ATHOS IN DE ACTUALITEIT

ATHOS-ACTUALITEITEN 2010

Uitgebreider persoonlijk getint Athos-commentaar is opgenomen in het winternummer 2010 van het Griekenland Magazine dat half december 2010 uitkwam in de gebruikelijke oplage van 20.000 stuks. Het vrouwvriendelijke karakter van mijn artikel en website moge mede blijken uit enkele beelden aangeleverd door twee vooraanstaande Nederlandse kunstenaressen : kunst en religie drinken immers uit dezelfde bron. Ook al vielen enkele beelden na het persklaar maken van het Magazine-artikel op de valreep kortheidshalve weg : op deze website kregen zij hierna alsnog hun plek.

 

De berg heeft een muis gebaard plus een handige tip (mei 2011)

Het aantal Athosbezoekers dat de Heilige berg tot aan het uiterste topje beklimt is relatief klein : de eerste stevige uitdaging waar de pelgrim namelijk voor staat is het vanaf 700 meter bergopwaarts sjouwen van eigen bepakking naar de Panaghia-kapel ( circa 1600 meter) om de dag daarna de eindsprint te wagen naar mini-kapel Metamorfosis ( circa 2000 meter en in renovatie)

Eenmaal aangekomen in de Panaghia zit er weinig anders op dan een greep te doen uit zelf meegenomen noodrantsoenen. Vuurtje stoken in de keuken (want koud was het hier dit jaar nog wel) kan aanleiding geven tot zuurstoftekort in de "slaapruimte" . Het aantal bedden is hier niet alle dagen toereikend, maar er liggen ook wel slaapmatten. Meestal zijn het Russische en Roemeense pelgrims die hier al vroeg neerstrijken, ook al zijn zij voor het overige zeker vriendelijk en behulpzaam. Het drinken van het welwater dient echter te worden ontraden ook al beweren anderen het tegendeel. Al met al is een betere optie de hoofdmoot der bagage meteen beneden al in de struiken te verstoppen en ruim voordat de zon ter kimme neigt elders een betere rustplaats te zoeken bijvoorbeeld in Kerasia of het meer comfortabele Kapsokalyvia.  Beklimming van de top is overigens redelijk uitvoerbaar voor mannen beneden de 55 met een normale conditie.

De Panaghia op 1500 meter (de opgang naar de Berg) is zoals gezegd inmiddels gerestaureerd maar kan zomaar overvol zijn : het is dan een kwestie van passen en meten. De restauratie van de hogerop gelegen kapel "Metamorfose " op 2033 meter vordert gestaag. Het aloude"Gipfelbuch" waarin ik mij in betere tijden een keer of vier inschreef zal intussen wel elders opgeborgen zijn : maar ik schreef destijds al het nu eindelijk allemaal welletjes te vinden.

Sinds 24 maart 2010  ligt in de aloude grot van Kosmou (nabij Zografou) een  ander en splinternieuw gastenboek, echter onbeschermd tegen weer en wind. Schroom niet daarover bij die Bulgaren alsnog een aanmerking te maken want goed advies nemen zij ter harte. Het vorige versleten Kosmou-gastenboek hebben  zij inmiddels veilig opgeborgen en kan niet zomaar binnen een dag tevoorschijn worden getoverd. De ontvangst in Zografou was verder allerhartelijkst met gewijde muziek en espresso.

OVERIGE WETENSWAARDIGHEDEN 2010 en 2011

De Patriarch Dr Honoris Causa Bartholomeus (bijgenaamd de groene patriarch, vanwege zijn bekommernis om de ecologie) herbezocht Athos oktober 2011 zijn geliefde berg en logeerde onder andere in het bescheiden klooster Dochariou. De patriarch heeft een overvolle agenda en komt dus niet elk jaar naar zijn geliefde Athos. Ditmaal zullen de reeds vroeg ingezette mediterrane winterregens hem nog lang heugen. Een groep van 8 Hollanders zag niettemin kans van dit bezoek een verdienstelijke fotoreportage samen te stellen en presenteert zich daarbij tegenwoordig kennelijk ook onder de verzamelnaam Athosvrienden. Informatief zijn hun video's van Verdonk en van de abdis van het orthodoxe klooster in Asten,waarop wij reeds eerder de aandacht vestigden.

De lezenswaardige website www.esphigmenou.gr  gaf in 2010 onder andere blijk van eerdere bezoeken van de patriarch aan bijvoorbeeld de USA, Obama en de paus. Zoals te verwachten was spuwde diezelfde Bartholomeus opnieuw zijn gal over het afvallige klooster Esfigmenou(oud) dat nog steeds een sta in de weg vormt voor verdere oecumene met Rome.

Athos heeft sinds 2010 een nieuwe administrateur. Hopelijk krijgt deze ook iets (meer) te verordineren over de bosbouw. Mei 2010 was  hier weer flinke kaalslag ditmaal speciaal bij Karakallou. Volgens Roemeense houtbewerkers ter plekke is het hout aldaar van goede kwaliteit dus verwijdering van ziek hout kan niet de reden zijn van al deze ijver. Kolossale vrachtauto's voeren hun kostbare ladingen af richting Oranoupolis.

Blijkens een bericht op de weblog Athos Agion Oros houdt een Griekse interdepartementale werkgroep de ontwikkelingen op Athos nauwlettend in de gaten. Bestuursnotulen,subsidiebronnen en jaarrekeningen van individuele kloosters zijn niet openbaar en/of eenvoudig beschikbaar, maar mogelijk is daarover bij subsidiegevers in Brussel wel iets naders bekend.

De bestuursstructuur op Athos is ook nog even aangetipt in een recent artikel van Hans Overduin, gepubliceerd in het jaarboek van de Vereniging van Orthodoxen 2010 ( €16,50 giro 3088040 o.v.v. Jaarboek 2010 ) Auteur poogt hier bovendien enkele verbanden tussen de Heilige Berg en God en Bijbel te leggen, maar niemand zal betwisten dat de fijnzinnige "berg-exegeses" van paus Ratzinger in zijn kloeke boek Jezus van Nazareth eigenlijk niet te overtreffen zijn.

Het Servisch klooster Chilandar wordt sinds mei 2010 geleid door een nieuwe jonge abt. Zijn gelaat straalt liefde en bewogenheid uit, hier leunend op zijn staf ten teken van zijn hoge ambt. Naast hem zijn 'rechterhand'. Na een lang gebed in een uiterst ongemakkelijke knielhouding tezamen met andere Servische pelgrims een gepast moment hier even op adem te komen.



Restauratie van Chilandar na de grote brand vergt tenminste nog 5 jaar.  Intussen gaat transformatie van bijbehorend bosterrein in akkerland  onverdroten door. Dat doet pijn want in een verder verleden was de variatie in houtsoorten en vogelzang  nergens zo fraai en groot als hier. De te beklimmen Milutin Tower geeft  van het nieuw ontstane cultuurlandschap een totaaloverzicht : veel versperringen met prikkeldraad en bordjes met Verboden Toegang. Naar mijn mening hoort commerciele wijnverbouw op grote schaal (zoals  onder andere ook in het verderop gelegen Mylopothamos) niet op Athos thuis, dus mijden die handel.

De imponerende kerk van 30 bij 60 meter in de skete St Andrew in Karies is in 2010 met enig ceremonieel na restauratie heropend. Dat betekent niet dat de hele restauratie van deze (voormalig Russische) skite nu voltooid is, maar dit kolossale bouwwerk wordt nu wel een toonbaar geheel met de bezoeker in goud toelachende torens. Pelgrims die in het kieskeurige Koutloumousiou geen onderdak kunnen krijgen kunnen hier zonder afspraak hun geluk beproeven en de daaraanvolgende ochtend genieten van een lopend buffet. Een skiti  ademt niettemin toch een andere sfeer als een echt klooster.

 
De Skiti St. Andrew   Het heropende kerkinterieur van St. Andrew

 

De autoweg tussen Lavra en Prodromou is intussen voltooid : gelukkig is het wandelpad richting Ag.Anna/Kapsokalyvia goeddeels gespaard gebleven.

De autoweg naar Prodromou

 

De Panaghia op 1500 meter (de opgang naar de Berg) is inmiddels gerestaureerd maar kan zomaar overvol zijn : het is dan een kwestie van passen en meten. Meestal  zijn fanatieke Russen en/of Roemenen haantje de voorste. De restauratie van de kapel "Metamorfose " op 2033 meter vordert intussen gestaag. Het aloude"Gipfelbuch" waarin ik mij in betere tijden een keer of vier inschreef is spoorloos verdwenen. Maar nu is het mooi geweest.

Sinds 24 maart 2010  ligt in de aloude grot van Kosmou (nabij Zografou) een  ander en splinternieuw gastenboek, echter onbeschermd tegen weer en wind. Schroom niet daarover bij die Bulgaren alsnog een aanmerking te maken want goed advies nemen zij ter harte. Het vorige versleten Kosmou-gastenboek hebben  zij inmiddels veilig opgeborgen en kan niet zomaar binnen een dag tevoorschijn worden getoverd. De ontvangst in Zografou was verder allerhartelijkst met gewijde muziek en espresso.

Het aantal bewoonde kellia in de skite Kapsokalyvia schatte ik mei 2010  op 25 dat wil zeggen een leegstand van circa 15 woningen. In de zomer oogt het liefelijk ; in de winter hebben de hier toevende kunstenaars een hard bestaan. Op de zondagen treffen zij elkaar in het hogerop gelegen kerkje met bijbehorend gastenhuis. Na drie maanden van droogte (mei 2010) taxeerde ik de situatie in als brandgevaarlijk. Kunstenaars en handwerkslieden kunnen zich hier immens verdienstelijk maken, momenteel stellen zij zich nogal afstandelijk op.

 

   
Kapsokalyvia met enkele leegstaande woningen    

 

Hoe groen is Athos ?

Patricia Schultz begeeft zich op glad ijs door  in haar dikke ultieme reisboek ( 1000 reisdoelen die je echt gezien moet hebben 8e druk 2006, uitgever TerraLannoo) zonder voldoende voorstudie ook een pagina aan Athos te wijden. Ten onrechte schrijft zij : voor de toegang tot Athos is consulaire ondersteuning nodig (dat was vroeger zo) Verder zou volgens haar het aantal buitenlanders dat dagelijks op Athos wordt toegelaten niet meer bedragen dan tien (dat klopt) maar het aantal orthodoxen zou min of meer ongelimiteerd zijn . Het Pelgrimsbureau in Thessaloniki houdt echter het toe te laten aantal orthodoxe bezoekers (laatstelijk 100 per dag) nauwgezet in het oog teneinde overbelasting van de monniken tegen te gaan. Tenslotte zou Athos prachtig bebost zijn en bevolkt met veel wild. De naakte waarheid is dat houthakkers speciaal aan de noordkant vreselijk huis hebben gehouden en het secretariaat van het Athosbestuur mij al twintig jaar geleden schriftelijk heeft toegegeven dat kritiek daarop inderdaad hout snijdt. Bijbehorende correspondentie met andere natuurbeschermers hierover is bewaard gebleven. In een ver verleden heb ik driemaal het hele gebied tussen Chilandar en Oranoupolis te voet doorkruist : een kale heuvelachtige en onherbergzame strook van circa dertig kilometer. De jure en de fakto min of meer onbetreden gebied destijds bovendien nog zonder weg of pad. De werkelijk te overbruggen afstand bleek vanwege de sterke geleding nog aanzienlijk groter. De bepakte wandelaar die in deze contreien een been zou breken en/of door patrouillerende politie of kustwacht zou worden opgepakt bevindt zich in een lastig parket. Hij gaat gewoon de cel in. Rest nog te melden dat de laatste fraaie bospaden langzaam maar zeker overwoekerd raken danwel teloor gaan door het geweld van bulldozers. Voor wie het niet geloven wil : in de buurt van het idyllisch gelegen Servische Chilandar hebben fraaie bospartijen ook hier intussen plaatsgemaakt voor graan- en wijnbouw. Een deskundige Servier Dr V.Jankovic (voormalig ambassadeur  bij het Vaticaan en in Londen) zei desgevraagd tegen deze  vernietiging niets te kunnen ondernemen : " in the long run we are all dead ".

 

 
 Part of the palace from the King of Serbia (14th century )   Paradise Lost (Gerti Bierenbroodspot )

 

KERASIA

 
Churchbuilding in marble stone in Kerasia, a two hours climb nearby Kapsokalyvia ( 2006)     Churchwing with rooms (2007)
 
Ook al is toevallig vandaag het hoogste punt van de kapelbouw bereikt : nog steeds wordt marmer aangedragen voor het woongedeelte (mei 2009)    Na 10 jaar noeste vlijt bestaat uitzicht dat dit geheimzinnige bouwsel over 8 jaar eindelijk klaar zal zijn. Bouwheer Nikitas en omwonenden zwijgen daarbij over doelstelling en  bijzonderheden  (mei 2009)
  2011 : vacant voor een andere inzender
Pannenbier voor het woongedeelte (mei 2010)    

 

De curieuze positie van Esfigmenou


Maar al te graag zorgde De Telegraaf onlangs nog voor bloemrijke berichtgeving dat monniken uit verschillende kloosters elkaar uit animositeit met voorhamers de hersens insloegen. Inderdaad vielen bij een knokpartij in de hoofdstad Karies twee gewonden. Wie gaf de eerste klap ? In elk geval een uitvloeisel van het feit dat de patriarch de druk op Esfigmenou opvoert. Dit klooster wordt niet langer meer gedragen door de Athosgemeeenschap als geheel. Het koppig vasthouden aan de aloude hier gekoesterde kalender gaf september 2007 nog aanleiding voor een leuk feestje. Materiele behoeften van dit excentrieke klooster worden vooralsnog gedekt uit particuliere bronnen en eigen landbouw : Europese gelden worden niet aangenomen en olielampen genieten de voorkeur boven electriciteit.

Noot 27/5/ 2009  : De telefoon van Esfigmenou wordt al geruime tijd ( in een tijdelijke behuizing een kwartier gaans vanuit Karies) aangenomen door een aantal andersdenkenden, gemakshalve hier te noemen " Esfigmenou- nieuw" onder leiding van abt Chrisostomos met als rechterhand de Engels sprekende behendige monnik Gabriel. Abt Methodius (61) zit nog wel ver weg op zijn stek " Esfigmenou-oud" maar diens beruchte fundamentalistische rechterflank van 100 monniken is daarmee feitelijlk kalt gesteld. De deur staat overdag wel op een kier : iemand die zomaar zou binnenwandelen krijgt nog steeds onderdak, maar leuk gastvrij kan je het niet meer noemen. Bovendien eten de niet-orthodoxe pelgrims hier apart.

Noot mei 2010 : de bouw van Esfigmenou nieuw in Karies in in 2010 afgerond. De hier huizende broederschap Esfigmenou nieuw biedt echter geen logies aan, daarvoor kan men nog steeds terecht op het oude adres. Patriarch Bartholomeus praat naar zich laat raden natuurlijk liever met genoemde Chrisostomos als met Methodius in Esfigmenou-oud. Details daarover worden overigens tijdelijk overschaduwd door een door de pers opgeklopt financieel schandaal in het grootste klooster Vatopedio goed voor 120 monniken waarvan de helft Cypiooot. De juridische ten laste leggingen tegen de abt aldaar zijn nog niet afgerond, maar daar waar rook is, is vuur. Duitse kranten schreven daarover destijds al uitgebreid.

Blijkens internet knabbelen de Turken aan het gezag van Bartholomeus , maar deze patriarch kan niet overal tegelijk zijn. Circa vier jaar geleden bezocht  hij nog de jongensschool in Sint Andrew en legde bij die gelegenheid tevens de eerste steen van de nieuw opgerichte broederschap Esfigmenou in Karies. Twee uitgeslapen jonge monniken ( Ephraim en Gabriel) op een totaal van 9 monniken hebben de touwtjes aldaar stevig in handen.

 
Old Esfigmenou : self-contained     Only orthodox visitors are welcome into church and refter
   
Esfigmenou- new in Karies : building activities completed but no facilities for pilgrims    

Super-Europeanen

Hele volksstammen verkijken zich op de onderling sterk afwijkende landsculturen van een aantal Balkanlanden waar corruptie en belastingschichtigheid nog welig tieren. De geest van Heer Bommel voert hier de boventoon ( ' wij mannen van eer..' ) Maar onze zorgzame Tom Poes legde voor meerdere zekerheid toch alvast maar een portie Grieks tafelzilver ten verkoop klaar met als inscriptie EE(Eenzame Eilanden). Intussen laat geen enkele westerling zich nogmaals een oor aannaaien en wie zal in zo'n eenzaam eiland willen investeren om daarna de lakens te mogen uitdelen ? China ligt iets te ver weg en heeft bovendien geen orthodox-christelijke traditie. Wel Finland en Japan als resultaat van vroegere zendingsdrang. In Finland is de orthodoxie een belangrijke godsdienst en in Japan bevindt zich een orthodox klooster.

Intussen is voldoende doorgedrongen dat het intellect van het nog niet geëmigreerde deel  der Griekse bevolking niet meer goed aansluit op de bestuurlijke behoeften van dit land. Efficiency en effectiviteit zijn soms ver te zoeken en het vervuilde, stoffige Griekse landschap heeft speciaal in de zomermaanden veel weg van een geplukte, kale kip, een kleine bovenlaag van welvarende reders daargelaten.

Daarom opper ik ergens in de buurt van Athos een internationale, praktijkgerichte zomer-universiteit op te richten met vakken als bijvoorbeeld openbare financiën, belastingrecht, zwart geld, zeerecht, bestrijding van piraterij , bankfraudes, bonuscultuur, hacking, waarderingsvraagstukken, beheer van kunstschatten, horeca-exploitatie , delfstoffenwinning, olijfbomencultuur enz. Amerikaanse hoogleraren van Griekse origine (heus die lopen daar bij Athos af en toe rond) kunnen daarbij het voortouw nemen.

Doel van zo'n Europees getinte Athos-universiteit (compleet met iconenwerkplaats speciaal voor de dames) zou kunnen zijn het etaleren van modieus kattenkwaad om daar vervolgens (mede via Europese studiebeurzen) een taakstellende positieve wending  aan te geven. Na deze publieke "biecht" kan het lelijke eendje vervolgens evolueren tot lichtverspreidende super-Europeaan en langs wegen van geleidelijkheid het gezond verstand eindelijk zegevieren. Toegegeven : remigratie (of een sabbatical year) van in de USA beleerde Grieken ligt niet erg voor de hand, maar het idee van de Griek als de Europese underdog van 2011 klinkt niet helemaal onlogisch. Maar er moeten natuurlijk wel banen en plaatsen beschikbaar zijn.

Note 18/9/2011: Intussen worden de geluiden van een gecontroleerd faillissement van de Griekse staat alsmaar luider.  Zodra die kogel door de kerk is vallen de  bijbehorende financiële einduitkomsten duidelijker te overzien. Onder de lasten en baten bevinden zich helaas inderdaad ook posten van immateriële aard die nu niet uit de diverse overheidsboekhoudingen blijken : forse kapitaalvernietiging lijkt daarbij onvermijdbaar. Het internationaal in hoog aanzien staande Athos zal daarbij zijn goodwill-status behouden zonder dat ook maar iemand zich aan bestuur en kostbaarheden zal durven te vergrijpen.Tegenover de Heilige Berg ligt bijvoorbeeld het aangrenzende schiereiland Sithonia met in het midden ( bij Marmaras) een reeds nu goed draaiend conferentie-oord tevens ruim voorzien van golfbanen en logiesruimte. Vorming van integer en deskundig Europees kader kan natuurlijk deels ook in het nuchtere , belerende Nederland plaatsvinden. Dat biedt bovendien wat meer stabiliteit ook door de seizoenen heen.