Internationale visite voor ruimtestation

Door JACQUES VAN OENE

Nadat op 18 april de Space Shuttle (STS-110) was vertrokken, begonnen voor de astronauten de voorbereidingen voor het omwisselen van de Sojoez capsule die al sinds oktober 2001 vastzat aan ISS. Elk half jaar moeten de Sojoez capsules omgewisseld worden, dit om er zeker van te zijn dat ze nog veilig zijn voor de bemanning in geval van nood.

Zoals je al in het vorige nummer van ASTRUIM hebt kunnen lezen, werd als eerste de "oude" Sojoez TM-33 door de bewoners van ISS op zaterdag 20 april van de Zarya-module naar de PIRS koppelpoort gevlogen. Alle drie de astronauten, (Yuri Onu-frienko, Dan Bursch en Carl Walz), bevonden zich aan boord van de Sojoez tijdens deze korte vlucht. De hele operatie werd van begin tot eind geklaard in ongeveer 8 uur, terwijl de vlucht van de Sojoez maar 21 minuten duurde.

Ondertussen op aarde

De bemanning die de Sojoez TM-34 naar ISS zou vliegen (commandant Yuri Gidzenko, boordwerktuigkundige Roberto Vittori uit Italië en ruimtetoerist Mark Shuttleworth uit Zuid- Afrika) arriveerde op 13 april op het vliegveld van Baikonur om de laatste voorbereidingen te treffen voor de lancering. Op de lanceerbasis Baikonur werkten technici ondertussen ook hard aan het klaarmaken van de Sojoez-U raket. Op 22 april werd de Sojoez TM-34 capsule vastgemaakt aan de lanceerraket. Die werd een dag later via een spoorlijn naar de lanceerplaats gereden en in zijn lanceerpositie gebracht. Op 24 april werd officieel bekend gemaakt dat alle drie de kosmonauten in goede gezondheid verkeerden en klaar waren voor hun vlucht naar ISS.

De lancering en koppeling

Op 25 april vertrok de Sojoez-U raket om 9:55 uur Nederlandse tijd richting ISS. De lancering verliep geheel volgens plan. Mark Shuttleworth (een paar dagen na de lancering): ,,Het was een wilde, hele wilde rit omhoog, in het begin ging het langzaam maar naar mate de gang er eenmaal inzat, ging het steeds sneller en voelde ik de G-krachten op m’n lichaam. Na acht minuten waren we gewichtloos en vlogen we over Siberië. Dat is iets wat ik m’n hele leven niet meer vergeet."

De bemanning van ISS vloog op het moment van de lancering over de lanceerbasis en heeft alles kunnen zien. Na een tweedaagse vlucht door de ruimte koppelde de Sojoez TM-34 vast aan de Zarya-module van ISS. Ongeveer 2 uur na het koppelen konden de beide bemanningen elkaar de hand drukken.
Na wat korte plichtplegingen die er nu eenmaal bij horen voor de bobo's op aarde, was het tijd om gezamenlijk aan het werk te gaan. Als eerste werden de op maat gemaakte stoelen van de nieuwe naar de oude Sojoez gebracht, waarmee gelijk de belangrijkste taak van de visite was volbracht: het omwisselen van de Sojoez reddingscapsule.

Veel interviews

De reis van de Sojoez en Mark Shuttleworth haalde in Nederland nauwelijks de kranten, maar in Zuid Afrika stond zijn vlucht volop in het nieuws. Bijna elke dag van zijn verblijf aan boord van ISS moest Mark de TV en andere media te woord staan. Zelfs de president van Zuid-Afrika had op de tweede dag een kort gesprek met hem.

Maar hij had ook speciaal ruimte ingelast om vragen van schoolkinderen uit Zuid-Afrika live te beantwoorden. Hier volgen enkele vragen van kinderen en de antwoorden van Mark.

“Hoe ziet een dag aan boord van ISS er uit?”

“We zijn erg druk hierboven met het huishouden en onderhoud, en er zijn maar zes mensen aan boord, dus iedereen moet wat doen, van de WC schoonmaken tot de vele wetenschappelijke experimenten die gedaan moeten worden. We staan elke dag om 6 uur op en gaan pas rond half 12 weer slapen.”

"Wat voor een effect heeft gewichtloosheid op je lichaam?" "Als je lang gewichtloos bent, dan worden je botten en spieren steeds zwakker omdat je ze bijna niet meer gebruikt. De korte tijd dat ik hier nu aan boord van ISS ben, valt me op dat alles op een rare manier beweegt, het is net alsof je op een boot zit in een storm. Ik voelde me ook de eerste tijd een beetje ziek, maar nu ben ik er al aardig aan gewend."

"Is er dag en nacht in de ruimte?"
"We vliegen hierboven heel snel, we breken elk snelheidsrecord, in een dag vliegen we zestien keer rond de aarde. Dus hebben we zestien zonsopgangen en ook zestien zonsondergangen, en elke keer als ik ze weer zie geniet ik ervan."

"Heeft gewichtloos zijn z’n voordelen?"
"Ja, het heeft zeker voordelen. In de ruimte gebruik je sommige spieren van je lichaam niet, op aarde heb je alle spieren nodig om je te bewegen. Hier in de ruimte niet, dus kun je dat goed bestuderen. We doen dus ook veel experimenten op het gebied van spierontwikkeling."

Bijzonder verzoek

Op 2 mei tijdens een live interview van Shuttleworth met de oud-president van Zuid-Afrika, Nelson Mandela, kreeg Mark wel een heel bijzonder aanzoek. Michelle Foster, een 14-jarig kankerpatiëntje uit Durban, was uitgenodigd door Mandela om met Mark te praten, omdat ze graag astronoom wilde worden.

Ze nam gelijk van de gelegenheid gebruik om Mark ten huwelijk te vragen. Het enige wat de blozende Mark kon uitbrengen, was dat hij zich gevleid voelde! De TV- presentator die het gesprek begeleide, vond dat hij de vraag overduidelijk ontweek. ,,Ik heb nog geen antwoord van Mark dus ik hoop hem te ontmoeten als hij terug op aarde is", zei Michelle. Helaas heeft Michelle haar droom niet uit zien komen. Ze overleed op 28 mei.

Terugkeer naar aarde

De dag van terug keer naderde snel voor de drie bezoekers. De laatste dagen voor vertrek was men vooral bezig met het verzamelen van de spullen die mee terug moesten naar aarde met de Sojoez. Ook werden de stuurraketjes van de Sojoez TM-33 getest, dit om te controleren of ze straks bij de terugkeer in de dampkring goed zouden werken.

Na afscheid te hebben genomen van de Expeditie-4 bemanning, stapten de drie bezoekers over in de Sojoez TM-33 capsule en werden de luiken gesloten. Om half drie in de vroege morgen van 5 mei maakte de Sojoez zich boven China los van ISS. Na een korte vlucht landde de capsule om tien voor 6 veilig in Kazachstan.

Hiermee eindigde een bijzondere vlucht. Niet alleen was het de eerste vlucht van een Zuid-Afrikaan in de ruimte, ook was het voor het eerst dat er een Italiaan een vlucht maakte met een Sojoez capsule.

Het werk gaat door

Aan boord van ISS ging het werk ondertussen door. De bemanning kreeg een paar dagen rust om even bij te komen van het bezoek. De dagen werden gevuld met interviews voor Amerikaanse Tv-stations en kleine onderhoudswerkzaamheden.

Op 8 mei voerde de Expeditie-4 bemanning een evacuatieoefening uit. Deze test was bedoeld om na te gaan hoe lang de bemanning er over zou doen om in geval van nood de Sojoez te bereiken. Op 12 mei was het moederdag en maakte de bemanning druk gebruik van de radio om met de familie op aarde te spreken.

De laatste dagen van het verblijf van de Expeditie-4 bemanning aan boord van ISS verliepen niet geheel vlekkeloos. Er deed zich half mei nog een probleem voor met een Elektron zuurstofgenerator. De Elektron zorgt voor voldoende zuurstof voor de bemanning, maar een softwareprobleem zorgde er voor dat de astronauten zuurstofkaarsen moesten branden om de verse lucht in het ruimtestation op pijl te houden. Op 16 mei werden de motoren van de Progress vrachtcapsule ontstoken om een koerscorrectie uit te voeren, want een afgedankte Russische raket kruiste de baan van ISS.

De laatste dagen van mei werden gevuld met het klaarmaken van ISS voor het volgende bezoek en de overdracht aan de Expeditie-5 bemanning, (die als alles goed gegaan is, samen met STS-111 op 1 juni arriveerde bij ISS). In het volgende nummer van ASTRUIM lees je hier meer over. Õ