zilveren maan) en bloeiende zwarte zegge werd gezien.

De waargenomen libellen (tussen 11.00 uur en 15.00 uur) zijn vrouwtjes van de smaragd libel (200+) en zo’n 25 jagende glassnijders. Van de juffers zijn vooral de vuurjuffer (100+) en de variabele (500+) in grote aantallen aanwezig. De viervlek is enkele malen gezien.

Naast de vele oranjetipjes kwam ook een enkele dagpauw oog en bontzandoogje langs. Ook de st-jansvlinder werd gespot. Uit het water kwamen enkele huidjes van larven van torren en een geel gerande watertor.

De wandeling werd begeleid door een concert door de aanwezige vogels waaronder de boompieper de tuinfluiter en de tjiftjaf .

Na de soorten die zijn gezien nog even te hebben geïnventariseerd, werd de dag afgesloten met dank aan de begeleiders en organisatoren. Een prachtig gebied waar we zeker nog eens terug willen komen.

Ook in 2007 hebben we meerdere malen onze rondjes op de Jilt Dijksheide gelopen.
Het begon al in april toen we op een mooie voorjaarsdag meer dan dertig groentjes telden en een paar dagen later zelfs nog meer.
In mei volgden direct al de kleine vuurvlinders, de oranjetipjes, de bonte zandoogjes en de witjes.
In juni zagen we de oranje zandoogjes, bruine zandoogjes, de distelvlinder, de atalanta, en de dikkopjes.
Waar het bij het tellen op de Jilt Dijksheide in hoofdzaak om gaat is het heideblauwtje. Gedurende een lange reeks van jaren word hier deze zeldzame vlinder gevolgd, geteld en het beheer van de heide er op aangepast.
Op 16 en 19 juni was het raak, 28 en 32 zacht blauw en flets bruine vlindertjes dwarrelden in het stralende zonlicht. Zalige momenten!!
Maar twee weken later was er van die overdaad nog slechts een enkeling terug te vinden, een raadsel! Was de hele cyclus van paren en eitjes leggen al gebeurd? Hadden we niet goed gekeken of was het slechte weer de boosdoener?
Wij konden slechts de koevink op ons lijstje toevoegen, later kwamen het boomblauwtje, de dagpauwoog, het hooibeestje, het landkaartje en de kleine vos er nog bij.
Een hele opsomming maar toch zijn de resultaten, behalve de uitschieters in het voorjaar, niet geweldig.
Vrij zeker is dat de weersomstandigheden hier een grote invloed op hebben gehad.
En nu maar hopen dat de paar mooie voorjaarsweken voldoende zijn geweest voor de heideblauwtjes om voor nageslacht te zorgen.
We zullen het zeer binnenkort wel weer zien. Wie het leuk lijkt om een keer een telronde mee te lopen neem dan gerust contact op met Simon van Dijk.

2007 was een druk jaar voor de vlinderwerkgroep. Het begon met de enorme belangstelling voor de nachtvlindercursus. Hiervoor was zoveel belangstelling, dat er uiteindelijk 2 cursussen werden gegeven. De eerste cursusavond werd verzorgd door Dick Groenendijk (Vlinderstichting) voor beide groepen. De vervolgcursus (2 x 3 avonden) werd gegeven in Camping “de Akkerhoeve” te Niebert, onder leiding van Gerrit Tuinstra en Tymo Muus. De cursus werd afgesloten met 3 excursies, de eerste op Trimunt, de tweede op de Jilt-Dijksheide en de derde in het Mensingebos te Roden.

De vlinderwerkgroep verzorgde in 2007 ook weer een aantal excursies. Dagvlinder excursies waren er op de Jilt-Dijksheide, het Oude Riet en de gaslocatie bij Grijpskerk. Inventarisatie rondes in het Kolonelsbos deden we eens per 2 weken. De libellen werden natuurlijk niet vergeten, er was een excursie o.l.v. Bas v.d. Wetering in het Kolonelsbos en een Groene glazenmaker excursie o.l.v. Herman de Heer op ’t Kret. Een uitgebreid verslag over de Groene glazenmaker in het Westerkwartier, vindt u binnenkort op onze website.

Het begint al een klein beetje een traditie te worden, in september was er weer de Nationale Nachtvlindernacht. In samenwerking met de jeugdwerkgroep werd het wederom een succes. We sloten het jaar af met een uitgebreide nachtvlinderavond. Ook voor 2008 hebben we alweer het een en ander op de agenda staan.