Onderzoek: Muziek als Zelfexpressie
Susan Westendorp

Samenvatting

Mijn onderzoek gaat over de wijze waarop het medium muziek van invloed is op de zelfexpressie van cliŽnten met de ziekte van Huntington. De ziekte van Huntington is een progressieve, degeneratieve, neuropsychiatrische stoornis, welke zowel de basale ganglia aantast als ook grote delen van het zenuwstelsel. De ziekte heeft een kenmerkend verloop waarbij stoornissen optreden op motorisch, cognitief, emotioneel en communicatief vlak.

Muziektherapie blijkt een goed medium om de zelfexpressie van de cliŽnt met de ziekte van Huntington hand te haven en te stimuleren. In de vraagstelling richt ik me op de invloed van het medium in relatie tot de communicatie en de zelfexpressie van de cliŽnt met de ziekte van Huntington.

Ik hanteer een fenomenologische, kwalitatieve onderzoeksbenadering omdat het hierbij gaat om de beleving van de cliŽnt. Deze benadering stelt de onderzoeker in de gelegenheid zijn eigen observaties, interpretaties en visie als richtlijn voor de analyse te stellen.
Om antwoord op mijn vraagstelling te vinden richt ik mijn observaties op acht cliŽnten, verkerende in het tweede en derde stadium van de ziekte, in een reeds bestaande muziektherapeutische setting. Deze leg ik, in twee opeenvolgende muziektherapiesessies, op video vast.

Aan de hand van het video-observatie-formulier heb ik mijn data verzameld tijdens het observeren van het videomateriaal. Het video-observatie-formulier is ingedeeld in de volgende items:
verbaal, mimiek, beweging, muziek/klank en interventies van de therapeut.

Mijn interpretatie en analyse van deze observaties heb ik gerelateerd aan en gestaafd door literatuuronderzoek.
Uit de analyse van mijn gegevens kwam naar voren dat de resultaten van het onderzoek het beste te ordenen en
inzichtelijk te maken zijn in de volgende vier thema's:

1. Beweging: Muziek luisteren en actief muziek maken vermindert duidelijk zichtbaar de onwillekeurige bewegingen.
Deze afname van onwillekeurige responsies bevordert de communicatie tussen cliŽnt en therapeut. Zelfexpressie wordt hierdoor gestimuleerd.
2. Contact: Muziek wordt een positief contact middel waar vele andere middelen en mogelijkheden door de ziekte
zijn weggevaagd. Muziek gaat voorbij de beperkingen en maakt op een esthetische en aangepaste manier, contact met de
omgeving mogelijk.
3. Communicatie:Muziek stelt de cliŽnt in staat om, met weinig inspanning te laten horen wat er in hem leeft.
Zijn gedachten, gevoelens en emoties worden inzichtelijk gemaakt door erover te zingen of door het luisteren naar door de cliŽnt
gekozen muziek.
4. Muziek: Met zijn uitnodigende, flexibel aanpassende en vormgevende elementen heeft muziek een 'instrument' in
handen om de cliŽnt tot zelfexpressie in staat te stellen.

Samenvattend stel ik dat het onderzoek laat zien, dat de cliŽnten met de ziekte van Huntington door muziek in staat worden gesteld hun zelfexpressie mogelijkheden in stand te houden. Mogelijkheden die op veel gebieden buiten de muziek verminderen en zelfs verdwijnen. Binnen de muziektherapie is muziek in staat om op elk moment en in elke situatie zich aan te passen en te vormen naar de behoeften van de cliŽnt. Ondanks alle beperkingen en de achteruitgang die de ziekte met zich meebrengt, blijkt de cliŽnt binnen de muziektherapie in staat te zijn nog veel van zijn 'Zelf' te laten zien en horen.

Uiteindelijk blijkt muziek met al zijn elementen bij cliŽnten met de ziekte van Huntington, ondanks het progressieve verloop van de ziekte, de zelfexpressie te handhaven en stimuleren.

In muziek kunnen cliŽnt en muziektherapeut elkaar ontmoeten, horen, begrijpen en verstaan.

Dat is de kracht van de muzikale taal!