Tsjębbe Hettinga - Tusken de bedriuwen troch is âlderdom. (1982)
Na drie bundels in 1973, 1974 en 1975 is dit in 1982 de vierde bundel van
Tsjębbe Hettinga. Het eerste gedicht, het voor Arjen Bangma geschreven 'in memoriam in arbeider' is één van de mooiste en begrijpelijkste gedichten. Het gedicht is de herinnering aan een bewondering van een jongen voor een eenvoudige, oudere maar wijze man. Het is gedateerd juni 1974 en het laatste gedicht 'ôfstan' (voor Lieuwe Hornstra) is van september 1978. De meeste gedichten zijn erg moeilijk en alleen toegankelijk voor van doorbijten houdende poëzieminnaars. Storend is soms wel het overdadige gebruik van middelen als alliteratie, assonantie en gekunstelde woordspelletjes. De bundel is royaal uitgegeven met eenzijdig bedrukte bladzijden. Dat is nodig omdat de gedichten zijn afgedrukt in het handschrift van Lidy van Everdingen, wat de bundel er, met de omslagtekening van Joke van der Hei, mooi doet uitzien.
Naar boven
Tsjębbe Hettinga - Vreemde kusten = Frjemde kusten. Gedichten. Uit het Fries vert. door Tsjębbe Hettinga en Benno Barnard.(1995)
Tsjębbe Hettinga is een dichter die zijn sporen in Friesland al jaren verdiend heeft. In deze bundel is een (lang) nieuw gedicht samen met enkele reeds gepubliceerde gedichten bijeengebracht en door Hettinga en de bekende Nederlandse dichter Benno Barnard in het Nederlands vertaald. De gedichten lezen als een trein, zowel in het Fries (linkerbladzij) als in het Nederlands (rechterbladzij). Op de bijgevoegde cd leest de dichter zelf de Friese versies voor en dat heeft haast een magische invloed. De beeldenrijke gedichten spelen zich af in Friesland, Wales en ongenoemde verre havensteden met vooral het ruige leven in de kroegen. Samen met de cd is de bundel een waar genoegen.
Naar boven
Tsjębbe Hettinga - Strange shores = Frjemde kusten. Translated by James brockway in collaboration with the author (1999)
In 1995 verscheen de Fries-Nederlandse bundel Vreemde kusten/Frjemde kusten van de Friese dichter Tsjębbe Hettinga met Nederlandse vertalingen van Benno Barnard. Voor een deel waren dat gedichten die al eerder verschenen in bundels uit 1992-1993. Nu is er een Fries-Engelstalige versie verschenen, met Engelse vertalingen van James Brockway. Op de bijbehorende cd draagt de dichter zijn gedichten in het Fries voor. Hettinga is een zeer geziene gast op poëziebijeenkomsten, ook in diverse buitenlanden, want zijn voordracht is zeer bijzonder. De gedichten zijn lyrische verhalen die niet alleen bijzonder goed leesbaar zijn, maar ook wel juist op de voordracht geschreven lijken. Voeg daarbij de bezwerende manier van voordragen van de dichter en dan is deze tweetalige bundel plus bijbehorende cd een prachtige uitgave. Het is terecht dat de gedichten van deze Fries nu ook in het buitenland begrepen kunnen worden. De beeldenrijke gedichten, die zich afspelen in Wales of Friesland, in ruige ongenoemde havensteden en aan vreemde kusten, verdienen een groot publiek.
Naar boven
Tsjębbe Hettinga - Fan oer see en fierder (2000)
(Geen aanschafinformatie)
Met de vorige bundel (het tweetalige Vreemde kusten/Frjemde kusten uit 1995) leek Hettinga zijn vorm gevonden te hebben, al bevatte die bundel ook al veel ouder werk. Het heeft vijf jaar geduurd voor er een opvolger kwam. De nieuwe bundel laat zien dat Hettinga inderdaad (en mijns inziens heel terecht) voortborduurt op de vorm waar hij blijkbaar sterk in is: het lange verhalende gedicht, met strofen die uit volle regels bestaan. Het kortste gedicht is één bladzij lang, maar van de negen gedichten zijn er vier die drieëneenhalve bladzij beslaan. Daarbij weet hij in de versregels een ritme te stoppen dat zo meeslepend is, dat de lezer bijna gedwongen wordt om deze poëzie hardop te lezen. Althans, ik ontkom daar bijna niet aan, al moet ik erbij zeggen dat ik dat dan doe met de intonatie die Hettinga zelf eigen is en die bekend is door zijn voordrachten die vastgelegd zijn op CD. Misschien dat iemand die zijn voordracht niet kent daar minder last van heeft, al vraag ik het mij af. Het ritme van de verzen is zo onmiskenbaar meeslepend dat lezen bijna automatisch hardop lezen wordt (lastig in de trein, medepassagiers gaan je dan heel vreemd aankijken heb ik ondervonden).
Ongetwijfeld heeft dat te maken met de literaire 'trucs' waar de dichter gebruik van maakt: hij gebruikt veel alliteraties en assonanties en het is verbazingwekkend hoe hij er in alle overdaad in slaagt om het niet te overdreven te doen. Het is verwonderlijk om te zien dat hij gebruik maakt van een soort neologismen en woordcombinaties ('inketfisktintakels') plus, zou je zeggen, gezochte woorden die in zijn versregels echter volkomen logisch zijn en door de klank haast magisch worden : een woord als 'kanvastas', een combinatie als '(…) wis op 'e trep / Fan stien syn tsien stappen (…)' of '(…) it sicht op de klank fan in anker en / Fernimstige skyn en wyn en wjerskyn en elks ferdwining.' Ik moet me inhouden om er niet veel meer en uitgebreider te citeren, maar deze voorbeelden komen uit de laatste twee strofen van het gedicht 'De rots'.
Ook inhoudelijk sluit Hettinga aan bij zijn vorige bundel. De titel geeft daar al een aanwijzing voor en ook in de gedichten zelf komen dezelfde elementen weer terug: de thematiek (de algemeen menselijke onderwerpen als verlangen/melancholie, leven, liefde en dood, om maar wat te noemen) en de beelden: de zee, de kust, de boten, de maan die boven het water verschijnt. Maar het is geen herhaling van de vroegere gedichten. De dichter heeft dezelfde elementen wel in een ander decor geplaatst: ging het in ouder werk om de Friese en Engelse kust, nu spelen de verhalen zich in een Griekse sfeer af, wat de dichter bovendien de mogelijkheid geeft om te refereren aan misschien wel een voorbeeld voor hem: de homerische sfeer en verhalen. Soms duiken er zelfs Bijbelse beelden op.
Volgens mij kan Friesland trots zijn op zo'n dichter. Het lijkt soms erg ouderwets wat hij doet, maar dat zit hem in de vorm en het gebruik van wat stilistische middelen die doen denken aan oude epische tradities, maar de beelden zijn soms ook modern. In Nederland zou ik zo gauw geen vergelijkbare poëet kunnen aanwijzen; andere taalgebieden ken ik niet goed genoeg, misschien dat Hettinga wel in de buurt komt van iemand als Seamus Heaney; maar waarschijnlijk heeft Hettinga een volkomen eigen, uniek geluid.
(Dat Friesland inderdaad trots was op deze dichter en deze bundel blijkt uit de toekenning van de Gysbert Japicxpriis 2001 (klik hier.)
Naar boven
Tsjębbe Hettinga - Platina de zee. Gedichten. Oorspronkelijke titel Fan oer see en fierder. Uit het Fries vertaald door Tsjębbe Hettinga en Benno Barnard (2003)
Net als de twee vorige bundels van de populaire Friese dichter Tsjębbe Hettinga hoort ook bij deze een
cd waarop de dichter op zijn eigen onnavolgbare manier voordraagt. Naast de Friese gedichten staan
vertalingen die de dichter zelf maakte samen met de Nederlandse dichter Benno Barnard, zodat ook een
groeiend aantal niet-Friestalige fans de tekst kan volgen. Hettinga gebruikt weer de vorm waar hij
blijkbaar sterk in is: het lange verhalende gedicht, met strofen die uit volle regels bestaan. Ook
inhoudelijk borduurt hij verder op eerdere bundels: qua taal (veel alliteraties en assonanties, plus
neologismen en vreemde woordcombinaties), qua thematiek (melancholie, leven, liefde en dood) en qua
beelden: de zee, de kust, de boten, de maan die boven het water verschijnt. Maar het is geen herhaling
van vroegere gedichten. De dichter heeft dezelfde elementen in een ander decor geplaatst: ging het
eerder om de Friese en Engelse kust, nu spelen de verhalen zich in Middellandse-Zeesfeer af, wat de
dichter bovendien de mogelijkheid geeft om te refereren aan homerische sferen en verhalen.
Naar boven
Tsjębbe Hettinga - DVD Het Licht van de Zee.
Tsjębbe Hettinga (1949) is een Fries dichter die ook buiten Nederland bekendheid geniet, o.a. door de
haast betoverende manier waarop de blinde dichter zijn beeld- en klankrijke gedichten voordraagt.
Filmer Pieter Verhoeff volgde Hettinga twee jaar lang thuis, bij optredens, op reis naar Vlieland
of Canada, interviewde hem en stelde een mooi portret samen: 'In dat zoeken zonder vinden'. De
documentaire, door de VPRO in 2006 uitgezonden, is de kern van deze dvd. Verhoef slaagt erin om een
tipje van de sluier van het dichtersfenomeen Hettinga op te lichten door simpelweg beelden te laten
zien, maar ook door hem te vragen naar zijn achtergrond en drijfveren. O.a. wordt duidelijk hoe Hettinga
de ruimtelijkheid van zijn geboortegrond (Zuid-West-Friesland) als basis gebruikt om wat in hem leeft
op te roepen en om te zetten in een gedicht. De ondertiteling van de documentaire is in Nederlands,
Engels, Frans of Spaans. Verder staan op de dvd de Friese voordrachten van de gedichten uit Hettinga's
bundel Fan oer see en fierder (2000) plus de teksten in het Fries, Nederlands en Engels.