KAN MACHT ZICH TEN GOEDE KEREN?

Onderstaande tekst is geschreven: door Jan Vis, filosoof.

Gepubliceerd in 1987: uit Tekst en Uitleg van De Vrije Gedachte

Naar het begin

 

abortus,absolute macht,almachtige god,binnen de gezinnen,de draden van de macht,de rechter,de willekeurige macht,euthanasie,

evolutieproces,geweld,hersenspoelingen,het strafrecht,hitler,hogere principes,invloed,lichamelijk geweld,macht ten goede,

macht,machteloosheid,machthebbers,machtsbeginsel,machtsinwerkingen,machtsstrijd van allen tegen allen,

machtsverhoudingen,machtswil,orde,privacy,psychisch geweld,rechtsbescherming,samenleving,spinnenweb,vrijdenken,

vrijheid,zelfbewustzijn.

 

Help mee om deze site te promoten. Vertel het uw…!

(Adres luidt: http://home.kpn.nl/rwvanes )

Aangezien de filosofie er niet is voor enkele bevoorrechten maar juist voor alle mensen, is het citeren uit  mijn werk zonder meer toegestaan. Wel echter zou ik het op prijs stellen dat het citeren vergezeld gaat van een duidelijke bronvermelding! (Jan Vis, creatief filosoof)

 

Terug naar: Startpagina

 

 

KAN MACHT ZICH TEN GOEDE KEREN?

 

Naar bladwijzer:  Almachtige God   Het willen veranderen van je medemens  Misschien heeft die ander wel gelijk ; De rechtsstaat  de kloof   Improductieve “Opeters”  Als je om je heen kijkt bemerk je dat zo ongeveer iedereen bezig is met de poging zijn medemensen te veranderen   Mensen tot behoorlijk GEDRAG dwingen..?   Rechten en Plichten ; Je treedt bescheiden terug   Persoonlijkheid   Heilige huisjes ; Opvoeding-1 ; Invloed/Macht ; Hoe kan je bij iemand een wijziging van inzicht teweeg brengen ; Vrijheid en Privacy ; BEZUINIGINGEN ;

 

 

Naar andere artikelen: Het toenemend belang van het Atheďsme ; Geen God wat dan ; Godsdienst en Geloof ; Evolutie of Creatie ; De fundamentele intolerantie van de Godsdienst ; God bestaat niet ; Bedreiging van het vrijdenken en het atheďsme ; De verdedigers van de Godsdienst ; Waarom is de Islam als godsdienst tegen de Westerse Wereld..? zie no. 27. ; Toch nog een Theocratie- zie afl. 18 ;  Nihilisme en Anarchisme als basis van het Atheďsme ; Ongewenst atheďsme- zie afl. 32 ;  Een grens te ver (Israël) ; Verbieden van de godsdienst..?-zie afl. 21 ; Discrimineert / onderdrukt de Westerse Cultuur..? zie aflevering 60 / 61 ; Kunnen moslims zich invoegen in de Moderne cultuur..? – aflevering no. 37 ; De Islam ; Het staat in de Koran- zie aflevering 36 ; De heilige wet-De Sjari’a ; Burqa, volg bladwijzer ; Is er dan toch een GOD..? Hoe zit dat..?  Briewisseling- Geweld- Godsdienst- Geloof ; Vrijheid van Godsdienst ; Kan alles maar..!-zie bladwijzers Cultuurfilosofische Opmerkingen-o.a. Verveling, verlies van houvast, Islam’s succes ; de kunst; het schone verschijnsel ; Samenleving, Maatschappij en Gezin ; Filosofie van de kunst ; Hoe zit het nou met god ; Het Nihilisme ; Vernietiging van de macht ; Uilenspiegel en de macht ; Ongehoorzaamheid ; Een alternatief bestuur ; Artikelen betreffende o.a. Moslims / ISLAM ; Proces v/d Eeuw tegen alle ingezetenen van Nederland.!.? ; Islam’s succes ; VERVELING ; De wisselwerking tussen enerzijds de Westerse Wereld en anderzijds de Wereld v/d Islam ; VERVELING – Islam’s succes - Extremisten ; Over de ISLAM, Vrije meningsuiting en het BELEDIGEN-Je Vrijheid koesteren ; Overeenkomsten KORAN en BIJBEL..? ; De Islam rukt op… ; De grondslagen van Jodendom - Christendom en Islam-zie bladw. ; Niet zeuren, god bestaat niet – zie inhoudsopgave nr. 13( godsdiensten een cultuur..? ) ; Wij dulden geen tegenspraak – zie INHOUDSOPGAVE – zie nr. 10 ; Seksueel misbruik – Hoe zit dat..? – zie bladw. ; Leidt de toename van de kennis tot een beter weten..? – zie bladw. ; JESAJA – zie A..! , B , C , D , E , - zoekterm “ Jesaja “ ; Op de vlucht voor je eigen denken ; Islamitische geldingsdrang – zie afl. 27 ;  Polariseren leidt naar een hoger plan(stuwt op) v/d DEMOCRATIE – zie afl. 24 en 25 ; Godsdienst en Geloof – Hoe zit dat..? ; Het geheel is meer dan de som der delen     Sociale Bewogenheid – zie bladw. ; De Rechtsstaat – zie bladwijzers ; Is de Islam een cultuur..? čn het Jodendom en Christendom..? Hoe zit dat..?-afl.64/65 ;  Religies bevestigen het Geestelijke Karakter v/d mens..! – zie bladw. ; Onvolwassen Mensheid-zie nr. 50..! ; De begrippen Godsdienst en Geloof – Hoe zit dat..? ;  Depressies -Hoe zit dat..?-zie bladw. ; Islamitische geldingsdrang – zie afl. 27 ; Kunnen moslims zich invoegen in de Moderne cultuur..? – afl. nr.37 ; De grondslag van een godsdienst, - Godsdienst als misbruikt geloof ; De filosofie van de geschiedenis ;

 

 

 

 

 

De draden van de macht weven zich als een spinnenweb door de mensheid. Je zit als een vlieg gevangen in dat spinnenweb zodat je geen enkele kant uit kunt, maar je bent tegelijk de spin bij wie alle draden samenkomen. Je bent gevangene en heerser, machteloze en machtige ineen. En nu is het de kunst de verhouding tussen je machteloosheid en je macht zo te verschuiven dat het zwaartepunt bij de macht komt te liggen. Je wilt zo veel mogelijk te vertellen hebben en zo weinig mogelijk ondergeschikt zijn. Hoe beter je dat gelukt, hoe meer je gewaardeerd wordt. Het mooiste zou natuurlijk zijn als je het zover schopte dat je absolute macht had en naar niemands pijpen behoefde te dansen en dat je over iedereen naar eigen goeddunken kon beschikken, precies zoals je over je hond beschikt.

Gelukkig lukt dat bijna niemand. Voor het gros van de mensen geldt dat zij een beperkte macht hebben en in sterke mate voor de macht van anderen moeten buigen.

 

Volgens de meeste denkers is dit onvermijdelijk. Zij zijn van mening dat macht iets is dat onverbrekelijk bij de mensen behoort en zij wijzen daarbij graag op de natuur, waarin volgens hen ook allerlei machtsverhoudingen aanwezig zijn. Nu betekenen dergelijke verhoudingen in de natuur gewoonlijk de ondergang van de zwakkere, maar, behalve wat fascisten en sociaal-darwinisten, vindt iedereen terecht dat dit voor de mensen niet geldt. Toen heeft men de “macht ten goede” uitgevonden. Zo kan je het machtsbeginsel handhaven zonder van onmenselijkheid beschuldigd te kunnen worden. Je hebt dan immers het beste met je ondergeschikten voor! Ze kunnen er alleen maar beter van worden!

Je moet natuurlijk nooit laten blijken dat jij zelf voor de anderen uitmaakt wat goed is, maar dat is nauwelijks een probleem: dat wat voor de mensen het goede is ontleen je aan “hogere principes”. Dan maak jij de dienst niet meer uit, je treedt bescheiden terug en je spreekt alleen nog maar namens “het hogere”. Op zo'n manier kan niemand je verwijten je eigen zin te willen doordrijven, je hebt immers alleen maar die hogere waarden op het oog. Dat geeft je het gevoel dat je het recht zou hebben over andere mensen macht uit te oefenen, het legitimeert jouw macht.


 

Dat is ook in het verleden steeds het geval geweest.

Alle machthebbers, de pausen, de napoleons, de hitlers, de democratische bestuurders en de dorpspastoors hebben een hogere instantie achter de hand gehad.

Uiteraard is dat meestal de een of andere almachtige god, maar ook bepaalde ideologieën zoals die van de zogenaamde “vrije wereld” doen het goed. Je kunt je zelfs op “de redelijkheid” beroepen als je macht uit wilt oefenen. Als het maar iets is dat boven de gewone mensen uitstijgt, iets dat autoriteit heeft, zodat je de anderen ervan kunt overtuigen dat ook zij daaraan onderworpen zijn.

Het is in de praktijk niet zo moeilijk om de mensen te overtuigen. Je prent ze gewoon vanaf hun geboorte in dat er een hogere autoriteit bestaat waaraan zij te gehoorzamen hebben. Al gauw weten zij dan niet beter.

Op die manier is de basis gelegd voor een efficiënte machtsuitoefening. Vervelend is alleen dat zij, door het hun ingeprente geloof aan een hogere autoriteit, zelf ook macht willen  gaan uitoefenen. Je moet dus wel voor ze oppassen.

 

Maar dat gevaar is gemakkelijk te bezweren door te zorgen dat je zelf machtiger bent. Dat doe je door geweld te gebruiken. Geweld kan zich op allerlei manieren vertonen: het kan vriendelijk en overredend zijn, nederig, medelijdend en zelfverloochenend; het kan bruut en agressief zijn, maar ook redelijk, liefdevol en ....verantwoordelijk! Steeds echter is het dwingend. Steeds is het er op uit iemand af te houden van datgene dat zij of hij eigenlijk zou willen doen of laten. Steeds is er de wil om een ander mens zo te veranderen dat hij aan jouw normen gaat beantwoorden. Mijn omschrijving van macht is dan ook: het geweld van de ene mens om, vanuit eigen hogere principes, de andere mens aan te passen aan die hogere principes.

 

Van die hogere principes kan je zeggen dat die allemaal  pure verzinsels zijn. Er bestaan geen hogere principes die van bovenaf de mensen tot gehoorzaamheid dwingen.

Dat wij menen dat ze er wel zijn komt door de voortdurende conditionering, waaraan wij allemaal blootgestaan hebben. Als je door die conditionering heen breekt, door vrij te denken, bemerk je dat er niets boven een mens uitgaat, dat er niets en niemand is die je de dienst voorschrijft en dat je volkomen zelfbesturend bent.

Heb je dat eenmaal in de gaten, dan begrijp je ook dat er macht zal zijn zolang en voor zover in een cultuur de ingeprente hogere dwangprincipes onaangetast zijn gebleven. Macht is geen aangeboren behoefte van de mens, maar een ingeprente en hij verdwijnt als er in een cultuur geen hogere normen meer gesteld worden.

 

Macht komt aan de mensen mee zolang zij nog onvolwassen zijn. De mening van de denkers dat de macht een essentieel menselijk element is, is dus een foute mening, die een gevolg is van het feit dat zij zich blindstaren op eigenschappen van onvolwassen mensen.

 

Er is nog iets van belang: als jij de behoefte hebt om  een ander mens te veranderen, omdat hij zoals hij is niet goed zou zijn, dan beleef jij die ander als een ding dat bewerkt moet worden. Je kent aan je medemens een geheel andere werkelijkheid toe dan aan jezelf. Je bent dan van je medemens gescheiden, je hangt niet met hem samen, er gaapt een kloof tussen jou en die ander.

En dat komt voort uit een typisch modern analytisch zelfbewustzijn dat tenslotte uitloopt in een volkomen versnipperde werkelijkheid. Je kunt dus vaststellen dat macht alleen daar mogelijk is waar de ene mens zich afgescheiden heeft van de andere mens. Maar dat is dan wel op grond van een cultuur die op den duur verdwijnen zal. Als wij in de gaten krijgen dat er eigenlijk maar één mens bestaat en dat wij daarvan allemaal individuele variaties zijn houdt het uitoefenen van macht tenslotte vanzelf op.

 

Het is duidelijk dat diegenen die vinden dat macht bij de mens behoort en dat de macht zich alleen maar ten goede heeft te keren niet tot het einde toe doordenken.

Als zij dat wel deden zouden zij ontdekken dat zij uitkomen bij een mensheid bij wie het goede afgedwongen moet worden. Een mensheid dus waarin iedereen als hoogste deugd de gehoorzaamheid zou moeten betrachten, in de praktijk uiteraard gehoorzaamheid aan een elite die pretendeert te weten, en die voorschrijft, wat goed is. Een macht ten goede betekent een verheven vorm van slavernij, precies zoals de christelijke godsdienst al zo lang propageert. Maar verheven slavernij is toch nog altijd slavernij en dat kan volgens het vrijdenken nooit de toekomst van de mensheid zijn. Tenslotte immers zullen de mensen vrij zijn, zichzelf besturend zonder een beroep te doen op hogere machten en levend in het besef met zijn allen bij elkaar te behoren...

 

KAN MACHT ZICH TEN GOEDE KEREN? - uitleg

 

Het uitoefenen van macht komt er op neer dat je iemand  wilt veranderen omdat je niet accepteert dat iemand is zoals hij is. Op zichzelf kan je daarin best gelijk hebben, een ander mens kan zich dermate onaangenaam onverantwoord gedragen dat het niet langer om uit te houden is. En daarin moet dan verandering komen, hij zal zich moeten beteren. Dat betekent eigenlijk dat hij tot een ander inzicht zou moeten komen, zodat ook zijn gedrag een ander karakter krijgt. Maar dat is niet zo gemakkelijk voor elkaar te krijgen: hoe kan je bij iemand een wijziging van inzicht teweeg brengen, welke nieuwe inzichten zou hij zich dan eigen moeten maken en hoe kom je er achter of dit wel de juiste zijn?

Bovendien kan je je afvragen of je wel het recht hebt  in iemand een verandering aan te brengen, gesteld dat het zou lukken.

 

Het is natuurlijk de meest eenvoudige oplossing om je al deze dingen maar niet af te vragen en botweg tot geweld over te gaan. Je kunt er dan ook van verzekerd zijn dat de meeste mensen je gelijk zullen geven: "Waar zou het heengaan met onze wereld als je niet het recht zou hebben een aantal mensen tot behoorlijk gedrag te dwingen. Zonder een stelsel van rechten en plichten zou er alleen maar anarchie zijn en zou iedereen zijn eigen zin doen en zichzelf almaar doorzetten". Typisch weer zo'n gedachteloze redenering waarmee vrijwel iedereen op de proppen komt, vooral als het gaat om andere mensen en hun tekortkomingen.

Een andere vraag is, in hoeverre dat gedrag van je medemens door jou als onaangenaam en onverantwoord  wordt ervaren, louter op grond van waardeoordelen die je zelf in je hoofd hebt. Misschien heeft die ander wel gelijk en onderga je zijn gedoe als bedreigend voor jouw eigen heilige huisjes..., misschien wil hij eigenlijk jou veranderen! In dat geval staan er dus twee tegenover elkaar die beiden macht willen laten gelden. De vraag wordt nu wie de sterkste is en dat kan natuurlijk alleen maar degene zijn die de meeste geweldsmiddelen ter beschikking heeft.

 

Als je om je heen kijkt bemerk je dat zo ongeveer iedereen bezig is met de poging zijn medemensen te veranderen, dat de mensen elkaar bijna nooit accepteren zonder tegelijk een oordeel in te bouwen en dat zij daardoor nauwelijks in staat zijn elkaar met rust te laten. Altijd is er wel iets dat niet deugt en steeds wordt dat beoordeeld vanuit een norm die men als een hogere waarde probeert voor te stellen. (Neem eens nota van Nihilisme.)Het maakt daarbij helemaal geen verschil of zo'n hogere waarde ontleend wordt aan dat er orde moet zijn, een ideologie, de een of andere ethiek, redelijkheid, fatsoen of praktisch nut, want de functie van een dergelijke norm is steeds dezelfde: je medemens klein maken. De bedoeling daarvan is macht uitoefenen. Het willen veranderen van je medemens is eigenlijk een vorm van in bezit nemen. Door de ander te dwingen zich overeenkomstig jouw voorstellingen te gaan gedragen maak je hem tot een deel van jouw werkelijkheid; je ontneemt hem zijn eigen werkelijkheid en je brengt hem in een situatie dat hij er niet meer voor zichzelf is, maar voor jou.

Zoals ik al eerder gezegd heb kan dat op een heleboel manieren. Tegenwoordig is het de gewoonte om net te doen alsof de machtsuitoefening iets anders is dan het is. De zaak wordt weggemoffeld achter allerlei mooie termen zoals “opvoeding”, “redelijk overleg”, “managing”, “democratie”, “de verantwoording nemen”, “besluitvorming” en dergelijke. Men speculeert op de ogenschijnlijk vrijwillige medewerking van de mensen, maar regelt het tegelijk zo dat er voor die mensen geen werkelijke alternatieven zijn.

 

“De moderne democratische manier” van machtsuitoefening heeft wel een heel versluierend karakter. Daardoor krijg je de indruk dat het allemaal zo'n vaart niet loopt. Je hebt betrekkelijk weinig last van de machten die over je heersen en daardoor kom je er zelden toe om bijvoorbeeld eens een vergelijking te maken tussen de machtsinwerking, waaraan vroeger de mensen bloot stonden  en die van tegenwoordig. Dergelijke vergelijkingen worden soms wel gemaakt door historici en sociologen, maar vrijwel zonder uitzondering komen zij dan tot de conclusie dat in de moderne democratie de macht behoorlijk ingetoomd en gereglementeerd is en dat hij bovendien aardig goed verdeeld is.

Machtsmisbruik zou vrijwel onmogelijk zijn, mede doordat wij inmiddels beschikken over een onafhankelijk rechtssysteem. Iedereen, die zich onrechtvaardig behandeld voelt kan dat ter beoordeling aan de rechter voorleggen en rekenen op een objectief onderzoek. De moderne democratie is een rechtsstaat. Vroeger was daarvan geen sprake, zodat je maar moest hopen niet in handen van machthebbers te vallen, want zij konden je een hoop last bezorgen. Er zou dus heel wat verbeterd zijn...

 

Welnu, ik denk dat dit inderdaad het geval is, hoewel je ten aanzien van de toegankelijkheid en objectiviteit van dat rechtssysteem wel je bedenkingen kunt hebben.

Maar, de vraag is eigenlijk niet of en in hoeverre de zaak goed geregeld is en je daardoor minder last bezorgt. De vraag is of de mensen tegenwoordig meer of minder aan machtsinwerkingen bloot staan, en dan kom ik tot de conclusie dat je die vraag met, ”veel meer” moet beantwoorden. De historici en sociologen die het tegendeel beweren letten alleen maar op “de willekeurige macht” en het daaraan meekomende geweld.

Als ze vervolgens, terecht, constateren dat die willekeurige macht intussen drastisch is ingeperkt, leiden ze daaruit af, onterecht, dat dan ook de macht op zichzelf is verminderd. Dat nu is een foute conclusie: in feite is de machtsinwerking alleen maar toegenomen, omgekeerd evenredig met het terugdringen van het willekeurige karakter er van. De zaak is nu in hoge mate gereglementeerd zodat er weinig kans meer is dat je het slachtoffer wordt van de grillen van de een of andere idiote autoriteit. Daardoor heb je er in de praktijk veel minder last van en lijkt het inderdaad of de macht teruggedrongen is. Maar met al die reglementen, al die rechtsbescherming, kan je zo langzamerhand niets meer doen zonder de welwillende toestemming van machthebbers die zich beroepen op de stelling dat er “orde” moet zijn.

 

De willekeurige macht richt zich primair op de persoon. Je wordt als het ware lichamelijk door die macht aangetast en het daarbij behorende geweld - om die macht uit te oefenen - is lichamelijk geweld, ook als het met “geestelijke middelen” wordt toegepast, zoals men dat in bijvoorbeeld de kerken nog steeds doet op het gebied van de seksualiteit, abortus en euthanasie. Het geweld is rechtstreeks op je lichamelijkheid gericht. Psychisch geweld is ook lichamelijk geweld, hersenspoelingen en gedwongen conditioneringen evenzo. De sterkere dwingt de zwakkere om diens leven in zijn dienst te stellen. De zwakkere moet tot het bezit van de sterkere gemaakt worden, zodat deze er mee kan doen wat hij verkiest.

Dat de willekeurige macht onvermijdelijk een op de persoon gericht karakter heeft wordt duidelijk als je bedenkt dat willekeur betekent dat je je niets gelegen laat liggen aan de onderlinge verhoudingen.

 

De situatie waarin je medemens leeft, zijn relatie tot andere mensen en dingen, zij spelen geen enkele rol. Wat over blijft is dus die persoon zelf en deze wordt dan als een ding, los van de andere dingen, gezien. Nu ontbreekt elke norm, elk motief en elke noodzaak, om je machtswil op de een of andere manier in toom te houden of aan te passen aan de gegeven omstandigheden. Er heerst volstrekte willekeur. Deze, op de persoon gerichte, machtsvorm is in de moderne democratische maatschappij vrijwel geheel verdwenen, of, bijvoorbeeld in het strafrecht, behoorlijk aan banden gelegd.

Maar, ik mag niet nalaten op te merken dat willekeurige machtsvormen nog veelvuldig voorkomen binnen de gezinnen: in de relatie tussen de partners en tussen ouders en kinderen. De willekeurige aantasting van de persoon viert hier nog altijd hoogtij..., uiteraard in velerlei meer of minder verhulde vormen. De beslotenheid van het gezin, het elkaar beschouwen als een bezitting en dus het niet laten gelden van het feit dat ieder mens het middelpunt van een geheel eigen netwerk van onderlinge verhoudingen is, bevordert deze tirannieke toestanden. Juist in deze moderne tijd nu de cultuur ontwikkeling zover gevorderd is dat wij oog krijgen voor de betrekkingen tussen de mensen en als gevolg daarvan elke “willekeurige macht” veroordelen, vallen de wantoestanden in veel gezinnen extra op en verbazen wij ons er over hoe lang deze vormen van persoonlijke tirannie nog stand houden.

 

 

De moderne gereglementeerde macht daarentegen heeft een  ander karakter. Het gaat daarbij niet meer zozeer om “de lijfelijke persoon” als zodanig, het gaat nu om de onderlinge betrekkingen en dus om iemands handelen ten opzichte van het handelen van anderen. Voor willekeur is er nu geen plaats meer omdat je je nu op een terrein bevindt waar alles, met een welhaast wetenschappelijke ordening, in elkaar grijpt. Als het gaat om iemands handelen ten opzichte van de ander, gaat het om “het in elkaar grijpen”. Die handelingen, over en weer ten opzichte van elkaar, moeten aan bepaalde eisen gaan voldoen, zij moeten op de een of andere manier gecoördineerd worden om te gaan beantwoorden aan een bepaald model dat men van de maatschappij ontworpen heeft.

In principe word je daarbij, als lichamelijk aanwezig persoon, vrij gelaten. Het gaat niet om je persoon maar om de verhouding tussen jou en de anderen. Voor het overige kan je doen en laten wat je wilt en dat is nu precies onze moderne inhoud van de begrippen “vrijheid” en “privacy. Deze begrippen gelden buiten het terrein van het “in elkaar grijpen”, zij gelden voor je “vrije tijd” - de tijd dus, die je gelaten wordt om ook nog een beetje te leven. Het is zelfs zo dat die zaken beschermd worden, zij het dan voor zover de zogenaamde belangen van “de samenleving” dit toelaten. Als het in het belang van de samenleving geacht wordt om in de slaapkamers van bijstandsmoeders te kijken, of zij er geen vriend of vriendin op nahouden, loopt het uiteraard zo'n vaart niet meer met de vrijheid en de privacy! Maar toegegeven moet worden dat we met onze ontwikkeling intussen zover zijn gekomen dat we in ieder geval de vrijheid en de privacy van de persoon proberen te beschermen. Dat is op zichzelf al een hele stap voorwaarts!

 

 

Het terrein van de macht heeft zich sinds het begin van deze eeuw langzaam en ongemerkt verlegd van willekeurige macht over de persoon naar gereglementeerde macht over diens handelen. Dat is een onvermijdelijk gevolg van het zich doorzetten van een van de aspecten van het “robot denken”, namelijk het denken in organisaties die moeten functioneren alsof het machines zijn, met in elkaar grijpende elementen "Heel het raderwerk..." - en een vanuit de top opererend bestuursmechanisme, dat in zekere zin zelfs buiten de organisatie staat. Het wezenlijke van die “raderen” is het begrip “in elkaar grijpen” en het wezenlijke van de top is “het besturen” van dit in elkaar grijpen. Aan die raderen zelf hebben “de bestuurders” geen boodschap behalve deze, dat ze op hun taak berekend moeten zijn. Dat betekent “vorming” en dat is dan ook het woord dat gebruikt wordt om “de raderen”, die de mensen zijn, op maat te slijpen. Ons moderne onderwijs is zo langzamerhand geheel op deze “vorming” toegesneden. Was er aan het begin van de twintigste eeuw, vooral van liberale zijde, nog enige behoefte om de mensen de kans te geven zich te ontplooien, thans wordt zelfs aan de universiteiten nauwelijks meer gestudeerd omwille van de wetenschap, maar met het oogmerk zich straks van een redelijk goede baan verzekerd te weten. De wetenschappelijkheid en de daarbij behorende weetgierige levenshouding verdwijnen doorgaans als sneeuw voor de zon als men de deur van de universiteit voorgoed achter zich sluit. Men is dan “opgeleid” om als een wat meer verfijnd intellectueel radertje te gaan functioneren.

Aan het reglementeren van de macht, door het coördineren van het menselijk handelen, hebben de socialisten een enorme bijdrage geleverd. Wat begon als een methode om aan de willekeurige machtsuitoefening door “de kapitalisten” weerstand te bieden, ontwikkelde zich steeds meer tot een doel op zichzelf, het organiseren van alle mensen in een grote machine, de staat. Verwonderlijk is het dan ook niet dat juist de socialisten, inmiddels tot “sociaal-democraten” omgetoverd, het staatsapparaat gigantisch hebben uitgebreid, in strijd met de oorspronkelijke bedoeling de staat overbodig te maken.

Zo langzamerhand is alles “staat” geworden en van “afsterven” is geen sprake meer.

 

Het organisatie-denken richt zich op het onderling handelen van de mensen, in die zin dat men vindt dat de zaak moet functioneren. De handelingen van de een moeten inspelen op de handelingen van de ander.

Willekeur is hier uit den boze, alles moet wetenschappelijk aangepakt worden, volgens bepaalde logische wetten, en men is er op uit de mensen te dwingen zich aan die regelingen te houden. Doordat die regelingen zijn gebaseerd op logische wetten en dus concrete kennis, zijn zij overdraagbaar. Je kunt het de mensen leren via het onderwijs. Zijn die wetten eenmaal grondig ingeprent, dan zullen de mensen ze als vanzelfsprekend in de organisatie van de maatschappij gaan toepassen. Sterker nog, zij zullen hun uiterste best doen zich aan “de spelregels” te houden en zij zullen een ieder die ook van deze vorm van machtsuitoefening niet gediend is, of die door ouderdom, ziekte of werkloosheid niet meer mee kan doen, als “asociaal” veroordelen. Dat zijn immers alleen maar improductieve “opeters” die van de arbeid van andere mensen profiteren. Zodra je niet meer tot “de raderen” behoort ben je een uitgestotene, waarvoor hoogstens welwillend “voorzieningen” worden getroffen.

Dat dit inderdaad “welwillend” plaats vindt, wordt onmiddellijk duidelijk als er bezuinigd moet worden. In  welke richting gaan letterlijk alle bezuinigingen?

Juist! En denk nu niet dat, “linkse regeringen” in een andere richting zouden bezuinigen. Het zou misschien wat minder schaamteloos gebeuren, misschien met wat meer mededogen, maar het zou niettemin op hetzelfde neerkomen, omdat het grondpatroon van het denken bij alle politieke stromingen eender is.

 

Alles is tegenwoordig georganiseerd. Dat gebeurt doormiddel van bepaalde denkmodellen die vooraf opgesteld worden. Iedereen moet zich inpassen in die modellen en is er dus aan onderworpen. Dat is de moderne vorm van macht. Als je eens gaat onderzoeken hoezeer dit voor het grootste deel ongemerkt, in het dagelijkse leven van de mensen doorgedrongen is sta je er versteld van. Het is dan helemaal geen vraag meer of de moderne mensen meer te lijden hebben onder de druk van machtsinwerkingen dan de mensen van vroeger.

Vervelend is alleen dat je er, door de langdurige programmeringen, nauwelijks last meer van hebt, zodat het je niet zo gemakkelijk opvalt hoezeer je klem zit.

Het is trouwens al zover gekomen dat het gros van de moderne mensen in de stellige overtuiging verkeert in een “vrije wereld” te leven. Daarbij verkijken ze zich op het feit dat ze zichzelf en elkaar alleen maar een heel klein beetje vrijheid toegestaan hebben: een minuscuul eilandje temidden van de zee van organisatorische machten.

 

Je moet “macht” niet verwarren met “invloed”. Het gevaar dat je dit ongemerkt doet is levensgroot aanwezig mede omdat die twee begrippen ook in onze taal door elkaar heen gebruikt worden. Vooral politici hebben daarvan een handje als zij hun eigenlijke drijfveren willen verdoezelen. Macht uitoefenen wordt dan “je invloed aanwenden om de maatschappelijke processen zo gunstig mogelijk te laten verlopen”.

 

In feite echter heb je met heel verschillende zaken te doen, zaken die zelfs terug zijn te brengen tot een tweetal fundamentele opvattingen over de verhouding tussen onszelf en onze medemensen. Die opvattingen komen voort uit een “dubbelbegrip”, dat blijkt te gelden voor “de verzameling” of “totaliteit” enerzijds en “het geheel” of “de eenheid” anderzijds. Je kunt “een geheel” niet denken zonder haar inhoud, “het totaal” en je kunt “een totaal” niet denken zonder “het geheel”. Dit dubbelbegrip speelt steeds een essentiële rol bij het nadenken over de werkelijkheid in het algemeen en de mens in het bijzonder.

Uitgaande van de gedachte dat alle afzonderlijke mensen met elkaar een samenhangend geheel vormen, ook al geven zij daarvan nauwelijks blijk, dan moet daaruit logisch volgen dat zij elkaar voortdurend wederzijds beďnvloeden. Die beďnvloeding werkt maar in een richting, namelijk de richting die de grootst mogelijke kwaliteit van het leven tot gevolg heeft. Dat is het geval als de afzonderlijke mensen binnen het samenhangende geheel zo goed mogelijk tot hun recht kunnen komen, ieder naar eigen geaardheid en vermogen.

Hoe beter dit gerealiseerd is, hoe groter de kwaliteit  van het levende geheel van de mensheid en dus ook van maatschappij en samenleving. Op een bepaalde manier is dit proces van elkaar onbelemmerd beďnvloeden, met als zeker gevolg een optimale kwaliteit, te vergelijken met het, overigens ook in een richting werkende, evolutieproces van het leven op aarde. Maar, daarbij moeten wij wel goed in de gaten houden dat het elkaar beďnvloeden, tijdens de evolutie en in de menselijke werkelijkheid, niet gebeurt met de vooropgezette bedoeling de hoogste kwaliteit op te leveren, maar simpel omdat in een samenhangend systeem beďnvloeding niet uit kan blijven. Als je beďnvloedt met een bedoeling ben je bezig macht uit te oefenen: je wilt iemand anders maken dan hij is.

 

Ga je echter uit van de gedachte dat de mensen helemaal niet met elkaar samenhangen, wat, ik geef het toe, in de praktijk een juiste gedachte schijnt te zijn, dan ziet de mensheid er heel anders uit. Er bestaat dan niet de behoefte om iedereen optimaal tot zijn recht te laten komen, maar juist het tegendeel daarvan: iedereen moet zich inpassen in de totaliteit, in de meer of minder georganiseerde verzameling van individuele mensen. De verschillen tussen de mensen worden nu in principe niet meer beschouwd als zinvolle bijdragen aan het samenhangende geheel, maar als storende afwijkingen die zo grondig mogelijk weggewerkt moeten worden.

Alleen voor zover sommige verschillen als waardevol worden beschouwd en nuttig ingepast kunnen worden in het maatschappelijke stelsel, worden zij aanvaard en dan ook nog slechts als grondslag voor voor de diverse statusniveaus. In plaats van “ontplooiing” van de persoonlijkheid is er dan “beschaving” van de persoonlijkheid - letterlijk worden de scherpe kantjes er afgeschaafd. Uiteraard betekent dit dat de mensheid bij lange na niet optimaal tot haar recht kan komen.

Samenleving en maatschappij blijven ver beneden peil.

 

In onze moderne cultuur worden de mensen inderdaad beschouwd als gescheiden elementen van een verzameling.

Maar in feite is er natuurlijk toch die samenhang. Die is er ondanks de opvattingen van de mensen, ondanks hun wijze van denken die er toe leidt dat de samenhang of niet meer herkend wordt, of als niet relevant wordt beoordeeld vanwege haar empirisch niet aantoonbare karakter. Zij laat zich dus ongewild en doorgaans ongeweten gelden, maar dan wel helemaal misvormd tot bemoeizucht en dwingelandij. De gehele moderne samenleving is daarvan doortrokken, niemand ontkomt aan de werking daarvan en het kost ook voor je zelf de grootste moeite om er niet aan deel te nemen.

We hebben te doen met de machtsstrijd van allen tegen allen en het is deze strijd die onze wereld zo troosteloos maakt. Iedereen blijft ver beneden zijn mogelijkheden, maar tegelijk probeert juist ieder voor zich “zo goed mogelijk weg te komen”. En degenen die daarin nog het beste slagen zijn precies die mensen die in ieder geval geen macht zouden moeten krijgen, omdat zij het niet na kunnen laten iedereen in zijn ontplooiing te belemmeren, zich met iedereen te bemoeien en iedereen de regels voor te schrijven. Toch worden juist die figuren door de democratisch geprogrammeerde burgers gekozen om de maatschappij te “besturen” en helaas ligt dat in de logica: vrijwel alle mensen zijn zelf bevangen in die machtsstrijd van allen tegen allen, omdat zij vrijwel allemaal blind zijn voor het onderling samenhangen van de mensen.

 

Je zou je af kunnen vragen of het wel waar is dat de beďnvloeding noodzakelijk in een richting werkt, namelijk in de richting van een optimale kwaliteit van het leven. Om het antwoord op die vraag te vinden is het handig de zaak eens om te keren: waar kom je op uit als de onderlinge invloed nu eens juist naar de andere kant werkzaam was? Welnu, dan kom je terecht bij de zelfvernietiging van alle leven, ja eigenlijk kan het leven er dan helemaal niet zijn omdat het onmiddellijk bij haar verschijnen op de planeet zichzelf om zeep geholpen zou hebben! Maar het leven is er wel en bovendien kan je aan alle levende wezens constateren dat er een drang naar optimale levenskwaliteit is. In dit verband wees ik al even op het evolutieproces. De beďnvloeding kan, op grond van de samenhang, alleen maar in “de goede” richting gaan en dat geldt uiteraard ook voor de mensen. We weten trouwens van onszelf dat de invloed, die wij van anderen ondergaan, altijd ten gunste van onze eigen ontplooiing is. Bij alle voor ons nadelige inwerkingen blijkt er sprake te zijn van bemoeizucht, tirannie en valse voorspiegeling vanuit een complex van vooroordelen. Precies dus de zaken die ons van onszelf afhouden.

 

Merkwaardig lijkt het overigens dat wij gewoonlijk vinden dat het van weinig karakter getuigt als je je door iemand laat beďnvloeden. Toch is dat niet zo merkwaardig: beďnvloeding wordt gezien als een inbreuk op je zelfstandigheid, dus letterlijk een ontkenning van je “op jezelf staan” als een, van de andere elementen gescheiden, element van de werkelijkheid. Als zodanig ligt zo'n beoordeling dus wel degelijk in het verlengde van de heersende moderne opvattingen. Er wordt van je verwacht dat je volkomen autonoom bent.

Maar ook kan die negatieve beoordeling voortkomen uit een vaag aanvoelen van je werkelijke situatie als mens.

Indien men namelijk onder beďnvloeding verstaat dat je jezelf prijs geeft aan de bemoeizucht van een ander en dus buigt voor diens macht, dan is het terecht dat men de zaak negatief beoordeelt. De verwarring over zo'n kwestie ontstaat eigenlijk door de verkeerd geďnterpreteerde betekenis van het begrip "zelfstandigheid”. Vanuit de moderne cultuur betekent “het los staan van”, terwijl het wezenlijk  betekent "op eigen wijze mens zijn, hetgeen de samenhang, via het begrip "mens”, insluit. Welbeschouwd kan je alleen maar zelfstandig zijn binnen het samenhangende geheel van de werkelijkheid, alle andere zogenaamde zelfstandigheid houdt isolement in.

 

Als je denkt binnen de context van het begrip “invloed” heb je niet de behoefte je medemens te veranderen en voor zover je toch veranderingen in hem teweegbrengt gebeurt dit onwillekeurig, zonder dat je daar op uit bent. De ander heeft dan de vrijheid om op zijn eigen manier op jouw werkelijkheid te reageren. Lig je eventueel te ver uiteen, dan kan je elkaar altijd nog mijden. Denk je echter in termen van “macht”, dan wil je de ander wel veranderen zodat je een heel dwangprogramma opzet om je doel te bereiken. Van met rust laten en desnoods elkaar mijden is dan helemaal geen sprake, je zoekt die ander juist voortdurend op om hem met je bemoeizucht te tiranniseren. Het resultaat van je dwangprogramma is dat je die medemens in het nauw drijft.

Dat is ook het geval als je hem het “goede” probeert op te dringen. Zelfs als je het, wat dat “goede” betreft, bij het rechte eind zou hebben - wie zal het zeggen? Is het tiranniek om het als een machtszaak af te willen dwingen. Het gaat namelijk niet om je meer of minder goede bedoelingen. Dat rechtvaardigt het gebruik van macht niet. Waarom het gaat is dat alles en iedereen in de werkelijkheid zijn eigen betekenis heeft en op grond daarvan niet gedwongen kan worden zich te wijzigen ter wille van iets anders, iets dat van buitenaf bepalend heet te zijn.

 

 

 

Bovenstaande tekst is geschreven:

 

door Jan Vis, filosoof.

 

Terug naar: Startpagina

Naar andere artikelen: Het toenemend belang van het Atheďsme ; Geen God wat dan ; Godsdienst en Geloof ; Evolutie of Creatie ; De fundamentele intolerantie van de Godsdienst ; God bestaat niet ; Bedreiging van het vrijdenken en het atheďsme ; De verdedigers van de Godsdienst ; Waarom is de Islam als godsdienst tegen de Westerse Wereld..? zie no. 27. ; Toch nog een Theocratie- zie afl. 18 ;  Nihilisme en Anarchisme als basis van het Atheďsme ; Ongewenst atheďsme- zie afl. 32 ;  Een grens te ver (Israël) ; Verbieden van de godsdienst..?-zie afl. 21 ; Discrimineert / onderdrukt de Westerse Cultuur..? zie aflevering 60 / 61 ; Kunnen moslims zich invoegen in de Moderne cultuur..? – aflevering no. 37 ; De Islam ; Het staat in de Koran- zie aflevering 36 ; De heilige wet-De Sjari’a ; Burqa, volg bladwijzer ; Is er dan toch een GOD..? Hoe zit dat..?  Briewisseling- Geweld- Godsdienst- Geloof ; Vrijheid van Godsdienst ; Kan alles maar..!-zie bladwijzers Cultuurfilosofische Opmerkingen-o.a. Verveling, verlies van houvast, Islam’s succes ; de kunst; het schone verschijnsel ; Samenleving, Maatschappij en Gezin ; Filosofie van de kunst ; Hoe zit het nou met god ; Het Nihilisme ; Vernietiging van de macht ; Uilenspiegel en de macht ; Ongehoorzaamheid ; Een alternatief bestuur ; Artikelen betreffende o.a. Moslims / ISLAM ; Proces v/d Eeuw tegen alle ingezetenen van Nederland.!.? ; Islam’s succes ; VERVELING ; De wisselwerking tussen enerzijds de Westerse Wereld en anderzijds de Wereld v/d Islam ; VERVELING – Islam’s succes - Extremisten ; Over de ISLAM, Vrije meningsuiting en het BELEDIGEN-Je Vrijheid koesteren ; Overeenkomsten KORAN en BIJBEL..? ; De Islam rukt op… ; De grondslagen van Jodendom - Christendom en Islam-zie bladw. ; Niet zeuren, god bestaat niet – zie inhoudsopgave nr. 13( godsdiensten een cultuur..? ) ; Wij dulden geen tegenspraak – zie INHOUDSOPGAVE – zie nr. 10 ; Seksueel misbruik – Hoe zit dat..? – zie bladw. ; Leidt de toename van de kennis tot een beter weten..? – zie bladw. ; JESAJA – zie A..! , B , C , D , E , - zoekterm “ Jesaja “ ; Op de vlucht voor je eigen denken ; Islamitische geldingsdrang – zie afl. 27 ;  Polariseren leidt naar een hoger plan(stuwt op) v/d DEMOCRATIE – zie afl. 24 en 25 ; Godsdienst en Geloof – Hoe zit dat..? ; Het geheel is meer dan de som der delen     Sociale Bewogenheid – zie bladw. ; De Rechtsstaat – zie bladwijzers ; Is de Islam een cultuur..? čn het Jodendom en Christendom..? Hoe zit dat..?-afl.64/65 ;  Religies bevestigen het Geestelijke Karakter v/d mens..! – zie bladw. ; Onvolwassen Mensheid-zie nr. 50..! ; De begrippen Godsdienst en Geloof – Hoe zit dat..? ;  Depressies -Hoe zit dat..?-zie bladw. ; Islamitische geldingsdrang – zie afl. 27 ; Kunnen moslims zich invoegen in de Moderne cultuur..? – afl. nr.37 ; De grondslag van een godsdienst, - Godsdienst als misbruikt geloof ; De filosofie van de geschiedenis ;

 ;

 

 

 

 

Pagina's zijn door mij uit het boekwerkje TEKST EN UITLEG uitgegeven in 1987 door "De Vrije Gedachte" te Rotterdam overgenomen.

 

Aangezien de filosofie er niet is voor enkele bevoorrechten maar juist voor alle mensen, is het citeren uit  mijn werk zonder meer toegestaan. Wel echter zou ik het op prijs stellen dat het citeren vergezeld gaat van een duidelijke bronvermelding! (Jan Vis, creatief filosoof)

   

 

 

website analysis
website analysis

website analysis
online hit counter