ATHOS IN VOGELVLUCHT

Ter inleiding

De tijd lijkt stil te staan in deze klooster-republiek. Al eeuwenlang leven de monniken op dit Griekse schiereiland volkomen afgezonderd van de wereld. Maar zou er uit die schijnbaar moeilijk toegankelijke vestingen ook een geestelijke code vandaan kunnen komen die over alle grenzen heen gaat ?

Athos ligt weliswaar in Griekenland maar valt officieel onder de jurisdictie van de patriarch van Constantinopel (zeg liever niet Istanboel) Op dit moment heet die patriarch Bartholomaios. Maar er zetelen ook patriarchen in Moskou, Sofia, Boekarest en Belgrado. Daarbij gaat het op Athos om twintig kloosters met naar schatting in totaal tenminste 1000 monniken. Dit gevoegd bij de buiten de kloosters levende godsdienstigen komen we op een totaal van twee duizend gelovigen. Daar zijn (naast de overgrote meerderheid van mannen uit oosters-orthodoxe landen) Duitsers, Fransen, Engelsen, Amerikanen en Australiërs bij. Indertijd trad ook een Nederlandse predikant toe, deze is na diens overlijden op het kleine kerkhof van Simonos Petras ter ruste gelegd.

   
Gebouw van de Heilige Synode    De ordebewaarders (2009). De rechtse is inmiddels overleden    De kustwacht

Het graf van de Nederlandse predikant Jakob

(rechts) maar daarna alweer geruimd  

Het sterk internationale karakter van Athos zou intussen wel eens de sleutel kunnen zijn voor een doorbraak van geestelijke verworvenheden uit Athos naar andere landen.

Een Athoscode, christocentrisch bezien

Het wordt tijd voor een Athoscode in samenhang met de orthodoxie van het Middenoosten, Balkan en Rusland. In afwijking van de Da Vincicode munt orthodoxie niet uit in gelijkberechtiging van man en vrouw : vrouwen hebben bijvoorbeeld geen toegang tot hoge kerkelijke functies en evenmin tot Athos. Vanuit de Heilige geest bezien verleent de "locomotief " van de Heilige Geest trekkracht niet alleen aan de door Mozes meegebrachte Thora  maar ook aan het vleesgeworden woord Jezus.  De boeken van Ratzinger ( de paus op persoonlijke titel) en Schillebeeckx ( beide boeken getiteld Jezus) geven daarbij nadere uitleg. Bij de orthodoxie  treedt het geestverruimende aan de oppervlakte in uiterlijk waarneembare christelijke tradities, zoals daar zijn drie- of vierstemmige zang (speciaal bij de Russen) altijd a capella plus dienst aan de iconen met bijbehorend decor van geluid en beeld. Vaak in imponerende kerkgebouwen en kloosterkerken, waarbij sinds millennia oude tradities een grote rol spelen. Athosmonniken wijzen er in gesprekken bovendien op dat dienst aan God geen rationele, cognitieve zaak is maar veeleer te maken heeft met hart en gevoel.

Kostbaarheden

Wat kan de westerse christenheid nu eigenlijk leren van de oosterse? Op Athos staan gebed en meditatie centraal. Men vereert relikwieën, zoals de grootste bewaard gebleven rest van het kruis van Christus in het klooster Xiropotamou. De iconen vormen daarbij een apart verhaal. Allemaal belangwekkende zaken, maar de werkelijke kostbaarheden van Athos zijn de geestelijke waarden. Die omspannen vele eeuwen en worden het best vertolkt in de liturgie, die de gelovigen in vervoering brengt en doet naderen “tot Gods voorhoven”. Dat is niet slechts voorbehouden aan de monniken, want de Byzantijnse liturgie kunnen we overal beleven, ook in eigen land.

Een beperking is zoals gezegd dat er op het hele schiereiland geen vrouwen worden toegelaten. Daar valt niet aan te tornen, maar op slechts enkele kilometers afstand ligt het grootste zusterklooster van Griekenland, Ormylia, de abt van Simonos Petras is daar de geestelijke vader van. Bovendien wordt er dichtbij de grens een oud klooster herbouwd waar toeristen overdag “les” kunnen krijgen in restauratietechnieken. Het blijft echter een saaie en stille bedoening vooral wanneer de autobussen met dagjestoeristen vertrokken zijn.

 
 

 

Verzoening en genezing

Een voorlopige conclusie moge zijn dat godsdienstig fundamentalisme en geweld allerwegen veel voorkomende verschijnselen zijn en daarbij betrokkenen maar zeer moeizaam bereid zijn excuses aan te bieden.  Vaak speelt vermenging van Kerk en Staat hierbij mede een rol. Athos blijkt niettemin een goede plek voor delging van allerlei schuldvragen, voor Grieks-orthodoxen ook in de kloosters via biecht bij een geestelijke vader. In Jezusnaam droegen rond de eeuwwisseling medische zielszorgers zoals Paisios en Porphyrios bij aan talloze miraculeuze gebedsgenezingen : momenteel is dit op Athos echter geen item meer. Wijlen K. Barth zou (kunnen) zeggen : religie is niet bedoeld om de opnameduur in het ziekenhuis te bekorten ( Prof. C van der Kooi in Op de Waagschaal)

Dwelling of father Paisios : miraculous healings on Mount Athos  Paisios : passed away in 1994 near Koutloumousiou Porphyrios passed away in 1991 in Kapsokalyvia

Misschien zijn er ook nu nog pelgrims die stiekem genezing verwachten langs de weg van gebed en theosis (zie de woordenlijst onder orthodoxie) maar dit zouden dan toch vooral ziekten van psychische aard moeten zijn, misschien ook wel pijnbestrijding.

Op het Griekse eiland Tinos heeft gebedsgenezing zich daarentegen ontwikkeld tot een hele industrie.Het enige dat ik momenteel van deze aard op Athos heb kunnen ontdekken is het in het klooster Vatopediou in aanraking brengen van een gebedskoord met een bepaalde relikwie teneinde daarmee gewapend thuis een lang gekoesterde zwangerschapswens in vervulling te doen gaan.

Meer openheid

Wie een pelgrimage naar Athos heeft gemaakt, interesseert zich doorgaans blijvend voor wat daar gebeurt. Er bestaat onder andere een groep van westerse vrienden in Engeland en Duitsland, waaronder hoogleraren, schrijvers, predikanten en iconen-kenners. Zij laten zich gaarne inspireren door de mystiek van de Grieks-Byzantijnse traditie en ontpoppen zich in eigen kring als vaste pleitbezorgers. Maar ook de monniken zelf treden meer naar buiten.

Behalve in Japan (vanuit Rusland) en Kenia (vanuit Alexandrie) bestond in vorige eeuwen nog weinig “zendingsdrang” maar iets van een kentering wordt nu zichtbaar. Alsof de monniken zich niet meer alleen op God willen richten maar ook op “gewone” gelovigen in de landen waar ze oorspronkelijk vandaan komen. Dat betekent niet dat de heilige berg een soort Taizé aan het worden is, met een sterke uitstraling naar buiten, maar wel dat oosterse en westerse christenheid meer naar elkaar gaan luisteren.

High tech en high touch DHB Statistiek

Een toenemend aantal monniken maakt gebruik van een laptop. Het aantal gebruikers van internet blijft echter beperkt  : kennisname van websites vindt meestal plaats tijdens een bezoek aan Thessaloniki in combinatie met prive-besognes. Het trof mij dat mijn website bij een enkeling in goede aarde was gevallen. Belangrijker is echter de website www.ecclesia.gr . Ook is er een radiozender op zaterdag van 22-23 uur Griekse tijd die wij helaas niet kunnen benaderen, maar waar ook Athosmonniken aan bod komen.