Godsdiensten

  Een beeld van een bodhisatva, een symbool voor verdieping in het eigen innerlijk en tegelijkertijd in hogere waarden

Vrijheid van godsdienst

Als iemand een levensovertuiging opbouwt vanuit een waarachtig zoeken naar waarheid en een juiste levenswijze, wat kan daar nog boven gesteld worden ? Slechts wanneer iemand vrij is zijn mening te bepalen zonder enige dwangmatige beinvloeding, kan hij een werkelijke levensovertuiging opbouwen. Daarom mag een religie zich nooit opdringen en moet ieder vrij zijn van religie te veranderen.

Religies zijn gelijkwaardig

Sommige geloofsrichtingen menen het enige ware geloof te zijn. Misschien ben je ervan overtuigd dat je eigen opvatting meer geldig is dan elke andere. Kijk er dan eens goed naar. Je zult altijd iets vinden dat twijfelachtig is, niet wetenschappelijk bewijsbaar of niet in overeenstemming met je eigen morele waarden. Wees dan bescheiden, en bereid te luisteren of anderen diepere waarheid aandragen die je eigen denken zal verdiepen.
Daarom kan geen enkele ideologie of religie aanspraak maken op de absolute waarheid. Verschillende eerlijk gestelde levensovertuigingen zijn van exact gelijke waarde. Op de asociale elementen na, mag een bestaande levensovertuiging niet afgebroken worden.

Innerlijke waarden

Bij religie gaat het volgens mij om
- je persoonlijke ontwikkeling,
- wat je morele waarden zijn,
- hoe je houding is ten opzichte van de medemens,
- wat je houding is ten opzichte van het onbekende of het hogere,
- of je bereid bent je in te zetten.
Uiterlijke religieuze vormen kunnen helpen bij je persoonlijke zoektocht. Maar meer dan een hulpmiddel kunnen zij volgens mij niet zijn.
Daarom heb ik heb moeite met godsdienstige stromingen die uiterlijke verplichtingen opleggen aan de gelovigen. Ik denk hierbij aan regels ten aanzien van van welk voedsel je wel en niet mag eten, hoe en hoe vaak je moet bidden, op welke tijden je moet vasten, enz.
Dat is een reden dat ik mij niet aangetrokken voel tot uiterlijke voorschriften in het jodendom en de islam.

Discriminatie

In veel religies wordt aan mannen een prominentere plaats toegekend dan aan vrouwen. Ik denk daarvoor geen enkel reëel argument bestaat. Ook voor andere discriminaties, zoals het kastenstelsel in India, bestaat geen religieuze rechtvaardiging.

Christendom

In het christendom staat liefde centraal.
Enerzijds is er het streven om met zichzelf in het reine te komen.
Anderzijds is er de taak zich in te zetten voor het welzijn van de medemens.
In de loop van de geschiedenis is er binnen de christelijke gemeenschap een enorme variëteit ontstaan aan interpretaties, opvattingen en kerkgenootschappen. Toen ik ooit een kerk binnenliep, zag ik de kruiswegstaties, en viel mij de kitscherige 'verheven gelaatsuitdrukking' van de heiligenbeelden op. Ik dacht : "Wat wordt er toch een nadruk gelegd op het lijden en op zonde in de kerken.
Wat lijken die heiligen toch ver verwijderd van het gewone leven".
Toch is de oorspronkelijke leer van Jezus, ontdaan van historische vervormingen en theologische verdraaiingen, buitengewoon liefdevol en inspirerend. In een apart hoofdstuk over het
christendom probeer ik de kern van het christendom samen te vatten, mij baserend op de teksten uit de eerste eeuwen van het christendom.

Boeddhisme

In het boeddhisme is het goddelijke niet centraal gesteld.
Het boeddhisme onderkent dat zelfzucht de oorzaak is van alle lijden.
Het kent het streven naar materiële onthechting en onzelfzuchtigheid, en
meditatie als basis voor zelfkennis en als mogelijkheid om 'verlichting' te bereiken.
Als ik mij beperk tot de innerlijke waarden die Boeddha doorgaf, bevat deze religie een prachtige filosofie.

Hindoeisme

Het hindoeisme komt op mij over als een vrolijke godsdienst. Ik voelde mij erg thuis in hindoe-tempels. Dat er eten wordt aangeboden zonder dat er gevraagd wordt wie of wat je bent, dat ik deelgenoot mag zijn van processies en rituelen, waarvan ik verder niets begrijp, dat een priester een stip op mijn voorhoofd plaatst met de wens "God bless you", ongeacht mijn opvattingen of religie, dat heeft iets opens, iets wat ik buitengewoon waardeer. Al die wonderlijke opvattingen in het hindoeisme, die nauwelijks realistisch kunnen zijn, als je ze met een rationele blik beoordeelt, storen mij niet.

Islam

Ik heb gelezen dat de islam in wezen een tolerante godsdienst is, die gericht is op gelijkheid en broederschap. Toch voel ik mij niet tot deze religie aangetrokken.
Met name de achterstelling van vrouwen ten opzichte van mannen, die in veel islamitische gemeenschappen bestaat, ervaar ik als pijnlijk.
In India heb ik de islam in zijn opdringerige en aggressieve vorm meegemaakt.

Opium voor het volk

De grote wereldreligies zijn er niet in geslaagd religieuze uitgangspunten te vertalen in maatschappelijke structuren, die een rechtvaardige samenleving waarborgen, waarin aan de basisbehoeften van alle mensen wordt voldaan.
Maar al te vaak kozen de invloedrijke religieuze instellingen de zijde van machthebbers en rijken, ten koste van minderbedeelden.
Bij het zoeken naar het creëren van een universele economie heeft het communisme het voortouw genomen.
Het beschouwt daarbij de godsdiensten als opium voor het volk, als een ernstige hinderpaal bij de socialisering en stabilisering van de maatschappij.
De totalitaire en dictatoriale communistische regimes zijn verzand in inefficiëntie en een staatsgeleide economie.
Maar ik zou ervoor willen pleiten dat naar nieuwe maatschappelijke structuren wordt gezocht, waarbij democratie en efficiënte produktie gecombineerd worden met een eerlijke verdeling van goederen.

Spiritualiteit

Wat spiritualiteit is, wordt schitterend verwoord in de volgende tekst :

Wees kalm temidden van het lawaai en de haast,
en bedenk welk een vrede er in stilte kan heersen.
Sta op goede voet met alle mensen zonder jezelf geweld aan te doen.
Zeg de waarheid rustig en duidelijk;
en luister naar anderen; ook zij vertellen hun verhaal.
Mijd luidruchtige en agressieve mensen, zij belasten de geest.
Wanneer je je met anderen vergelijkt,
zou je ijdel en verbitterd kunnen worden;
want er zullen altijd grotere en kleinere mensen zijn dan jezelf.
Geniet zowel van wat je hebt bereikt als van je plannen.
Blijf belangstelling houden voor je eigen werk hoe nederig dat ook moge zijn;
het is een werkelijk bezit in het veranderlijke fortuin van de tijd.
Betracht de voorzichtigheid bij het zaken doen; want de wereld is vol bedrog.
Maar laat dit je niet verblinden voor de bestaande deugd,
vele mensen streven hoge idealen na;
en overal is het leven vol heldendom.
Wees jezelf.
Veins vooral geen genegenheid.
Maar wees evenmin cynisch over de liefde,
want bij alle dorheid en ontevredenheid is zij eeuwig als het gras.
Volg de loop der jaren met gratie; verlang niet naar een tijd die achter je ligt.
Kweek geestkracht aan om bij onverwachte tegenslag beschermd te zijn.
Maar verdriet jezelf niet met spookbeelden.
Vele angsten worden uit vermoeidheid en uit eenzaamheid geboren.
Leg jezelf een gezonde discipline op maar wees daarbij lief voor jezelf.
Je bent een kind van het heelal, niet minder dan de bomen en de sterren;
je hebt het recht hier te zijn.
En ook al is het je wel of niet duidelijk,
toch ontvouwt het heelal zich zoals het zich ontvouwt en zo is het goed.
Heb daarom vrede met God, hoe je ook denkt dat hij moge zijn,
en wat je werk en aspiratie ook mogen zijn,
houdt vrede met je ziel in de lawaaierige verwarring van het leven.
Met al zijn klatergoud, somberheid en vervlogen dromen
is dit toch nog steeds een prachtige wereld.
Wees voorzichtig.
Streef naar geluk.
(Tekst gevonden in de oude Sint Pauluskerk te Baltimore)

Een andere schitterende tekst hing aan de muur van de receptie van één van Moeder Theresa’s weeshuizen in Calcutta :

Mensen zijn onredelijk, onlogisch en egoïstisch
    ... maar blijf van hen houden, hoe dan ook.
Als je het goede zoekt, zullen mensen je beschuldigen van egoïsme en verkeerde motieven
    ... maar blijf het goede zoeken, hoe dan ook.
Als je succes hebt, krijg je onechte vrienden en echte vijanden
    ... maar blijf vasthouden aan je succes, hoe dan ook.
De goede dingen die je vandaag doet, kunnen morgen alweer vergeten zijn
    ... maar blijf goede dingen doen, hoe dan ook.
Eerlijkheid en oprechtheid maken je kwetsbaar
    ... maar blijf eerlijk en oprecht, hoe dan ook.
Mensen houden van succes en lopen alleen geslaagde mensen achterna
    ... maar loop ook eens mislukkelingen achterna, hoe dan ook.
Wat u jarenlang met moeite hebt opgebouwd, kan in één dag weggevaagd worden
    ... maar blijf bouwen, hoe dan ook.
Mensen hebben soms hulp nodig, maar kunnen zich tegen u keren als u hen daadwerkelijk helpt
    ... maar blijf hen helpen, hoe dan ook.
Als u in het leven overal uw beste beentje voorzet, krijgt u soms de wind van voren
    ... maar blijf uw beste beentje voorzetten, hoe dan ook.

(Robert H. Schuller, Verander uw verdriet in vreugde!)

De volgende passage gaat in op het onderscheid tussen spiritualiteit en godsdienst :

Godsdiensten verlangen dat je ze op hun woord gelooft. Daarom falen alle godsdiensten uiteindelijk.
Spiritualiteit aan de andere kant zal altijd slagen.
Godsdiensten eisen dat je leert van de ervaring van anderen.
Spiritualiteit dringt erop aan dat je je eigen ervaring zoekt.
Godsdienst weegt niet op tegen spiritualiteit. Godsdienst kan spiritualiteit niet het hoofd bieden. Want spiritualiteit leidt je misschien tot een ander besluit dan een bepaalde godsdienst, en geen enkele godsdienst kan dat verdragen.
Godsdiensten moedigen je aan de gedachten van anderen te verkennen en die als je eigen gedachten te accepteren. Spiritualiteit nodigt je uit de gedachten van anderen te verwerpen en met eigen gedachten te komen.
(Neale Donald Walsch - Een nieuw gesprek met God)

Onafhankelijk denken

Godsdiensten beweren over het algemeen dat zij het gelijk aan hun kant hebben. Maar hoe zou je dit in vredesnaam kunnen vaststellen ? Hoe kun je twee godsdiensten vergelijken als je die niet allebei door en door kent ?

Hoe kun je weten dat iets ’groter’ is als je het ’kleinere’ nooit hebt geproefd ?
(Neale Donald Walsch - Een nieuw gesprek met God - Hoofdstuk 7)

Het is daarom gewenst zich kritisch tegenover godsdiensten op te stellen en geen dogma’s klakkeloos aan te nemen :

... Zelfs het verstand wordt vergeten na de leeftijd van 30. Niemand leest meer. Niemand schrijft. Niemand onderwijst. Niemand leert. Het verstand wordt vergeten. Het wordt niet onderhouden. Het wordt niet vergroot. Geen nieuwe input. Er wordt slechts minimale input verlangd. Het verstand wordt niet gevoed. Het wordt niet gewekt, maar in slaap gesust, tot vervelens toe. Jullie doen alles om je verstand uit te schakelen.
Televisie, film, pulp, paperbacks. Wat jullie ook doen, nadenken doen jullie in ieder geval niet. Denk niet na!
De meeste mensen leven dus op lichamelijk niveau. Voed het lichaam, kleed het, geef het lichaam wat het nodig heeft. De meeste mensen hebben in jaren geen goed boek gelezen. Ik bedoel een boek waar je iets van leert. Maar ze kunnen je wel de complete televisiegids voor de komende week navertellen. Ik vind dat nogal triest.
De waarheid is, de meeste mensen willen niet nadenken. Ze kiezen leiders, ze steunen regeringen, ze nemen godsdiensten aan, zolang onafhankelijk denken maar niet vereist is.
’Houd het maar simpel. Vertel me wat ik moet doen.’ De meeste mensen willen dat. Waar zit ik ? Wannneer moet ik opstaan ? Hoe moet ik groeten ? Wanneer betaal ik ? Wat wil je dat ik voor je doe ?
Wat zijn de regels ? Waar liggen mijn grenzen ? Zeg het me, zeg het me, zeg het me. Ik doe het, als iemand me maar zegt wat !
...
Als jullie wisten waartoe je verstand toe in staat is, zouden jullie nooit ophouden deel te hebben aan zijn wonderen en zijn kracht.
(Neale Donald Walsch - Een nieuw gesprek met God - Hoofdstuk 8)

Je kritisch opstellen tegenover de dogma’s van godsdiensten moet men niet verwarren met een amorele levenswijze :

Als je onverantwoordelijk handelt, als je je gedraagt op een manier waarvan je weet dat je anderen kwetst of dat je leed en ellende veroorzaakt, en als dat jou een goed gevoel geeft, dan ben je nog niet erg ver ontwikkeld.
Bewustzijn is hier de sleutel.
...
Wanneer je uitgaat van Eenheid, kan je het geen ’goed gevoel’ geven een ander te kwetsen. Zogenaamd onverantwoordelijk gedrag verdwijnt. Binnen deze parameters wensen zich ontwikkelende wezens het leven te ervaren. Binnen deze parameters zeg Ik : schenk jezelf toestemming alles te hebben wat het leven te bieden heeft, en je zult ontdekken dat het meer te bieden heeft dan je ooit hebt verbeeld.
(Neale Donald Walsch - Een nieuw gesprek met God - Hoofdstuk 7)

Hoewel het door de gevestigde religies vaak niet beklemtoond wordt, is de oproep om zelf na te denken, en niet klakkeloos allerlei voorschriften na te leven, te vinden bij de grote leraren en grondleggers van geloofsrichtingen, bijvoorbeeld in de volgende boeddhistische tekst van 2500 jaar geleden 

Laat u niet leiden door traditie of overlevering, niet door geruchten, niet door religieuze geschriften, en ook niet enkel en alleen door redenering, gevolgtrekking en verstandelijk onderzoek; neem geen genoegen met gangbare meningen en hun schijn van redelijkheid, noch met de overweging : deze eerbiedwaardige man is onze leraar. Alleen wanneer ge zelf inziet, dit is verkeerd en dient te worden afgewezen, verwerp het dan. En alleen wanneer ge zelf inziet : dit is heilzaam, dit is juist en strekt tot voordeel en geluk, aanvaard het dan en houd u eraan.
(Anguttara-Nikaya I, 189-190)

Ook het christendom kent de oproep om een eigen mening te vormen en niet vanuit dogmatische opvattingen te handelen, maar vanuit liefde voor de medemens. Het conflict dat Jezus had met de schriftgeleerden en religieuze overheid is als zodanig op te vatten.

Dat is ook de betekenis van de woorden :

Wie bij mij komt, kan alleen mijn leerling zijn als hij zijn vader en moeder, zijn vrouw en zijn kinderen, zijn broers en zijn zusters haat en zelfs zichzelf.
(Lucas 14:26)

Het Padwerk zegt daarover :

De waarlijk vrije mens die zichzelf ten volle ontplooid heeft, is ook helemaal vrij van alle tradities en leringen die op dwalingen berusten of hun waarheidsgehalte verloren hebben. Deze nieuwe mens zit niet vast aan zijn opvoeding, maar laat zich alleen leiden door wat waar is. Dat is het enige waar hij zich op richt, het enige wat van belang is. Zijn vaderlandsliefde strekt zich uit tot de hele aarde. Hij hangt geen op zichzelf staande religieuze overtuiging aan, maar weet wat waar is voor alle mensen. Als je, door geen verraad te plegen tegenover je ouders, de waarheid van de Goddelijke Werkelijkheid geweld aandoet, is het dan niet noodzakelijk om de overtuigingen van je ouders op te geven ? ... Je kunt veel meer van je ouders houden als je vasthoudt aan wat waar is. ... Daarom heeft Jezus zo duidelijk gezegd dat je je moeder, je vader en je partner moet opgeven om Hem te kunnen volgen. Dat was precies wat hij bedoelde. Hij bedoelde niet dat je je ouders moet haten of minachten. Het betekent dat je een volwassen iemand moet worden en je eigen waarheid moet ontdekken; dat je jezelf moet bevrijden van alle vooropgezette meningen en ideeën om zo jezelf voldoende open te stellen voor nieuwe waarheden.
(Padwerklezing 245a)

Atheïsme

”Er bestaat geen God” is het scenario dat atheïsten het meest waarschijnlijk achten.

In de boekhandels zie je schappen vol staan met boeken over christendom, boeddhisme, esoterie en andere religieuze richtingen, maar er zijn naar verhouding weinig boeken die specifiek ingaan op het atheïsme. Af te toe spreekt iemand zich er over uit :

Welke vijf Nederlanders zou u op een onbewoond eiland willen ontmoeten ?
...
en uiteraard mijn overgrootvader, een dominee die al in de negentiende eeuw met het geloof brak.
...
Zelf maakt u ook geen gelovige indruk.
Mijn familie gelooft al vijf generaties niet. Ik ben altijd verbaasd dat mensen in allerlei gekke dingen geloven. Dat ze niet beseffen dat het onzin is. Vrijwel iedereen schijnt in astrologie te geloven maar ook dát is gelul. Of dan praat je gezellig in het café en zegt je gesprekspartner opeens dat-ie in reïncarnatie gelooft. Jemig! Wat moet je dan zeggen? Moet je dan kwetsen? Dat wil je ook niet. Ach, als die mensen niet gevaarlijk zijn, hoef je er ook niet bang voor te zijn.
(Maarten van Rossum, in een interview in de Telegraaf van 10 november 2001)

Ikzelf ben niet met het gedachtegoed van reïncarnatie grootgebracht. Ik was dan ook hogelijk verbaasd toen ik een artikel van prof. H. van Praag onder ogen kreeg, waarin hij de reïncarnatiegedachte als hypothese seieus nam. ”Hoe kan dat nou, dat zo'n man zo'n hypothetisch iets serieus neemt?”, vroeg ik mijzelf af. ”Ach ja”, redeneerde ik verder, ”Als je je bezig houdt met de discussie tussen de godsdiensten, ook met het boeddhisme en taoïsme, moet je zoveel mogelijk elementen uit die geloofsrichtingen serieus nemen; botweg ontkennen wat de ander zegt levert namelijk geen discussie op, maar verhard de standpunten”.
Naarmate ik mij meer in het New-Age-gedachtengoed verdiepte, raakte ik meer vertrouwd met het idee van reïncarnatie en keek ik er op den duur niet meer zo verbaasd tegen aan. De Amerikaan Ian Stevenson heeft de reïncarnatie-hypothese wetenschappelijk proberen te testen. Hij komt niet met een waterdicht bewijs dat reïncarnatie bestaat, maar draagt in zijn boek "Twenty cases suggestive of reincarnation" wel gevallen aan die wijzen op het bestaan van reïncarnatie. Zo absurd en onwetenschappelijk is de gedachte van reïncarnatie dus niet.

Atheïsten geloven niet in een christelijke God, sterker, zij denken dat er helemaal geen god of andere bovennatuurlijke macht bestaat. Alle bewijzen voor het bestaan van zo’n macht zijn in de loop van de menselijke geschiedenis ontkracht. Wonderen bestaan niet, voor veel wonderlijke zaken om ons heen, zoals het ontstaan van het heelal of van het leven op aarde, beschikken wij nu over plausibele verklaringen. Atheïsten zien God en goden als fantasierijke projecties van de menselijke geest zonder realiteitsgehalte. Dat mensen troost en steun kunnen ontlenen aan die projecties, kunnen de meeste atheïsten accepteren. Dat mensen morele superioriteit aan hun projecties wensen te ontlenen (’mijn God is beter dan de jouwe’) vindt een atheïst echter onverteerbaar. Normen en waarden dienen ontleend te worden aan hetgeen mensen gemeenschappelijk hebben, niet aan willekeurige projecties of oude mythen.
Dit lijkt mij een tolerante opstelling. Ik gun mijn godsdienstige vrienden de kracht en troost die zij aan hun geloof ontlenen, mits zij begrijpen dat het waarheidsgehalte van een geloof niet toeneemt met de kracht en de diepte waarmee mensen geloven.
(Piet Borst, God? Nee dank u - artikel in de NRC van 2 juni 2001)

Het argument tegen de gedachte van ”Er is geen God” is de vraag "Hoe weet je dat ?”. Er is geen wetenschappelijk bewijs dat er wel een God bestaat, en er ook is geen wetenschappelijk bewijs dat er geen God bestaat. Daarom zijn zowel het geloof in God als de atheïstische opvatting dat er geen God bestaat, wetenschappelijk gezien, een vermoeden, een hypothese, een ”geloof”.
Of we werkelijk voor het ontstaan van het heelal of van het leven op aarde over plausibele verklaringen beschikken, vraag ik mij af.
De heer Piet Borst hangt een vriendelijke tolerante vorm van het atheïsme aan, maar dat het atheïsme in zijn algemeenheid een vriendelijke stroming is, is helaas niet waar, getuige onderstaande krantenartikelen :

Tibetaanse monnik opgepakt
Een Tibetaanse monnik met een schare volgelingen in Tibet en China is volgens de Tibetaanse regering-in-ballingschap door de Chinese autoriteiten gearresteerd.
... De minister van informatie en internationale betrekkingen noemde de arrestatie vreemd, omdat hij een geestelijk leider is die zich niet met politiek inlaat. De Chinese autoriteiten zouden ongerust zijn over de populariteit van de monnik die zich aan de controle van de staat onttrekt.
  Volgeling van Falun Gong doodgeslagen
De Chinese politie heeft een volgeling van de meditatiebeweging Falun Gong doodgeslagen. Dat heeft de beweging gisteren gezegd. Zhang Shenfan (38) overleed drie dagen nadat hij uit zijn huis werd gehaald.
De gevangenis in Shuangcheng bevestigde de dood van Zhang, maar gaf als oorzaak dat een hongerstaking de man fataal was geworden. De familie van Zhang mocht zijn lichaam echter niet zien. Met de dood van Zhang is het aantal aanhangers van Falun Gong dat in politiehechtenis is overleden op 224 gekomen. Peking verbood de beweging twee jaar geleden.
  Amnesty hekelt martelen in China
Steeds meer Chinezen worden het slachtoffer van ambtelijke willekeur en lopen de kans onderworpen te worden aan martelingen. Zowel het aantal overheidsfunctionarissen dat martelt als het aantal slachtoffers wordt steeds groter.
Dat schrijft de mensenrechtenorganisatie Amnesty International in een vandaag in Londen gepubliceerd rapport.
(Metro, 22 juni 2001)   (Metro, 22 juni 2001)   (NRC, 12 februari 2001)

Het is de vraag of de misdaden die onder atheïstische regimes worden begaan, op het conto van het atheïsme moeten worden geschreven, of dat ze meer samenhangen met algemeen menselijke zwakheden die onder totalitaire regimes tot uiting komen. Dat neemt niet weg dat atheïstische regimes in wreedheid niet hebben ondergedaan voor religieus geïnspireerde totalitaire regimes.

As je ervan uitgaat dat er geen liefdevol principe ten grondslag ligt aan het universum - zo’n principe zou je ’God’ kunnen noemen - en het heelal bestuurd wordt door ’neutrale’ natuurwetten, kan atheïsme gemakkelijk omslaan in nihilisme. Deze overweging komt onder meer voor in het 7-de en 8-ste couplet van het gedicht ’Overgave’ van Jacqueline E. van der Waals :

  Soms scheen het geloof niets te wezen,
   Dan dwaasheid en hoop zonder grond;
Maar wat was een wereld als deze,
   Zoo ze slechts in zichzelve bestond ?

Indien deze vreze wáár waar,
   Die wereld zonder God,
Bleef even onverklaarbaar :
   Een doelloze gril van het lot !

 

(Jacqueline E. van der Waals, Overgave, 7-de en 8-ste couplet )

Een atheïstiche visie kan samenhangen met een negatief godsbeeld. In dat verband kunnen aan een atheïst vragen gesteld worden als :
- Welke eigenschappen ken je Hem/Haar toe op basis waarvan je kunt concluderen dat Hij/Zij niet bestaat ? Wat versta je onder God ? Wat is jouw godsbeeld ?
- Hoe weet je dat er geen God bestaat ? Welke redenering pas je toe om dat te concluderen ?
Ik ben van mening dat via wetenschappelijke redering niet te beredeneren is of God wel of niet bestaat.

Voor zover ik kan overzien, kan atheïsme samen gaan met een religieuze levenswijze. In het boeddhisme is het goddelijke niet centraal gesteld. Men wordt via een methode van introspectie (meditatie) uitgenodigd de werking van eigen geest te observeren, om zelf vast te stellen dat zelfontwikkeling en zelfontplooiing (ook in ethische zin) tot een gelukkig leven leidt.

Agnosticisme

”Over God is niets met zekerheid te zeggen” is het standpunt van agnosten. Wanneer je je opvattingen over het universum, over het wezen der dingen, etc. wilt baseren op puur verstandelijke overwegingen, kom je naar mijn inschatting terecht bij het agnosticisme.

Tot op zekere hoogte is deze website ontstaan uit een gevoel van ’niet weten’, of op zijn minst uit een gevoel van ’meer willen weten’. Door sommigen wordt agnosticisme voorgesteld als tegengesteld aan religie. In werkelijkheid vullen

elkaar aan.

Veel mensen die in hun persoonlijk leven van het bestaan van God uitgaan, zijn zich ervan bewust, dat het voor hen slechts een opvatting is, een uitgangspunt, en dat ze over veel zaken geen zekerheid hebben. ”Niet weten” is daarom niet noodzakelijkerwijs tegengesteld aan een religieuze levensbeschouwing.

In de bijbelse tekst

Zoekt en gij zult vinden. Klopt en er zal voor u worden opengedaan.
(Mattheüs 7:7 )

zou je kunnen lezen dat ”zoeken” onderdeel is van een religieuze levenswijze, niet zo zeer het ”weten”, dat een bijproduct is van zoeken. Van de ”gelovige” wordt niet zozeer geëist dat hij zekerheid claimt aangaande een aantal dogma’s, maar dat hij door zelfstandig onderzoek en door te streven naar innerlijke ontwikkeling tot een overtuiging komt, waar hij werkelijk achter kan staan.
In de christelijke traditie is de manier waarop zo’n zoektocht vorm kan worden gegeven niet zo methodisch uitgewerkt als in het boeddhisme en hindoeïsme , waar het ”zoeken” via verschillende vormen van meditatie is uitgewerkt.

Het is natuurlijk niet zo, dat wie een religie omarmt, vanaf dat moment ’weet’. Over ’het waarom van het kwaad’, een onderwerp dat fundamenteel vragen oproept, vond ik :

Christenen zijn het erover eens dat er geen antwoord bestaat op de vraag naar het ’waarom’ van het lijden. ... Maar wat is nu het antwoord op de ultieme vraag WAAROM God lijden toelaat - en toestaat ? Het antwoord is een mysterie. Het enige dat wij weten , is dat God toelaat dat mensen pijn en verdriet hebben en niet Zijn vaderlijke almacht aanwendt om hun persoonlijkheid te wissen en hun eigen wil uit te schakelen. Het ’waarom’ blijft dus in raadselen gehuld. Maar daardoor verandert de vraag eigenlijk in ’Wat nu ?’. ... Nuchter denken is niet ’waarom ik ?’ Nuchter denken is ’wat nu ?’
(Robert H. Schuller, Verander uw verdriet in vreugde !)

Het agnosticisme gaat in zekere zin voorbij aan de mogelijkheid waar mystici op gewezen hebben, namelijk dat het mogelijk is om God te ervaren. Men kan een ervaring wegredeneren door te stellen dat wat je denkt ervaren te hebben op illusie of zelfbedrog kan berusten. Dat neemt niet weg dat mensen die zo’n ervaring hebben meegemaakt, deze onmogelijk als illusie of zelfbedrog kunnen wegwuiven. Voor hen voelt het aan als een onweerlegbaar feit.

Geloof en twijfel

Wat je ook gelooft en waaraan je ook twijfelt, neem het volgende advies ter harte :

Wees waarheid en liefde toegedaan. Zelfs voordat je een goddelijke geest die alles bestiert en in alles leeft, ervaart (en er dus in gelooft), kun je de waarheid en liefde 'veilig' als je wegwijzer gebruiken, als maatstaf voor je leven. Geef je eraan over en laat iets onwaarachtigs en liefdeloos' varen voor iets waarachtigs en liefdevols.
( Padwerklezing 221 )

Uit het volgende gedicht spreekt een grote mate van onzekerheid binnen een religieuze overtuiging :

 

Overgave

Ik geef mij geheel aan U over,
Mijn leven, mijn toekomst, mijn lot.
Met rustig blijmoedig gelooven,
O Jezus, mijn Heiland en God!

Ik denk niet, ik vraag, redeneer niet,
Omdat ik het toch niet versta;
Ik voel, dat Uw oog op mij neerziet,
Mij volgende, waarheen ik ga.

Ik voel dat de Heer aan mijn zij gaat
Met vriendlijk vertroostend gezicht,
En als Zijne liefde mij bijstaat,
Dan valt ook het moeilijkste licht.

Ik denk aan de velen die treuren,
Aan pijn en aan misdaad en kwaad,
Dat de Almacht ziet gebeuren,
En dat Hij gebeuren laat.

En ik weet dat de slechte niet slecht is,
Maar ’s Heeren wijs beleid,
En het schijnbare onrecht recht is,
Dat naar Gods einddoel leidt!

Soms scheen het geloof niets te wezen,
Dan dwaasheid en hoop zonder grond;
Maar wat was een wereld als deze,
Zoo ze slechts om zichzelve bestond?

Indien die vreeze wáár waar,
Die wereld zonder God,
Bleef even onverklaarbaar:
Een doelloze gril van het lot!

Dit antwoord heb ik gevonden,
Toen ik vroeg naar het doel van het kwaad:
”De mensch kan niet doorgronden,
Wat enkel God verstaat.”

Dus geef ik mij Heer aan U over,
Ik vraag en ik twijfel niet meer,
Slechts blindelings wil ik gelooven
In Jezus, mijn Heiland en Heer.

En ik voel, dat de Heer aan mijn zij gaat,
En ik zie Zijn vertroostend gezicht,
En als Zijne liefde mij bijstaat,
Dan wordt ook het duisterste licht.

 
(Jacqueline E. van der Waals)

In onderstaand gedicht wordt getwijfeld aan het eigen waarnemingsvermogen :

 

De spoortrein

Eens op een dag, toen ik de stad
Verliet en in den spoortrein zat,
En daar in stille lijdzaamheid
Geduldig wachtte tot de tijd
- Bij ’t langzaam voortgaan van de klok -
Zou komen, dat mijn trein vertrok,
Geschiedde ’t, dat in ’t naaste spoor
Een trein rangeeren ging en voor
Mijn venster schoof. Ik kende wel
De vreemde werking van dit spel,
Maar ’t scheen mijn onbetrouwbaar oog,
Alsof mijn trein zich voortbewoog
Voorbij dien andren, vreemden trein
Die onbeweeglijk bleef in schijn.

Toen ik nu al maar verder reed,
- Ik wist toch, dat ik dat niet deed -
Werd ik bedroefd, dat mijn gezicht
Mij dus bedroog in ’t volle licht,
En, dat mijn inzicht niets vermocht
Tegen dit dom gezichtsbedrog.
En in mijn wanhoop om dien waan
Heb ik mijn oogen dichtgedaan,
Heb ik gebeden: ”Trein, sta stil!”
Met al de hartstocht van mijn wil ...
Maar, wat ik smeekte, deed of dacht,
Ik heb hem niet tot staan gebracht.

Wie iets zoo zeker weet en vast,
Dat hij het haast met handen tast,
Het voor zijn oog gebeuren ziet,
En dan bedenkt: het is zoo niet,
Die voelt zich zeer bedroefd en moe,
Die twijfelt aan het of en hoe,
Die wanhoopt aan het al of niet
Van alle dingen, die hij ziet,
Die is op ’t eind de zekerheid
Van alle zijn en niet zijn kwijt.

Dien morgen sprak ik op mijn reis
Tot mijne ziel op deze wijs:
”De domheid die ik straks beging,
Was, dat ik aan een vlottend ding,
Dat zelf geen rust of vastheid had,
Der dingen rust en vastheid mat.
Dus zoek, indien gij twijfelt aan
Uw eigen vastheid of bestaan,
Te midden van wat vloeit en vlot,
Mijn ziel, uw zekerheid in God,
Het eenig, eeuwig vast punt,
Waar gij den blik op richten kunt."

 
(Jacqueline E. van der Waals)

Misvormd Christendom

De top van de eeuwenoude trap markeert het einde van de Calle Rosario. Op nr. 3 staat een huis dat in 1732 werd gebouwd voor Fernández de Lara, de hoofdinquisiteur van Trinidad. In die hoedanigheid was hij verantwoordelijk voor het hooghouden van het christendom. Iedereen die het niet eens was met de opvattingen van het Vaticaan, werd door hem tot de dood op de brandstapel veroordeeld. Op de open plek tussen het huis van de priester en de Heilige Drievuldigheidskerk zijn verscheidene mensen, die waren beschuldigd van hekserij en zwarte magie, gekruisigd.
(Uit : Een beschrijving van de stad Trinidad op Cuba - in : Insight guides Cuba)

Zomaar een passage uit een reisgids. Verbijsterend. Hoe kan de leer van Jezus, die de kerk zegt uit te dragen, zo misvormd zijn, dat het leidde tot de grootste liefdeloosheid, het tegendeel van waar Jezus voor stond.

Ik heb mij door mijn opvoeding en verdere orëntatie een positief beeld van het christendom gevormd. Maar veel vrienden en kennissen staan gereserveerd tegenover deze religie. Als ik kijk naar de misdaden die in de afgelopen eeuwen in naam van het christendom begaan zijn, kan ik hen geen ongelijk geven. En dan gaat het vaak niet eens om wat in een ver verleden gebeurd is, maar om vergissingen van recenter datum of om afkeurenswaardige omstandigheden die nog steeds voortduren. Christenen zijn geen heiligen, maar gewoon mensen, met fouten en vergissingen.

Ik maak onderscheid tussen

Dit zijn drie verschillende zaken.
Hoe je wat in de Bijbel staat ook wilt interpreteren, ik denk dat we het erover eens kunnen zijn dat Jezus bedoelde, dat Liefde centraal moet staan in alles wat je voelt, denkt en doet, en waar je meent ten opzichte van iemand in enigerlei opzicht liefdeloos te moeten handelen, een vergissing maakt.
Met dit criterium heb je in feite de Bijbel of welk ander heilig boek niet meer nodig, omdat je zelf van elke omstandigheid die je tegenkomt, en van elk van je daden kunt nagaan in hoeverre ze voortkomen uit liefde en in hoeverre uit liefdeloosheid. Dat kun je, als je bereid bent om werkelijk alle facetten ervan in ogenschouw te nemen, en niet je ogen te sluiten voor dingen die je niet wilt zien.

Veel wat onder de vlag van het christendom gebeurt, stemt niet overeen met de oorspronkelijke bedoelingen van Jezus. Een negatief beeld ten aanzien van het christendom kan ik daarom goed begrijpen. Dat ik zelf een positief beeld heb, heeft er mee te maken dat ik er veel van weet. Ik weet dat de doorsnee christen geen fouten en zeker geen misdaden wil begaan. Ik ken de Bijbel redelijk goed, zodat niemand mij er iets over kan wijsmaken. Die bijbelkennis heeft mij in staat gesteld een eigen opvatting te vormen over de Bijbelse boodschap, en wat daarin voor mij wezenlijk is. Deze opvatting heb ik verwoord in de essays over het christendom, die op deze homepage zijn opgenomen. Af en toe pak ik in een boekhandel een voorlichtingsboek over het christendom uit de schappen, en blader er wat in. Dan rijzen de haren mij soms ten berge. Over wat ik lees, denk ik dan : "Ik geloof dit niet; ik geloof niet dat Jezus dit ooit voorstond". De pagina’s over het christendom zijn in zekere zin bedoeld om tegenwicht te bieden aan (overigens goedbedoelde) lectuur die de leer van Jezus te veel vanuit een dogmatische interpretatie benadert. Voor mij is geloven meer een tastend zoeken waarbij religieuze overwegingen een welkome richtlijn kunnen zijn, dan een vasthouden aan dogmatische uitgangspunten, die je koste wat het kost zou moeten verdedigen. Want vasthouden aan dogma’s kan tot de meest intolerante vormen van onderdrukking leiden, wat het citaat aan het begin van deze paragraaf al aangaf.

Misvormde Islam

Gedurende mijn eerst reis door India hoorde ik ’s nachts in mijn hotelkamer in de verte Arabische religieuze muziek. Ik had de indruk dat in een naburig dorp een islamitisch religieus feest aan de gang was. Toen ik de volgende ochtend het dorpje bezocht, was er geen spoor te bekennen van een religieus feest. De avond erop hoorde ik weer in de verte vanaf de minaret van de moskee op ongeveer 1 kilometer afstand gedurende de hele nacht arabische religieuze muziek. Het bleek dat elke nacht keihard islamitische religieuze muziek uit de luidsprekers op de minaret klonk. Aan de kleding en de gedragingen van de bewoners van het dorp kon ik afleiden, dat er niet alleen moslims in het dorp woonden, maar ook veel hindoes.

In de volgende stad die ik bezocht, bleek er eveneens ’s nachts keiharde islamitische muziek van de minaret te klinken. Tijdens een avondwandeling bevond ik mij tussen een hindoetempel aan de ene kant van de straat en een moskee aan de andere kant. Uit de moskee klonk keiharde islamitische religieuze muziek, en uit de hindoe-tempel klonk een toespraak van een hindoe-priester. Dit alles tezamen vormde een herrie van jewelste. Dit is de enige keer dat ik vanuit een hindoe-tempel keiharde geluiden hoorde. In feite heb ik maar een keer in een andere hindoe-tempel een door luidsprekers versterkt geluid gehoord, en dat was een heel zacht geluid, een mantra, die je in een religieuze stemming bracht, weldadig voor het oor.

Later op mijn reis bezocht ik in Rajasthan een hindoe-tempel midden in de woestijn. De tempel was ommuurd en een gids wees mij op de olifantenpinnen op de deuren in de tempelmuur, bedoeld om te voorkomen dat de islamitische legers de tempeldeuren met behulp van olifanten konden forceren. De tempel lag echter in een te afgelegen gebied, en de moslims hadden met hun legers de tempel nooit bereikt.
In een andere hindoe-tempel leidde een gids mij door de gewelven onder te tempel, waarin de beelden werden verborgen tijdens de islamitische vervolgingen.

In Nepal reisde ik door een gebied, waar veel malaria voorkwam, dat bewoond werd door mensen die een taal spraken die nauw verwant was aan de taal die in Rajasthan gesproken wordt. De inwoners van deze streek stamden af van hindoes die waren gevlucht voor het religieuze geweld van de islamitische overheersers.

Het drong tot mij door dat er in naam van de islam talloze misdaden zijn gepleegd, die nooit in de westerse geschiedenisboekjes terecht zijn gekomen.

Op mijn tweede reis door India was naast mijn hotel in Mysore een moskee in aanbouw. De moskee was al in gebruik. Ik dacht : ’Ik moet me er maar op voorbereiden, dat ik vroeg in de ochtend gewekt zal worden door een oproep tot gebed.’ Inderdaad werd ik om half vijf uit mijn bed getetterd, met een verschrikkelijk hard geluid. Al had ik me van te voren gerealiseerd dat dit kon gebeuren, vond ik het heel vervelend en kwam het op mij over als bijzonder opdringerig en intolerant.

Wat ik hier beschrijf is geen verzinsel. Ik heb dit echt meegemaakt.
Het was geen reclame voor de islam.

Zomaar een passage uit een reisverslag. Verbijsterend. Hoe kan de leer die door de engel Gabriël aan de profeet Mohammed geopenbaard werd, welke de islamitische gemeenschap zegt uit te dragen, zo misvormd zijn, dat deze heeft geleid tot verregaande arrogantie en is uitgemond in agressie tegenover en onderdrukking van niet-moslims, het tegendeel van tolerantie en vredelievendheid waar de Islam voor zou moeten staan.
Er zijn in de afgelopen eeuwen in naam van de islam vele misdaden begaan. Het gaat dan niet alleen om wat in een ver verleden gebeurd is, maar ook om pesterijen, onheuse bejegening en onderdrukking van andersdenkenden van recente datum. Ik mag aannemen dat de doorsnee moslim geen fouten en zeker geen misdaden wil begaan, maar veel van wat onder de vlag van de islam gebeurt, stemt niet overeen met de oorspronkelijke openbaringen van de engel Gabriël. De ontsporingen van zich moslim noemende mensen, boezemen mij angst in. Moslims zijn geen heiligen gebleken, maar gewoon mensen, met fouten en vergissingen.

Persoonlijke ervaringen

Religie in deze tijd

Op religieus gebied leven we in een turbulente tijd. Traditionele kerken verliezen aanhang. Er worden nieuwe wegen gezocht. Allerlei New-Age-bewegingen dienen zich aan. Een grote groep mensen voelt zich thuis bij oude oosterse godsdiensten als boeddhisme en hindoeïsme (bijv. Krishna-beweging). Door immigratie, met name vanuit het Middellandse Zee-gebied, krijgt de islam een plaats in de samenleving. Allemaal ontwikkelingen die men zich zo’n 40 jaar geleden, rond 1960, niet kon voorstellen. Ook bestaat het besef dat we alleen een vreedzame samenleving kunnen creëren wanneer de godsdiensten vreedzaam naast elkaar kunnen bestaan. Daarvoor is in eerste instantie kennis voor nodig, kennis van de opvattingen van mensen die een ander geloof belijden. Vanuit die kennis kan dan begrip ontstaan voor de ander. Begrip betekent niet dat je het met iemand eens bent. Het betekent ook niet dat je niet ageert tegen misstanden die helaas binnen elke religie bestaan. Begrip betekent dat je je kunt inleven in de gedachten van de ander en zijn of haar denken kunt begrijpen vanuit zijn achtergrond, en dat je weet met welke gevoeligheden je rekening moet houden.
Als deze homepage een tikkeltje kan bijdragen aan kennis over en begrip voor verschillende godsdiensten, dan zou dat al heel mooi zijn.

Religies in hun oorspronkelijke vorm

Ik probeer van de verschillende religieuze stromingen die ik beschrijf - boeddhisme , christendom , en New Age - weer te geven waar ze oorspronkelijk voor staan. In feite stel ik mij hiermee voor een onmogelijke opgave, omdat de oorspronkelijke bronnen niet meer beschikbaar zijn en de oudste beschikbare bronnen stammen uit perioden van vele decennia na het ontstaan van de religie. Dat geldt in ieder geval voor het boeddhisme en het christendom. Alleen van de New Age beweging beschikken we over de oorspronkelijke teksten. Niettemin probeer ik de oorspronkelijke uitgangspunten van elke religie zo dicht mogelijk te benaderen door
-   mij zoveel als mogelijk te baseren op de oudste beschikbare teksten,
-   religies niet te benaderen vanuit interpretaties die pas later in de geschiedenis, vele jaren na het ontstaan van de religie, zijn gevormd
-   religies niet te benaderen vanuit het gezichtspunt van tegenstanders van de religie.
Door de tektsten waarop ik mij baseer op te nemen als citaten probeer ik mijn opvattingen te onderbouwen of begrijpelijk te maken. De kritische lezer kan dan zelf beoordelen of mijn beschrijving overeenstemt met de oorspronkelijke teksten.

Religie en deze homepage

De vraag "wat moet je nu wel of niet geloven?" heeft best wel een grote rol gespeeld in mijn leven. Ik heb mij georiënteerd op wat diverse stromingen te zeggen hebben. Toen ik besloot me eens te verdiepen in hoe je een homepage moet maken, en wat daarbij komt kijken, kwam als eerste onderwerp het christendom in mij op. Dat onderdeel is nog steeds op de homepage te vinden. Later kwam daar het padwerk bij. Vervolgens het boeddhisme en New Age . Mijn verdieping in de islam kwam daarna. Het voordeel van het maken van zo'n homepage, vergelijkbaar met het maken van een uittreksel of een opstel op de middelbare school, is, dat ik bij de onderwerpen die ik beschrijf, stil moet staan. Ik zoek citaten op die ik van toepassing vind, ik lees er nog eens iets extra's over, probeer mij te herinneren in welk boek ik ooit iets gelezen heb. En passant vorm ik mij een mening. Het feit dat via internet anderen mee kunnen "genieten" van mijn gedachtenspinsels, maakt het extra spannend. Ik krijg niet zo heel erg veel reacties , maar de meeste zijn positief. Maar ook de negatieve stel ik op prijs. Het kost me wel eens moeite om een negatieve reactie te "slikken", maar goed, als je je gedachten ter beoordeling aanbiedt aan anderen, behoort afkeuring er ook bij. Ik hoop dat mensen die op zoek zijn naar informatie, datgene wat zij zoeken via mijn homepage vinden. Ik kan onmogelijk volledig zijn. Er zijn enorm veel religieuze stromingen en interpretaties Zo heb ik lang niet alle New-Age-lectuur gelezen, verre van dat. Auteurs als Veliskovsky, Ouspensky, Blavatski, Castaneda, Jane Roberts, gerenommeerde namen in het New Age circuit, kom je op mijn homepage niet tegen, omdat ik te weinig van ze weet. Dat neemt niet weg, dat ik de idee heb dat ik een vrij degelijke en uitgebreide inleiding over New Age heb geschreven.

Christendom

Mijn vader en mijn moeder hebben mij opgevoed in de protestantse traditie van het christendom , waarin gebed, het bestuderen van de bijbel en kerkgang centraal stonden. Gebed correspondeert met je innerlijk afstemmen op het hogere, het ongeziene, het positieve; bestuderen van de bijbel betekent teruggaan naar de oorspronkelijke bronnen om een zo helder mogelijk zicht te krijgen op de leer en bedoelingen van Jezus en om vervormingen en bijgeloof te voorkomen; kerkgang betekende het mede vormgeven aan een christelijke gemeenschap. Het christelijke geloof is aan mij gepresenteerd in een inspirerende vorm met oprechtheid en en het uitdragen van liefde als centrale doelstellingen. Ik heb daardoor een positief beeld van elke oprecht beleefde christelijke levensvisie.

Ik heb erg veel moeite gehad om ’alle onrecht en ellende in de wereld’ te combineren met ’een God van Liefde’. Dit thema komt op verschillende plaatsen voor op deze homepage.    Er was een tijd dat het thema ’geloven na Auschwitz’ een issue was binnen de kerken. Ik heb toen eigenlijk nooit een voor mij bevredigend antwoord gekregen op de vraag naar het waarom van het kwaad.

Organisaties verwachten over het algemeen van hun leden dat zij de uitgangspunten en doelstellingen van de organisatie onderschrijven. Dat geldt ook voor kerkelijke organisaties. De meeste kerkelijke organisaties verwachten van hun leden dat zij een bepaalde interpretatie van de christelijke leer onderschrijven. Ik heb daar altijd moeite mee gehad, omdat ik de vrijheid wil hebben op elk moment van mening te kunnen veranderen. Een aantal dogma’s en leerstellingen die sommige kerken propageren, geloof ik pertinent niet. Van veel interpretaties of denkbeelden die in kerken leven denk ik "Ik weet het niet; het zou zo kunnen zijn, maar misschien ook niet". Soms ontstaat een enorme deining over een onbelangrijk punt. In een bepaalde periode werd, als reactie op het teruglopend kerkbezoek, de liturgie - d.i. de uiterlijke vormen - een discussiepunt binnen de kerken. In mijn beleving heeft uiterlijke vorm geen enkele religieuze betekenis. Ik kon niet meegaan in deze discussies.
Ik hecht weinig waarde aan standpunten als ze opgedrongen worden en sta wantrouwend tegenover dogma’s. Ik ben meer een zoeker dan iemand die denkt dat hij weet. Ik kom beter tot een weloverwogen mening in mijn studeerkamer, als ik alleen ben en allerlei zaken rustig overdenk, niet gestoord door anderen, dan in discussie of debat. Ik heb een strict kerkelijk denkkader als beperkend ervaren. Dat betekent niet dat ik het christelijke kader afwijs, want ik ben uitermate dankbaar voor deze solide basis van waaruit ik mijn verdere religieuze verkenningen kon aanvangen. Ik heb geleidelijk aan behoefte gevoeld om me op religieus gebied breder te oriënteren. De pagina’s over het boeddhisme , new age en het padwerk zijn verslagen van wat ik tijdens die oriëntatie ben tegengekomen.

New Age

Ik heb een paar keer in mijn leven het gevoel gehad dat mijn denken beïnvloed werd door ”iets” van buitenaf. Het voelt alsof deze ingevingen door onzichtbare intelligente wezens met goede bedoelingen in mijn geest werden geprojecteerd. Vrienden hebben gesuggereerd dat dit niet juist is en dat wat ik denk beleefd te hebben, berust op onjuiste herinnering. Anderen veronderstellen dat ik wellicht onbewust heb waargenomen dat er iets bijzonders aan de hand was, en dat mijn ingevingen gevolgtrekkingen waren van onbewuste observaties. Mijn vrienden zouden gelijk kunnen hebben, want wetenschappelijk kan ik de juistheid van mijn spiritistische interpretatie niet aantonen. Maar als ik mijzelf afvraag "Hoe voelt het aan ?", dan kan ik niet anders dan concluderen dat "geesten" mij wilden beschermen of helpen moeilijke perioden door te komen. Ik moet hierbij denken aan wat ooit een collega, die bijna met pensioen ging, tegen mij zei : "Als ik mijzelf niet meer vertrouwen kan, wie kan ik dan nog wel vertrouwen ?"
Het is voor mij aanleiding geweest om mij te verdiepen in parapsychologie en in teksten waarvan de auteurs beweren dat zij door "geesten" zijn doorgegegeven. Op de pagina’s over
new age en het padwerk staan de voornaamste ideeën die ik ben tegengekomen.

Boeddhisme

In eerste instantie leerde ik het boeddhisme wat diepgaander kennen via de boeken van de Tibetaanse lama Tarthang Tulku.
In de boeken die ik van hem heb gelezen verwijst hij op geen enkele manier naar andere godsdiensten. Hij noemt geen verschillen en zet zich er niet tegen af. Hij beschreef enkel wat het boeddhisme inhoudt, zoals het hem in Tibet was onderwezen. Deze stijl heb ik van hem proberen over te nemen door op de pagina over het christendom niet te verwijzen naar andere godsdiensten dan het christendom en zo het christendom het christendom te laten, en door op de pagina over het boeddhisme niet te verwijzen naar andere religies dan het boeddhisme, en daarmee het boeddhisme het boeddhisme te laten zijn.

Ik verbaasde mij erover dat ik geen wezenlijk verschil kon vinden tussen wat Jezus leerde en wat de Boeddha onderwees. Beide leerden dat een mens naar het goede moet streven, enerzijds door te werken aan zichzelf en anderzijds door zich in te zetten voor de medemens. Vanzelfsprekend zijn er talloze verschillen aan te wijzen tussen beide godsdiensten: de culturele setting ten tijde van het onstaan verschilt, de verhalen zijn anders, er zijn andere rituelen, in het boeddhisme is het goddelijke niet centraal gesteld terwijl in het christendom dat wel het geval is, in het boeddhisme ligt de nadruk meer op het individu, bij zelfobservatie en zelfzelfverbetering via meditatie, terwijl het christendom meer het zich inzetten voor de medemens beklemtoont. Maar ik zie toch geen wezenlijke tegenspraken tussen een oprechte boeddhistische levenswijze en een oprechte christelijke levenswijze. Beide filosofieën vullen elkaar eerder aan, dan dat ze met elkaar in tegenspraak zijn. Voor mijn gevoel kan iemand zich zowel christen als boeddhist voelen.

Ik heb moeite met de ontkenning van het bestaan van het ”zelf” in het boeddhisme. Identificatie van het zelf met ”datgene wat beslist” zoals ik dat in het padwerk heb aangetroffen, spreekt mij meer aan dan een totale ontkenning van het zelf.

Hindoeïsme

Ik las ooit het volgende verhaal, dat ik in mijn eigen woorden navertel, omdat ik het als citaat niet meer kan terugvinden :

In de 16-de eeuw reisde een Arabische geleerde naar India en verbleef daar enige jaren in een hindoe-klooster. Na verloop van tijd vroeg hij aan de hindoe-priesters : ”Hoeveel goden kennen jullie nu eigenlijk ?” Zij antwoordden : ”Eén”. Verbaasd wees hij op de vele beelden die in de tempel stonden opgesteld. ”Hoe kan het dan dat ik hier afbeeldingen van zo veel verschillende goden aantref ?”, vroeg hij. Zij antwoordden : ”Door diepe meditatie en diepgaand nadenken hebben wij ingezien, dat er slechts één God bestaat. Maar de mensen hier in het dal hebben dat inzicht nog niet bereikt. Wie zijn wij dat wij onze inzichten aan hen zouden opdringen ? Wij bieden hier in deze tempel een ieder de gelegenheid de religie op eigen niveau en volgens eigen inzichten te beleven.”

Dit inzicht, dat men elkaars religieuze overtuiging niet mag opdringen, maar een ieder op zijn eigen niveau moet respecteren, vind ik groots.

Ik weet niet zo heel veel van het hindoeïsme, maar ik heb begrepen dat het een aantal zeer grote leraren heeft gekend, waaronder Ramakrishna (1836-1886) , die tot het fundamentele besef kwam dat alle godsdiensten dezelfde waarheid moeten bevatten. Hij verkende de hem bekende religies door zich eerst tijdelijk over te geven aan de geestelijke regels van de Islam, en later ook enige tijd de weg van het christendom te bewandelen. Zijn leerling Vivekananda formuleerde het in een toespraak voor het ’Parlement der Godsdiensten’ in Chicago in 1893 als volgt :

De Heer heeft in zijn incarnatie als Krishna aan de Hindoe verklaard : ’Ik ben in elke godsdienst als de draad die loopt door een snoer parels. Waar je ook een buitengewone heiligheid en een buitengewoon vermogen ziet om de mensheid op te heffen en te louteren, weet dat Ik daar ben’.
(Prana 39)

Ik ben twee maal in India geweest, en beide keren heeft de openheid, de tolerantie van het hindoe-geloof voor elke vorm van religie mij getroffen.

Ik weet dat er ook een bekrompen hindoeïsme bestaat, waarin op basis van het kastenstelsel ongelijkheid van bevolkingsgroepen wordt gehandhaafd en door een onjuist begrip van reïncarnatie en karmische wetten de lijdende medemens niet de helpende hand wordt toegestoken.

Wat betekent religie voor mij ?

Het christelijke geloof was door mijn opvoeding het uitgangspunt van mijn religieuze zoektocht en is dat nog altijd. Met de taal en de symboliek van deze religie ben ik het meest vertrouwd. In het boeddhisme en het New-Age-gedachtengoed ben ik waardevolle aanvullingen tegengekomen. Vragen die in het christendom onbeantwoord blijven, worden in die filosofieën anders belicht en krijgen daardoor een nieuw perspectief.
Religie is voor mij een zoektocht, en bij een zoektocht hoort het zich verdiepen in wat ik nog niet ken. Religie is daardoor geen statisch gebeuren. Wat ik ’geloof’ is aan voortdurende verandering onderhevig.
De paar ervaringen die ik als paranormaal bestempel hebben diepe indruk op mij gemaakt. Gezien het persoonlijke karakter, wil ik er op deze homepage verder niet op ingaan. Zij hebben mij ervan overtuigd dat voor het menselijk oog onzichtbare ’intelligenties’ zich via gedachten of anderszins aan mensen kenbaar kunnen maken, en zo de mensheid kunnen beïnvloeden, m.a.w. dat de spiritistisch hypothese juist is. Voor mij staat vast dat er meer is, heel veel meer, meer dan wij ons kunnen voorstellen en voor mogelijk houden.
In spiritistische literatuur wordt telkens benadrukt dat er één God is. Ik ga ervan uit dat dat zo is, ook al heb ik geen absolute bewijzen voor Zijn/Haar bestaan. Ik heb mij nooit een erg scherpe voorstelling van God gemaakt, maar in de loop der jaren ben ik God mij steeds meer gaan voorstellen als een kracht of macht die in het innerlijk te vinden is. Met een dergelijke voorstelling wordt de zoektocht in het eigen innerlijk tegelijkertijd een zoektocht naar God, of een zoektocht naar het Goddelijke in je. Maar ik kan die overtuiging niet altijd uitspreken. Als ik iemand ontmoet wiens leven door een dal van tranen en verdriet gaat, voor wie een liefdevolle God niet zichtbaar of niet reëel is, hoor je mij niet over God spreken. Dan lijkt het mij gepast om in te gaan op wat er aan de hand is, wat de oorzaak van het verdriet is en wat eraan gedaan kan worden, en niet te vluchten in een voorstelling van God die gekleurd is door het leed en die waarschijnlijk niet reëel is. Vanuit menselijk perspectief is het bestaan van leed en ellende vaak niet te begrijpen.
Ik las ooit een stelling die zoiets zei als

Wanneer je als kind geleerd hebt om van Boeddha te houden, dan maakt dat zo’n diepe indruk, dan kun je op latere leeftijd niet meer die eerbied voelen voor een andere spirituele leraar. Hetzelfde geldt voor mensen die als kind geleerd hebben van Mohammed te houden. Ook voor hen is het op emotioneel niveau haast onmogelijk om een andere leermeester als hoogste te aanvaarden. Voor wie in zijn jeugd geleerd heeft om van Jezus te houden, hem als hoogste leermeester te zien, geldt hetzelfde. Ook voor hen is het haast onmogelijk op dezelfde manier diepe gevoelens van eerbied voor een andere spirituele leermeester te voelen.

Ik laat het aan psychologen over om te verifiëren of deze stelling in zijn algemeenheid waar is. Voor mij geldt iets dergelijks in ieder geval wel. Ik kan mij Jezus niet anders voorstellen dan als de grootste spirituele leraar die ooit geleefd heeft. Toch is voor mij in de loop der jaren is de ”status” die aan godsdienststichters wordt toegekend minder belangrijk geworden. Een interessante uitspraak vond ik :

Het zal van het gedrag der christenen afhangen of Jezus de Messias was.

(Henri van Praag, Hoe leest men als jood het Nieuwe Testament? - in : Prana 14)

Die opvatting kan men op meerdere godsdiensten toepassen :
      Het zal van het gedrag der moslims afhangen of Mohammed een Profeet was.
  Het zal van het gedrag van de boeddhisten afhangen of Boeddha de weg naar Verlichting gewezen heeft.
Als je op zoek gaat naar de betekenissen die aan de begrippen messias, profeet of verlichte worden toegekend, stuit je op verschillende definities en verzand je wellicht in theologische haarkloverijen.
De essentie van alle godsdiensten is dat je moet leven naar waarheid en liefde. Als je een godsdienst aanhangt, probeer dan werkelijk in de geest van waarheid en liefde te leven. In de mate waarin je dat niet doet, ontken je je eigen godsdienst.

Samenvattend : de belangrijkste componenten van religie zijn voor mij :

De dialoog tussen de religies

Voor wie het vreemd vindt, dat ik een christelijk uitgangspunt kan combineren met boeddhistische opvattingen en het New-Age-gedachtengoed, wil ik dit nader toelichten :

In de bijbel kom je onmiskenbaar oproepen tegen om de eigen innerlijke roerselen kritisch te beschouwen, je eigen karakterfouten op te sporen en er gestaag aan te werken om een beter en liefdevoller mens te worden :

Elk rijk waarin verdeeldheid heerst, gaat te gronde, en elke stad of familie die onderling verdeeld is, houdt geen stand.    Waarom kijk je naar de splinter in het oog van een ander en merk je niet de balk op in je eigen oog ? Hoe kun je tegen iemand zeggen : 'Vriend, laat mij die splinter eens uit je oog halen', zonder de balk in je eigen oog op te merken ? Huichelaar die je bent ! Verwijder eerst die balk uit je eigen oog, dan zie je pas scherp genoeg om de splinter uit het oog van een ander te halen.    Als uw rechteroog er de oorzaak van is dat u van de rechte weg afdwaalt, ruk het dan uit en gooi het weg. Het is beter dat een van uw lichaamsdelen verloren gaat dan dat heel uw lichaam in de hel wordt gegooid.
Als u door uw rechterhand tot verkeerde dingen komt, hak hem dan af en gooi hem weg. Het is beter dat een van uw lichaamsdelen verloren gaat dan dat u met heel uw lichaam in de hel terecht komt.
(Mattheüs 12 : 25)

  (Lucas 6 : 41, 42)   (Mattheüs 5 : 29, 30)
Lees hier voor 'elk rijk' je eigen innerlijk. Als je innerlijk gespleten bent, doe je jezelf geweld aan. Op den duur is dat niet vol te houden.   De splinter staat voor andermans fouten, die jij waarneemt, de balk staat voor je eigen fouten, die je totaal over het hoofd ziet.   Psychische eigenschappen worden hier als lichaamsdelen voorgesteld. Met elke slechte eigenschap die je in jezelf aantreft moet je radicaal afrekenen.

Maar hoe je zo’n zelfonderzoek methodisch zou kunnen aanpakken, en hoe het proces van zelfverbetering in zijn werk zou kunnen gaan, daarover vind je bij de meeste christelijke stromingen weinig specifieke instructies. In het boeddhisme zijn methoden voor zelfonderzoek veel nauwkeuriger in beeld gebracht. Verschillende manieren van mediteren - wat het doel is, waar je op moet letten en wat je kunt verwachten - worden uitvoerig beschreven. Ook de New-Age-beweging kent uitvoerig beschreven benaderingen voor zelfanalyse, onder meer het padwerk en de cursus in wonderen . In die zin vormen het boeddhisme en het New-Age-gedachtengoed een waardevolle aanvulling voor een christelijke levenswijze. Ook al heb je in de verste verte niet de intentie het boeddhisme of een New-Age-stroming te omarmen, je kunt je voordeel doen met alles wat binnen deze richtingen is ervaren en beschreven.

De dialoog tussen religie en wetenschap

Voor wie het vreemd vindt dat ik de christelijke visie als uitgangspunt neem, en toch minder belang hecht aan de discussie over de positie van Jezus in de wereldgeschiedenis - of hij wel of niet de messias was, en wat dit begrip messias dan wel inhoudt - wil ik dat nader toelichten.

In de latere christelijke theologie is Jezus op een enorm hoog voetstuk geplaatst, maar het is onwaarschijnlijk dat hij zich zo gepresenteerd heeft. Toen hij aan zijn leerlingen vroeg wie de mensen dachten dat hij was, verbood hij hen in het openbaar erover te spreken dat hij de messias zou zijn.

Jezus ging met zijn leerlingen op weg naar de dorpen in de omgeving van Caesarea Filippi. 'Wie denken de mensen dat ik ben ?' vroeg hij onderweg. Ze zeiden : 'Sommigen zeggen Johannes de Doper, anderen Elia, weer anderen zeggen dat u één van de profeten bent. 'En jullie, wie denken jullie dat ik ben ?' vroeg hij. Petrus antwoordde :'U bent de Christus'. Streng verbood Jezus hun er ook maar met iemand over te praten.
(Marcus 8 : 27 - 30)

Sommige historici menen dat de vergoddelijking van Jezus een latere ontwikkeling is geweest, en dat in de eerste christelijke gemeenten dergelijke ideeën niet bestonden.

Het lijkt volstrekt zeker dat in Jeruzalem de eerste christelijke gemeente ontstond. Ik zeg : christelijke gemeente. En daar ga ik eigenlijk al de fout in. We hebben hier te maken met joden die in synagoge en tempel bleven komen en de joodse wet hielden.
...
Na de val van Jeruzalem in het jaar zeventig horen we niet veel meer van de joodse christenen. Volgens latere kerkvaders waren ze weggetrokken naar Syrië. Daar zijn in ieder geval tot in de vijfde eeuw nog joods-christelijke groeperingen actief.
...
Joodse christenen zagen Jezus als een mens, verwekt door Jozef en ontvangen door Maria. We vinden deze overtuiging in het merendeel van de bronnen over joods-christelijke groeperingen, zoals weergegeven door de kerkvaders Irenaeus, Tertullianus, Origenes, Hippolytus en Epiphanius.
(Jacob Slavenburg, Een ’gnostische’ Jezus : bestaat die wel ? - in : Prana 128)

Hier wordt aannemelijk gemaakt, dat de oorspronkelijke christelijke leer later door het orthodoxe christendom als ketterij werd bestempeld. Hoe zou je kunnen nagaan of deze veronderstelling waar is ? Er zijn zo weinig bronnen uit de begintijd van het christendom dat bijna alles wat je over die periode beweert, speculatief is. Als je iets niet kunt weten, moet je jezelf niet wijsmaken dat je het wel zou weten. Een christelijke levenswijze begint mijns inziens niet bij het toekennen van een bepaalde status aan Jezus, maar bij het navolgen van zijn instructies. Misschien doe je dan ervaringen op die je ertoe brengen om Jezus te zien als ”messias” of ”verlosser” (of welke status je hem ook wilt toekennen). Maar laat een dergelijke overtuiging niet gebaseerd zijn op napraten van anderen, maar op persoonlijk inzicht. Dat zie ik als de betekenis van de instructie

Zoekt en gij zult vinden.

(Mattheüs 7:7
)

Niet het blindelings aannemen van geloofswaarheden (dogma’s) is essentiëel voor het christelijk geloof, maar de individuele zoektocht, altijd in de geest van waarheid en liefde, maar toch een zoektocht, een aftasten, een wikken en wegen. In mijn opvatting is het belangrijker dat je bereid bent om zelf uit te zoeken of Jezus de messias was, dan de uitkomst van dit onderzoek.

Geloofszekerheid ontstaat niet door de regels van een religie blindelings na te leven, het kan alleen ontstaan als je bereid bent de fouten in je eigen tradite te onderkennen, en af te wijzen. Het onstaat alleen als je bereid bent het verkeerde af te wijzen en het goede te behouden. Geloofszekerheid ontstaat alleen als je je eigen innerlijke waarheid volgt, ook al verwerpt die facetten van de godsdienst die je het meeste aanspreekt. Geloofszekerheid is niet een voorwaarde voor, maar het resultaat van een levenswijze die religie serieus neemt.
Onlangs sprak een theoloog op de televisie de hoop uit dat kinderen van zijn geloofsgenoten hun religieuze traditie zouden voortzetten. Ik was het niet met hem eens. Dat ouders aan hun kinderen opvoeden vanuit hun geloofsopvatting, spreekt voor zich. Maar opvoeding moet kinderen niet vervreemden van hun eigen diepste geloofsbeleving. Ik hoop dat de mensheid haar kinderen zal aanmoedigen om kritisch te zijn tegenover tradities en hen toe zal staan om in alle vrijheid de religie te kiezen, die ten diepste hun eigen religie is.

De dialoog binnen het christendom

Niet iedereen is het met mij eens. Dat blijkt bijvoorbeeld uit de volgende e-mail, die ik kreeg als reactie op deze homepage :

Als je werkelijk het fijne van het Christendom zou willen weten en de bijbel wilt begrijpen, zul je de Heilige Geest van God nodig hebben, anders is het niet mogelijk. Gods Geest ontvang je enkel en alleen door Jezus aan te nemen als jouw Verlosser.
...
Wat jij nodig hebt is Jezus en je eigen interpretaties vergeten, welke naar mijn mening van een duistere invloed komen, in plaats van een zuivere gedachte.

Mogelijk is dit waar. Waarom zouden er in mijn visie geen vergissingen voorkomen ? Ik heb de waarheid niet in pacht.

De dialoog in jezelf

Wat mij opvalt, is dat men zo vaak geneigd is, het standpunt van de ander te verguizen. Hoe vaak wordt er niet laagdunkend over New Age geschreven ? In veel gevallen is kritiek terecht. Maar als die kritiek niet onderbouwd wordt met degelijke argumenten, dan mis je de waardevolle aspecten van de visie van de ander. Wat heb je aan een discussie als je de ander niet serieus neemt ? Wat heb je aan een discussie, als je wat de ander inbrengt niet probeert te proeven, wilt aanvoelen of het redelijk of onredelijk is ? Wat heb je aan een discussie, als je die discussie niet ook in het eigen innerlijk voert ?
Op deze homepage voer ik geen debat, waarin de ene partij de argumenten vóór en de andere partij de argumenten tegen een bepaald standpunt aanvoert. Wat heb je eraan als je niet naar elkaar luistert en langs elkaar heen praat ?
Gebruik deze homepage voor de eigen innerlijke dialoog, om kennis te nemen van andere standpunten, en wellicht tot een dieper inzicht te komen. Gebruik deze homepage niet om redelijke, maar om wat voor reden dan ook jou niet welgevallige standpunten te verguizen. Daarvoor heb ik deze site niet bedoeld.

Een van de beroemdste verhalen over vergiffenis ... is het verslag van Jezus die de man aan het kruis naast Hem vergeeft. Hij onthult daarmee de eeuwige waarheid dat niemand die God zoekt ooit verdoemd is. Dit komt erop neer dat niemand wordt veroordeeld, omdat uiteindelijk iedereen God zoekt, of je het nu wel of niet zo noemt.
(Neale Donald Walsch, Eén met God)


Verder naar de pagina ’De religieuze omwenteling’

Naar navigatie-overzicht

Terug naar beginpagina