Door: Jacques van Oene
Op 12 oktober werd Space Shuttle Endeavour naar
lanceercomplex 39A gerold, niets leek een lancering op 10 november in de weg te
staan. Tijdens de Flight Readiness
Review die plaats vond op donderdag 31 oktober werd de lancering met een dag
opgeschoven naar 11 november, dit om de Expeditie-5 bemanning aan boord van ISS
wat meer tijd te geven om het ruimtestation op orde te brengen na de Sojoez
taxi vlucht.
lancering
Het aftellen voor
STS-113 begon op het T-43 uur punt. Met de ingebouwde stops zou dit leiden tot
een lancering om 6:58 uur Nederlandse.tijd op maandag 11 november. Het weer
rond KSC was uitstekend. Tijdens het tanken van de grote brandstoftank (ET)
werd er een erg hoge concentratie zuurstof gemeten in het middelste deel van
Endeavour, Dit kwam niet door het tanken van de ET, maar door een lek in de
shuttle zelf. NASA besloot de lancering af te lasten en het lek te repareren.
Een koppelstuk van twee leidingen bleek te lekken. Het complete deel werd
verwijderd en vervangen
Om goed toegang te
krijgen was het nodig om werkplatforms in het laadruim van de shuttle te
plaatsen. Tijdens het op zijn plaats brengen van een van deze platformen botste
het met de robot arm die zich ook in het laadruim bevind. Het gevolg was dat de
isolerende beschermlaag rond de arm scheurde en er een deuk ontstond in de arm
zelf. Een team van experts werd vanuit Canada ingevlogen naar Florida om te
bekijken hoe erg de schade aan de arm was De lancering was inmiddels vastgesteld
op 22 november, dit om Boeing de kans te geven haar nieuwe Delta IV raket vanaf
Cape Canaveral te lanceren. Gelukkig bleek dat de schade aan de robot arm geen
problemen op kon leveren tijdens het gebruik in de ruimte.
Op vrijdag 22
november ging de STS-113 bemanning wederom op weg naar het lanceerplatform en
stapte vrolijk aan boord van de shuttle. Het weer in Spanje was echter zeer
slecht: zowel in Moron als in Zaragoza, de twee noodlandingsplaatsen regende
het behoorlijk. Deze konden dus niet gebruikt worden. NASA wachtte tot 5
minuten voor vertrek met de officiële beslissing dat de lancering uitgesteld
zou worden.
Dit keer zou het
uitstel gelukkig maar 23 ½ uur duren. Het weer in Spanje was nog steeds niet
echt goed, maar goed genoeg om het aftellen door te zetten.
Om tien voor twee
’s nachts – het was inmiddels zondagmorgen 24 november in Nederland - vertrok Space Shuttle Endeavour aan zijn 19de
ruimtevlucht en de 16de shuttle missie naar het internationale
ruimtestation. Vlak na het afstoten van de twee vaste brandstof raketten werden
de twee OMS stuurraketten ontstoken om de shuttle extra stuwing omhoog te
geven, het bleek echter dat de rechter OMS maar voor 96% werkte. Uit voorzorg
werd deze OMS later niet gebruikt om de shuttle in zijn goede baan te brengen.
Koppeling
De reis naar het
ruimtestation verliep zonder problemen en na twee dagen solo vliegen was het
moment van koppeling daar. ISS bevond zich echter niet op de juiste plaats ten
opzichte van de Shuttle en een paar koerscorrecties waren nodig om dit te
corrigeren waardoor Endeavour 33 minuten later vastmaakte aan het ISS dan de
bedoeling was. Tijdens de koppeling bevond ISS zich niet meer boven Russische
grondstations wat weer tot gevolg had dat men tijdelijk de controle over het station
kwijt was net na de koppeling, met behulp van de stuurraketjes van de Progress
werd dit euvel snel verholpen. Ander half uur naar de koppeling konden de
luiken worden geopend en schudde de bemanningen elkaar de hand.
Het werk begint
De volgende dag
begon al vroeg. James Wetherbee greep met de robot arm van de Shuttle de 14 ½
meter lange en 14 ton wegende P1 Truss uit het laadruim en gaf deze over aan de
arm van ISS waar Ken Bowersox het zorgvuldig op zijn plaats bracht. Toen de P1
Truss zich met succes vastgemaakt had aan de S0 Truss konden Mike Lopez-Alegria
en James Herrington (de eerste Indiaan in de ruimte) beginnen aan hun
ruimtewandeling om de benodigde bedrading van P1 aan S0 vast te maken. De
ruimtewandeling duurde 6 uur en 45 minuten.
Rustige dag
De woensdag was
een rustige dag voor de tien astronauten en werd voornamelijk besteed om de
nieuwe ISS bemanning wegwijs te maken aan boord van het ruimtestation en de
nodige voorraden van de shuttle over te brengen naar hun juiste plek aan boord
van ISS. Ook werd de 50ste verjaardag van James Wetherbee gevierd.
Tweede
ruimtewandeling
De tweede
ruimtewandeling op donderdag begon 45 minuten eerder dan gepland en wederom
werkte de astronauten Lopez-Alegria en Herrington meer dan 6 uur in de ruimte.
Ook ditmaal maakte ze kabels vast van de P1 Truss naar de S0 Truss en
verwijderden ze bouten die de P1 Truss
op zijn plaats hielden tijdens de lancering. Ook maakte de twee de rails in
orde zodat een speciaal karretje met gereedschap dat met de P1 Truss was
gelanceerd naar de S0 gereden kon worden.
Nieuwe
commandant
Op vrijdag deed
Expeditie 5 commandant Valery Korzun officieel het bevel van het ruimtestation
over aan Ken Bowersox en begon voor de Expeditie 6 bemanning echt hun
ruimteavontuur, dat naar verwachting tot eind maart 2003 zal duren. Later op
vrijdag zorgden de stuurraketjes van Endeavour er voor dat de baan van ISS
enkele kilometers hoger kwam te liggen.
De astronauten
gingen ondertussen door met het overbrengen van experimenten en goederen van de
shuttle naar ISS en werd er geprobeerd de Microgravity Science Glovebox (MSG)
van ESA te repareren maar zonder succes. Het gedeelte van de MSG dat problemen
geeft is mee terug genomen naar aarde voor reparatie.
Derde
Ruimtewandeling
Op zaterdag 30
november begon de derde en laatste ruimtewandeling van Lopez-Alegria en
Herrington. Als eerste kreeg Herrington opdracht om naar de Mobile Transporter
(MT) te gaan om te kijken hoe het kwam dat deze een aantal meters eerder stopte
dan de bedoeling was. Het bleek dat er een antenne niet geheel uitgeklapt was
en door het handmatig uitschuiven van deze antenne kon de MT naar zijn positie
rollen. De belangrijkste taak van deze wandeling was het bevestigen van 33
klemmen op diverse plaatsen van het station. Deze moeten de koelleidingen
ondersteunen en er voor zorgen dat ze snel ontkoppelen kunnen worden. Het
karwei werd in zeven uur geklaard.
Afscheid
Op zondag was het
alweer tijd om afscheid te nemen en op maandag morgen werden de luiken tussen
beide ruimteschepen gesloten. Boven Australië om iets over negen uur maandag
avond maakte Endeavour zich los van ISS om aan de terugreis te beginnen. Na een
korte vlucht rond het station verdween de shuttle uit het zicht. Twee uur na de
ontkoppeling verlieten twee mini satellietjes het laadruim van Endeavour. De
twee met een draad aan elkaar verbonden satellieten waren een drie daags
experiment van het ministerie van defensie van Amerika.
Landing
Het weer in
Florida was zeer slecht op woensdag en de weersverwachting zag er ook niet echt
gunstig uit voor de donderdag en vrijdag. Maar NASA wilde per sé dat de Shuttle
zou terugkeren op KSC omdat dit de voorbereidingen voor Endeavour’s volgende
vlucht niet in gevaar zou brengen. Een eventuele landing in Californie zou twee
weken en 1 miljoen dollar extra kosten, dus werd de landing steeds met een dag
uitgesteld naar uiteindelijk zaterdag. Dit gaf niet veel problemen voor de
bemanning behalve dan dat ze wel telkens hun ruimte pakken aan en uit konden trekken en de laadruimdeuren
van de Shuttle telkens moesten sluiten en daarna weer openen.
De voorraad eten en drinken was voldoende tot en met zondag dus besloot NASA om op zaterdag toch maar voor de zekerheid de luchtmachtbasis Edwards in Californie op te roeppen om stand-by te staan. Astronaut Kent Rominger, recent benoemt tot hoofd van het astronauten bureau, hield het weer boven landingsbaan 33 van KSC elke dag in de gaten in een vliegtuig en op zaterdag gaf hij het oké door aan Houston. Om tien over half negen ’s avonds maakte Endeavour een veilige landing na 13 dagen in de ruimte geweest te zijn. De Expeditie-5 astronauten hadden in totaal 185 dagen in de ruimte doorgebracht maar voelde zich prima na de landing.