ATHOS EN ORTHODOXIE

Standpuntbepaling  vooraf :  Athos als doel in zichzelf ( dan volstaat het nemen van een aantal fotogenieke kiekjes) ofwel als middel tot een ander doel bijvoorbeeld  het dichter komen tot een persoonlijke God "van aangezicht tot aangezicht " ( Gen. 32:30) en nadien geopenbaard in de tot mens geworden "logos",ook wel omschreven als Goddelijke wijsheid

WAT IS ORTHODOXIE  ?

Het woord orthodoxie heeft in Nederlands spraakgebruik een dubbele betekenis : in de eerste plaats als tegenstelling tot vrijzinnig christendom, maar in de tweede plaats als aanduiding van een wereldgodsdienst welke alleen al in Rusland 100 miljoen aanhangers telt. Op deze website is vrijwel steeds de tweede woorddefinitie aan de orde, waarbij het dus gaat om de dominerende godsdienst in Rusland, Griekenland, overige Balkan en vergeet vooral Israel en de USA daarbij niet.

Nauwe verwantschap bestaat tussen oosterse- orthodoxie en R.K.Kerk, welke overigens sinds 1054 ieder hun eigen weg gingen. Hun sacramenten ontlopen elkaar niet zoveel.Toch staan zij vaak als kemphanen tegenover elkaar. De oosterse kerken zijn mystieker ( zie de woordenlijst hierna), minder nuchter als de Westerse en meer extatisch. Wereldwijd is sprake van niet minder als 213 miljoen orthodoxen, waarvan in Nederland hooguit circa 7.000.

Het Vaticaan worstelt onder andere met zijn beleidslijn, de orthodoxie op zijn beurt met zijn fundamentalistische rechtervleugel. Een oud geschilpunt dat overigens momenteel aan scherpte inboet is het leerstuk van het filioque dat  in de elfde eeuw door de paus tegen de zin van de Oosterse kerk aan de geloofsbelijdenis is toegevoegd. Rome stelde toen dat de Heilige Geest zijn persoonlijkheid ontvangt zowel van God de Vader als van God de Zoon, terwijl de Oosterse Kerk niet verder wilde gaan dan dat de Geest uitgaat van de Vader door de Zoon. De orthodoxie houdt zich dus precies aan wat hierover staat in Johannes 15/26.

Marquardt maakt het nog ingewikkelder door te stellen dat de oosterse kerken dogmatisch structureel een onhistorische optie in zich dragen, die op de keper beschouwd anti-Joods is. Wanneer zij namelijk weigeren de Heilige Geest, die ons verlicht, ook van de "Zoon"  te laten uitgaan zou Jezus van Nazareth en met hem zijn Joodse volk uit het werk van de verlichting Gods zijn uitgesloten. Met als consequentie dat een erkenning van binnenuit van het Jodendom en het huidige Israel praktisch onmogelijk is ( F.W.Marquardt : een christelijke theologie na Auschwitz 2003 p.255 noot 8). Daartegenover wekt het zenden van de Geest door Vader en Zoon in de orthodoxie de verdenking dat men in de westelijke Kerk niet in de positie is het Persoonszijn van de Geest ernstig te nemen, hetgeen zich in een te magere spiritualiteit manifesteert. Om deze reden hebben Oudkatholieken en Anglicanen eveneens afstand van het "filioque" genomen en de Oosterse kerken  blijven vanzelfsprekend ook gewoon voet bij stuk houden. Daarentegen omarmde de nog steeds gezaghebbende Gereformeerde predikant wijlen O.Noordmans  in de dertiger jaren maar al te graag het Rooms- Katholieke standpunt (Herschepping 1934 (pagina 170)) waarin hij de Oosterse kerken bovendien (uiterst summier) met een niet onderbouwde negatieve kwalificatie het bos instuurde. Jammer dat Rome in deze langslepende discussie nog geen compromis heeft voorgelegd., ook niet over de onfeilbaarheid van de paus waar Benedictus XVI vermoedelijk zelf ook wel vanaf wil. Kennelijk laat het Vaticaan deze kwesties liever nog wat aansudderen zolang zij niet met bijbehorend machtsvertoon op de prioriteitenlijst (voorzover aanwezig) worden geplaatst. Echter : er zijn knappe bisschoppen bij de vleet en noblesse oblige.

Intussen "orienteert" het westen zich en schuiven Balkan, Turkije en Rusland langzaam maar zeker onze kant op. Vooralsnog geringe aantallen katholieke monniken stappen over naar de oosterse orthodoxie en na de recente verhuizing naar Lijnbaansgracht 47 (nabij Marnixplein) trekt de russisch- orthodoxe kerk in Amsterdam wekelijks alleen al circa 200 bezoekers. Een ideale voorbereiding op Athos, omdat de liturgie in deze kerk tweemaal per maand nederlandstalig is. Bijbehorende websites over Griekse en Russische orthodoxie zijn veelzeggend en goed onderbouwd. Bovendien verademend dat Hillary Clinton tijdens haar laatste bezoek in juli 2011 aan Griekenland iets positiefs over het Griekse land en volk durfde te zeggen en de kerkelijke autoriteiten daarbij niet uit de weg ging.

Trouw plaatste al eerder op 25/8/2007 een positief gestemd interview met architect Jan Abels over Oosterse orthodoxie en Athos. Zoek maar met Google onder Janabels. Aan het oude christendom en bijbehorende nauwkeurig overgeleverde orthodoxie valt inderdaad genoeg te beleven, zonder dat noodzakelijkerwijs steeds maar weer de Islam erbij moet worden gelapt. Waar Jezus is daar is overvloed (Ratzinger) : een levensgrote, kleurrijke  muurschildering van de vijf broden en twee visjes in de eetzaal van het Russische Panteleimon geeft daar ook al blijk van.

 

ORTHODOXIE- AKTUALITEITEN  2010 en 2011

Vermeldenswaard is hier speciaal de oprichting van een bijzondere orthodoxie-leerstoel aan de VU  najaar 2010 met als drijvende kracht de Russisch-orthodoxe diaken Dr. Michael Bakker. Op www. ACEOT.nl  vindt U de naar aanleiding hiervan in de VU gemaakte video's. Melding kan intussen worden gemaakt van 15 orthodoxie -studenten die nu in Amsterdam vanuit Engeland worden begeleid. In voornoemde Russische kerk bevindt zich tevens een ( krap gehuisveste) bibliotheek welke na de Zondagse liturgie  enkele uren algemeen toegankelijk is. 

De traditie

De vijf elementen van de Christelijke traditie in de orthodoxie zijn : de Heilige Geschriften, de liturgie, de Synodes, de Heiligen en de kerkelijke kunst. Kerkelijke kunst nog weer onder te verdelen in : iconen, kerkelijke zang en kerkelijke architectuur. Belangrijk is het samenspel van deze vijf elementen tezamen, waarmee dus gezegd wordt dat geen enkel bestanddeel kan worden gemist, ook de kerkgang niet. Juist in die Kerk gebeurt van alles en geven natuurlijk ook heiligen en martelaren acte de presence. Het gebed, geloven met het hart , diepe inkeer en ommekeer ondersteunen de gemeenschap zoekende kerkganger bij zijn algehele zoektocht naar het goddelijke licht.

Het monnikendom en het celibaat in de Oosterse orthodoxie

Het monnikendom geniet in de Oosters Orthodoxe kerken tamelijk veel aanzien, temeer daar  de bisschoppen uit de kring van de manlijke monniken worden verkozen. Zowel bisschoppen als monniken  zijn derhalve per definitie ongehuwd. Priesters en de lagere clerus kunnen wel huwen. Bron : Wikipidia Oosters orthodoxie ; zie ook Griekenland Magazine, december 2010.

 

 
 Muzikant aan een Amsterdamse gracht (Charlotte Mutsaerts)   Jongensschool op Athos: van misbruik is niet gebleken

 

Een goddelijk plan, Auschwitz en Sebrenica

In de afgelopen jaren stabiliseerde het aantal monniken in de 20 grote kloosters zich in Athos op circa 1000, nog afgezien van circa 2000 in kleinere gemeenschappen wonende andere monniken en heremieten. Boeddhisten hebben op Sri Lanka hun eigen heilige berg : de Adams Peak. Vrijwel alle religieuze uitingsvormen veronderstellen dat elk individueel mens deel uitmaakt van een onbegrijpelijk goddelijk plan, ondanks moord en doodslag (ook vanwege godsdienstige onverdraagzaamheid), ziekte, honger, misbruik van heilige geschriften en wat dies meer zij.

Ook de universele Soefi-beweging ziet dit goddelijke plan nog steeds zitten. Dit in tegenstelling tot de oud-hoogleraar in de theologie C.den Heyer uit Kampen die ( in zijn " Boek der verandering") onder verwijzing naar Auschwitz van zo'n individueel plan duidelijk afstand neemt en vervolgens verder knaagt aan de goddelijkheid van Christus. Tegenwoordig heet dat spugen in de bron waaruit men eerder zelf gedronken heeft. Menig ander theoloog/predikant blijkt overigens eveneens vervuld van geloofstwijfels. René Süss (proefschrift, nabesproken in de VU) en Schillebeeckx ( boekwerk "Jezus", editie 2000 pag.25) onderstrepen dat Luther en bepaalde christenen eveneens debet zijn aan antisemitisme : zes miljoen omgebrachte Joden is geen incident meer. Uiteindelijk heeft het moderamen van de Lutherse Kerk wel afstand genomen van Maarten Luthers anti- joodse uitingen, maar tot echte excuses vanuit die hoek lijkt het niet meer te komen. Het Vaticaan bood intussen wel excuus aan.

"Nooit meer Auschwitz" zegt F.W.Marquardt : een naïeve uitspraak, want dicht bij huis en vers in het geheugen (1995) ligt bijvoorbeeld nog steeds de genocide Sebrenica. Premier Kok gedroeg zich daarbij tamelijk afstandelijk, ook al viel hierover zijn kabinet. Bij een toevallige ontmoeting met enkele Serven op Athos ben ik dit onderwerp niet uit de weg gegaan. Het werd geen ruzie, ook al lag "Den Haag" bij deze heren allesbehalve prettig in het gehoor (noten 13/1/2009 en 26/10 2010 : Zolang  Mladic niet gepakt is - de inzet is momenteel € 10 miljoen- geldt deze antipathie over en weer en staat ditzelfde Den Haag terecht niet te trappelen met Servie een associatieverdrag af te sluiten, ook al kwam oktober 2010 door toedoen van andere buitenlanden toch al wat meer beweging in deze netelige kwestie )

Noot 26/5/2011 : Een maand geleden verspreidde de familie Mladic een bericht van overlijden van generaal Mladic. Dit leverde echter vooralsnog geen weduwenpensioen op want generaal Mladic is kort daarna bij zijn familie aangehouden, dankzij geniale Servische intelligence naar men zegt. Stel dat het proces 5 jaar duurt en Mladic intussen overlijdt maakt het dan veel uit of er precies 8.000 doden waren of een onbekend aantal meer of minder ? Wordt voor zo'n proces ooit een taakstellende voor-en nacalculatie gemaakt ? Een planning in onderdelen van het rechtsproces zal er ongetwijfeld zijn maar zolang deze niet is gepubliceerd is zij extern niet controleerbaar.

Jan Pronk nam hier destijds meteen al het woord genocide in de mond, wetend dat zijn premier Kok bij dit soort precaire zaken niet snel het voortouw neemt. De pragmatische Hollandse werkwijze "Jelle zal wel zien" blijkt extra gevaarlijk in de Balkanlanden maar ook in Afghanistan. Nederlanders kunnen kennelijk toch beter samenwerken met Chinezen als met Balkanezen.  In dit geval wordt van verdergaande schuldtoerekening niemand wijzer. Gelijksoortige feitenweergaves zijn immers reeds voorhanden, ook op internet. De man van de daad  heeft geen geweten : alleen de argeloze, naïeve toeschouwer lijdt aan bijbehorende wroeging. Maar heeft ooit iemand overwogen onze eigen Nederlandse dodenherdenking van 4 mei uit te breiden met die van de Sebrenica-doden ? De uitkomsten van een langdurige procesgang zullen teleur stellen : alleen de media spinnen garen bij volkenpsychologische inkleuring. Voor een Ajax-doelpunt gaat men makkelijker de straat op.

Goddelijke liturgie (te vertalen met common work)

De bijsluiter van de CD The Orthodox Divine Liturgy geeft de volgende uitleg : The text of the Divine Liturgy has marked various cultures but particularly the Greek one. It functions as a kind of support, as a source of life and as a blessing for everone ; for the wise and the unwise, for the strong and for the weak, for the complicated resident of the city and for the simple worker of the open country. For centuries now it has been uniting believers in a holy, mystique "society", full of the taste of eternity and spiritual freedom. Within its continued phases our Lord's life is repeated until his crucifixion, his resurrection and his embodied resumption within the heavens.

The Divine Liturgy is composed from thought, experience, doxology and the ethics of all Orthodox believers, no matter what language they speak or in which space they breathe. It has not been written to be read just as a simple text, or as a work of literature, but as a guidance for the accomplisment of the true Christian sacrament of Holy Gratefulness. It is a sacred text, intended to be transformed into a work, sacred and divine, with the Holy Spirit's energy and with the participation of both the clergy and the people.The church calls us to participate not as spectators but as co-officiators.The believer aims to claim his initial right as a human being, to achieve the ultimate goal for which he has been created : To become identical to Christ, a carrier of the Holy Spirit within social life and a factor of the development of the human race towards the ultimate goal, the "community of  love" .

Tijdens het bijwonen van zo'n liturgie rijzen bij de niet ingevoerde leek tal van vragen. Met name de website van de Russisch- orthodoxe Kerk te Amsterdam geeft hierop duidelijke antwoorden. Het maken  van voorstudie van opbouw en inhoud van deze liturgie is dringend gewenst.

Een recente westelijke tegenhanger is de publicatie onder redactie van Rinse Reeling Brouwer en W.Kloppenburg getiteld " Om te gedenken, over de noodzaak van liturgie" met bijdragen van beide redacteuren, A.van Nieuwpoort, Willem Barnard en vele anderen.

 

Hoe zou een Athoscode eruit kunnen zien ?

De monniken van Athos bidden elke dag vele uren om Gods ontferming voor een betere wereld. Zoals dat over de hele wereld in alle kloosters gebeurt. Zou daar niet een concrete code uit voort kunnen komen die mensen over grenzen heen tot elkaar brengt en tot God brengt? Wat voor code dat zou moeten zijn? Niet een soort pseudo-religieuze Da Vinci Code, maar een innerlijke en door de Geest geïnspireerde code, waarin geheimen van christenen en heiligen van alle eeuwen worden vastgelegd. Zoals in de geschreven geloofsbelijdenissen de feitelijke inhoud van het christelijk geloof wordt samengevat, zo is eveneens op internet een artistiek orthodox werkstuk denkbaar dat tegelijkertijd enige ordening zou kunnen aanbrengen in de veelheid van weblogs. Een uniek kerkelijk - didactisch samenwerkingsproject dient zich daarmee aan.

Sluiting van de rijen van patriarchen, priesters, predikanten en imams omvat overigens niets buitensporigs: de Soefi-beweging bracht reeds eerder de belangrijkste wereldreligies in universele erediensten gezamenlijk onder een dak. Het blijft echter opletten geblazen : wanneer verveling of eigen ego de kop opsteken, kan iemand zomaar een kei in andermans vijver gooien. Zo'n knaller kan zijn een Da Vinci-geheimschrift of bijvoorbeeld een spotprent van een heilige. De media varen er wel bij : Soefi-beweging en/of Athosmonniken hebben zoveel poppenkast echter niet nodig. Hun codes (met daarin verwerkt sleutelwoorden, symbolen en tekens) omvatten impliciet respect voor andersdenkenden. Multicultureel religieus onderricht op basis van digitaal aan te leveren lesmateriaal zou de schellen van de ogen kunnen doen vallen, vanzelfsprekend een veeleisend lange termijn project. De Marcus Passion vormt daarbij een eerste stap en ook de op deze website nog tamelijk leeg gebleven pagina "Iconen en liturgie " past hierin. Dus een dynamisch werkstuk met trinitarische voorstellingen ( de doop van Christus en het Thaborgebeuren), een Paasicoon, gedichten, zang, muziek, tekeningen uitgekristalliseerd op digitale media. Zolang het ambitieuze einddoel van deze code nog niet is bereikt volstaat de goddelijke liturgie uit de schat der eeuwen " de traditie".

Drs. J. B. van der Lecq, tekst 17/11/2005 met enkele kleine aanvullingen nadien.

Multi-religieus

Terecht stelt de Koran dat God met de gelovigen communiceert middels symbolen, omdat het goddelijke nooit kan worden uitgedrukt in een volkomen rationeel/logische tekst. In zo’n mystiek getint werkstuk kunnen lichtbrengende elementen van orthodoxie, Islam en Boeddhisme met elkaar in verband worden gebracht en het onderwijs zou daar dan op voortborduren. De universele Soefi-beweging bracht reeds eerder de belangrijkste wereldreligies in universele erediensten gezamenlijk onder een dak. Begonnen kan worden daar aansluiting te zoeken zonder opnieuw het wiel uit te vinden.

Op het punt van verdraagzaamheid en integratie kan Nederland nog een lesje leren van Zwitserland : wanneer dit land bij referendum van november 2009 de nieuwbouw van minaretten wil ontmoedigen wekt dit in Nederland al snel de indruk van anti-Islambeleid. De werkelijkheid ligt echter beduidend anders. De Zwitserse stellingname terzake is beschreven in een aan de redactie van de website Athosvrienden.info gerichte brief van de Zwitserse ambassadeur in Nederland ( Reacties van lezers) Interessante bijzonderheid is nog dat jonge Turkse architecten in Nederland bij nieuwbouw van een moskee uit eigener beweging al geen minaretten meer in hun bouwplannen opnemen (zie AD 5/12/2009)

Christocentrisch

Ingeval multi-religieus te hoog gegrepen is kan gekeken worden naar een minder pretentieuze opzet. In herinnering moge worden gebracht de feestelijke toogdag, die op 15 december 2005 ter ere van een koninklijk jubileum in de Dom te Utrecht werd georganiseerd. Hoogwaardigheidsbekleders van kerkelijke en koninlijke pluimage keken elkaar die dag verdwaasd aan toen Prof. James Kennedy aldaar een slaapverwekkend betoog hield over lang verjaarde Hollandse kerkelijke twisten. Obligaat moesten hoogwaardigheidsbekleders luisteren naar benauwende detailopsommingen en jaartallen. Duidelijk een brug te ver omdat sketches met zang van kinderen deze interreligieuze namiddagshow ook al niet konden redden. Spreker weet kennelijk van geen ophouden, daar hij zijn bespiegelingen eind 2009 ook nog te boek heeft gesteld ("Stad op een berg ") Kennelijk past de orthodoxie niet in zijn  denkraam en ook niet in dat van Geert Mak. In het vuistdikke boekwerk “Geert Mak in Europa” komt het trefwoord Athos nota bene zelfs niet eenmaal voor.

Realistischer stelt zich emerituspredikant G.Dekker op wiens boekwerk de titel draagt :Heeft de Kerk zichzelf overleefd en daarin melding maakt dat in ons koninkrijk momenteel elke week een predikantsplaats overbodig raakt.

Terugkerend naar Athos is evenmin sprake van een ideaalsituatie.De realiteit gebiedt te erkennen dat luidruchtige groepen Griekse dagjesmensen (pelgrims kan je het niet noemen) op Athos primair op zoek zijn naar een slaapplaats om zich vervolgens na een kopje koffie hooguit te laten vermoeien met bouwtechnische en historische details. De rest van de monniken houdt zich daarbij op afstand. Ooit voegde een monnik mij toe : "dat protestantisme in jullie eigen land stelt geen moer voor" ; natuurlijk ligt daarin de uitdaging dan toch nog tot een gesprek te komen maar daartoe ontbreekt hier nu juist de tijd. Rust en stilte zijn eerder te zoeken bij kluizenaars : toevalstreffers gegeven de taalbarriere en het pelgrims toegestane tijdsbestek van maximaal vier dagen.

Een schot in de roos was daarentegen het Holland Festival van 22 juni 2008  met een door Pierre Audi ten gehore gebrachte Cielo e Terra, in aanwezigheid van Prinses Maxima, de CD van deze ook in Spaanse stijl gebrachte Marcus Passion met bijbehorend slotconcert La Pasion segun San Marcos (gecomponeerd door Osvaldo Golijov) is inmiddels verkrijgbaar. Een aanwijzing dat het christelijk vuur in Zuid Amerika, Afrika en China allesbehalve is uitgedoofd. Jammer genoeg was de dvd (met beeld) maart 2009 nog niet op de markt gebracht, wel zou er een opname van bestaan. De CD brengt ons niet veel verder en stelt zelfs teleur.

Sinds de eerste opzet van deze website is toch een en ander gebeurd : niet alleen diende zich voornoemde Marcus Passion aan,  maar ook publiceerde paus Benedictus zijn encycliek "God is liefde", in de oosterse orthodoxie eveneens een belangrijk onderwerp. Een ander positief verschijnsel is dat christelijk denkenden van uiteenlopende komaf en cultuur behoefte tonen elkaar vaker inhoudelijk op te zoeken. Zo is bottum-up en op basis van gelijkwaardigheid voortgang geboekt met moslim-integratie, excessen daargelaten. Zelfs het Boeddhisme wordt bij speurtochten niet overgeslagen : op een PKN-symposium op 29/11/2008 over Jezus in de Amsterdamse Westerkerk gaf een van de sprekers uitleg over het aan het Boeddhisme ontleende Griekse woord kinosis : het leegmaken en het afbreken van het ego. Dit op basis van Zen- boeddhistische voorstellingen die sterven en opstaan van Christus als een geheel zien. Inderdaad zijn er overeenkomsten maar Christendom en Boeddhisme lopen per saldo toch te ver uiteen om hen onder dezelfde noemer te brengen.

Opeens is er dan ook nog de verrassende bestseller 2008 van Paul Verhoeven met speciale voorliefde voor het Marcus-evangelie. Voor verder te ontwikkelen multireligieus godsdienstonderwijs blijven we echter uitzien naar ander materiaal, eind 2008 blijkt dit soort onderwijs (behalve voor D66) nu opeens toch een item.

Niet onvermeld mag blijven dat fotoseries van een aantal andere Athosvrienden ( zoek via google naar Athos Agion Oros onder stories and pictures) vanuit de veilige buitenkant van de vrije natuur tonen wat onderweg van de Athos-rijkdom zoal te beleven valt. Engelen, martelaren en heiligen horen daar voor de monniken in elk geval duidelijk bij, andere wereldgodsdiensten (zoals de Islam) bepaaldelijk niet. De Islam kent bijvoorbeeld de Drie-eenheid niet.Voorlopige conclusie kan nu al zijn dat "ietsisten" (waartoe ook te rekenen Paul Verhoeven) en zij die een persoonlijke God hebben afgezworen op Athos weinig te zoeken hebben. Hetzelfde geldt voor agnosten, gnostici en bewonderaars van de Da Vinci Code : na de film heeft natuurlijk niemand het er meer over, de boeken zijn overal geruimd.

Ter geruststelling moge dienen dat wanneer de bekende Barth ons leert dat God de andere werkelijkheid van onze werkelijkheid is en de mens daarmee in de onrust en in de crisis brengt, het geen verwondering wekt dat het beoogde digitale didactische einddoel op internet nog niet is bereikt. Diezelfde Barth maakt ook een eind aan alle verabsoluteringen : dat wat zich onttrekt en toch geeft is volgens hem precies waar het Paulus destijds om te doen was. Vooralsnog blijft de (ook in het Nederlands vertaalde) goddelijke liturgie van Chrisostomos een belangrijke leidraad. (Zomer 2005, aangevuld op 5/2 2006, 12/12 2008 en 9/3 2009)

Oecumene en toenadering tot Rome

De nieuwe paus van Rome zei bij zijn aantreding open te staan voor dialoog met de oosters-orthodoxe kerk. De sacramenten vormen voor de leek nauwelijks een beletsel want die zijn nagenoeg identiek. Maar duizend jaar scheiding kun je niet zomaar even uitwissen. Tijdens de vierde kruistocht hebben nota bene katholieke ridders orthodoxe kloosters geplunderd en verwoest. Maar sindsdien is er veel veranderd. Er zijn bijvoorbeeld aanwijzingen dat de orthodoxie onder bepaalde voorwaarden bereid is de paus te aanvaarden als primus inter pares binnen de gehele christelijke kerk. Dan zal in het westen ook meer begrip en waardering komen voor onderwerpen als iconen-verering, het Jezus-gebed en beklemtoning van de Opstanding als centraal heilsfeit. Nu steeds meer westerlingen Oosteuropese landen en Rusland bereizen, is de belangstelling hiervoor sterk gestegen. Het besef dringt door dat we er niet omheen kunnen dat er tenminste 225 tot 300 miljoen orthodoxe mede-christenen zijn ( het hangt er van af welke criteria je bij de telling aanlegt) en dat het bijvoorbeeld in Duitsland de vierde godsdienst in aantal is, met de Islam mogelijk nipt als derde.

De sites www.oecumene.nl en www.ec-patr.org geven blijk van interkerkelijke samenwerking. Terzijde breng ik daarbij in herinnering dat de paus eerst toch nog even beide handen vol had aan opgewonden disputen met vertegenwoordigers van de Islam. Deze plooien zouden kunnen worden rechtgestreken wanneer de buitenwacht  kennis zou mogen nemen van een pauselijk strategisch plan. Bijbehorende tijdsplanning met toegewezen deelverantwoordelijkheden kunnen duidelijk maken hoe de prioriteiten liggen. Historisch later terugkijkend ligt het voor de hand aan te nemen dat de paus eerder zal worden afgerekend op zijn kwaliteiten als manager en onderhandelaar dan op zijn erudiete geschriften.

( Noot 8/2/2009 : Na vier jaar van waarschuwingen op deze site tegen zwak pauselijke management komt de kwestie Williamson allesbehalve als een duveltje uit een doosje. Prangende vraag daarbij is of met een eventueel excuus van de nu nog op gaskamers studerende Williamson de kou uit de lucht zou zijn. Zwijgen en tijd winnen lijkt de gekozen tactiek. Bij zijn recent bezoek aan Afrika toont de fatsoenlijke Benedictus zich ook al geen voorstander van condooms en corruptie, wie had iets anders verwacht ? Eventueel terugtreden van een paus zal overigens niet gebeuren nav dit soort dwaze uitingen maar is hooguit alleen denkbaar in geval van eventueel persoonlijk psychisch of lichamelijk verval en wat krijgen we daarna dan weer ? Zie verder onder ARCHIEF sub Rome, Constantinopel en de Islam. Einde noot )

(2 boekjes oktober 2010  : Wunibald Mueller  : Seksueel misbruik in de katholieke kerk erkennen en verhinderen en Joep Dohmen, redacteur NRC: Vrome zondaars, misbruik in de R.K. Kerk en hoe werkte het systeem van verhullen, waarom grepen de kerkelijke autoriteiten niet in en waar bleef de Nederlandse overheid enz )

Open brief aan Benedictus XVI d.d.22/12/2010 en 23/7/2011

Het celibaat onverkort handhaven ? Dat meent Uwe Heiligheid niet. De Volkskrant van 5/2/2011 maakt namelijk melding van een brief uit 1970 (ondertekend door negen Duitse theologen waaronder Uzelf) het celibaat af te schaffen en ook nog enkele andere  wijzigingen door te voeren. Deze stoet van negen is inmiddels aangegroeid tot meer dan 140 verontruste rooms-katholieke Duitse theologen. Bijbehorende vorm van "management" en kerkelijk gezag valt moeilijk uit te leggen speciaal in geval van hernieuwd bezoek aan Duitsland.

 

Een betoog over orthodoxie is niet compleet wanneer daarbij niet even iets is aangetipt van het  dispuut  in de veertiende eeuw tussen de Westerse rationalist  Barlaäm ( als exponent van de ratio van Thomas van Aquino) en de  Oosterse theoloog  Palamas  die zijn heil  vooral verwachtte van  mystieke eenwording met God ( geloven uit het hart).  Palamas won deze strijd en zette daarbij voorgoed de toon in de Oosters-orthodoxe cultuur met benadrukking van ascese, stille inkering en het zogenaamde Jezusgebed.

Woorden- en begrippenlijst

Hellenisme : vermenging van de Griekse en (Midden)-Oosterse beschaving  na Alexander de Grote vanaf 330  tot aan 30 voor Christus

Hesychia : innerlijke rust, innerlijke stilte, een contemplatieve, zwijgzame spiritualiteit die de geest vrijmaakt van theologische ideeen, en probeert uit te stijgen boven woorden, concepten en sensaties. Dit kan leiden tot mystieke eenheid met God in het gebed door Gods genade : hooguit voor slechts een enkel ogenblik want de mens blijft  nu eenmaal schepsel.

Logos: In de filosofie verwijst de 'logos"  naar het ordenende denken en de uitspraken,die op basis van argumenten aanspraak maken op waarheidsgetrouwheid. In een Bijbelse context is de logos het woord van God,de zelfmededeling van God. Door die Logos geeft God vorm en richting aan de schepping en aan de geschiedenis,verwekt hij leven en neemt hij ook het leven weer tot zich. De definitieve zelfmededeling van het Woord van God is Jezus Christus.(J.Ratzinger)

Mystiek : vereniging met de Goddelijke Drie-eenheid . In de orthodoxie krijgt de mystiek sterkere accenten als in de ( r.k.) westerse wereld. Niet ieder mens valt dit soort mooie ervaringen ten deel, maar de universele Soefi schept hiertoe wel een voedingsbodem.

Veel mystici waren van het vrouwelijk geslacht o.a. Teresa van Avila. De belangrijke mysticus Eckhart onderscheidt als fasen het loslaten van conditioneringen, extase, geboorte van een mystieke beleving en daarna de doorbraak met hernieuwde aandacht voor de omgeving met daarbij een vermogen andere mensen liefderijk te helpen. In de Indiase religies blijft de mystiek in het centrum staan, in de profetische religies staat die aan de rand. (H. Küng)

Verwijst zowel naar de innerlijke ervaring van de mens bij het één worden met God als naar de reflectie over en de interpretatie van die ervaring(J.Ratzinger)

Nous : het oog van de ziel ( het hart) Na zuivering  kan deze "nous" godsbeelden (ook van de schepping) visionair en intuitief waarnemen. Bhagwan (Soho) heeft er terecht op gewezen dat het ego en het doorlopend geklets van de "mind" daarbij voortdurend struikelblokken zijn.

Spiritualiteit : Hierbij zijn twee grondvormen te onderscheiden : de profetische in het gebed en de mystieke in de meditatie. Voor het bidden van het "Onze Vader" is geen echt religieus talent nodig. ( H. Küng)

Theosis : niet te verwarren met theosofia. In de orthodoxie wordt met theosis bedoeld mystieke vereniging met het goddelijke, waarbij de mens niettemin schepsel blijft,soms onverwacht een beeld van zijn Schepper opvangend. Eeuwig en open-ended, ongeschapen en bij wijze van genadegift.