Historie

KORENMOLEN NOOIT GEDAGT

WOUDRICHEM

Vestigingsadres: Rijkswal 7 ( Zuid-West bastion) te 4285 AC Woudrichem

Telefoon: 06-50283248 (Bart Mols) e-mail: info@molennooitgedagt.nl

'MEEL HAAL JE OP DE MOLEN'

Skal 026994

Verkooppunt

Meeuwen

Geschiedenis

De voorganger van de huidige molen dateert oorspronkelijk uit 1662 en is een voorganger geweest van de molen die in 1945 ter plaatse vernietigd werd. Naar men aanneemt heeft echter op deze plaats veel eerder een molen gestaan. Blijkens een opsomming (van rond 1280) van goederen die van de Graaf van Holland in leen werden gehouden, blijkt reeds sprake te zijn van een windmolen te Woudrichem. Vroeger was het gebruikelijk dat een stad één of meerdere stadsmolens kende, waarvan het stadsbestuur eigenaar was. De molen werd verpacht aan een molenaar, die bevoegd was voor derden (boeren en bakkers) het graan tot meel te malen. De molenaar werd veelal in natura uitbetaald.

Afb.: de voorganger van de huidige molen voor 1945 (foto: collectie Vereniging De Hollandsche Molen- Amsterdam)

Korenmolen Nooit Gedagt staat van oudsher op de stadswal van de vestingstad Woudrichem. De stadswal maakt onderdeel uit van de in 1583 in opdracht van Prins Willem van Oranje door Adriaan Antonisz opgerichte verdedigingswerken. Woudrichem maakt samen met Gorinchem en Slot Loevestein deel uit van de zogeheten 'ijzeren driehoek'. De molen werd in 1862 voorzien van de achtkant gemetselde bovenbouw. De onderbouw van vroegere datum bood eerst plaats aan een houten achtkant.

Afb.: De Nooit Gedagt met de Martinuskerk, omstreeks 1920 (foto: collectie v. Lambalgen, serie 43-5)

Op 21 april 1945, in de nadagen van de oorlog, werd de molen door de Duitse troepen opgeblazen. De molen was toen in het bezit van M. Versteeg die de molen in eigendom had verkregen van de vorige eigenaar Ambrosius. In 1981 heeft het bestuur van het Visserij- en Cultuurhistorisch museum het idee geopperd de molen te herbouwen. In 1983 is in overleg met het dagelijks bestuur van de gemeente besloten om een werkgroep in te stellen die de mogelijke herbouw zou gaan onderzoeken. Bij notariële akte werd in 1984 de Stichting Herbouw Molen Nooit Gedagt opgericht. De daarop volgende jaren vergden het bouwtechnische onderzoek meer dan normale inspanningen. In eerste instantie werd nog gedacht aan het aankopen van een molen in België.Van de molen waren nauwelijks technische gegevens voorhanden. Aan de hand van foto's en beschrijvingen van de molen is door molenmakerij Fa. Straver te Almkerk een eerste ontwerp met globale begroting opgesteld.

Aan J. den Besten te Loenen aan de Vecht werd opdracht verleend om de bouwtekeningen en het bestek op te stellen. De bouwtekeningen en het bestek kwamen in respectievelijk 1988 en 1989 gereed. In 1989 nam de gemeenteraad van Woudrichem het besluit de grond, waarop de molen gebouwd zou gaan worden, voor een symbolisch bedrag aan de stichting over te dragen.

Na het verlenen van de bouwvergunning begin 1990, was de voorbereiding technisch volledig afgerond.

Afb.: Een vooroorlogse molenbiotoop waar men tegenwoordig jaloers op is (foto: collectie Vereniging De Hollandsche Molen - Amsterdam)

De fondsenwerving kwam langzaam op gang. Per 31 december 1987 beschikte de stichting over ƒ 13.000. Een jubileumactie van bouwbedrijf Fort Bouw B.V. te Woudrichem leverde de stichting ƒ 50.000 op. Tegelijkertijd zegde het bestuur van het Visserij- en Cultuurhistorisch museum een bedrag toe van ƒ 150.000. Nadat in 1989 door het toenmalige Ministerie van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur een bedrag van ƒ 200.000 werd geschonken stond de teller op meer dan ƒ 500.000. Het besluit dat tot daadwerkelijke start van de herbouw kon worden overgegaan werd dan ook in 1989 genomen. In het voorjaar van 1991 stelde de provincie Noord-Brabant uit het Stadsvernieuwingsfonds ƒ 150.000 ter beschikking waarmee het begrote totaalbedrag van ƒ 800.000 met rasse schreden in zicht kwam. Middels acties zijn de overige middelen verzameld.

Op 5 mei 1990 is de herbouw gestart en werd door minister Alders de eerste paal geslagen. In de loop van 1990 werd de betonfundering gestort en is de gietijzeren bovenas gegoten bij Gieterij Hardinxveld. Bij het gieten van de as is gebruik gemaakt van de eigen mal van de Fa. Straver te Almkerk. In 1991 gaf het bestuur van Stichting Herbouw Molen Nooit Gedagt de definitieve opdracht voor het metselwerk en verbonden houtwerk (stelling, vloeren en trappen) aan aannemingsbedrijf Van Straten B.V.. Het molenmakerswerk werd gegund aan de Fa. Straver te Almkerk. Op 27 april 1991 werd door M.J.Chr.Worrell, toenmalig burgemeester van Woudrichem en tevens voorzitter van de stichting, de 'eerste steen' gelegd. De in 1662 gebouwde molen stond circa 5 meter westelijk van de plaats waar de huidige molen is gebouwd. De oude plaats is in het straatwerk (verkleind) aangeven.

Het metselwerk van de achtkante romp kwam in 1992 gereed, inclusief vloeren, trappen en stelling. Op 28 april 1995 plaatsten molenmakers Straver uit Almkerk de kap met het gevlucht. Hiermee werd de kroon op het werk geplaatst, 50 jaar nadat de molen door vernietiging uit het stadsbeeld was verdwenen. In 1995 is de molen maalvaardig gecompleteerd.

Afb: Het onder grote belangstelling plaatsen van de kap op 28 april 1995 (foto: J.L.J. Tersteeg)

Op 31 mei 1996 vond de officiële opening plaats. De enige achtkante stenen stellingmolen van Nederland is vanaf de opening in 1996 door molenaar Peter Voogt op (semi-)professionele basis bemalen. Vanaf 1 juli 2004 heeft Bart Mols zijn werkzaamheden overgenomen en vanaf 1 januari 2006 is de exploitatie van het maalbedrijf en de molenwinkel als een zelfstandige onderneming beroepsmatig voortgezet.

Op vrijdag 28 april 2006 is onder grote belangstelling de nieuwe molenwinkel in Korenmolen Nooit Gedagt officieel geopend. De officiële opening werd verricht door wethouder B. de Peuter, waarmee zijn eerste officiële publieke optreden als nieuwe wethouder een feit was. Hij ging in op de toestand van de molens in de regio en prees de eigenaar Stichting Molen Nooit Gedagt, dat deze de mogelijkheid heeft geboden om de molen op deze manier te exploiteren. Vervolgens was er een woord van dank door de molenaar aan de stichting en de firma Straver, die hun vakmanschap bij de bouw van de winkel tot in detail hebben laten blijken. J. Bakker, eindredacteur van het blad Molenwereld richtte zich ook tot de genodigden en overhandigde met felicitaties een meelschep aan de molenaar. Aan de wethouder werd het eerste exemplaar van de nieuwe brochure uitgereikt en met het openen van de deuren naar de winkel was de opening een feit.

(foto's opening molenwinkel: J. Straver)

Bronvermelding

* Korenmolen Nooit Gedagt Herrezen, T. van Tilborg, Uitgeverij De Kazerne Woudrichem 31 mei 1996

* Historische Reeks Land van Heusden en Altena deel 4, Nieuwendijk 1994, blz. 57-157 (Ing. J. den Besten)

© Foto's: Bart Mols (tenzij anders vermeld) / Design: Bart Mols 2005 / Logo: Uitgeverij De Kazerne-Woudrichem / foto stadsgezicht: F. Klijn