- home - project informatie - kunstwerken - nieuws -
 

Uitgebreide projectomschrijving:
- inleiding - verantwoording -

Inleiding

Ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan van haar locatie in Leidschendam heeft de Robert-Fleury Stichting de gastconservatoren Danielle de Vreeze en Antonie den Ridder aangezocht met de opdracht een manifestatie met beeldende kunst te organiseren.
Middels een groot landelijk symposium rond het thema "Maatschappelijk geweld en Psychiatrie hoopt de Robert-Fleury Stichting een maatschappelijk relevant onderwerp vanuit psychiatrisch perspectief in brede kring bespreekbaar te maken. De Robert-Fleury Stichting heeft als voorkeur kenbaar gemaakt, dat de beeldende kunst manifestatie koppelbaar zou zijn aan het thema van het genoemde symposium.

Het behoort tot de uitgangspunten van de gastconservatoren te kiezen voor kunstuitingen, die functioneren binnen de gekozen context en niet slechts volstaan met illustreren van de probleemstelling. Het lijkt weinig zinvol de uiterst reële problematiek van het geweld in de samenleving en de rol, die de samenleving in deze toekent aan de psychiatrie enkel te vertalen in visuele beelden. We willen geen "vertaal-project"maar een "ervaringsprojekt".
Het vertrekpunt van de gastconservatoren richt zich op de fundamenten van de beeldende kunst: de mogelijkheid om via zintuiglijke prikkeling de waarnemer te beïnvloeden. Vanuit deze formulering is het vanzelfsprekend, dat de gebruikelijke indelingen binnen de kunstensector uiterst rekkelijk zullen worden toegepast.

Gezien het grensoverschrijdend karakter van de veranderingen in de beeldende kunsten gedurende de laatste eeuw lijkt een dergelijke ingreep ook gerechtvaardigd. In de beoogde manifestatie staat daarom niet het oog centraal, maar wordt tevens aandacht verleend aan auditieve, tactiele en geurprikkels. Middels doelgerichte zintuiglijke prikkeling zal de kunstenaar in communicatie treden met de waarnemer. En deze zal zijn bezoek aan de tentoonstelling ervaren als een terugkoppeling naar het zintuiglijk instrumentarium, dat in vergaande mate het contact met de buitenwereld kleurt.

Als zodanig en met de voorzichtige vooronderstelling, dat maatschappelijk geweld wellicht te relateren valt aan verwringingen in de beleving van de werkelijkheid, zou de tentoonstelling "Orpheus bij zinnen" vanuit de beeldende kunst een bijdrage kunnen leveren aan de thematiek, die de Robert-Fleury Stichting voor het voetlicht wil halen.

terug naar boven

Algemene verantwoording

De werktitel van de tentoonstelling deelt de deels mythologische, deels historische figuur Orpheus een sleutelrol toe in het geheel. Een rol, die wellicht toelichting behoeft.
In de wereld van de Oude Grieken vormde de natuur een tamelijk onwrikbare context voor een mensenleven. De dionysische reactie op een wereld, waarin de mens nog zowel jager als gejaagde was, is er één van overgave, van veréénzelviging met de vitale krachten in die natuur. Gezien vanuit deze context is de figuur Orpheus een sublimatie. Riep de dionysische mens de wolf in zichzelf op om de angst voor wolven te weerstaan, de figuur Orpheus speelt eerder de rol van leeuwentemmer in het circus. Zijn lier is de zweep, waarmee hij de angst te lijf gaat.
Gesteld werd, dat hij de wilde dieren tam maakte met zijn gezang en zelfs De Dood wist te vermurwen. De vervoering van Orpheus is gebaseerd op beheersing. (Ook al is die beheersing, conform de verhalen, verre van volkomen: hij faalt in de confrontatie met De Dood en het loopt uiteindelijk tamelijk slecht met hem af).

Wanneer we nu om ons heenkijken in de wereld anno nu, zien we dat de problematiek verschoven is. We bevinden ons in een ontwikkeling, die in haar eindstadium de natuur vergaand in de coulissen schuift. We proberen haar weliswaar in stand te houden, maar het roofdier is slechts acceptabel als getemd huisdier. Tegelijkertijd groeien de mogelijkheden (de technologische vooruitgang) om een kunstmatige werkelijkheid te scheppen, die de onvolkomenheden mist van de werkelijke (?) werkelijkheid. Ook in deze realiteit strijden overgave en beheersing met elkaar als kat en hond. We willen tegelijkertijd de wereld ten diepste ondergaan en tegelijkertijd de gevolgen beheersen. Het is niet ondenkbaar, dat we, al pogend om in contact te blijven staan met de volheid en vitaliteit van het bestaan, een nieuwe virtuele jungle zullen ontwikkelen, waarin we opnieuw jager en gejaagde zullen zijn. (Zie de doorsnee film; het "jager en gejaagde" thema, het "wreker-thema", het "de stad is een jungle"thema). En ook het betreden van die kunstmatige jungle zal niet zonder risico zijn, want het bewustzijn maakt de grens tussen verbeelding en werkelijkheid tamelijk wazig. Slechts door te transformeren zal het personage Orpheus zijn actualiteit kunnen behouden.

Het "bij zinnen komen"suggereert, dat de nieuwe Orpheus zich wel moet bezinnen op de verschillen tussen "ervaren kunstmatige werkelijkheid"en "zintuiglijk ervaren werkelijkheid", wil hij zijn sublimerende rol kunnen blijven spelen. Het lijkt ons, dat we met de gekozen werktitel de mogelijkheid hebben geschapen om de gegevens "maatschappelijk geweld", "psychiatrie"en "beeldende kunst en de zintuigen" op een zinvolle manier met elkaar in verband te brengen.

terug naar boven