In gesprek met het christendom

Leonardo da Vinci, Het laatste avondmaal

De positie van het christendom

De overwegingen op deze pagina kunnen wellicht wat helderheid verschaffen over onderwerpen die in de discussie tussen christendom en andere religieuze richtingen spelen.

	Een veelvuldig gebruik van voorzichtige formuleringen komt de leesbaarheid niet ten goede. Om herhaald gebruik van omslachtige uitdrukkingen als ”Het merendeel van de christenen gelooft dat ...” en ”Voor zover ik dat kan beoordelen, is het met de leer van Jezus het meest in overeenstemming om te geloven dat ...” te vermijden, wordt een aantal malen een stellige uitdrukking als ”Christenen geloven ...” gebruikt om een gangbare of plausibele geloofsopvatting binnen het christendom aan te geven, terwijl in stricte zin het niet juist is te veronderstellen dat alle christenen dat zouden geloven.
	Om de vraag ”Wat geloven christenen ?” te beantwoorden, kies ik hier voor een benaderingswijze die ingaat op de manier waarop christenen tegen Jezus en de bijbel aankijken. Dat is een andere benaderingswijze dan die van de pagina essentiële waarden van het christelijke geloof. Daarin wordt het christelijk geloof uitgelegd op basis van wat in vroeg-christelijke teksten over Jezus en zijn onderricht wordt verteld.

Als ik probeer het uitgangspunt van het christelijke geloof onder woorden te brengen, kom ik tot het volgende :

-	Van alle mensen die ooit geleefd hebben, kwam het Goddelijke in het leven van Jezus het meest tot uiting.
-	De vier evangeliën vormen het meest betrouwbare verslag van het leven van Jezus, dat thans nog beschikbaar is.
-	De bijbel is een waardevol boek, maar niet in alle opzichten ’de waarheid’ en richtinggevend. Richtlijnen worden alleen aanvaard voor zover ze in overeenstemming zijn met liefde.
-	Mensen worden geleid door inspiratie vanuit een niet zichtbare wereld.

Van alle mensen die ooit geleefd hebben, kwam het Goddelijke in het leven van Jezus het meest tot uiting.

komt vanzelfsprekend aan de orde in de dialoog tussen christendom en andere religies :

R. Bakker e.a., Religies in nieuw perspectief - aangeboden aan Dr. D.C. Mulder
Thich Nhat Hanh, Boeddha leeft, Christus leeft
Thich Nhat Hanh, Jezus en Boeddha als broeders
Dr. Antonie Wessels, De moslimse naaste
Dr. Anton Wessels, De Koran verstaan

De meeste religieuze bewegingen erkennen Jezus als een groot religieuze leraar. Kritiek richt zich niet zozeer op Jezus, maar op het feit dat christenen zijn leerstellingen onvoldoende begrijpen of onvoldoende in praktijk brengen. Dergelijke kritiek is in veel New-Age-literatuur te vinden.

Bij een bezoek aan de kathedraal van de beschermheilige van Cuba kreeg ik een folder uitgereikt met het volgende gebed :

Dios te salve Maria Llena eres de Gracia El Señor es contigo Bendita tu eres entre todas los mujeres y bendito es el fruto de tu vientre, Jesus. Santa Maria, Madre de Dios, Ruega por nosotros pecadores, ahora y en la hora de nuestra muerte. Amen.

In vertaling : God behoede u, Maria. Gij zijt vol van genade. De Heer is met u. Gezegend zijt gij onder alle vrouwen, en gezegend is de vrucht uwer schoot, Jezus. Heilige Maria, Moeder van God, bid voor ons zondaars, nu en in het uur van ons sterven. Amen.

Dit rooms-katholieke gebed kent een aantal elementen die het protestantisme vreemd zijn :

• Maria, de moeder van Jezus, wordt ”Moeder van God” genoemd.
  In de bijbel, en binnen het protestantisme, wordt Jezus weliswaar gezien als ”Zoon van God”, maar hoe men deze uitdrukking wil interpreteren wordt in veel geloofsgemeenschappen aan de gelovige zelf overgelaten. Waarschijnlijk gaan veel gelovigen ervan uit dat de verhouding van God tot Jezus de menselijke kennis te boven gaat. Van een vereenzelviging van Jezus met God is in het protestantisme veel minder sprake. Jezus wordt als goddelijk gezien, maar voor mijn gevoel toch niet als God zelf.
• Het gebed richt zich tot Maria, de moeder van Jezus, en vraagt haar om tot God te bidden.
  In het protestantisme richt men zich in het gebed meestal tot God, ook wel tot Jezus, maar nooit tot Maria.
• In het gebed wordt Maria gevraagd te bidden.
  Binnen de protestantse kerken is het niet gebruikelijk zich in een gebed tot een Heilige te richten, en hem of haar te vragen als bemiddelaar op te treden tussen mens en God.

• In het gebed wordt gesproken over ”ons zondaars”.
  Traditioneel wordt er binnen de kerken veel nadruk gelegd, dat het voor de mens moeilijk is volgens de hoogste normen te leven, en men gemakkelijk geneigd is tot wat verkeerd is in Gods ogen, d.w.z. geneigd tot ’zonde’. Ik weet niet of mijn inschatting juist is, maar ik heb de indruk dat veel kerken steeds meer uitgaan van het goede in de mens, en steeds minder nadruk leggen op het feit dat mensen zondaars zouden zijn.
• Er wordt nadruk gelegd op het ”uur van ons sterven”.
  Hier wordt verwezen naar een beladen moment in iemands leven. Naar mijn gevoel zou godsdienst zich meer kunnen richten op ’leven’ en zich minder moeten bezighouden met ’sterven’. In religie zou het meer kunnen gaan over wat je ’kunt doen’ dan om wat je ’niet moet doen’.

Wat is de zin van het leven ?

Op deze vraag heeft geen enkele filosofie, dus ook het christendom niet, - voor zover ik dat kan overzien - een echt bevredigend antwoord gegeven. De leer van Jezus (of wat daar nu nog van bekend is) gaat niet over die vraag, maar is veel meer gericht op de praktijk. Er worden richtlijnen gegeven voor het dagelijks handelen, er worden aanwijzingen gegeven vanuit welke levenshouding men het leven tegemoet zou kunnen treden. Maar vragen naar het ultieme waarom van het bestaan, worden niet beantwoord. De leer van Jezus houdt zich niet primair bezig met dergelijke filosofische vraagstukken.

De richtlijnen van Jezus geven in zekere zin wel antwoord op de vraag ’Wat kan het leven zinvol maken ?’ In dit verband zou ik twee passages uit de bijbel willen noemen. De eerste beklemtoont liefde :

Je moet God liefhebben met hart en ziel, en met heel je verstand. Dit is het grote en eerste gebod. En het tweede daaraan gelijk is : Je moet je naaste liefhebben als jezelf.

(Mattheüs 22 : 37 t/m 39 vgl. Leviticus 19:18)

Het leven krijgt meer zin, wordt zinvoller, wanneer je werkelijk vanuit liefde probeert te gaan leven.

Een tweede bijbelpassage vertelt dat het leven meer zin krijgt, wanneer je met datgene waarvoor je aanleg hebt, wat je gemakkelijk afgaat en wat met plezier doet, aan de slag gaat, die talenten ontwikkelt, en op een liefdevolle manier inzet :

Het is als met iemand die op reis ging. Hij riep zijn dienaars bij zich en vertrouwde hun zijn eigendommen toe. Aan de ene gaf hij vijfduizend goudstukken, aan een andere tweeduizend en aan een derde duizend; ieder kreeg wat hij aankon. Toen vertrok hij. Onmiddellijk ging de dienaar die vijfduizend goudstukken had gekregen, er zaken mee doen en hij verdiende er vijfduizend bij. Zo deed ook de tweede en hij verdiende er tweeduizend bij. Maar de dienaar die duizend goudstukken had gekregen, ging een gat graven en verstopte het geld van zijn heer daarin. Een hele tijd later keerde de heer van de dienaars terug en hij riep hen ter verantwoording. De dienaar die vijfduizend goudstukken had gekregen, kwam naar hem toe en overhandigde hem er nog vijfduizend : ’Heer, u hebt mij er vijfduizend gegeven, kijk, ik heb er nog vijfduizend bijverdiend’. ’Uitstekend’, zei zijn heer. ’Je bent een goed en trouw dienaar. Iets kleins heb je goed beheerd, nu zal ik je over iets groots aanstellen. Kom binnen en vier feest met mij’. Toen kwam de dienaar die er tweeduizend had gekregen : ’Heer, u hebt mij er tweeduizend gegeven, kijk, ik heb er nog tweeduizend bijverdiend.’ ’Uitstekend’, zei zijn heer. ’Je bent een goed en trouw dienaar. Iets kleins heb je goed beheerd, nu zal ik je over iets groots aanstellen. Kom binnen en vier feest met mij’. Toen kwam de man die er duizend had gekregen : ’Heer, ik weet dat u streng bent; u maait waar u niet gezaaid hebt, en u oogst waar u niet hebt uitgezet. Ik was bang en ben daarom uw geld in de grond gaan verstoppen. Hier hebt u het weer terug’. ’Jij slechte luie dienaar !’ antwoordde zijn heer hem. ’Je wist dus dat ik maai waar ik niet gezaaid heb, en oogst waar ik niet heb uitgezet. Waarom heb je mijn geld dan niet op de bank gezet ? Dan had ik het bij mijn thuiskomst met rente kunnen opvragen. Neem hem die duizend goudstukken af en geef ze aan hem die er al tienduizend heeft ! Want iedereen die iets heeft, krijgt nog meer en heeft in overvloed. Maar wie niets heeft, hem zal wat hij heeft, nog worden afgenomen. En gooi die nutteloze dienaar eruit, de duisternis in ! Daar zal hij huilen en tandenknarsen.’

(Mattheüs 25 : 14 t/m 30)

Het christendom heeft wel denkers voortgebracht, die hypothesen doordachten over het waarom van het kwaad, en het waarom van het lijden, maar is niet tot een eensluidend antwoord gekomen.

Hoe kan de aanwezigheid van kwaad of lijden verzoend worden met de christelijke belijdenis van de goedheid van de God die de wereld geschapen heeft ? In wat volgt zullen we een overzicht geven van enkele mogelijkheden die de christelijke traditie biedt.

(Alister McGrath, Christelijke Theologie)

Een zeer vroege discussie over de oorsprong van het kwaad werd gevoerd door de ’eboniem’ en Mani :

Quispel : De verliezers van deze aflevering zijn de joodse christenen, dat zijn de nazaten van de oergemeente van Jeruzalem, die Jezus als hun messias aanvaardden, maar trouw bleven aan de joodse wet. Zij bleven joden. Omdat ze tegen geweld en revolutie waren, namen ze in 66 na Christus niet deel aan de joodse opstand tegen Rome. Zij verlieten Jeruzalem en gingen naar Pella in Jordanië. ... Zij zijn op een gegeven ogenblik al in de 2-de eeuw door de katholieke kerk tot ketters verklaard. Ze werden (uit)gescholden voor ’eboniem’, voor ’armen’, alsof het een ketterij is om arm te zijn. Maar ook de joden, de Farizeeën die het wonnen in het jodendom, die verketterden hen ook. ... Wij weten ... door een boekje dat kortgeleden gevonden is, zo groot als een vlinder, waarin over de jeugd van Mani wordt verteld. Daarin staat dat Mani zelf een joodse jongen was; zijn moedere heette Mirjam en hij woonde van zijn 4e tot zijn 25e jaar in een gemeenschap van joodse christenen, Baptisten worden zij genoemd in dat kleine boekje oftewel Dopers. Die Joodse christenen legden er de nadruk op dat ook het boze van God is. De duivel noemden zij ’de linkerhand van God’ en zij citeerden een woord van Jezus ’het is Gods wil dat de slechte dingen komen’. Verkerk : Maar leken die christenen nu op die welke wij in Pella hebben gezien ? Quispel :Ja, met één klein onderscheid dat zij bijzondere nadruk legden op wassingen en daarom Baptisten werden genoemd, maar het is ook een groep van joodse christenen. Maar waar het nu op aankomt is die nadruk die die mensen erop legden, dat goed en kwaad, gezondheid en ziekte, rijkdom en armoede ons uit Gods hand toekomen. Mani, die daar leefde was mank en kwam daartegen in opstand. Hij kwam tot de conclusie dat het donkere, het nietige, het boze niet van God was maar dat dat de duivel was en dat de duivel en God regelrecht tegenover elkaar stonden. En die godsdienst heeft hij ... toen hij tot die bewustwording gekomen was, verbreid in het hele Perzische Rijk, het tegenwoordige Iran; hij is ook naar Indië gegaan en heeft een geweldige zendingsactiviteit ontwikkeld, totdat de Perzische koning hem in de boeien sloeg en hij van uitputting overleed. Nadien, in 763, toen de Manicheeërs zich al over heel Azië hadden verspreid, is dat Manicheïsme de staatsgodsdienst geworden van ... Chinees Turkestan (in West-China). ... Als je de geschriften van de Manicheeërs uit die tijd en van deze streek leest, en daar is heel veel juist in China gevonden en in China hebben zij bestaan tot in de 17e eeuw, dan zie je toch dat zij de nadruk leggen op de lijdende Christus.

(Gilles Quispel en Henk Verkerk, De verliezers)

De theologen van het vroege christendom worden de kervaders genoemd. Zij hebben uiteenlopende theorieën voorgesteld omtrent de oorsprong van het kwaad :

Ireanaeus Ireanaeus vertegenwoordigt een belangrijke stroming onder de Griekse kerkvaders; deze ziet de menselijke natuur als een mogelijkheid. De mens is geschapen met een zekere capaciteit om naar volwassenheid te groeien. Die capaciteit om naar God toe te groeien vereist contact en ervaring met goed en kwaad, om ter zake kundige beslissingen te kunnen nemen. Deze traditie ziet de wereld als een ’vale of soulmaking’ (dal van zielenvorming) zoals de Engelse dichter Keats het uitdrukte. Daarin is de ontmoeting met het kwaad een noodzakelijke voorwaarde voor geestelijke groei en ontwikkeling. De idee wordt in de werken van Ireanaeus niet volledig uitgewerkt. In de moderne tijd is deze taak kundig voortgezet door John Hick, die algemeen gezien wordt als de meest invloedrijke enn overtuigende verdediger van die benadering. In Evil and the God of Love benadrukt Hick dat mensen onvolledig geschapen zijn. Om te worden wat God bedoelt, moeten ze in de wereld participeren. God heeft de mensen niet als robot geschapen, maar als individuen die Hem in vrijheid kunnen antwoorden. Als er geen reële keuzemogelijkheid tussen goed en kwaad is, zijn de bijbelse geboden om het goede te kiezen irrelevant. Daarom zijn goed en kwaad beide nodig in de wereld, opdat er een bewuste, betekenisvolle menselijke ontwikkeling plaats kan vinden. Dit is natuurlijk een aantrekkelijke redenering, te meer daar het accent komt te liggen op de vrijheid van de mens. Ook komt het overeen met de ervaring van veel christenen, die Gods liefde en genade het diepst ervaren hebben in moeiten en in lijden. Maar tegen één punt in deze aanpak wordt toch bezwaar gemaakt. De tegenwerping is dan dat het kwaad op deze manier een zekere waardigheid krijgt, omdat het een positieve rol toegedeeld krijgt in Gods bedoelingen. Als het lijden gezien wordt als een middel om de geestelijke ontwikkeling van de mensheid te stimuleren, wat moeten we dan met gebeurtenissen als Auschwitz en Hiroshima, die totaal vernietigend waren voor diegenen die ermee te maken kregen ? Deze benadering, zeggen de critici, bevordert berusting in de aanwezigheid van het kwade in de wereld, zonder enige morele aanwijzing of stimulans tot verzet en overwinning te verschaffen.

(Alister McGrath, Christelijke Theologie)

Augustinus De benadering van het probleem van het lijden door Augustinus heeft grote invloed gehad op de westerse theologische traditie. In de vierde eeuw was de theologie in grote moeilijkheden geraakt vanwege de kwestie van het kwaad en het lijden. De gnostiek, en zijn manicheïsche variant, waardoor Augustinus als jonge man zeer gefascineerd was geweest, konden het probleem van het kwaad eenvoudig verklaren. Het werd veroorzaakt door de wezenlijk slechte aard van de materie. Het doel van de verlossing was de mens te redden uit de kwade materiële wereld, en hem over te brengen naar een geestelijke wereld die niet door de stof was besmet. Een van de centrale gedachten van de meeste gnostische systemen was het bestaan van een demiurg - dat wil zeggen een halfgod die de wereld in zijn huidige verschijning had gevormd uit preëxistente materie. De treurige toestand van de wereld was te wijten aan de tekortkomingen van deze halfgod. De god van de verlossing moest absoluut onderscheiden worden van deze scheppende demiurg. Maar deze verklaring kon Augustinus niet aanvaarden. Voor hem waren de schepping en de verlossing het werk van dezelfde God. Het was dus onmogelijk het kwaad aan de schepping te wijten, want daarmee gaf men eenvoudig God de schuld. Volgens Augustinus had God de wereld goed geschapen, vrij van de besmetting van het kwade. Waar komt het kwaad dan vandaan ? Augustinus’ fundamentele gedachte is dat het kwaad een direct gevolg is van het misbruiken van de menselijke vrijheid. God schiep de mens met de keuzemogelijkheid tussen goed en kwaad. Helaas koos de mens het kwade, met als gevolg dat de wereld besmet is met het kwaad. Dit loste het probleem echter niet echt op, hetgeen Augustinus zelf ook besefte. Hoe konden de mensen voor het kwade kiezen als er helemaal geen kwaad is ? Het kwade moest toch een mogelijkheid in de wereld zijn, als mensen het konden kiezen. Daarom zei Augustinus dat de oorsprong van het kwaad in de duivelse verzoeking lag, waarmee de Satan Adam en Eva had weggelokt van de gehoorzaamheid aan hun schepper. Op deze manier kon God, volgens Augustinus, niet verantwoordelijk gesteld worden voor het kwaad. Toch was dit niet het einde van deze kwestie. Want waar kwam de Satan vandaan, als God de schepping goed had gemaakt ? Augustinus volgt het spoor nog een stap verder terug. Satan is een gevallen engel, die oorspronkelijk goed geschapen was, evenals de andere engelen. Deze engel werd er echter toe verleid zich aan God gelijk te stellen en het hoogste gezag op te eisen. Zo rebelleerde hij tegen God; ook breidde hij die rebellie uit naar de wereld. Maar, zeiden de critici van Augustinus, hoe kan een goede engel slecht blijken te zijn ? Hoe moeten we die eerste val van dit wezen verklaren ? Het schijnt dat Augustinus hier verder geen weerwoord op had.

(Alister McGrath, Christelijke Theologie)

Uit oude bronnen blijkt dat er in de beginperiode van het christendom christenen waren die geloofden in reïncarnatie. Hoe algemeen dit geloof is geweest valt niet meer te achterhalen. Een aantal bijbelteksten worden door sommigen aangemerkt als sporen van dit oude reïncarnatie-geloof :

De meesten van ons kennen wel de bijbelpassages, waarover de aanhangers van de reïncarnatietheorie en hun tegenstanders blijven bekvechten in verband met de vraag of zij bewijzen dat reïncarnatie in de dagen van Jezus aanvaard werd of niet. Laten we er een drietal uitlichten : de woorden die Jezus sprak tegen Nicodemus : ’Gij moet opnieuw geboren worden’ ; zijn verwijzing naar Johannes de Doper in ’Elia is reeds gekomen, maar zij hebben hem niet gekend’ (Mattheüs 17-13) en de woorden van de discipelen, die aan Jezus vroegen, toen zij een man tegenkwamen die blind geboren was, ’Wie heeft gezondigd, deze man of zijn ouders ?’ (Johannes 9, 1-3).

(Peter Andreas, Geloofden de vroege Christenen in reïncarnatie ? - in : Prana 28)

Historisch onderzoek

In de begintijd van het christendom waren er diverse christelijke schrijvers die uitgingen van reïncarnatie. Daartoe behoorde Clemens van Alexandrië (ca. 200 na Chr) :

Clemens van Alexandrië verklaart dat de reïncarnatieleer een van oudsher overgeleverde waarheid is, die door de apostel Paulus bevestigd werd en sindsdien ’goddelijke traditie’ is.

(drs. H. van Praag, Reïncarnatie)

Kerkvaders als St. Clementius van Alexandrië en Tertullianus ca. 160 - ca. 225) ... refereerden aan het geloof in een pre-existentie van de menselijke ziel.

(Peter Andreas, Geloofden de vroege Christenen in reïncarnatie ? - in : Prana 28)

Ook kerkvader Origenes (ca. 185-254 n. Chr.), die leefde en werkte in Alexandrieë onderschreef de leer der reïncarnatie :

Origenes (ca. 185 - ca. 254), een van de grootste geleerden der kerk, gezaghebbend voor de opbouw van de geloofsleer, was een besliste aanhanger van de reïncarnatieleer en duidt in vele plaatsen hierop. ’Als men weten wil waarom de menselijke ziel de ene keer het goede gehoorzaamt, de andere keer het kwade, moet men de oorzaak in een leven zoeken, dat aan het tegenwoordige voorafging.’ - ’Ieder van ons jaagt door een opeenvolgende reeks van levens heen naar de volmaaktheid.’ - ’Wij zijn verplicht steeds nieuwe en betere levens te volgen, zij het op aarde, zij het in andere werelden.’ - ’Onze volkomen overgave aan God, die ons van alle kwaad reinigt, beduidt het einde van onze wedergeboorten.’

(drs. H. van Praag, Reïncarnatie)

Origenes geloofde duidelijk in de wet van karma, zoals blijkt uit dit citaat uit Contra Celsium : ’Is het niet meer in overeenstemming met de rede dat iedere ziel, om bepaalde mysterieuze redenen - ik spreek nu volgens de opvatting van Pytrhagoras, Plato Empedocles - ingebracht wordt in een lichaam ... op basis van zijn behoeften en voorgaande daden ?

(Peter Andreas, Geloofden de vroege Christenen in reïncarnatie ? - in : Prana 28)

Alle mensen, leert Origenes, zullen niet alleen gered worden door een voortdurende loutering op de weg der voleinding, van lichaam tot lichaam; zij zullen engel worden. Zelfs de ziel van Satan zal tot God terugkeren. Vooral deze milde opvartting heeft de wordende kerk, die God graag als boeman zag die angst inboezemde, als middel om mensen op het rechte spoor te houden en afhankelijk te maken van haar eigen instituut - de kerk - niet willen volgen. Nog tijdens zijn leven bestreden bisschoppen elkaar in plaatselijke concilies op dit punt.

(J. Slavenburg, De verloren erfenis)

Andere kerkvaders die ik in verband met reïncarnatie in de literatuur ben tegengekomen :

De kerkvader van Nyssa : ’Het is voor de ziel een natuurnoodwendigheid, dat ze door meervoudige levens gereinigd wordt.’ Rufinus verzekert in een brief aan Athanasius, dat het geloof aan herhaalde levens de algemene overtuiging der kerkvaders was en van oudsher aan de ingewijden als een oude traditie overgeleverd werd. De heilige Justinus vermeldt uitdrukkelijk, dat de ziel meer dan éénmaal in een lichaam woont. De heilige Hilarius is evenzeer voorvechter van de reïncarnatieleer evenals de heilige Bonaventura.

(drs. H. van Praag, Reïncarnatie)

Uit K.O. Schmidt ’Wir leben nicht nur einmal’ nemen we nog de volgende gegevens over : De heilige Augustinus vraagt : Leefde ik niet reeds in een ander lichaam, eer ik in het lijf mijner moeder ontstond ?’

(drs. H. van Praag, Reïncarnatie)

Een aparte groep vormden de christelijke gnostici :

De christelijk gnostici ... waren allen aanhangers van de reïncarnatiegedachte en onder hen bevonden zich volgelingen van Basilides, Valentius, en Marcion. Hetzelfde geldt voor de half-gnostische Manichese sekten, de Simonieten, en de Priscillanen in Spanje.

(Peter Andreas, Geloofden de vroege Christenen in reïncarnatie ? - in : Prana 28)

Teloorgang van het geloof in reïncarnatie-geloof binnen het christendom

Stellig heeft ... de strijd tegen de gnostiek meegebracht, dat men reïncarnatie afwees, omdat juist alle gnostici er in geloofden, en er vaak zweverige en onbijbelse theorieën aan verbonden. Het is vermoedelijk dit geheimleer-aspect dat vele oprechte theologen hinderde. Dat dit inderdaad aanwezig was, blijkt uit een uitspraak van de heilige Hyeronymus : ’De reïncarnatieleer werd in de oudste tijden steeds aan een kleine schare uitverkorenen als een waarheid, die voor de massa niet uitgesponnen mocht worden, meegedeeld.’ Daaraan voegt hij de mededeling toe, dat deze leer als geheimleer ook aan de eerste christenen bekend was.

(drs. H. van Praag, Reïncarnatie)

In 533 n. Chr. sprak het vijfde Oecumenisch Concilie in Constantinopel de banvloek uit over de leer van de pre-existentie van de ziel. Althans, dat is wat de meeste christenen vandaag de dag denken. In ieder geval heeft er sinds 553 binnen de kerk een sterk taboe gerust op reïncarnatie; eeuwenlang werd er niet meer over gesproken of zelfs maar over gedacht. ... Reïncarnatie wordt tot op de dag van vandaag in grote groepen binnen de christelijke kerk beschouwd als strijdig met het christelijke geloof.

(Peter Andreas, Geloofden de vroege Christenen in reïncarnatie ? - in : Prana 28)

Conclusie

Wanneer ik de bovenstaande citaten lees, vraag ik mij af waarom in sommige kerken zo veel weerstand bestaat tegen het geloof in reïncarnatie. Daar er sterke aanwijzingen bestaan, dat het geloof in reïncarnatie tot het oorspronkelijke christelijke gedachtengoed behoort, waarom zou men dan de gelovigen niet vrijlaten dit naar eigen inzicht wel of niet te geloven ?