als het menu niet zichtbaar is klik hier

carnavalito      carnaval      takirari
bailecito      chacarera      gato

Snelle ritmes van de noordelijke Andes

Net als de baguala stammen veel van de hier besproken ritmes af van de huayno, het belangrijkste ritme van de Peruaanse Andes. De baguala is dramatisch, maar deze ritmes zijn uitgesproken snel en vrolijk.

 

geluidsfragmenten huayno

Carnavalito
Bij de carnavalito ligt de nadruk op de dans, niet op de liedvorm Het is een typisch Argentijnse dans. Oorspronkelijk was het een wilde en kleurrijke groepsdans, zonder paarvorming, met kringen, rijen en in serpentinevorm. Later werden figuren uit diverse andere dansen, onder andere uit Europa, opgenomen en werd hij ook steeds vaker in paren gedanst, maar de oorspronkelijke vorm kun je nog steeds in het noordwesten van Argentinië tegenkomen: in Jujuy, Salta, Catamarca en La Rioja. De dansers dragen soms nog een bosje basilicum of maïshalm bij zich om een goede oogst af te smeken.

De carnavalito wordt gespeeld door regionale instrumenten: siku, quena en charango, het indiaanse snaarinstrument met ronde achterkant, maar ook wel met viool, met op de achtergrond een bombo. De tekst is in het Spaans of in de Indianentaal van de regio (Quechua).

Ariel Ramírez combineert in het Gloria van de Misa Criolla verrassend de carnavalito met de gevoelige yaraví.

geluidsfragmenten carnavalito

Carnaval
De carnaval is meer een liedvorm, net als de oorspronkelijke huayno. Het ritme is nog te horen in het Gebergte van Humahuaca in Jujuy. Beroemd is de carnaval van E. Zaldivar El Humahuaqueño. Bij de geluidsfragmenten is die juist uitgevoerd als carnavalito.

 De carnaval vind je terug in het Sanctus van de Misa Criolla in een vorm afkomstig uit het Boliviaanse Cochabamba.

geluidsfragmenten carnaval

Takirari
De takirari, of taquirari, is waarschijnlijk ontstaan in het oostelijk deel van Bolivia en wordt, net als de andere ritmes op deze pagina, wel gebruikt in het noorden van Argentinië, maar ook in Peru en Chili. Het wordt wel de liefdesdans genoemd: een levendig, ritmisch en snel ritme dat gebruikt wordt op feesten en in taveernen.

Ariel Ramírez gebruikt het ritme in het Driekoningenlied (Los Reyes Magos) van Navidad Nuestra.

takirari op You Tube

Bailecito
Er is nogal wat naamsverwarring bij de bailecito. Het woord betekent 'dansje' en soms wordt het voor alle dansen uit het noordwesten van Argentinië, Bolivia en Peru gebruikt. In het midden en westen wordt de verwante gato soms bailecito genoemd. De bailecito in engere zin is een ritme van Incaoorsprong in een 6/8 maat. Het is een elegante, niet zo snelle, dans, uitgevoerd in paren, die los van elkaar bewegen. Zoals bij veel Argentijnse losse dansen hebben de dansers zakdoeken in de hand waarmee hoffelijke gebaren gemaakt worden. De dans kwam in de 19e eeuw vanuit Bolivia naar noordwest Argentinië en verspreidde zich wat naar het zuiden en oosten: de provincies Catamarca, Tucumán, Santiago del Estero en Córdoba. De bailecito wordt nu nog spontaan gedanst in Jujuy en Salta. Als dans lijkt de bailecito wat op de cueca en wordt daarom soms het 'kleine zusje van de cueca' genoemd.

Ariel Ramírez gebruikt een variant van het ritme in het Sanctus van de Misa por la Paz y la Justicia.

geluidsfragment bailecito

De chacarera en de gato zijn vrolijke ritmes, waarschijnlijk ontstaan in het noordwesten, maar in heel Argentinië gedanst.

Chacarera
De chacarera is een typische Argentijnse dans, waarschijnlijk oorspronkelijk uit de provincie Santiago de Estero, maar hij wordt in het hele binnenland van Argentinië gedanst. Het ritme bestaat al zeker 150 jaar en is verwant aan dat van de gato en van de escondido.

Het is een zeer levendig ritme, quasi syncopisch, een 6/8 maat, veelal begeleid door een bombo in ¾ maat. De danspartners blijven los van elkaar.

In Nederland worden soms workshops chacarera gegeven door de Argentijnse Maestro Daniel Pascual. Sinds de crisis in Argentinië van 2001 wordt de chacarera ook veel in de tangosalons gedanst. Daardoor dringt de chacarera nu ook door in de Nederlandse tangosalons. Tangoschool cheek2cheek in Amersfoort geeft vrijwel iedere salon gelegenheid de chacarera te dansen. Ook bij Dependans in Leiden wordt de chacarera gedanst.

De aire de chacarera is gebaseerd op de chacarera, maar volgt het dansritme niet strikt.

Ariel Ramírez heeft de chacarera gebruikt in het Credo van de Misa Criolla en in Psalm 150 van de Misa por la Paz y la Justicia. Voor een Nederlands koor is dit voor ons zo uitheemse ritme vaak moeilijk aan te leren.

geluidsfragmenten chacarera

Een lange lijst van chacareras kun je vinden op een Spaanstalige Argentijnse website.

Gato
De gato is ook een beweeglijke Creoolse dans en werd overal in Argentinië gedanst, waarschijnlijk al vóór 1820. Het ritme komt ook in andere Zuid-Amerikaanse landen voor, maar toch het meest in Argentinië. De noordelijke vorm (gato norteño, is verwant aan die uit de provincie Corrientes. In de dans wordt bij de zapateo, het deel van de tapdans van de man, gezongen. Bij de gato cuyano, uit de westelijke regio, is het deel van de zapateo instrumentaal. De gato cuyano heeft een draai meer in de dans dan de noordelijke gato. De escondido lijkt erg op de gato en wordt soms gato escondido genoemd. Deze dans is zelfs enige tijd doorgedrongen tot de Argentijnse salons en wordt nu nog in het midden en westen van het land gedanst.

geluidsfragmenten gato

geluidsfragment escondido