Ethiek

  Ma-at
Egyptische godin
Personificatie van waarheid en gerechtigheid

Inleiding

Op deze pagina wordt een algemene beschouwing gegeven over de uitgangspunten die ten grondslag liggen aan ethische opvattingen.
Een geheel van ethische opvattingen wordt een ethisch stelsel genoemd.

De begrippen

worden als kerncriteria beschouwd bij het opstellen en beoordelen van ethische stelsels.

Onvrijheid, onrecht en situaties waarin mensen elkaar onnodig in de weg zitten (d.i. inefficiency) leiden tot ontevredenheid. Vrijheid, rechtvaardigheid en efficiency vormen daarom de basis van een ethiek die streeft naar een samenleving waarin de mens tevreden kan zijn met zichzelf en zijn omgeving.
Voorwaarden voor deze drie - vrijheid, rechtvaardigheid en efficiency - zijn

Onzelfzuchtigheid kan alleen groeien in vrijheid. Onzelfzuchtige creativiteit (gericht op het verbeteren van de levensomstandigheden van de medemens) ondersteunt het geluksgevoel van de mens.

Deze samenhang wordt behandeld in de stappen :

Op zoek naar een universeel ethisch stelsel worden rationele uitgangspunten voor gedragscodes geïdentificeerd. Gesteld wordt dat een universele ethiek zou moeten aansluiten bij :

Voorts wordt ingegaan op

Wat is ethiek ?

Een ethisch stelsel bestaat uit een aantal uitgangspunten voor en voorschriften ten aanzien van menselijk gedrag. De ethiek bestudeert de verschillende ethische stelsels.

Het woord ethiek wordt wordt ook gebruikt in de betekenis van het zoeken naar een stelsel van gedragscodes waardoor zo veel mogelijk recht wordt gedaan aan ieder individu en aan de natuurlijke omgeving van de mens.

Tenslotte wordt het wordt het woord ethiek ook gebruikt om om een specifiek ethisch stelsel aan te geven.

Natuurlijk normbesef

In het hoofdstuk over morele waarden op de filosofie-pagina wordt de volgende stelling besproken :
"Een mens heeft geen natuurlijk normbesef. Je kunt mensen zover krijgen dat ze in naam van het opperwezen, of om in de hemel te komen, mensen vermoorden. Een aggressief opvoedingsmilieu is in staat om elk willekeurig normbesef te planten."
Ik concludeer daar dat deze stelling juist is.

Niets is 'slecht', tenzij je er zo over denkt.

Shakespeare

Waarom ethiek ?

In de geschiedenis der mensheid zijn altijd waar mensen in groepen samenleefden gedragscodes gecreëerd. Deze gedragscodes vergemakkelijken de omgang tussen mensen onderling (men weet sneller wat men van elkaar kan verwachten) en verminderen de kans dat men met elkaar in conflict komt.

In onze huidige tijd bestaat de behoefte aan een doorwrocht ethisch stelsel des te meer vanwege de enorme technologische vernieuwingen. De consequenties van onethisch gedrag worden bij een toenemende stand van de techniek al maar gevaarlijker. (Vergelijk de bespreking van de stelling "Technologie dwingt tot ethiek" in het hoofdstuk over morele waarden op de filosofie-pagina).

Ethische stelsels

Ik wil in dit betoog niet diep ingaan op bestaande ethische stelsels. Ik wil volstaan met een paar algemene opmerkingen.

Logica

De meeste ethische stelsels kennen een interne logica. Soms is het een zeer beperkte logica, maar er zijn altijd wel logische samenhangen te onderkennen.
Gedragscodes die gericht zijn op het behoud van de natuurlijke omgeving en daarmee op het welzijn en het behoud van de groep, sluiten aan op de natuurwetten.

Religie

Veel ethische systemen zijn verbonden met godsdienst. Maar binnen een bepaalde godsdienst kan heel verschillend gedacht worden over bepaalde gedragsregels. Op de pagina's over christendom en boeddhisme worden enige ethische uitgangspunten van deze twee godsdiensten genoemd.  

Mentaliteit

De gedragscodes die een bevolkingsgroep hanteren, weerspiegelen een algemene mentaliteit van die groep.

Sociale controle

Deels worden gedragscodes in stand gehouden doordat er een algehele consensus bestaat binnen een gemeenschap dat iets wel of niet zo hoort.

Wetgeving

Om willekeur te voorkomen zijn de meeste staten er toe over gegaan vast te leggen aan welke regels de ingezetenen zich te houden hebben.

Sancties

De meeste gemeenschappen dwingen van haar leden een bepaald gedrag af. Overtredingen van de gedragscodes worden bestraft. Soms wordt volstaan met een berisping, maar we kennen ook uitstoting uit de groep, gevangenisstraf, dwangarbeid, en nog zwaardere straffen.

Rechten en plichten

Men maakt onderscheid tussen

Rechten worden vaak geformuleerd in termen van vrijheden, bijvoorbeeld de vrijheid van meningsuiting.

Op zoek naar een universeel ethisch stelsel

De zoektocht naar een universeel ethisch stelsel wordt ingegeven om verschillende redenen. Door de technische ontwikkelingen van de laatste eeuwen, zijn samenlevingen die honderden jaren geleden van elkaars bestaan niet afwisten, met elkaar in contact gekomen en met het voortschrijden van de techniek gaat de mensheid in de richting van een mondiale samenleving. Steeds meer dringt het besef door dat wat ergens op aarde plaatsvindt, consequenties kan hebben voor de gehele aarde. Wij hoeven slechts te denken aan de verwoestende gevolgen van milieuverontreining en aan de vluchtelingenstromen waarin mensen door armoede en oorlog verspreid worden over de gehele aarde. Dit betekent dat mensen op de gehele aarde meer en meer eisen aan elkaar zullen gaan stellen. Dit roept op tot een aantal verschillende studies :

Kernbegrippen

Vrijheid

Ik zou vrijheid willen definiëren als :
Vrijheid is de afwezigheid van dwang.

In de context van individuele vrijheid, stelt het Padwerk :
The very meaning of freedom implies that no force or constraint can be used, not even for good or desirable results. Not even the greatest of all discoveries on the road of your evolution would have any meaning if you were compelled to experience it. The choice to turn in the direction that finally yield true freedom and power must be left to each individual.

In de context van een mondiale ethiek, zegt Stefan Denaerde over het begrip vrijheid :
Vrijheid is de afwezigheid van collectieve dwang op het individuele gedragspatroon, maar het ontstaat door het ontbreken van individuele dwang op het collectieve gedragspatroon. 4)

Rechtvaardigheid

Indien rechtvaardigheid wordt gedefinieerd met
Rechtvaardigheid houdt in dat alle mensen over zelfde hoeveelheid goederen en diensten kunnen beschikken, en dat voor alle mensen dezelfde regels en wetgeving gelden.
dan is het duidelijk dat de wereld nog zeer ver af is van een rechtvaardige samenleving.

In de westerse wereld wordt er vaak vanuit gegaan dat prestatie beloond zou moeten worden in de vorm van materiële goederen.
Rechtvaardigheid zou dan kunnen inhouden :
Rechtvaardigheid houdt in dat dat voor alle mensen dezelfde regels en wetgeving gelden en dat aan de basisbehoeften van alle mensen is voldaan. Alle mensen moeten gelijke kansen hebben om zich te ontplooien en een prestatie te leveren. De mate waarin iemand over meer goederen kan beschikken dan een ander, is evenredig met zijn persoonlijke prestaties.
De moeilijkheid van deze definitie is, dat er geen overeenstemming kan bestaan over wat een prestatie is. Bijvoorbeeld :
   Wat bijvoorbeeld te denken van een directeur van een succesvolle onderneming die de opvoeding van zijn kinderen veronachtzaamt ? Op het ene gebied levert hij een prestatie, maar op een ander gebied een wanprestatie.
Levert iemand die door zijn grote intelligentie met gemak een studie voltooid een even grote prestatie als iemand die met veel meer inspanning er in slaagt deze studie te voltooien ?
Afgezien van het feit dat het onmogelijk is om prestaties te meten en te vergelijken, is ook bij deze definitie van 'rechtvaardigheid' de wereld hopeloos onrechtvaardig.

Efficiency

Efficiency is het tegengaan van verspilling.
Veel gedragscodes houden verband met efficiency. In de westerse wereld bestaat het besef dat efficiency een welvaartsverhogend effect heeft. Efficiency komt voort uit "de medemens geen onnodige dingen laten doen". Efficiency is ook nodig om ervoor te zorgen dat men elkaar niet voor de voeten loopt (file-probleem), om voldoende voedsel voor de wereldbevolking te produceren, en om het milieu niet onnodig te belasten.

Opvoeding

In de opvoeding krijgt de opgroeiende mens normen en waarden mee. Een kind dat opgroeit in een liefdevol gezin waarin de ouders een stabiele relatie hebben, en waar geen gebrek is aan elementaire levensbehoeften als voedsel en kleding, heeft een enorme voorsprong op een kind dat opgroeit in gebrekkige omstandigheden op fysiek of emotioneel gebied.

Ik werd ooit in Florence bijna beroofd. Als toerist werd ik belaagd door een moeder met een kleintje op haar arm en een horde kinderen om haar heen. Toen ik mijn hand in mijn broekzak stopte, voelde ik daarin een klein handje van één van de kinderen, van een jaar of zes, dat daaruit mijn portemonnaie probeerde te graaien. Ik ontmoette de blik van het kind. Hij werd opgevoed met normen en waarden als 'stelen mag'.
Later dacht ik : 'Wat moet er van dit kind later in de maatschappij terecht komen ?'
Iedereen kon zien hoe dat gezin leefde. Het gezin leek gewend te zijn toeristen te beroven. Ik dacht : 'Hoe kan een maatschappij tolereren dat kinderen zo opgevoed worden ?'

Creativiteit

In de context van ethiek, wil ik de volgende definitie hanteren :
Creativiteit is het uitvoeren van activiteiten gericht op het bereiken van zelfgekozen doelen.

De mate waarin de mens vrede heeft met zichzelf en de wereld om hem heen is in hoge mate afhankelijk van het bereiken van zelfgekozen doelen, omdat creativiteit een onbewuste waardebepaling van het zelf inhoudt. De mogelijkheid hebben zich te ontplooien behoort daarom tot de grondrechten van een mens. Waar creativiteit gestimuleerd wordt, ontstaat een gelukkiger samenleving.

Verantwoordelijkheid

Verantwoordelijkheid houdt in dat iemand voorafgaand aan een beslissing nagaat welke de consequenties de verschillende alternatieven hebben, en kiest voor het alternatief dat voor iedereen of op de lange termijn het meest gunstig is.

Verantwoordelijkheid legt een verband tussen wat de mens kan overzien in zijn omgeving, en zijn reactie daarop in zijn doen en laten, in wat hij onderneemt of juist nalaat. Verantwoordelijkheid is het vermogen om je daden aan te laten sluiten bij wat nodig en goed is. Het aloude spreekwoord 'Bezint eer gij begint' is een oproep tot verantwoordelijkheid.

Weet waaraan u begint.
Wie begint zonder kennis van dat wat hij begint, begint niet maar reageert uit onrust en onzekerheid.
Hij denkt dat beginnen hetzelfde is als ’doen’, maar hij begint niet aan dat waaraan hij wilde beginnen. Hij begint met het vormgeven van zijn onrust en alles wat hij doet, draagt de sporen van haast en ongedurigheid.

Weten waaraan u begint is weten welke inzet van u gevraagd wordt.
Weten ouders waaraan ze beginnen wanneer ze besluiten kinderen aan te trekken ?
Velen beginnen, want hun onrust dicteert, hun verlangen overheerst.
Het is niet hun aandacht, niet hun liefde, niet hun weten, het is hun onzekerheid, hun onnadenkendheid die hen aanzet tot het aantrekken van kinderen.
En zie wat er gebeurt.
Talloze kinderen groeien op in disharmonie en spanningen en veel ouders hadden zich een heel andere voorstelling van een gezin gemaakt.
Dat is het armoedige gevolg van een begin zonder wetenschap van dat waaraan men begint.
De meeste mensen beginnen maar en zien wel wat er gebeurt. Ze beroepen zich op ’spontaniteit’ of op ’vertrouwen’, maar er is niets om zich op te beroepen, want ze beginnen uit onrust.
Ze willen niet langer wachten, ze kunnen hun onvermogen niet langer verdragen en hopen door het nieuwe begin alle eerdere, half afgemaakte plannen te kunnen vergeten met de start van alweer een nieuw idee.

Waarom is het zo moeilijk voor de mens om te weten waaraan hij begint ?
Waarom verwart de mens beginnen zonder voldoende voorbereiding met ’avontuur’ en ’ontdekkingen’ ?
Wie weet waaraan hij begint, draagt het bewustzijn van de vele gevaren en risico’s met zich mee. Hij draagt ook het gewicht van de verantwoording die hij op zich moet nemen.
Wanneer ouders een kind willen aantrekken en ze weten waaraan ze beginnen, dan bereiden beide ouders zich zowel samen als alleen voor.
Ze zonderen zich af en ze zijn samen. Ze vragen zich af, aan elkaar en aan zichzelf: draag ik voldoende liefde in mij om een kind op te voeden ?
Bezit ik geduld ?
Ken ik het woord ’verdraagzaamheid’ ?
En voor wie zal ik kiezen ? Voor mezelf of voor het kind ?
Welke ontwikkeling is belangrijker ? En hoe zullen we elkaar opvangen wanneer de duisternis in ons leven komt ?
Wie zal dan de zijden handschoenen aandoen en geduld en goedheid strooien ?
Vele vragen doemen op in het bewustzijn van deze twee zielen.
Elke vraag wordt niet met het denken omkleed, maar met de ziel, het hart en het gevoel geproefd.
Kan ik het aan ?
Wat zal er veranderen ?
Hoe ziet een dag eruit ?
Wat is dan niet meer mogelijk zoals het nu nog wel mogelijk is ?
En in gedachten gaat men in het leven vooruit en tast dit leven met het kind erin, af.
En terwijl men aftast, raakt men diepe herinneringen aan, herrinneringen worden een oud weten: men heeft al eerder kinderen gehad, men is al eerder vader of moeder geweest.
Men heeft, via het leven in de toekomsst, contact gemaakt met het verre verleden en langzaam wordt het weten van deze twee ouders diep en doordrongen.
Men weet nu waaraan men begint.
Men weet wat er zal komen, en wat er kan komen.
En omdat men het weet, is men vrij.
Men hoeft het niet te ’ontdekken’, men hoeft het niet te ’avonturen’.
Men weet het en men is voorbereid.

En juist omdat men het weet, bezit men de vrijheid om te kiezen.
Het is niet langer een vraag, een afwachten, wat er zal gebeuren, maar het is een weten.
Een kennis die de mens in staat stelt bewust te kiezen.
Dit bewustzijn maakt de mens vrij, want wanneer hij nu kiest om kinderen te nemen, dan kiest hij voor de volle verantwoordelijkheid van zijn keuze.
Elk excuus, elke teleurstelling, elke uitvlucht heeft hij al onderzocht.
De enige weg die de voorbereide mens nog kan gaan, is de weg van het weten, de weg waarin zijn kracht en eerlijkheid de enige wegwijzers zijn.

Wanneer de voorbereide mens kiest, dan kiest hij voor de liefde, dan kiest hij voor de vrijheid.
En wanneer deze mens voor het aantrekken van een kind besluit, dan kan hij de juiste beslissingen nemen tijdens de geboorte, tijdens het opgroeien en tijdens het weer loslaten.
Hij doet dit bewust, want hij kent het traject en vooral de valkuilen van zijn eigen weg.
En wanneer de voorbereide mens kiest om geen kinderen te nemen, dan komen vele kinderen in zijn leven toch de liefde tegen, want dan zal hij via zijn beroep of op een andere manier, dit verlangen toch vormgeven, maar nu is dit verlangen bewust.
Zijn liefde voor het kind, voor de opvoeding, voor het leven, voor de mens is gebaseerd op weten en niet op vlucht of onrust.

...

Is men bereid?

Is men bereid om zonder verwachting en zonder voorwaarden de reis te beginnen en vooral om de reis voort te zetten ?
Is men bereid de aarde te kussen, ook wanneer de aarde doordrenkt is van uw bloed of het bloed van uw dierbaren ?
Hebt u ook dan, wanneer het geweld u raakt en de wereld haar wrede gezicht laat zien, hebt u ook dan de bereidheid om te zeggen : wat er gebeurt, gebeure, want alles wat er gebeurt heeft een reden en elke reden leidt tot groei, vroeg of laat, nu of straks, en dat daarom alles is zoals het is en zoals het is, is het goed ?
Hebt u die bereidheid in u ?

Bent u bereid om de eenzame stukken even lief te hebben als de gedeelde en hartverwarmende stukken van uw reis ?
Bent u bereid om iedere dag opnieuw uw genade te doorvoelen en uw dankbaarheid kenbaar te maken ?
Bent u bereid het leven dat u tegenkomt te verwelkomen, ook als dit leven niet uw kleur heeft, niet uw verlangen beantwoordt, niet uw angst verzacht, niet uw pijn vermindert ?
Bent u bereid duizenden kilometers te reizen, ondanks dat u weet dat u geen meter verder zult komen ? Bent u bereid alleen maar te reizen teneinde deze inspanning en haar vrucht zo duidelijk mogelijk te kunnen vertalen ?

Bent u bereid te wachten wanneer het ongeduld u voort wilt stuwen ?
Bent u bereid stil te zijn wanneer iedereen naar uw stem verlangt ?
Bent u bereid ? 7)

Onzelfzuchtigheid

Onzelfzuchtigheid is de bereidheid om zich in te spannen en iets tot stand te brengen zonder daar een beloning voor terug te verwachten.

Van ouders wordt in bijna elke cultuur verwacht dat zij hun kinderen met liefde zullen opvoeden en grootbrengen. Wanneer kinderen sprake is van gehandicapte kinderen, kan dat een zeer zware opgave zijn. Maar toch blijkt keer op keer dat mensen de mogelijkheid om onzelfzuchtig te zijn, van nature in zich hebben. Bijvoorbeeld wanneer 'dwaze moeders' jarenlang elke dag blijven demonstreren in Buenos Aires om te weten te komen wat er met hun kinderen is gebeurd, die door het regime zijn opgepakt.

Onzelfzuchtig gedrag wordt door veel religies als ethische code voorgeschreven. Het Joodse gebod 'Gij zult uw naaste liefhebben als uzelf' (Leviticus 19:18) is in de christelijke religie overgenomen (Mattheüs 22 : 39). Onzelfzuchtigheid heeft als christelijke naastenliefde een centrale plaats in de christendom gekregen.

Beschaving

Stefan Denaerde definieert beschaving als
Beschaving is de mate waarin de gemeenschap zorgt voor de achterblijvende mens, d.w.z. de mate waarin men zorgt voor de zieken, invaliden, ouden van dagen, de armen, enz. 4)

Het betreft dus de mate van collectieve onzelfzuchtigheid.

Consequenties van gedrag en straf

Stefan Denaerde illustreert het verschil tussen consequenties van gedrag en het krijgen van straf met het volgende voorbeeld :
Wanneer iemand een spijker in de muur wil slaan en hij slaat op zijn duim, dan is dat een onaangename consequentie van zijn gedrag, maar moeilijk een bestraffing te noemen omdat hij niet goed heeft geslagen. 4)

Hij constateert tevens dat de natuurwetten consequenties dicteren, die in feite een straf inhouden :
In een wereld zonder hoge ethiek loopt de technologische ontwikkeling uit de hand en resulteert in chaos en vernietiging. Eens komt de tijd dat slechts een handjevol aggressieve mensen in staat zal zijn een wapen te vervaardigen dat de hele mensheid in één slag kan vernietigen. 4)

Rationele uitgangspunten voor een universeel ethisch stelsel

Ethiek laten aansluiten bij de consequenties die gedicteerd worden door de natuurwetten

Stefan Denaerde stelt in zijn boek 'Buitenaardse beschaving' voor om ethische uitgangspunten te laten aansluiten bij de consequenties die door de natuurwetten gedicteerd worden.
Allereerst zijn er de natuurwetten die de psyche betreffen, die bepalen onder welke voorwaarden een mens zich gelukkig voelt.
Ten tweede zijn er die de natuurwetten die de fysieke omgeving bepalen, waarin de mens moet leven. Veronachtzaming van deze wetten leidt bijvoorbeeld tot milieuverontreiniging.
Ten derde zijn er de economische wetmatigheden. Waar die niet goed begrepen worden, kan dit leiden tot schaarste van voedsel of andere goederen of diensten.

Ethiek laten aansluiten bij gekozen doelen

Als je een doel gekozen hebt, moet je alle gedrag dat niet bevorderlijk is voor het gekozen doel, achterwege laten. Doe je dat niet, dan heb je in feite het doel niet gekozen.

Kies je voor een gezond lichaam, ga je niet roken. 'Roken' komt dan in de categorie 'fout'. Ga je wel 3 pakjes sigaretten per dag roken, dan kies je duidelijk niet voor gezondheid.

Als je een race wilt winnen, kan het goed voor je zijn om 200 kilometer per uur te rijden. Als je veilig bij de supermarkt wilt aankomen, is dat misschien niet zo goed. 3)

Kies je dus voor een schone planeet, dan moeten alle handelingen die milieuvervuiling in stand houden of verergeren, als 'onethisch' bestempeld worden.

Ethiek laten aansluiten bij "dat wat werkt"

Hoe vastgeroest zitten mensen niet in patronen vast, terwijl ze weten dat er iets fout moet zijn in hun levenswijze ?

Mensen zien dat de televisie hun kinderen ruïneert en ze negeren dat. Ze zien geweld en 'verliezen' als 'amusement' en ontkennen de contradictie. Ze constateren dat tabak het lichaam schade berokkent en doen net alsof dat niet zo is. Ze zien een dronken en ruwe vader, en het hele gezin ontkent dit, en niemand mag er een woord van zeggen.
Ze constateren dat hun religies er duizenden jaren lang compleet niet in geslaagd zijn het gedrag van de massa te veranderen en ontkennen dat ook. Ze zien duidelijk dat hun regeringen meer doen om te onderdrukken dan om te helpen, en ze negeren dat.
Ze zien een gezondheidszorgsysteem dat in werkelijkheid een ziekenzorgsysteem is en dat tien procent van het geld besteedt aan het voorkomen van ziekten en negentig procent om ziekte aan te pakken, om vervolgens te ontkennen dat er een winstmotief in het spel is dat elke reële vooruitgang tegenhoudt om mensen te leren hoe ze moeten handelen, eten en leven op een manier die een goede gezondheid bevordert.
Ze zien dat het eten van vlees van dieren die zijn geslacht nadat ze gedwongen zijn gevoerd met voedsel dat barst van de chemicaliën hun gezondheid bepaald geen goed doet, en toch ontkennen ze wat ze zien.
...
Ze ontkennen niet alleen de pijnlijke waarnemingen om hen heen, maar ook de waarnemingen die ze met hun eigen ogen verrichten. Ze ontkennen hun persoonlijke gevoelens en uiteindelijk hun eigen waarheid.

Hoogontwikkelde wezens ... ontkennen niets.
Ze observeren "wat zo is". Ze zien duidelijk "wat werkt".
...
Als het je doel is een leven van vrede, geluk en liefde te leiden, dan werkt geweld niet. Dat is al aangetoond.
Als het je doel is om een lang en gezond leven te leiden, dan werken dood vlees eten, bekende kankerverwekkende dingen roken en grote hoeveelheden zenuwdodende, hersencellenslopende drankjes drinken niet. Dat is al aangetoond.
Als het je doel is je nakomelingen vrij van geweld en woede op te voeden, dan werkt het niet om hen jarenlang vlak voor levensechte beelden van geweld en woede te zetten. Dat is al aangetoond.
Als het je doel is om goed voor de Aarde te zorgen en zuinig om te springen met haar natuurlijke rijkdommen, dan werkt het niet om te doen alsof die grondstoffen onuitputtelijk zijn. Dat is al aangetoond.
Als het je doel is een relatie met een liefhebbende God te ontdekken en te koesteren, zodat religie er wel toe doet bij menselijke zaken, dan werkt het niet om te leren over een God van straf en wraak. Ook dat is al aangetoond.
Motivering is het belangrijkste. Doelstellingen bepalen de resultaten. Jullie ware bedoeling komt tot uiting in jullie daden, en jullie daden worden bepaald door jullie ware bedoeling. 3)

Niemand schade berokkenen en niemand iets aandoen zonder zijn/haar toestemming

Er is ... een brede richtlijn, waarover de meeste zielen overeenstemming hebben bereikt.

Geen enkele daad die een ander pijn veroorzaakt, leidt tot een spoedige ontwikkeling.

Er is nog een tweede richtlijn.

Geen enkele daad waarbij een ander betrokken is, mag worden verricht zonder overeenstemming en toestemming van die ander.
...
’Bizarre seks ?’ Wel als niemand er onder leidt en iedereen heeft zijn toestemming verleend, waarom zou je het dan ’verkeerd’ noemen ?
Seks zonder liefde ? Seks omwille van de seks is al sinds mensenheugenis een onderwerp van discussie. Telkens als ik deze vraag hoor, voel Ik de aandrang op een dag een ruimte vol mensen binnen te gaan en te vragen : ’Wil iedereen die nog nooit seks heeft bedreven buiten een diepe, toegewijde, duurzame liefdesrelatie zijn of haar hand hand opsteken ?’
...
Of het nu liefdeloze seks of liefdeloze spaghetti met gehaktballen is, als jij het feest hebt voorbereid en je ervaart het zonder liefde, dan mis je het uitzonderlijkste deel van de ervaring.
Is het ’verkeerd’ dat te missen ? Ook hier geldt dat ’verkeerd’ niet het efficiënte woord is. ’Nadelig’ komt dichter in de buurt, indien je je zo snel mogelijk naar een hoger niveau wilt ontwikkelen. 2)

Ik heb het bovenstaande citaat weliswaar opgenomen op deze homepage, maar niet zonder mij af te vragen of ik het er nu wel mee eens ben. Want weet je in alle gevallen wel of iets een ander schade zal berokkenen ?
Het citaat moet niet verward worden met ’er maar op los leven’. Ik heb zelf niets met bizarre seks. En ik zou het ook niet willen propageren. Maar waar het om gaat, is dat men degenen die er wel toe besluiten, niet zal veroordelen. Het gaat erom dat men de eigen normen en waarden, niet zonder meer oplegt aan anderen.
Als tegenwicht noem ik, nogmaals, verantwoordelijkheid als uitgangspunt voor ethisch handelen :

Verantwoordelijkheid

Verantwoordelijkheid betekent : Weten wat je doet; de gevolgen van je daden (kunnen) overzien. Het betekent ook dat je zult ingrijpen, als je ziet dat er tengevolge van wat je in gang hebt gezet, iets mis dreigt te gaan.

Liefde

De kernvraag bij ELKE vraag is : ’wat zou liefde nu doen ?’
Liefde voor jezelf en liefde voor alle anderen die erdoor worden beïnvloed of erbij betrokken zijn.
...
Zet je ervoor in om een compromis te bereiken; zoek een handelwijze waarbij er alleen maar winnaars zijn. 2)

Trouw blijven aan jezelf

Blijf getrouw aan uw eigen persoonlijkheid, en,
zo zeker als de dag op de nacht volgt,
kunt ge dan niet vals zijn
jegens wie ook.
(William Shakespeare)

Onderlinge verbanden

Vrijheid en psychologie

Oorzaken van onvrijheid

Wanneer gaat iemand ertoe over om iemands vrijheid in te perken ? Wat brengt iemand ertoe om iemand anders te gaan dwingen ? Waarom gaat iemand ertoe over om druk op iemand anders uit te oefenen ?

Het meest voor de hand liggende antwoord lijkt mij : Als iemand ontevreden is, over hemzelf of over zijn omgeving. Het doel is de omstandigheden waarover hij/zij ontevreden is, te wijzigen.

Een voorbeeld op collectief niveau :

Ik was in India, en ik zag op de stoepen de lepra-lijders liggen, zonder armen en benen, bedelend. Ik zag bij de ingangen van de tempels de bedelaars zitten met heel andere ziekten en kwalen. Ik zag de krottenwijken. Ik zag ook het paleis van de maharadja van Mysore. Hij had een gedeelte van zijn paleis als museum ingericht. Nog altijd is de maharadja schatrijk, zeker naar Indiase begrippen.
Hoe kan zo'n toestand van ongelijkheid al zo veel eeuwen voortduren ?

De rijken verkeren in de waan dat zij hun rijkdom zullen verliezen, als zij hun macht kwijtraken. Hun ontevredenheid komt voort uit de angst voor de dreiging hun rijkdom te verliezen. De rijke bevolkingsgroepen weten al eeuwenlang een politieke en religieuze structuur in stand te houden, die het de armere bevolkingsgroepen onmogelijk maken om hun levensomstandigheden te verbeteren. Daarmee dwingen zij de arme lagen van de bevolking in een armoedig bestaan. De ontevredenheid van de arme bevolkingsgroepen uit zich in corruptie en misdaad, wanhopige pogingen om zich ellendige omstandigheden te ontvluchten, structuren die onrecht, willekeur en nog meer dwang en onvrijheid in de hand werken.

Gevolgen van onvrijheid

Wat zijn de gevolgen van onvrijheid ? Wat gebeurt er wanneer iemand gedwongen wordt ? Wat gebeurt er wanner iemand geprest wordt de wil van anderen te volgen ?

Het gevolg van onvrijheid is (nog meer) ontevredenheid.

Het voorbeeld hierboven illustreerde dat op collectief niveau. Hier volgt een

voorbeeld op individueel niveau.

Ik weet niet of de psychologie heeft onderzocht wat onvrijheid voor een individu veroorzaakt en of er een wetenschappelijk onderbouwd antwoord bestaat.

Ik kan alleen mijn eigen inschatting geven :
Iemand die door anderen gedwongen is, kan het gevoel krijgen niet te weten wat hij zelf gekozen zou hebben. Anders gezegd : hij heeft geen idee wie hij is. Hij heeft geen gelegenheid gehad om te ervaren hoe zijn eigen keuzen zouden zijn uitgepakt, en wat de consequenties zijn van het gedrag dat innerlijk in hem opwelt. D.w.z. hij heeft niet kunnen leren. Het besef op bepaalde punten onervaren te zijn, dat wil zeggen tekort te schieten ten aanzien van wat de buitenwereld van hem lijkt te verwachten, zal leiden tot onzekerheid en aarzelend gedrag, en zal zijn gevoel van eigenwaarde aantasten. Bovendien lijkt 'gedwongen worden' op 'niet serieus genomen worden'. Men heeft als het ware geen belangstelling voor wat in hem leeft. Dit alles is aanleiding is voor verbolgenheid en woede ten opzichte van degenen die hem gedwongen hebben en degenen die hem lijken te dwingen. Daardoor zal hij van zijn kant ook druk gaan uitoefenen op zijn omgeving.

Is dat de enige mogelijke reactie op onvrijheid ?
De reacties op vrijheidsberoving (of die nu reëel of ingebeeld zijn) zullen in werkelijkheid veel gevarieerder zijn. De ervaringen van mensen die in concentratiekampen gezeten hebben, laten een veel geschakeerder beeld zien.

Niettemin, als je onder groei verstaat : 'iets leren over waar je jezelf prettig bij voelt, waar je eigen verlangens je zullen brengen, iets leren over jezelf', dan is vrijheidsberoving een belemmering voor groei.
Daarom kan ik mij vinden in uitspraken als :
Alleen door de uitoefening van de grootste vrijheid wordt de grootste groei bereikt; alleen dan is groei mogelijk. Als je alleen maar iemands regels volgt, dan groei je niet, je gehoorzaamt slechts. 2)

Vrijheid en verantwoordelijkheid

Het padwerk zegt over verantwoordelijkheid :
Je kunt niet vrij zijn en geen verantwoordelijkheid hebben.
...
Zelfs in de dierenwereld zie je diezelfde wet in werking. Een huisdier heeft geen vrijheid en is ook niet verantwoordelijk voor het verkrijgen van zijn eigen voedsel en onderdak. Een wild dier is vrij, maar heeft de verantwoordelijkheid om voor zichzelf te zorgen.
...
In de mate dat je je verantwoordelijkheid afschuift, beknot je je eigen vrijheid. 5)
(Lezing 60)

Onverantwoordelijk gedrag leidt omherroepelijk tot ontevredenheid, met name bij de mensen die de dupe worden van het overantwoordelijke gedrag. Vanuit deze ontevredenheid gaan zij druk op hun omgeving uitoefenen. Aangezien deze druk een vorm van dwang is, komt men in een situatie waarin men elkaar tot iets probeert te dwingen, d.w.z. er ontstaat onvrijheid.

Verantwoordelijkheid en onzelfzuchtig normbesef voorkomen dat de geboden vrijheid uit de de hand loopt.
Ik bezocht ooit een vriend die toen in Italië werkte. Hij vertelde dat de haven van Genua niet veel meer voorstelde. De vakbonden hadden met te hoge looneisen de havenactiviteiten om zeep hadden geholpen.
Wanneer je vrijheid opvat als 'je van alles kunnen veroorloven zonder daarvoor de prijs te hoeven betalen' verzeil je al gauw in een situatie waarin de vrijheid wordt beknot en schitterende mogelijkheden zich niet meer voordoen.

Het idee van 'vrijheid zonder verantwoordelijkheid' is even naief als dat van een kind dat droomt van luilekkerland waar lollies en zuurstokken aan de bomen groeien. Wanneer je het kind geen zelfbeheersing hebt bijgebracht dan is het duidelijk dat het na een week al geen lollie of zuurstok meer lust. 4)

Verantwoordelijkheid en bewustzijn

Iemand kan meer verantwoordelijkheid aan naarmate hij meer in staat is de consequenties te overzien en de verschillende alternatieven af te wegen, m.a.w. naarmate zijn bewustzijn en zijn inlevingsvermogen groter zijn.

Op collectief niveau ligt Neale Donald Walsch het verband tussen verantwoordelijkheid en bewustzijn toe met het volgende voorbeeld :

Het duurt maar 300 jaar voordat de bomen in het regenwoud groot en sterk genoeg zijn om net zoveel zuurstof te produceren als veel van de eeuwenoude bomen die jullie nu omhakken.
De zuurstoffabriek die jullie het regenwoud van de Amazone noemen, kan in zijn capaciteit van het in evenwicht houden van jullie planeet worden vervangen in pakweg twee- of drieduizend jaar. Niks aan de hand. Elk jaar rooien jullie miljoenen vierkante kilometers, niks aan de hand.
...
Hoger ontwikkelde wezens ... beseffen dat geen enkele soort binnen het systeem kan overleven als het systeem zelf wordt vernietigd.
Niets doen wat het soortensysteem kwaad kan berokkenen, is ... een uitspraak dat elk individueel wezen belangrijk is. Niet alleen individuele wezens met status, invloed of geld. Niet alleen de individuele wezens met macht of kaliber of de pretentie meer zelfbewust te zijn. Alle wezens en alle soorten in het systeem.
...
Het 'voor de hand liggende' hiervan kan de komende jaren nog pijnlijker worden als jullie zogenaamde dominante soort niet wakker wordt.
...
Jullie moeten van idee veranderen over hoe jullie zijn in relatie met jullie omgeving en alles wat zich daarin bevindt voor jullie ooit anders gaan handelen.
Dit is een kwestie van bewustzijn. En je moet bewust worden voor je het bewustzijn kunt veranderen.

Hoe kunnen we dat doen ?

Houd op met erover te zwijgen. Spreek luid. Begin te protesteren. Breng de kwesties ter sprake.  3)

Bewustzijn en de richting van het handelen

Marianne Williamson schrijft in haar boek "Terugkeer naar liefde" :

Als we uitsluitend aandacht besteden aan de behandeling van een symptoom, lossen we een probleem niet op. Neem bijvoorbeeld de kernbom. Als we allemaal flink ons best doen, genoeg handtekeningenacties te houden en nieuwe regeringsleiders kiezen, dan kunnen we de bom uitbannen. Maar schieten we daar wel iets mee op als we de haat niet uit ons hart bannen ? Als onze kinderen of kleinkinderen worden gekweld door angsten en innerlijke conflicten, zullen zij een vernietigende kracht ontwikkelen die nog groter is dan die van een kernbom.  6)

Met andere woorden : een bewustzijn gebaseerd op verwarde emoties (op angst en innerlijke conflicten) leidt tot onverantwoordelijk gedrag.

Rechtvaardigheid en psychologie

Welke reactie roept het op als iemand onrechtvaardig behandeld wordt ?

Duizenden reacties zijn denkbaar.
Wie zich onrechtvaardig behandeld voelt, zou daar verbolgen over kunnen zijn. Dat kan zich uiten in woede op degenen die hij verantwoordelijk stelt voor de onrechtvaardige behandeling. Maar het zou zich ook kunnen uiten in afgunst op degenen die meer lijken te hebben. Iemand kan door een onrechtvaardige behandeling achterdochtig worden of ertoe neigen anderen te vermijden. Of het is voorstelbaar dat iemand erin berust onrechtvaardig behandeld te zijn.

Wat is de reactie van iemand die waarneemt dat een ander onrechtvaardig wordt behandeld ?
Nonchalance is een veel voorkomende houding. Een andere mogelijkheid is dat iemand pijnlijk getroffen wordt door het onrecht dat hij ziet, wat zich zou kunnen uiten in protest, of in medeleven. Angst door het besef zelf ook onrechtvaardig behandeld te worden, is ook mogelijk.

In het algemeen durf ik te stellen dat onrechtvaardigheid leidt tot ontevredenheid. Als het onrecht voortduurt, zal de ontevredenheid verder toenemen, en de druk geleidelijk overgaan in dwang. En waar mensen gedwongen worden, ontstaat onvrijheid.

Dus : onrechtvaardigheid leidt tot onvrijheid.
Rechtvaardigheid is een voorwaarde voor vrijheid.

Efficiency en economische wetmatigheden

Om een gelukkig leven te kunnen leiden, moet aan een aantal basisvoorwaarden voldaan zijn, zoals goede huisvesting, voldoende voedsel, voldoende kleding, toegang tot gezondheidszorg en scholing, enz. Om deze voorzieningen te bereiken, moet er werk verricht worden. Alle samenlevingen hebben structuren geschapen die deze arbeid coördineren Afhankelijk van deze structuren heeft men zich gericht op bepaalde vormen van efficiency.

In een kapitalistische maatschappij op is men zich gaan richten op het maximaliseren van de financiële opbrengsten, omdat dat het meeste voordeel biedt voor de eigenaren van de productiemiddelen. In een samenleving die gebaseerd is op concurrentie, blijken slecht renderende ondernemingen op de lange termijn geen bestaansrecht te hebben.
Vanuit de doelstelling van winstmaximalisatie is men zich subdoelen gaan stellen, zoals het minimaliseren van de kosten of het verkrijgen van een zo groot mogelijk marktaandeel. Lang niet alle subdoelen zijn gericht op efficiency, getuige de verspilling van grondstoffen, de verwoesting van het milieu, en de wildgroei van niet productieve activiteiten als het maken van reclame.

In andere maatschappijvormen als het communisme heeft inefficiency geleid tot schaarste. Inefficiency heeft zelfs in hoge mate bijgedragen tot de ineenstorting van het communistische systeem.

Ook in de westerse wereld zullen de gevolgen van inefficiency een steeds grotere last voor de samenleving vormen. Milieuvervuiling en verspilling van grondstoffen kunnen eenvoudigweg op langere termijn niet volgehouden worden.

Inefficiency leidt in alle gevallen tot verspilling van tijd en geld. Men voert activiteiten uit die in wezen niet nodig zijn (bijvoorbeeld in een bureaucratie) of men moet veel tijd spenderen aan het herstellen van fouten die niet hadden mogen plaatsvinden (bijvoorbeeld bodemsanering bij vervuilde grond, of herbebossing na grote erosie). Die tijd en dat geld hadden beter besteed kunnen worden. Ineffiency heeft een welvaartsverlagend effect.

Ik meen te mogen concluderen :
De noodzaak van efficiency volgt uit economische wetmatigheden.

Efficiency en psychologische wetmatigheden

In het dichtbevolkte Nederland hebben we dagelijks te maken met file-problemen, een vorm van elkaar in de weglopen, een vorm van inefficiency op het gebied van ruimtelijke ordening en vervoer. Wij kunnen dagelijks getuige zijn van de ergernis die deze efficiency oproept bij bestuurders van voertuigen en bij vervoersondernemingen. Wanneer ambulances vanwege opstoppingen niet tijdig op de plaats des onheils kunnen komen, worden de gevolgen nog meer voelbaar.

Ook indien men niet zelf direct het slachtoffer is van inefficiency, zal inlevingsvermogen in de noden van de medemens en van de samenleving, kritiek op de maatschappij tot gevolg hebben. Naast begrip voor de situatie waarin anderen verkeren, kan het besef dat men zelf slachtoffer kan worden, irritatie en angst oproepen.

Kortom : Inefficiency leidt tot ontevredenheid.

Efficiency en vrijheid

Inefficiency leidt tot verlies aan tijd en geld. Men moet bijvoorbeeld in lange rijen wachten voor men aan de beurt is; of men is misschien gedwongen vele uren per dag werken om een inkomen te verwerven, waarvan men kan rondkomen.
Het verlies aan tijd perkt de vrijheid in : men beschikt over minder vrije tijd, die aangewend had kunnen worden voor doeleinden die men vanuit zichzelf zou wensen uit te voeren. Men kan minder tijd aan de eigen ontplooing besteden.
Voor het geldverlies geldt hetzelfde : Men zag zich gedwongen het geld te besteden aan voor activiteiten die in wezen niet nodig waren. Het had aangewend kunnen worden voor nuttiger doeleinden.

Inefficiency perkt de vrijheid in.

Creativiteit en psychologie

Vanaf zijn geboorte is de mens bezig te groeien en zich te ontplooien. Dat geldt ook voor zijn emotionele en intellectuele vermogens. Afhankelijk van de aard van hun intellectuele vermogens zullen mensen hun creativiteit willen aanwenden voor diverse doeleinden. Wanneer iemand in staat is, die creativiteit uit te leven en de doelen die hij zichzelf stelt te bereiken, zal dat zijn zelfvertrouwen en geluksgevoel kunnen versterken, omdat creativiteit een onbewuste waardebepaling van het zelf inhoudt. Creativiteit biedt de mogelijkheid tot een grotere tevredenheid. Anderzijds geldt : waar creativiteit wordt onderdrukt, waar ontplooing wordt verhinderd, ontstaan ontevredenheid en rancune.

Men onderscheidt twee soorten creativiteit :

De eerste soort is de oorzaak van de ellende op onze planeet. Het kan ontaarden in een zucht naar sex, bezit en macht. Stefan Denaerde stelt :
De individualiteit uit zich in egocentriciteit, hebzucht en geldingsdrang. In het streven naar een materieel doel ervaart de mens de voldoening van de eigen creativiteit maar in het bereiken van een doel ervaart hij geen blijvende voldoening, omdat het doel relatief blijkt te zijn, slechts een vergelijkingsobject ten opzichte van wat anderen hebben. Hij jaagt weer verder op een volgend doel, meestal een hoger inkomen of een hogere positie, en hij blijft jagen omdat hij alleen daaruit de voldoening moet putten. Maar het moment komt dat hij door veroudering of ziekte niet meer jagen kan en dan stort zijn wereld in elkaar en hij slijt zijn verdere leven in onvrede met zichzelf. Hij heeft niet begrepen dat hij slechts gejaagd heeft op een steeds terugwijkend fata morgana boven de woestijn van het materialisme.  4)

De tweede soort creativiteit, gericht op het verbeteren van de leefomstandigheden van anderen, brengt ons naar de onzelfzuchtigheid.

Onzelfzuchtigheid en economische wetten

Stefan Denaerde schrijft :
Bij een zelfzuchtig gedrag van de massa, waar ieder pakt wat hij pakken kan, is er geen sprake van een algemene belangstelling om bijv. een schone planeet te creëren waar het natuurlijke evenwicht voor onbepaalde tijd kan worden gehandhaafd. Evenmin zal men er toe komen om uiterste spaarzaamheid te betrachten met grondstoffen terwille van toekomstige generaties, omdat een zelfzuchtig mens geen offers kan brengen ten gunste van anderen. 4)

Wanneer men alleen bereid zou zijn iets te doen in ruil voor iets anders, dan zou een wereld van koele berekening ontstaan. Alles zou een prijs moeten krijgen, en onvergelijkbare zaken zouden tegen elkaar afgewogen moeten worden.

Onzelfzuchtigheid en psychologie

Ieder mens kent de fasen in het leven waarin men in hoge mate afhankelijk is van anderen : in de jeugd, als men opgroeit, bij ziekten, in de ouderdom, wanneer men hulpbehoevend is. In feite is men het hele leven afhankelijk van anderen, zowel op fysiek als emotioneel gebied.
Heel diep in de menselijke ziel ligt het vermogen om lief te hebben. Hierin besloten ligt het vermogen om zich in te zetten voor een ander, zonder er iets voor terug te hoeven krijgen en waarbij men de ander volledig vrij laat.
Creativiteit gebaseerd op onzelfzuchtigheid, - dat is het individuele streven naar verbetering van de leefomstandigheden van anderen - geeft een blijvende gelukservaring.
Het uit zich in : behulpzaamheid, medeleven, medelijden, belangstelling, verdraagzaamheid, vriendelijkheid, waardering, bewondering, kortom in het totale, alles omvattende begrip : onzelfzuchtige liefde.  4)
Het is de onzelfzuchtigheid die spreekt uit het edele achtvoudige pad van het boeddhisme, en die men in het christendom kent als naastenliefde.

Onzelfzuchtigheid en vrijheid

Alleen in vrijheid is de mens tot onzelfzuchtig gevoelsdenken in staat.

Stefan Denaerde illustreert dit met het volgende voorbeeld :
Stel je eens de situatie voor van een kind dat zijn armen om de hals van zijn moeder slaat en spontaan zegt : 'je bent de liefste moeder van de hele wereld'; wanneer dit gebeurt vanuit een onzelfzuchtige stimulans zonder bijbedoelingen is het immateriële creativiteit. Maar stel je de situatie voor dat het kind door anderen geprest wordt ditzelfde te zeggen. Zou je denken dat deze kinderlijke liefdesverklaring voor die moeder waarde zou hebben ?  4)

Toepassing van de uitgangspunten vrijheid, rechtvaardigheid, efficiency, verantwoordelijkheid, creativiteit en onzelfzuchtigheid

Oordelen en veroordelen

Het woord "verkeerd" heeft twee betekenissen : Bij het zoeken naar rationele uitgangspunten heb ik gekozen om het woord "verkeerd" te gaan gebruiken in de de tweede betekenis. Die geeft meer houvast. Zaken waardoor mensen verontwaardigd raken, of woedend, of waardoor ze zichzelf een schuldcomplex aanpraten variëren in tijd en plaats. Juist waar mensen hun ethische beginselen baseren een emotionele reactie, ontstaan conflicten, want mensen reageren emotioneel nu eenmaal verschillend op eenzelfde gebeurtenis. Op deze pagina probeer ik juist te onderkennen waarop een universeel ethisch stelsel gebaseerd kan worden.

Ethisch onderzoek behelst

Als wordt voorgesteld een bepaald gedrag te bestraffen, zal de ethicus vragen, welk doel men daarmee voor ogen heeft, en of met de maatregel van straf dat beoogde doel wordt bereikt.

Ethiek spreekt geen veroordelingen uit.

Plichten

In een welvarende samenleving moet de gemeenschap zorgdragen voor een aantal basisvoorzieningen, zoals goede huisvesting, voldoende voedsel, voldoende kleding, toegang tot gezondheidszorg en scholing, enz. voor iedereen. Het strekt tot voordeel van de gemeenschap wanneer In 1993 zag ik in Noord-India wegwerkers bezig met het asfalteren van een weg. Hele gezinnen waren lange dagen in de weer, de vrouwen bezig met het klein hakken van stenen tot grind voor de ondergrond van de weg, de mannen druk bezig met het asvalt te verwarmen, en de weg aan te leggen. De kinderen moesten meehelpen bij de eenvoudige klussen. Een reisgenoot, die werkzaam in de wegenbouw, wees op de slechte kwaliteit die de weg noodzakelijkerwijs moest hebben vanwege het ontbreken van gedegen gereedschap.
Door inefficiency was men gedwongen lange dagen te werken, en was men een slaaf van het werk. Men had praktisch geen vrijheid. Deze mensen hadden nagenoeg geen mogelijkheden om zich te ontpooien.
Ik had de indruk dat politici van de deelstaten er een filosofie op nahielden in de trant van 'als we technologische vernieuwingen introduceren worden al deze mensen werkloos; dan hebben ze helemaal niets meer'. Zo bleven de levensomstandigheden van de wegwerkers armoedig, en werd de weg naar vooruitgang geblokkeerd.
Werkloosheid kan alleen ontstaan wanneer de arbeid niet evenredig over de bevolking wordt verdeeld. Wanneer men de arbeid gelijkelijk over de bevolking verdeelt (iedereen gelijke werktijden), kan men bij technologische vooruitgang 'met zijn allen minder gaan werken'. Men hanteerde dit principe echter niet, en daarom zou technologische vooruitgang leiden tot nog grotere ongelijkheid, tot nog schrijnender omstandigheden, en tot nog grotere onrechtvaardigheid.

Zichtbaarheid

Veel onrecht en schrijnende omstandigheden blijven voortduren, omdat de oorzaken en de mogelijkheden tot verbetering onzichtbaar worden gehouden.
Voorbeelden zijn er legio : Een kritische controle-ambtenaar die misstanden publiekelijk aan de kaak stelt, wordt uit zijn ambt gezet; journalisten worden monddood gemaakt en de persvrijheid wordt aan banden gelegd; mensen met kritiek op een ondrukkend regime worden gevangen gezet en gemarteld; miljoenen verdienen zo weinig dat ze nauwelijks rond kunnen komen, en dus ook geen scholing en voorlichting kunnen krijgen over de ware oorzaken van hun armoede.

Daarentegen is geheimhouding en verdoezeling in een rechtvaardige samenleving onnodig : er is niets dat verontwaardiging zou wekken als het openbaar en algemeen bekend werd.
Zichtbaarheid komt voort uit vrijheid en verantwoordelijkheidsbesef : uit de vrijheden van meningsvorming en meningsuiting, en vanuit verantwoordelijkheid ten opzichte van de samenleving.

Als je je gedragscodes wilt baseren op "dat wat werkt" dien je kunnen te observeren "wat zo is". Iets onzichtbaar houden maakt het onmogelijk te bepalen waarom iets wel of niet werkt, en maakt het uitgangspunt om ethiek te baseren op "dat wat werkt" onmogelijk.

Het is gewoon een feit dat de mensen het met 90 procent van wat in de wereld gebeurt, oneens zouden zijn als ze wisten dat het gebeurt. De samenleving zou nooit de buitengewoon disproportionele verdeling van welvaart accepteren, en nog minder de manieren waarop die wordt verdiend, of de manier waarop die gebruikt wordt om nog meer te verwerven, als deze feiten algemeen bekend waren, specifiek en rechtstreeks voor iedereen overal.
Niets bespoedigt gewenst gedrag beter dan de blootstelling aan het licht van een publiek onderzoek.  2)


Citaten

1)Uit : Neale Donald Walsch, Een ongewoon gesprek met God.
2)Uit : Neale Donald Walsch, Een nieuw gesprek met God.
3)Uit : Neale Donald Walsch, Derde gesprek met God.
4)Uit : Stefan Denaerde, Buitenaardse beschaving.
5)Uit : Eva Pierrakos, Voortgaan op je pad - van overleven naar leven.
6)Uit : Marianne Williamson, Terugkeer naar liefde.
7)Uit : Theije Twijnstra, De belofte van uw leven.


Verder naar "Wat is er mis met onze samenleving ?"

Naar de navigatie-pagina

Terug naar de beginpagina