EEN GRENS TE VER...

Maart 1991

Naar het begin v/h artikel en andere artikelen

denken, een grens tever, gedrag, hitler, individualisme, joden, machthebbers, politici,voorstelling,

Terug naar: De Startpagina

Help mee om deze site te promoten. Vertel het uw…!

(Adres luidt: http://home.planet.nl/~rwvanes )

 

Naar bladwijzers: Consistent Gedrag - Dubbelhartigheid  ;  PESTEN/PLAGEN  ; 

 

Naar andere artikelen: Conditionering ; Robot denken ; Op de vlucht voor je eigen denken ; De ISLAM rukt op… ; Het gelijk en de dialoog ; Eenzaamheid en onvrijheid ; Het toenemend belang van het Atheïsme ; Geen God wat dan ; Godsdienst en Geloof ; Evolutie of Creatie ; De fundamentele intolerantie van de Godsdienst ; God bestaat niet ; Bedreiging van het vrijdenken en het atheïsme ; De verdedigers van de Godsdienst ; Waarom is de Islam als godsdienst tegen de Westerse Wereld..? zie no. 27. ; Toch nog een Theocratie- zie afl. 18 ;  Ongewenst atheïsme- zie afl. 32 ;  Verbieden van de godsdienst..?-zie afl. 21 ; Hoe zit het nou met god ; Discrimineert / onderdrukt de Westerse Cultuur..? zie aflevering 60 / 61 ; Waarom is de Islam als godsdienst tegen de Westerse Wereld ..? zie no. 27 ;  De Islam ; Het staat in de Koran- zie aflevering 36 ; De heilige wet-De Sjari’a ; Burqa, volg bladwijzer ; Nihilisme ; De ontwikkeling van het denken ; De Vrede ; Conditionering en De ontwikkeling van de West Europese Cultuur(zie links: te erg/te veel en dubbelhartigheid  ) ; Behoort Israël tot de Westerse Cultuur- zie aflevering 60…-onderdrukking van de Palestijnen, ; Kunnen Moslims zich invoegen in de Moderne cultuur..? – aflevering no. 37, ; Terrorisme / Taliban ; Hoe zit het nou met Jahweh, God en Allah ;    HET VUUR DAT NIET TE  BLUSSEN IS…Moordlust moet zich uitleven…! De verschrikking van het grote sterven. COLLECTIEVE WAAN

 

Dubbelhartigheid, dat is volgens velen het kenmerk van de Westerse en vooral de Amerikaanse politiek. Is dat waar? Wordt er werkelijk met twee maten gemeten, op zo'n manier dat wat met betrekking tot de ene situatie als de maat wordt genomen helemaal niet de maat is voor de andere situatie? Mag Israël wel bepaalde gebieden veroveren en bezet houden en mag Irak dat niet? Mogen de Amerikanen wel her en der militair ingrijpen en is dat aan anderen verboden? Ik denk dat er niet van dubbelhartigheid te spreken is. Afgezien van incidentele beoordelingsfouten is volgens mij de beoordeling van de ene situatie op precies gelijke normen gebaseerd als die van de andere situatie. Het internationale rechts-denken is steeds consistent, het is een consequent soort van denken en er is niet van dubbelhartigheid te spreken. Er wordt precies gezegd wat bedoeld wordt. Maar, het is wel de vraag of dat denken zelf in orde is. Ik zal proberen aan te tonen dat het gaat over een consistent soort van denken, waarvan echter wel te zeggen is dat de soort niet deugt...

Voorstelling en gedrag

Het gedrag van mensen is niet te verklaren vanuit dat gedrag zelf. Als je dat toch probeert zal steeds blijken dat een bepaald gedrag in een bepaalde situatie, door bepaalde mensen op tafel gelegd, in hoge mate samenhangend is. Het is consistent gedrag. De ene gedraging volgt noodzakelijk uit de andere, als je tenminste vergissingen buiten beschouwing laat. Een vergissing is trouwens alleen maar dan een vergissing als er een afwijking van de te verwachten noodzakelijkheid optreedt. Afgezien daarvan dus levert onderzoek naar de gedragingen van mensen eigenlijk alleen maar een causale reeks van gebeurtenissen op. Te verklaren is dan wel hoe de ene gebeurtenis tot de andere leidt, maar je komt er nooit achter waarom het nu net die reeks is en geen andere. Als je daar toch achter wilt komen moet je niet het gedrag gaan analyseren, maar moet je uit gaan zoeken hoe het gesteld is met de voorstelling die de mensen van de werkelijkheid hebben. Want het is hun eigen voorstelling die hen doet reageren zoals zij reageren, en die voorstelling is volstrekt bepalend voor de, naar aanleiding van allerlei situaties optredende, causale reeks van gebeurtenissen. Zo'n voorstelling wordt in elk mens opgebouwd ten gevolge van een grote variëteit aan ervaringen. Tot die ervaringen moeten ook de conditioneringen gerekend worden, die als het ware het grondpatroon opleveren van waaruit aan alles een betekenis gegeven wordt waaraan vervolgens een waardeoordeel wordt gehecht. Dat gehele veelsoortige complex is de inhoud van de voorstelling en het is daarop dat een mens zijn gedrag afstemt. Het is voor hem de realiteit, zo denkt hij oprecht dat dat de werkelijkheid is. Er wordt vaak beweerd dat een mens zijn gedrag afstemt op de objectieve realiteit. Mensen willen graag "realistisch" zijn en dat is logisch: wie wil er nu leven in de wetenschap met een illusie bezig te zijn? Toch weten wij allemaal dat een reële gebeurtenis door de ene mens anders geduid wordt dan door de andere mens. Kennelijk is er voor de mensen geen eenduidige realiteit en dat klopt: voor een ieder is de realiteit een subjectieve realiteit. Het is in feite de eigen voorstelling en op die voorstelling richt zich ieders denken met als gevolg een bepaalde beoordeling, een bepaald waardeoordeel. Dat leidt dan weer tot een bepaald gedrag. Als je dus een bepaald gedrag wilt begrijpen, zoals in ons geval dat van politici en andere machthebbers, dan zul je aan de weet moeten zien te komen wat de algemene geaardheid van hun voorstellingen is. Die geaardheid stemt overeen met de soort van cultuur waarin die mensen zich ontwikkeld hebben.

 

Individualisme

De essentie van de moderne cultuur is de ontwikkeling van de mens tot individu. Dat betekent om te beginnen dat ieder mens probeert zich af te scheiden van de andere mensen om zich als "ik" op zichzelf te laten gelden. Ieder mens trekt een grens tussen zichzelf en de anderen en daarbij is het zo dat een ieder die grens voor zichzelf zo ruim mogelijk wil maken. Zo ruim mogelijk omdat ieders voorstelling in principe de gehele werkelijkheid omvat. Daardoor probeert hij een zo groot mogelijk deel van de werkelijkheid binnen zijn eigen grens te trekken. Omdat elk individu daarmee bezig is leidt dat er toe dat er in de mensheid een enorm gedrang ontstaat, een gedrang van mensen die het allemaal zover mogelijk willen schoppen en die daarbij noodgedwongen almaar meer anderen verdringen. Er woedt een strijd van allen tegen allen. Volgens een groot aantal denkers gaat het hierbij om een fundamenteel menselijke eigenaardigheid die altijd een dominante rol zal blijven spelen. Maar die opvatting is niet juist, dat wil zeggen: die eigenaardigheid is wel fundamenteel, maar hij kan logischerwijs niet voor eeuwig dominant zijn. Hij is dat slechts in onze cultuur.

 Het is namelijk zo dat het juist de volgroeide individu zal zijn - aan het einde van onze cultuur - die op den duur tot de ontdekking komt dat de andere mensen vanzelfsprekend ook tot hun recht moeten kunnen komen. De mens als volwassen individu gaat vanzelf laten gelden dat het begrip "ik" niet denkbaar is zonder het begrip "de ander". In dat ontdekkingsproces spelen die anderen natuurlijk ook zelf een grote rol: steeds meer mensen worden zich van zichzelf bewust en gaan hun rechten afdwingen. Dat proces is op het ogenblik over de gehele wereld waarneembaar. Uiteindelijk zal dat er toe leiden dat de mens als "ik", de individu, het vanzelfsprekend vindt dat de ander in zijn voorstelling inbegrepen is, niet als iets bedreigends of iets dat overwonnen en in bezit genomen moet worden, maar om zo te zeggen " als een ander aspect van zichzelf ".

Mede door dat afdwingen van rechten ontstaat er het besef dat er aan dat verdringingsproces grenzen gesteld moeten worden. Men komt langzamerhand tot de overtuiging dat ieder zich ontwikkelend individu niet zomaar zonder meer zichzelf breed kan maken en anderen daarbij leed berokkenen. Zo ontstaat er een heel stelsel van rechtsnormen die in feite allemaal een beschermend karakter hebben. Uit het ongebreidelde individualisme ontstaat zogezegd een "gereglementeerd individualisme".

 Gereglementeerd individualisme

Vandaag de dag denken vrijwel alle mensen in termen van gereglementeerd individualisme. Omdat dit reglementeren nog betrekkelijk nieuw is - het heeft zich pas echt doorgezet sinds het einde van de tweede wereldoorlog - krijgt het alle aandacht. Zo ongeveer iedereen is bezig op zijn wijze de verdringing binnen een kader van afspraken en voorschriften te dwingen, maar juist omdat dit het gedoe van bijna iedereen is raakt de ware aard van datgene dat gereglementeerd wordt steeds meer buiten beeld. Waar ging het nu werkelijk om? Het ging om het feit dat een ieder bezig is de grenzen van zijn eigen "ik" zo ruim mogelijk te maken en daarbij onvermijdelijk zijn medemensen verdringt. Dat is de basis van waaruit het reglementeren plaats vindt. Als dat niet de basis was zou het opstellen van reglementen helemaal niet nodig zijn, althans was dit soort van beschermende voorschriften overbodig. Het is van belang om in te zien dat die voorschriften slaan op het eenzijdige verruimen van de eigen grénzen van het individu en dat zij per se niet slaan op dat verruimen zélf! Dat iedereen zich breed probeert te maken is als vanzelfsprekend voorondersteld - uiteraard, want het is het cruciale thema van onze cultuur. Het mag alleen maar niet "te ver" gaan!

Een grens te ver

Over het algemeen kun je zeggen dat de mensen nauwelijks iets van hun eigen cultuur afweten.

Zij weten wel, tot op zekere hoogte, wat er zich binnen hun cultuur afspeelt, maar zij weten niet waarom er gebeurt wat er gebeurt. Hoe meer iemand ingespeeld is op de gebeurtenissen, en zich met die gebeurtenissen of het sturen daarvan bezig houdt, hoe minder zo iemand begrijpt waarom het allemaal is zoals het is. Dat komt, zoals gezegd, door het feit dat juist zo iemand er in getraind is de afzonderlijke gebeurtenissen uitsluitend te verklaren vanuit het gehele complex van concrete gebeurtenissen en bovendien door die training en de hem ter beschikking staande informatie in de mening is komen te verkeren dat hij inderdaad alles begrepen heeft. Dat echter is een tragische misvatting ; in feite heeft hij helemaal niets begrepen, hij heeft de gebeurtenissen slechts op een causale manier gerangschikt.

Het komt vaak voor dat mensen precies de juiste uitspraken doen zonder te weten wat zij zeggen. Zo verklaarde een van onze politici in verband met de Golfoorlog dat Saddam Hoessein met de verovering van Koeweit "te ver" was gegaan. Een eigenaardige uitspraak, die evenwel precies aangeeft welke voorstelling er aan ten grondslag ligt en dat blijkt bepaald veelzeggend te zijn. Blijkbaar mag je namelijk wel "ver" gaan, blijkbaar mag je wel andere mensen verdringen en alle mogelijke schurkenstreken uithalen, maar moet je daarbij binnen zekere grenzen blijven. Onze politicus gaf dus nauwkeurig aan hoe het met onze cultuur gesteld is, maar hij wist absoluut niet wat hij zei. Als hij dat wel geweten had, echt begrepen, dan zou hij stellig die uitspraak niet gedaan hebben, of, sterker nog: hij zou helemaal geen politicus hebben willen zijn omdat die functie niets anders zou kunnen inhouden dan het bestuurslidmaatschap van een vereniging van schurken, weliswaar legitieme schurken, maar toch schurken...Ik kan niet beoordelen waar de grenzen gelegd worden, maar zeker is dat zij gelegd worden en uiteraard ook voortdurend veranderen. Binnen het kader van dat denken vindt men het gerechtvaardigd dat de Amerikanen talloze gewapende interventies gepleegd hebben en plegen, dat Israël andermans land veroverd heeft en dat er tegen het uitmoorden van de Koerden niet zo heel erg geprotesteerd werd, evenmin als tegen de recente terreur van de Sovjets in Afghanistan en de Baltische staten. Dat alles viel kennelijk nog net binnen de grens van het toelaatbare. De schurkenstreken van Saddam Hoessein vielen ook lange tijd binnen de grenzen en dus was er geen beletsel om hem van allerlei wapentuig te voorzien.

 ( Lees ook het bovenstaande )

Maar hij is kennelijk een grens te ver gegaan - het kan ook zijn dat men de grens stiekem wat nauwer gemaakt heeft, wie zal het zeggen? In onze gehele "beschaving" wemelt het van de voorbeelden van veroordelingen op grond van "te ver" gaan. Hitler en zijn trawanten bijvoorbeeld hebben enige miljoenen joodse mensen op een gewetenloze manier vermoord. Toch wordt Hitler niet veroordeeld omdat hij Joden vermoord heeft, maar om het er te véél waren en het moorden op een te mechanische wijze gebeurde. Er zijn immers altijd Joden vermoord: in Rusland behoren de pogroms nog niet zo lang tot het verleden en de Polen zijn er na de tweede wereldoorlog nog mee bezig geweest. Als we met die feiten geconfronteerd worden vinden wij gemakkelijk dat zoiets niet deugt, maar in zijn algemeenheid valt het onmiskenbaar binnen bepaalde grenzen. We geven dit niet graag toe, maar de praktijk wijst uit dat het wel degelijk zo is. Het vernietigen van Irak, zoals dat op het ogenblik plaats vindt, valt ook binnen de grens. Weliswaar vindt Jan Glastra van Loon, voorzitter van het Humanistisch Verbond, dat het een kwestie is van kiezen tussen twee kwaden, maar ook die afweging berust op het trekken van grenzen. Het resultaat van zijn gedachtegang: de golfoorlog is, hoewel een kwaad, verantwoord! Dat gaat dus niet te ver! Een ander voorbeeld: de luchtvervuiling.  

We zijn het er allemaal over eens dat wij de lucht vervuilen en dat zoiets eigenlijk niet kan. Maar wat gebeurt er? We gaan grenzen aan de vervuiling stellen. Binnen die grenzen mag je vervuilen dat het een lieve lust is, met als gevolg dat de industrieën zo dicht mogelijk onder zo'n grens gaan zitten en vervolgens vinden dat zij zoveel aan het milieu hebben gedaan. Maar, het zou logischer zijn om te stellen dat er helemaal niet vervuild mag worden. Dan kun je altijd nog eens bezien of een bepaalde vervuiling voorlopig nog technisch onvermijdelijk is.

 

Conclusie

In onze cultuur wordt er gedacht in termen van grenzen. Binnen het kader van dat denken wordt er consistent gedacht. Als ons iets onbegrijpelijk voorkomt vindt dat zijn oorzaak niet in dubbelhartigheid maar in het feit dat wij lang niet altijd weten waar de grenzen getrokken worden, wij weten bijna nooit welke belangen er werkelijk achter steken. Maar wat wij wel zouden kunnen en moeten weten is dat datgene dat binnen die grenzen gerechtvaardigd wordt precies net zo dom en kortzichtig en zelfs misdadig is als datgene dat er buiten gebeurt. In feite legitimeert het denken in grenzen de schurkachtigheid, want de grondvoorstelling wordt geaccepteerd dat wij menen het recht te hebben elkaar te verdringen, omdat wij nu eenmaal onszelf als "ik" moeten kunnen waarmaken. Maar die grondvoorstelling is onjuist wat betreft dat verdringen. Het daarop gerichte denken deugt dus ook niet. Bovendien: als je op dat verdringen doordenkt kom je tenslotte uit bij een, ondanks alle rijkdom en macht, uiterst armoedige individu, die volkomen geïsoleerd is van de wereld en die almaar geobsedeerd blijft door het feit dat hij alles wil bezitten en daarin nooit volledig zal slagen. De machthebbers in deze wereld menen in het algemeen wat zij zeggen en doen, de Amerikanen en onze krijgshaftige politici zijn niet dubbelhartig maar juist heel consequent en duidelijk... alleen weten zij niet wat zij doen en zeggen, omdat zij niet weten wat er werkelijk in onze cultuur gaande is. Als je daar voor jezelf wel achter bent gekomen sta je er telkens verbaasd over hoezeer zij de spijker op de kop slaan als ze je vertellen hoe het zit met de wereld. Het beroerde is evenwel dat zij het niet over de wereld hebben maar over hun eigen door de cultuur verwrongen voorstelling... En dat moet dan aan de mensheid leiding geven!

Bovenstaande tekst is geschreven:

Door Jan Vis, filosoof.

Terug naar: De Startpagina

Naar andere artikelen: Conditionering ; Robot denken ; Op de vlucht voor je eigen denken ; De ISLAM rukt op… ; Het gelijk en de dialoog ; Eenzaamheid en onvrijheid ; Het toenemend belang van het Atheïsme ; Geen God wat dan ; Godsdienst en Geloof ; Evolutie of Creatie ; De fundamentele intolerantie van de Godsdienst ; God bestaat niet ; Bedreiging van het vrijdenken en het atheïsme ; De verdedigers van de Godsdienst ; Waarom is de Islam als godsdienst tegen de Westerse Wereld..? zie no. 27. ; Toch nog een Theocratie- zie afl. 18 ;  Ongewenst atheïsme- zie afl. 32 ;  Verbieden van de godsdienst..?-zie afl. 21 ; Hoe zit het nou met god ; Discrimineert / onderdrukt de Westerse Cultuur..? zie aflevering 60 / 61 ; Waarom is de Islam als godsdienst tegen de Westerse Wereld ..? zie no. 27 ;  De Islam ; Het staat in de Koran- zie aflevering 36 ; De heilige wet-De Sjari’a ; Burqa, volg bladwijzer ; Nihilisme ; De ontwikkeling van het denken ; De Vrede ; Conditionering en De ontwikkeling van de West Europese Cultuur(zie links: te erg/te veel en dubbelhartigheid  ) ; Behoort Israël tot de Westerse Cultuur- zie aflevering 60…-onderdrukking van de Palestijnen, ; Kunnen Moslims zich invoegen in de Moderne cultuur..? – aflevering no. 37, ; Terrorisme / Taliban ; Hoe zit het nou met Jahweh, God en Allah ;  HET VUUR DAT NIET TE  BLUSSEN IS…Moordlust moet zich uitleven…! De verschrikking van het grote sterven. COLLECTIEVE WAAN

 

Pagina's zijn door mij uit het tijdschrift van De Vrije Gedachte no. 213 maart 1991 overgenomen.

Aangezien de filosofie er niet is voor enkele bevoorrechten maar juist voor alle mensen, is het citeren uit mijn werk zonder meer toegestaan. Wel echter zou ik het op prijs stellen dat het citeren vergezeld gaat van een duidelijke bronvermelding! (Jan Vis) 

Bovenkant document

 

website analysis
website analysis

website analysis
online hit counter