OP DE VLUCHT VOOR JE EIGEN DENKEN

Uit Tekst en Uitleg 1987

 

…Naar het begin…

 

 

analyse,analytisch denken,denken,geest,gehoorzaamheid,kernenergie,ontwikkeling,reincarnatie,

robot denken,veiligheid,zelfbewustzijn.

 

 

Terug naar: de Startpagina

 

Help mee om deze site te promoten. Vertel het uw…!

(Adres luidt: http://home.planet.nl/~rwvanes )

 

 

 

OP DE VLUCHT VOOR JE EIGEN DENKEN

 

Naar bladwijzers: Drugs ; zo vluchten een heleboel jonge mensen in de drugs ; VERSLAVING ; ECONOMIE ; Het Oosten ; vluchten voor je eigen denken ;  kruisraketten ; Onvrede ; Materialisme ; Zwarte Pedagogie ; persoonlijkheid-kille hatende persoonlijkheid ; Nadenken ; Leerproces ; Verhullend taalgebruik ; Opvoeding-1 ; Opvoedingsmethoden/Opvoeding ;  Wie zijn de schuldigen ; Beleving ; Voorbeeldfunctie ; kernenergie ; Levensovertuigingen ; IEDER VOOR ZICH ; Veiligheid ; Oorzaak onvrede ; Minderwaardig ; Welzijn of Macht ; Een vruchtbare bodem voor AGRESSIE / terrorisme en vijandschap ;

 

 

Naar andere artikelen:  Robot denken;  Het gelijk en de dialoog ; Briefwisseling Fictie ; De ontwikkeling van het denken ; Waar gaat het in de mensheid nu wezenlijk om..? Datverfoeilijkeindividualismedvg248 (derde vervolg ; de schijnbare tegenstelling individu-gemeenschap, kapitalist-proletaar en liberaal-socialist) Verzorging / verzorgen.? Vergeet het maar..! (zie bladwijzer) De samenleving, vertaald naar onze wereld..! (zie bladwijzer) Welk karakter moet die overheid hebben  Beschermingsrecht Cultuurfilosofische Opmerkingen-o.a. Verveling, verlies van houvast, Islam’s succes Westerse existentiële veiligheid Veilig gemaakte wereld, een veilige Wereld..? zie bladwijzers ; Het toenemend belang van het Atheïsme ; Geen God wat dan ; Godsdienst en Geloof ; Evolutie of Creatie ; De fundamentele intolerantie van de Godsdienst ; God bestaat niet ; Bedreiging van het vrijdenken en het atheïsme ; De verdedigers van de Godsdienst ; Waarom is de Islam als godsdienst tegen de Westerse Wereld..? zie no. 27. ; Toch nog een Theocratie- zie afl. 18 ;  Ongewenst atheïsme- zie afl. 32 ;  Een grens te ver (Israël) ; Verbieden van de godsdienst..?-zie afl. 21 ; Discrimineert / onderdrukt de Westerse Cultuur..? zie aflevering 60 / 61 ; Kunnen moslims zich invoegen in de Moderne cultuur..? – aflevering no. 37 ; De Islam ; Het staat in de Koran- zie aflevering 36 ; De heilige wet-De Sjari’a ; Burqa, volg bladwijzer ; Is er dan toch een GOD..? Hoe zit dat..?  Briewisseling- Geweld- Godsdienst- Geloof ; Vrijheid van Godsdienst ; Kan alles maar..!-zie bladwijzers ; de kunst; het schone verschijnsel ; Samenleving, Maatschappij en Gezin ; Filosofie van de kunst ; Hoe zit het nou met god ; Vrijheid van meningsuiting-zie bladwijzers ; Proces v/d Eeuw tegen alle ingezetenen van Nederland..! ;  Burqa / Boerka ; Een GESPREK voeren..?  HANDEL drijven bedoelt U..! - zie bladwijzers ; De Westerse cultuur is SUPERIEUR aan alle andere culturen-61 ; Discriminatie..?-afl.61 ; Polariseren-volwassen democratie-afl.25 ; Hoofddoekjes-afl.37/38 ; Denk ik nu zèlf ná…of…-zie bladw. ; Polarisatie/polariseren - zie bladw. ; Het sexuele misbruik(verklaring)-zie bladw. ; Celibaat(1)-zie bladw. ; Leiderschap-afl.58 ; Leidersprincipe-afl.3 ; Afghanistan-Taliban-ISLAM-zie afl.27/28 en bladw. ; Het Evangelie-(misbruikt.!)-sluit niemand uit..! Hoe zit dat..?-afl.12a ; Onvrede met de maatschappij, hoe zit dat.? ; Bij WIE treedt NORMverlies op..? ; Jodendom, Christendom en Islam-64 ; Psyche/zelfbewustzijn-zie bladw. ; Seks / Seksualiteit ; Psychische verwarring-zie bladw. ; Stellige uitspraken -afl. 18, 21 en 22 ; Uilenspiegel en de MACHT- Verkiezingen-zie bladw. ; Onze in wezen vredelievende verlichte cultuur, moet standvastig en vastbesloten verdedigd worden tegen kortzichtigheid en tirannie. Zie [ Lezing voor de VRIJMETSEAARS ] ; Het Buitenechtelijke - bandeloosheid - Overspel - Liefde - zie bladwijzers ; Het HUWELIJK is een belediging voor de LIEFDE - zie bladw. ; OVERSPEL ; Oorzaak SEXUEEL misbruik - zie bladw.

 

 

OP DE VLUCHT VOOR JE EIGEN DENKEN

 

Er waart een spook door de wereld, het spook van de wanhoop! Onze westerse cultuur staat op het punt om vast te lopen. Het blijkt dat wij niet meer in staat zijn om de problemen op te lossen. Een groot aantal mensen heeft helemaal geen zin meer om zich met de maatschappij bezig te houden. De politieke interesse daalt met de dag, de algemeen aanvaarde regels en normen worden steeds meer terzijde geschoven, de corruptie tiert welig in alle lagen van de bevolking, terwijl de gewelddadigheid en het terrorisme zo'n beetje bij het dagelijkse leven zijn gaan behoren en zelfs de angst voor oorlog overschaduwen. Wat is er toch met onze wereld aan de hand, juist in een tijd waarin wij wetenschappelijk en technisch zoveel successen boeken. ? Waarom is het leven voor een groot deel van vooral de welvarende mensheid zo wanhopig onbevredigend?

 

Wie zijn de schuldigen?

Natuurlijk, je kunt proberen bepaalde mensen, regeringsleiders bijvoorbeeld, de schuld te geven. Dat zijn inderdaad niet zulke besten! Toch zou dat kinderachtig zijn omdat wijzelf op de een of andere manier die lui in het zadel helpen en in ere houden.

Laten we eerlijk zijn: het is wel degelijk een feit dat onze eigen mentaliteit in essentie niet zo bar veel verschilt van die van de regenten. Wat namelijk bij 'hoog en laag' hetzelfde is, is de wijze van denken. Ik heb dat “robot denken” genoemd, het gedachteloos volgen van denkpatronen, die wij allemaal via de standaard procedures van opvoeding en onderwijs ingeprent hebben gekregen. Dit “robot denken” is gebaseerd op de “analyse”. Daarmee bedoel ik dat wij met dat denken alles uit elkaar halen. Wij willen weten waaruit de werkelijkheid bestaat. Uiteraard levert dat een heleboel wetenschappelijke kennis op. Kennis die op alle mogelijke gebieden toegepast kan worden, helaas lang niet altijd in het voordeel van de mensheid. Denk maar eens aan de gigantische wetenschappelijke onderzoeksprogramma's ten behoeve van het militarisme.

Opvoeding-1 ; Opvoedingsmethoden/Opvoeding ;


Maar er is nog iets anders. Naarmate je namelijk je werkelijkheid opsplitst in steeds kleinere elementen verlies je het zicht op de oorspronkelijke samenhang van de dingen. Je wereldbeeld raakt versnipperd en je komt te zitten met een onoverzichtelijke berg van nietszeggende stukken en brokken, waarin je geen slagorde meer kunt krijgen. Je ziet geen verband meer. Het ellendige gevolg is dat de boel steeds meer vastloopt en vaak zelfs tot rampen leidt, zoals onlangs met die Russische kernreactor. Bovendien worden de mensen minder sociaal. “Ieder voor zich”, wordt het karakter van de samenleving en dat is een vruchtbare bodem voor agressie, terrorisme en vijandschap. Wij voelen ons niet meer echt verbonden met de hongerenden, de vernederden en vertrapten.

Omdat we geen samenhang-( zie links samenhang 3x ) meer zien verkeren wij in de waan dat we er toch niets aan kunnen veranderen. Het is allemaal even wanhopig...

Er zijn tegenwoordig nogal wat mensen die echt lijden onder die wanhoop. Terecht merken zij op dat zij beheerst worden door een denken dat eenzijdig en uitzichtloos is. Maar wat zij vervolgens gaan doen is ronduit treurig: zij slaan voor hun denken op de vlucht! Zo vluchten een heleboel jonge mensen in de drugs. Die middelen vernevelen het denken, zodat je er tijdelijk van verlost bent. Maar we kennen allemaal de gevolgen, tenslotte word je doodziek en vernietig je jezelf. Te genezen is zo'n verslaving bijna niet en dat is bepaald geen wonder: om die jonge mensen te genezen moet de mensheid eerst zichzelf genezen van het analytische robot denken en dat is helaas nog een lange weg. Er is nog een andere vluchtweg: je kunt proberen je denken stop te zetten. Dat doe je door je, aan de voet van het kruis' neer te werpen en je over te geven aan de genade van 'de Here Jezus'. Hij neemt dan het lijden van je over en hij verlost je grootmoedig van dat ellendige denken. Daarvoor in de plaats krijg je dan, De echte Waarheid', zoals die tweeduizend jaar geleden door een aantal warhoofden namens 'de Here God' verkondigd is. Behalve dat je dan weer 'blij' kunt worden heb je ook nog het voorrecht je te kunnen scharen in de gelederen van diegenen die gemeend hebben het westerse analytische denken te moeten inruilen voor een wazig mystiek denken, dat vooral steunt op onbegrepen oosterse denkbeelden.

Het is een feit dat men in het Oude het Oosten opvallend scherpe inzichten in de werkelijkheid had. De oosterlingen dankten deze inzichten aan een andere wijze van denken. Zij haalden de werkelijkheid niet uit elkaar, zoals wij, maar lieten haar als één geheel intact en probeerden zo genuanceerd mogelijk dat geheel te begrijpen. Zij konden echter niet aan de weet komen waaruit de werkelijkheid in feite bestaat, want daarvoor moet je analytisch denken. En dus beschreven zij haar met behulp van verhalen over allerlei goddelijke gebeurtenissen. Als je die verhalen begrijpt blijken zij ongelooflijk diepzinnig te zijn, maar voor de meeste analytisch geschoolde westerlingen is het dichterlijke onzin waarmee niets te beginnen valt: Boeddha brengt immers geen brood op de plank!

 

Wie zich er toch toe aangetrokken voelen komen doorgaans ook niet verder dan het lispelen van een aantal duistere uitspraken over Tao, zelfinkeer en reïncarnatie. Verder blijft alles bij het oude: ook nu weer onderwerpen zij zich gewillig aan een autoriteit, die zij op alle mogelijke manieren eer bewijzen; ook nu weer staat de 'waarheid' niet ter discussie en ook nu weer worden de Bhagwans voor 'heiligen' aangezien, voor verlichte geesten'. Juist dat is typerend voor analytisch, denkende mensen. Als je namelijk de werkelijkheid uit elkaar haalt, doe je dat ook met de mensheid. Je bemerkt dan dat de ene mens de andere niet is en op grond daarvan wordt de een van meer waarde dan de ander. Dan is het nog maar een kleine stap naar de geestelijke of maatschappelijke 'hoogwaardigheidsbekleder'. De basis voor de ongelijkheid van de mensen is dan gelegd en dat heeft zich dan ook prompt gemanifesteerd in de westerse cultuur. Daarom kan je rustig stellen dat iemand als Bhagwan helemaal geen 'oosters denker' is, maar een westers en dat zijn volgelingen, ondanks hun vermoeden van andere denkmogelijkheden, geen haar beter zijn.

Steeds meer in de analytische traditie opgegroeide mensen vluchten voor hun denken - in de drugs, in de een of andere 'Here God' of in het Oosten. Toch is hun onvrede met het  analytische denken terecht, omdat eenzijdige analyse inderdaad op vernietiging van de werkelijkheid uitloopt. En het is ook waar dat van al die vluchtenden diegenen, die zich op het Oosten richten, het best aanvoelen waar de oplossing van het probleem ligt. Maar je komt er niet uit als je klakkeloos oosterse wijsheden overneemt en ook niet als je probeert als een oosterling te gaan denken. Je denken blijft toch analytisch. Dat kan je niet afschaffen, maar je kunt je er wel van 'bevrijden' door net zolang zelf na te denken tot deze denkmethode niet langer jou beheerst, maar jij die methode. Dan wordt het vanzelf mogelijk om de harmonische samenhang van alle dingen, die de oosterling destijds nog kon zien, op eigen kracht terug te vinden. Zonder dat je er ook maar iemand bij nodig hebt. Dan is de verwarring voorbij, omdat je dan zowel het geheel als de onderdelen hebt leren kennen. Je bent dan toegekomen aan een denken dat met recht 'modern vrijdenken' genoemd kan worden.

 

OP DE VLUCHT VOOR JE EIGEN DENKEN - uitleg

 

Wat bedoel ik met “robot denken”? In de tekst van de uitzending heb ik gezegd dat het gaat over het gedachteloos volgen van denkpatronen die wij ingeprent hebben gekregen. In die uitspraak zitten een paar dingen die de moeite lonen om eens over na te denken. Als ik zeg dat je iets ingeprent is geworden kan ik dat alleen maar beweren als ik van mening ben dat er bij een mens iets in te prenten valt. Maar als ik die mening toegedaan ben houdt dat onmiddellijk ook in dat ik aan een zich ontwikkelend mensenkind een begintoestand toeschrijf die ontvankelijk is voor inwerkingen van buitenaf. Zo'n begintoestand kan dan alleen maar een 'open' toestand zijn en dat wil zeggen dat er in principe niets vastligt. Zou de zaak wel vastliggen, zoals dat in de planten- en dierenwereld het geval is, dan viel er niets in te prenten, dat wil zeggen, het zou onmogelijk zijn er een levensprogramma in te brengen  over marginale aanpassingen heb ik het nu niet. Trouwens, een aanpassing vooronderstelt al de aanwezigheid van een programma. Over 'biologische' programma's heb ik het ook niet, want het gaat nu over de situatie bij mensen, die inderdaad wel een biologisch programma bezitten, maar die daardoor niet gekenmerkt worden. Mensen worden gekenmerkt door zelfbewustzijn, als je wilt door “geest”. En nu is het van deze geest dat ik zeg dat die aanvankelijk bij elk mens 'open' is, dat er geen bij voorbaat gegeven programma aanwezig is. Dat baseer ik dus enerzijds op het ervaringsfeit dat het mogelijk is een programma van buitenaf in te brengen, maar anderzijds op de ervaring dat mensen in staat blijken een eenmaal ingeprent programma te doorbreken en, min of meer daarmee samenhangend, zowel individueel als qua geheel van de mensheid een ontwikkeling te kunnen doormaken.

Ontwikkeling houdt in dat een oude situatie opgeheven wordt en er een nieuwe voor in de plaats komt en dat daarbij de oude situatie als 'inhoud' van de nieuwe voorkomt, maar op zichzelf verdwenen is. Dit is een wat omslachtige beschrijving, maar ik denk dat dit nodig is om een zogenaamde cumulatieve opvatting van het begrip ontwikkeling te vermijden. Gewoonlijk denkt men in onze cultuur in kwantitatieve begrippen en als gevolg daarvan vat men het begrip ontwikkeling op als een zich vermeerderen, in die zin dat er zich iets voegt bij het oude, zodat je een opeenstapeling van oud en nieuw krijgt. Maar dat bedoel ik niet! Het gaat er om dat er steeds iets geheel nieuws is en dat daarbij de verhouding tot het oude een zodanige is dat dit niet meer naast het nieuwe bestaat, maar er inhoud van geworden is. Ook hierbij kan je weer aan de kunst denken: als Beethoven een nieuwe symfonie schrijft neemt hij geen oude om daar iets nieuws aan toe te voegen, maar hij maakt een geheel nieuwe. Bij het beluisteren van die nieuwe symfonie ontdek je verhoudingen, ideeën, sferen van vroeger - het blijft Beethoven - maar alles verschijnt in een nieuw licht. Dat nu bedoel ik met 'ontwikkeling' en dat is een proces dat je zowel in individuele mensen als in de mensheid kunt waarnemen. Zo'n proces zou er niet kunnen zijn als er in het menselijke leven niet telkens momenten zouden optreden waarin het zelfbewustzijn, de geest, volkomen vrij is en als het ware alle kanten uit kan. En juist omdat deze ongebondenheid, deze vrijheid er is kan er, hoe paradoxaal dit ook lijkt, geprogrammeerd, ingeprent worden.

Om redenen die ik nu niet uit kan leggen, (zie hiervoor: Beweging en Verschijnsel deel 1, 2, en 3), treedt de door mij bedoelde vrije situatie van de geest op bij een kind dat groeit in de moederschoot. En er zijn tekenen die er op wijzen dat dit ook na de geboorte nog enige tijd het geval is, vermoedelijk nog wel twee a drie jaar. In die 'onschuldige' periode is een kindje helaas - het meest ontvankelijk voor inprentingen, voor 'conditioneringen', juist omdat de geest nog onbevangen is. In alle zogenaamde opvoedingsmethoden maken de volwassenen hiervan gebruik, doorgaans, naar zo langzamerhand uit allerlei onderzoekingen duidelijk begint te worden, niet bepaald ten voordele van het kind. Psychoanalytici en pedagogen beginnen sinds kort zelfs te spreken van de "Zwarte Pedagogie", en zij noemen daarbij als voorbeeld de afschuwelijke patriarchale wijze waarop in het vooroorlogse Duitsland met de kleine kinderen omgegaan werd, uiteraard om er fatsoenlijke en dus gehoorzame 'vaderlanders' van te maken. Het is heel waarschijnlijk voor mij staat het trouwens vast dat hier de oorzaak gezocht moet worden van de onvoorstelbare haat en wreedheid die de Duitsers in twee wereldoorlogen aan de dag gelegd hebben, vooral ten aanzien van mensen die zij als minderwaardig beschouwden. Precies zoals hun patriarchale vaders hen als klein kind om te beginnen minderwaardig vonden totdat zij, door de zogenaamd 'strenge en rechtvaardige' opvoeding, aan hun normen zijn gaan voldoen.

De meest gevaarlijke conditioneringen vinden ongemerkt plaats, gewoon via het gedrag van de ouderen. Je kunt je indenken dat dit gedrag aanvankelijk als erg onsamenhangend bij het kind overkomt en dat dit nog verergerd wordt door het feit dat dit gedrag in belangrijke mate bepaald wordt door een groot aantal gewoonten, tradities en opvattingen die op zichzelf ook niet door een samenhangend karakter gekenmerkt worden. Zijn ouderen bijvoorbeeld van mening dat een kind zo vroeg mogelijk moet leren dat het niet altijd zijn zin kan krijgen, dan zullen zij niet reageren als het kindje ‘s nachts huilt omdat het honger heeft. Voor het kind echter is honger hebben, en dat door huilen kenbaar maken, iets heel natuurlijks. Het niet reageren van de ouderen wordt dan ondergaan als in de steek laten en nu wordt gaandeweg het honger hebben en het huilen geassocieerd met een soort van straf. Het onbehagen door de honger wordt steevast gevolgd door het nog grotere onbehagen van de verlatenheid. Op die manier ontstaat er een grote hoeveelheid “associatieve cycli” in de geest van het kind en van de meeste van die cycli is te zeggen dat zij wezenlijk nergens op slaan. Eigenlijk leiden die cycli maar tot één ding: gehoorzaamheid, en dat wil zeggen aanpassing aan de wensen van de ouderen.

Hoe kan men het bedenken dat zo'n klein kindje 'zijn zin wil hebben' als het van de honger huilt! Het is aan  ‘zijn zin willen hebben' nog helemaal niet toe. Zoiets kan pas een rol gaan spelen als het zelfbewustzijn zich enigszins ontwikkeld heeft, zodat het kind bepaalde dingen kan gaan willen. Maar in de eerste fase is daarvan helemaal geen sprake, in het kindje manifesteert zich gewoon het biologische programma en dat gaat volledig buiten het willen om, terwijl het, gezien vanuit de ouderen, een programma is waarop normen van goed en kwaad, redelijk en onredelijk, niet van toepassing zijn. Pas je die normen echter wel toe dan breng je associaties teweeg die vooral in het latere leven van het kind een funeste rol kunnen gaan spelen.

Opvoeding-1 ; Opvoedingsmethoden/Opvoeding ;

 

Zo valt mij dikwijls op dat mensen zulke rare gevoelens en ideeën hebben over de liefde. Je schijnt de liefde van een ander 'waard' te moeten zijn, je schijnt haar te moeten 'beantwoorden' en ook te moeten 'verdienen' omdat hij haar anders wel eens zou kunnen 'verliezen'. En ook kan je in de liefde 'teleurgesteld' worden, terwijl ze op de een of andere manier dicht bij de 'haat' zou liggen. Dan is er ook nog de bijkans algemeen voorkomende associatie met 'bezit'  in die zin dat een geliefde tot je bezit zou behoren! Welbeschouwd zijn al deze vreemde gevoelens ten aanzien van de liefde terug te voeren tot associatieve cycli die in de vroege kindertijd ongemerkt ontstaan zijn door het onvolwassen en grillige gedrag van ouderen, die gehoorzaamheid - men noemt dat 'lief zijn' - belonen met liefde.

Die ouderen benaderen het kindje met allerlei gedragingen die de meest vreemdsoortige associatieve cycli teweeg brengen, zonder dat het kindje zich daartegen kan verzetten of er rekening mee kan houden. En die cycli zetten zich vast. Zij groeien, heel concreet, in de hersenen uit tot de banen waarlangs zich de meeste gedachtegangen gaan voortbewegen en dat onvermijdelijk blijven doen zonder dat het kind er later weet van zal hebben. Als na enkele jaren de fase aan gaat breken dat het kind allerlei dingen zal gaan leren zullen die leerprocessen ongemerkt de banen van de vastgelegde associatieve cycli volgen. Dat betekent dat die processen, als alles in het begin 'goed' gegaan is, zullen verlopen zoals de ouderen zich dat voorgesteld hebben als iets dat volkomen vanzelfsprekend is zoals het behoort te zijn.

Tijdens het 'leren' worden het kind, op basis van de ingeprente associatieve cycli, de 'bouwrijp gemaakte grond', bepaalde denkpatronen bijgebracht die in feite uitwerkingen en uitbreidingen zijn van het grondpatroon. Met alleen dit verschil dat het nu een, voorlopig nog eenvoudige, zelfbewuste zaak is. Daardoor zijn de ouderen, in toenemende mate, gedwongen het kind te overtuigen van de juistheid van de zaken die het leren moet. Maar, helaas, de norm voor die juistheid is niet om zo te zeggen de 'objectieve waarheid', maar het overeen stemmen met de aanvankelijk ingeprente cycli. Als de leerstof daarmee niet in strijd is wordt hij geaccepteerd, in de zin van 'voor waar gehouden'. Het doet er in dit verband niet toe of de leerstof betrouwbare kennis of onzin bevat. Waarom het gaat is dat het gebruikelijke leerproces niet berust op vrije oordeelsvorming, maar op inprentingen. In feite kan je de leerling dus alles wijsmaken, zelfs waarheden...Omdat het er allemaal op neer komt dat gedachtegangen ‘sporen' met de ingeprente patronen en dus als het ware als een trein automatisch de rails volgen, spreek ik van 'gedachteloos' denken. Je behoeft er letterlijk niet bij na te denken: hoe beter je getraind, geconditioneerd, bent, hoe soepeler de trein van je gedachten de rails volgt. Op zichzelf zou hiertegen geen bezwaar zijn als en voor zover deze gang van zaken zich beperkte tot het terrein van de 'vakkundigheid’. Stel je voor dat een timmerman bij het schaven van een deurpost over iedere handeling uitvoerig moest nadenken, of dat een wiskundige bij het maken van een al lang bekende berekening elke keer opnieuw de benodigde formules moest uitzoeken! Er zou dan zo ongeveer niets tot stand gebracht kunnen worden. Maar het gaat mij nu niet om vakkundigheid, het gaat mij om het nadenken over en het leren begrijpen van de werkelijkheid, zoals zij zich in haar algemeenheid voordoet en zoals wij haar dagelijks als maatschappelijke, politieke, sociale en huiselijke realiteit tegen komen. Juist dan is het gedachteloze denken funest, omdat het helemaal niet over de werkelijkheid gaat maar over ingeprente voorstellingen daarvan.

Het gedachteloze denken leidt tot veel meer dan alleen maar psychische vormen van verwarring en een aantal foute voorstellingen van de werkelijkheid. Teveel wordt nog over het hoofd gezien dat onze hele maatschappelijke opbouw een rechtstreeks gevolg is van dat denken. Erg veel mensen ervaren die opbouw als een vanzelfsprekend gegeven, iets dat er nu eenmaal is en dat, om zo te zeggen, buiten hun bemoeienissen tot stand is gekomen. Ongeveer zoals de bergen en de zeeën ontstaan zijn, als een soort natuurverschijnsel. Maar dat is natuurlijk een foutieve beleving van de realiteit. Alles wat er op deze aarde aan goede en slechte dingen aanwezig is, is een resultaat van ons eigen denken en dus ook een afspiegeling van de geaardheid van dat denken. Daarom kan je zeggen dat bepaalde rampen heel goed beschouwd kunnen worden als betekenisvolle vingerwijzingen van de werkelijkheid zelf. Dat is wel een wat romantische formulering, maar de realiteit is er niet minder hard om.

Op het eerste gezicht zou je zeggen: wat heeft een ongeluk in een kerncentrale nu te maken met het feit dat je wereldbeeld versnipperd is geworden, ongelukken kunnen toch altijd en overal voorkomen. Waar gewerkt wordt worden af en toe fouten gemaakt...Was het maar waar! Ik bedoel, was het maar waar dat -technologische bedreigingen zoals nucleaire rampen uitsluitend aan fouten te wijten zouden zijn. Was dat het geval, Je zou die fouten kunnen herstellen en voor de toekomst onmogelijk maken, precies zoals men almaar voorgeeft te doen. We hebben kunnen zien dat alle belanghebbenden er dadelijk toe overgingen de ongeruste bevolking uit te leggen dat dergelijke fouten in hun centrales uitgesloten zouden zijn. Bovendien hebben zij allerlei conferenties belegd, niet om nog eens serieus over het voor en tegen van kernenergie te spreken, maar om een gezamenlijk systeem te ontwerpen om fouten te vermijden en de eventuele gevolgen van fouten te beperken. Allemaal om de niet deskundige bevolking de indruk te geven dat men alles deed om haar veiligheid te waarborgen. Nu denk ik dat men die inderdaad primair stelt, maar ik ben ook van mening dat de motieven voor die zorgzaamheid niet zo nobel zijn als zij lijken. Je kunt daarvoor twee argumenten aanvoeren. Ten eerste moet je je wel realiseren dat een technologie als de nucleaire op zichzelf al onuitvoerbaar zou zijn als er niet een hele massa controle-, regel- en veiligheidssystemen ingebouwd waren. Het nucleaire proces zelf balanceert voortdurend op het uiterste randje van mislukken en vereist dus nauwgezette controle. De als veiligheidsmaatregelen voorgestelde procedures behoren voor het merendeel gewoon tot de nucleaire technologie. Zonder die procedures werkt zo'n centrale eenvoudig niet! Als tweede argument geldt het volgende: het is de atoomtechnologen er alles aan gelegen geen onrust onder de bevolking teweeg te brengen. De mensen moeten zoveel mogelijk welwillend blijven en op zijn minst onverschillig. Om dat doel te bereiken zijn er wetenschappelijke commissies ingesteld en op besloten congressen wordt uitvoerig besproken hoe je de publieke opinie het beste voor je kunt winnen. Men vindt het atoomgedoe blijkbaar zelf ook niet zo erg verantwoord!

Het gaat natuurlijk niet om de vraag of er al dan niet fouten gemaakt worden, het op de voorgrond schuiven van die vraag is pure misleiding. Waarom het gaat is de vraag of de technologie in het algemeen en de nucleaire technologie in het bijzonder wellicht zelf op de verkeerde weg is, dat wil zeggen: op een doodlopende weg. Je kunt namelijk opmerken dat letterlijk alle moderne technologische processen in rampen uitlopen. Dat is in de meeste gevallen nog net niet gebeurd, maar bij elke zogenaamde vooruitgang wordt het risico groter. De vooruitgang in de technologie gaat duidelijk samen met een steeds grotere onmogelijkheid, zodat je logisch kunt vaststellen dat het einde rampzalig moet zijn. Voorlopig gelukt het nog die rampen voor zich uit te schuiven door nog nauwkeuriger regeltechnieken, maar er komt onvermijdelijk een moment dat er uit komt wat er vanaf het begin in gezeten heeft: vernietiging van het leven. Als je daar dan ook nog bij bedenkt dat al die technieken gebaseerd zijn op grondstoffen die eens op zullen raken, dan moet volgens mij de conclusie gemakkelijk zijn. De moderne technologie is op de verkeerde weg, zij leidt op den langen duur niet tot het welzijn van de mensen, maar juist tot hun ondergang. En je houdt dat niet tegen door zoveel mogelijk fouten te vermijden; als je eenmaal in de afgrond stort doet het er niet meer toe of je nog fouten maakt of niet.

Het zou al te gemakkelijk zijn om te beweren dat die ellendige vooruitzichten een gevolg zijn van het meedogenloos najagen van eigen belangen door een aantal onverantwoordelijke élites. Inderdaad is dat wel de praktijk van het moderne leven, maar de praktijk is ook dat het opruimen van dergelijke élites geen enkele verandering teweegbrengt, net zoals het eventueel tegenhouden van de plaatsing van kruisraketten totaal niets uithaalt. In de Sowjet-Unie heeft de revolutie het najagen van particuliere belangen goeddeels onmogelijk gemaakt, maar het gedrag van die staat en van die mensen is minstens net zo bedreigend als dat van staten en mensen die nog wel die élites in ere houden. Het gaat dan ook niet om die élites op zich, hoe onmenselijk ook, maar om onze wijze van denken, die het als iets vanzelfsprekends doet voorkomen dat wij met zijn allen doen zoals wij doen. Het denken van de mensen over hun werkelijkheid en over zichzelf leidt onvermijdelijk tot de een of andere vorm van zelfvernietiging, althans vastgelopen zijn in een wirwar van levensgevaarlijke maatschappelijke verhoudingen en technische processen.

De ramp met de Russische kernreactor is voorlopig nog wel af te doen als een 'incident en het bij herhaling ontsnappen van giftige dampen in het Botlekgebied ook. Maar het zou goed zijn om in te zien dat we in wezen te doen hebben met vooralsnog incidentele manifestaties van de principiële onhoudbaarheid van onze technologie. In belangrijke mate is eigenlijk die technologie zelf niet eens schuldig te noemen, tenminste niet als je haar louter en alleen beschouwt als de praktische uitwerking van de wetenschap. Na het doen van wetenschappelijke ontdekkingen zullen de mensen altijd toepassingen uitproberen, dat hoort er gewoon bij. Voor onze wijze van denken is echter kenmerkend dat wij niet in staat zijn om te zeggen "dat weten we dan...", en het daarbij te laten als er geen positieve vooruitzichten voor de verre toekomst zijn. Allerlei economische en politieke motieven gaan hun rol spelen. Daarbij gaat het nooit om het uiteindelijke en houdbare welzijn van de mensheid maar om macht, en macht is onlosmakelijk verbonden met het levende individu: ik ben het die macht uit wil oefenen, hier en nu; met de macht van anderen en diegenen die na mij komen heb ik niets te maken, macht stelt niets voor als ik hem nu niet uit kan oefenen. Daarom noopt het zoeken van macht altijd tot 'korte termijn activiteiten', hij moet tijdens mijn leven uitgeoefend worden.

Het is het zoeken naar macht, vertaald naar politiek en economie, dat onze technologie dwingt om almaar te volharden de verkeerde weg te gaan. Welbeschouwd is dat heel tragisch. Is het niet juist ons technische kunnen dat als enige in staat is het leven van de mensheid veilig te stellen? Het kan dijken aanleggen, huizen bouwen, communicatie tot stand brengen, voor voldoende goed voedsel zorgen en wat al niet. De mensen moeten het van het bouwen van een eigen wereld hebben omdat zij al bij hun verschijnen op de planeet de natuur achter zich hebben gelaten. Sterker nog: zij zijn de natuur ten einde, zij zijn het slotaccoord van wording en evolutie en als zodanig zijn zij 'de natuur anders'. Zij scheppen zich een menselijke natuur op basis van de 'oude natuur' en zullen er op den duur achter komen hoe zij dat alles moeten verzorgen. Daarvoor zijn wetenschappen en technologie onontbeerlijk, maar beide kunnen alleen binnen het kader van 'de natuur anders' tot hun recht komen. Zolang zij hun doelstellingen en terreinen van activiteit nog door de economie, de politiek en de staat, dus door de macht, laten bepalen zullen zij negatieve resultaten opleveren.

 

Zie bladwijzers: Wie zijn de schuldigen..?  ;  ECONOMIE ;

 

In de filosofie gaat het mij steeds om de praktijk, dat wil zeggen dat ik van alles het uiteindelijke resultaat beoordeel. Ik denk dat een dergelijke manier van filosoferen vaak als zwartgallig overkomt omdat wij nu eenmaal in een tijd leven waarin alle potentieel goede dingen verziekt worden door de alles overheersende machtshonger van de huidige mensen. Daardoor geef je de indruk nooit eens iets goed te vinden, alles af te moeten kraken en zo ongeveer nergens achter te willen gaan staan. Maar ik denk dat dit alleen maar een indruk is en dat die verdwijnt naarmate duidelijk wordt waarom het nu eigenlijk gaat. Het over de gehele linie afwijzen van de praktijk van ons moderne leven zou nergens op slaan als mij niet een heel duidelijk beeld van een andere praktijk voor ogen stond. En nu is volgens mij het aardige van die 'andere praktijk' dat voor het realiseren daarvan alle mogelijkheden concreet of in aanleg aanwezig zijn. Dat onderscheidt de zaak van al die utopische bedenksels die in het verleden, en ook nog wel vandaag, op tafel gelegd zijn.

Bij die utopische bedenksels worden namelijk steeds bepaalde eisen aan de mensen gesteld die niet reëel zijn en die eigenlijk, bij nadere beschouwing, van bovenaf gedacht blijken te zijn. Zo wordt het bijna altijd als iets noodzakelijks gezien dat de mensen zich 'redelijk' opstellen. Dat betekent dat zij zich naar iets zouden moeten voegen dat maatgevend is, een soort van hogere menselijkheid. Welnu, daar kan je volgens mij lang op wachten, want een dergelijke eis ligt precies tégen de ontwikkelingsgang van de mensen in, niet omdat zij bezig zouden zijn om in onredelijkheid uit te lopen, maar omdat de mensen zich almaar meer aan opgelegde eisen en verplichtingen zullen gaan onttrekken. De ontwikkelingsfase die logischerwijs in de komende tijd zal gaan doorbreken is die van de bevrijding niet alleen van concrete gewelddadige machten, maar vooral ook van 'hogere' intellectuele. Dat houdt ook in dat de mensen zich steeds verder van alle utopische bedenksels zullen verwijderen, en dat natuurlijk tot ergernis van de idealisten, die vandaag de dag al steen en been klagen over de 'onverschilligheid', de 'apathie' en het 'materialisme' van de mensen. Vanuit hun hogere gezichtspunt lijken die idealisten gelijk te hebben, maar als je je goed realiseert dat het hen om iets hogers gaat, dat op grond van dat hogere onvermijdelijk een dwingend karakter moet hebben, kan je tenslotte alleen maar erkennen dat de mensen het goed aanvoelen als zij zich ook aan de macht van het idealisme onttrekken. Niet de mensen zijn te veroordelen omdat zij onverschillig, apathisch en materialistisch zouden zijn, maar de intellectuele idealisten omdat zij er geen notie van blijken te hebben wat er zich in de mensen qua ontwikkeling afspeelt. Zij hebben nog steeds niet in de gaten dat je de zaak vanuit de realiteit van het menszijn moet bekijken en niet vanuit het een of andere bedenksel dat op allerlei verlangens en wensen berust. Als je die realiteit onbevooroordeeld bekijkt blijken de mogelijkheden voor een andere praktijk allemaal aanwezig te zijn.

Een voorbeeld van een onrealistische kijk, ingegeven door het als de maat stellen van 'hogere beginselen', is het volgende: de mensen in onze huidige westerse, zogenaamde 'welvaartsmaatschappij' zijn ten aanzien van sociale idealen nauwelijks meer in beweging te krijgen. Zij lopen niet meer warm voor het socialisme en de klassenstrijd, zij interesseren zich niet meer zo erg voor de politiek en houden er nauwelijks nog levensovertuigingen op na. Je bent geneigd om te zeggen' ze zijn onverschillig voor hun eigen welzijn, ze hebben geen behoefte aan sociale verbeteringen, behalve als het hun eigen portemonnee betreft. Hun belangstelling gaat alleen nog uit naar verstrooiing en naar het bezit van materiële goederen...Om kort te gaan: Het bekende verhaal dat je gemakkelijk met nog een heleboel voorbeelden kunt aanvullen. Maar, aan dit verhaal valt op dat genoemde verwijten steevast in de richting van de 'gewone' mensen gedaan worden en wel enerzijds door de 'idealisten', die oprecht het welzijn van de mensheid willen bevorderen en daartoe allerlei modellen hebben ontworpen; anderzijds door leden van maatschappelijke élites die, vanuit geen enkel menslievend ideaal, bezig zijn hun eigen welstand te vergroten. Een minister-president, bepaald niet afkerig van slimme trucs om zichzelf te bevoordelen, vindt het heel normaal om voor een grote schare van 'humanisten' uiting te geven aan zijn bezorgdheid voor een maatschappij die in de nabije toekomst wel eens materialistisch zou kunnen worden! De humane wereldverbeteraars en de machthebbers mogen dan wel in hun drijfveren en doelstellingen elkaars tegenstanders zijn, maar als het gaat om de beoordeling van de ‘gewone mensen' lopen hun opvattingen parallel. Je kunt dat vreemd vinden, maar als je inziet dat beiden vanuit iets hogers, een maatgevend ideaal en een maatgevende machtspositie, naar iets lagers toe redeneren, wordt de hele zaak duidelijk. Men wil dat lagere modelleren naar de normen van dat hogere en constateert dan teleurgesteld of boos dat dit lagere daaraan niet wenst te voldoen, helaas!

Het bovenstaande schetst de huidige praktijk van het denken over de mensen. Maar je komt tot geheel andere gedachtegangen, en tenslotte ook inzichten, als je de zaak nu eens niet vanuit vooropgezette normen en waarden bekijkt, maar vanuit het dagelijkse leven van de mensen - zoals je het eigenlijk ook zou behoren te doen...Wat blijkt dan, in laatste instantie, de essentiële levensvoorwaarde te zijn? Veiligheid! Alles wat een mens in zich heeft kan er uit komen als hij zich, wat betreft een aantal fundamentele zaken, veilig gesteld heeft. Er moet voedsel zijn en onderdak, persoonlijke vrijheid en bescherming tegen inbreuken daarop, communicatie en informatie, toegang tot medische voorzieningen. De aan alles ten grondslag liggende voorwaarde tot ontplooiing is eigenlijk een heel pragmatische: er voor zorgen dat je de avond haalt, er voor zorgen dat je overleeft. Vanuit die optiek is het heel gewoon en redelijk dat je veiligheid in stand probeert te houden en te bevorderen en dat je er niet veel voor voelt om dat in de waagschaal te stellen voor een ongewisse onderneming, die je bovendien ook nog opgedrongen wordt door anderen.

Natuurlijk is de gedachte te verdedigen dat de veiligheid in onze maatschappij maar een schijn-veiligheid is, die niet echt is zoals hij zou behoren te zijn en natuurlijk kan je zeggen dat de mensen doorgaans van hun ontplooiing niet veel terechtbrengen, maar intussen blijft toch overeind staan dat we in ieder geval al zover gekomen zijn dat we ons er mee bezig houden. We hebben, zij het dat wij er vooralsnog op een kortzichtige manier mee omgaan, het fundamentele belang van de veiligheid ontdekt. Zodra die veiligheid ook maar enigszins gerealiseerd is gaan de mensen zich concentreren op hun dagelijkse leven. De behoefte aan revolutionaire daden zakt weg, de ideale bedenksels verliezen hun waarde en aan de eis om zichzelf naar een bepaald model, door anderen bedacht en afgedwongen, te veranderen wordt niet meer voldaan. Gezien vanuit de hogere idealen is dat een achteruitgang, maar gezien vanuit het leven van de mensen - en dat is toch het enige dat er werkelijk is voor een mens! - is het een stap vooruit.

Als je de mensen beoordeelt vanuit hogere waarden, welke dat ook mogen zijn, beoordeel je hen verkeerd. Het gevolg is dat je niet ontkomt aan een denkmodel waarin het begrip 'moeten', het Kantiaanse begrip 'Du sollst', centraal staat. En daarvan is dan weer het gevolg dat je je arrogant gaat gedragen naar de mensen toe en ze voortdurend overlaadt met verwijten omdat zij het zogenaamde 'goede' niet zouden willen nastreven.

Je loopt vast in het onophoudelijk bedenken van reglementen en voorschriften en je verwordt psychisch tot een kille, hatende persoonlijkheid. De tegenwoordige mensheid is vol van dergelijke figuren. Sommigen slaan de mensen met ethische beginselen om de oren, anderen met bijbels en bijna allemaal dwepen zij met 'redelijk overleg', 'democratische spelregels' en, zakelijke discussies'. Maar in hun spraakgebruik verraden zij zich als zij bijvoorbeeld zeggen: "je moet de burgers vrij laten waar dat mogelijk is", of: "wij moeten de mensen zoveel mogelijk zekerheid bieden". Kennelijk gaan zij over dit soort dingen, zodat zij vrijheid en zekerheid kunnen verstrekken als waren het pakjes kerstboter.

Als je op een dergelijke manier over je medemensen praat geef je er blijk van jezelf hoger te achten vaak zonder er zelf erg in te hebben. Het is buitengewoon leerzaam er goed op te letten hoe officiële personen dingen onder woorden brengen. Zij kiezen zorgvuldig de zakelijke termen, liefst zo verhullend mogelijk. Maar zij zijn slordig als het om de taalkundige betekenis gaat. De woorden 'je moet...vrijlaten' en 'wij moeten...bieden' bevatten het venijn, want zij houden in dat men zich gedwongen voelt zijn medemensen iets te geven dat zij op dat moment nog niet bezitten, maar dat daarentegen wel in het bezit is van die officiële personen. Je bent dan ook geneigd om "dankjewel" tegen hen te zeggen en te vinden dat je met buitengewoon aardige en vrijgevige mensen te doen hebt! Maar intussen maken zij toch uit wat jou wel of niet toekomt, En dat gebeurt vanuit een van bovenaf denken dat voor bijna iedereen zo vanzelfsprekend is geworden dat het je nauwelijks meer opvalt. Wat dat betreft heb je, psychologisch gezien, met het voortbestaan van een situatie uit je kindertijd te maken. Inderdaad waren het toen je ouders die bepaalden wat je toekwam en zelf had je daarin, zeker om te beginnen, geen enkele keus. Enerzijds omdat je nog lang niet aan een aantal keuzes toe was, maar anderzijds toch ook wel omdat Je ouders vanuit bepaalde opvoedkundige en morele opvattingen, dergelijke keuzes helemaal niet toestonden, terecht of ten onrechte. Toen evenwel was je nog een kind, je was nog onvolwassen. Het was een situatie die voorbestemd was om voorbij te gaan, maar helaas is het bij de meeste mensen niet voorbijgegaan: zij hebben de ouderlijke macht ingeruild voor die van 'overheden', tegenover wie zij zich nu als onmondigen laten gelden. En maar klagen dat zij zich zo machteloos voelen en maar niet willen toegeven dat zij het uiteindelijk allemaal aan zichzelf te danken hebben... Elke machtige élite verdwijnt immers als sneeuw voor de zon als haar macht door niemand meer aanvaard wordt! Daarvoor behoef je helemaal geen revolutie te ontketenen, het gaat op een gegeven moment allemaal vanzelf. Om echter zover te komen moeten de mensen eerst mentaal volwassen worden. Zover is het nog lang niet en daarom heeft het geen enkele zin en is het zelfs onrechtvaardig om de mensen hun onvolwassenheid kwalijk te nemen en dingen van hen te verwachten die zij helemaal niet kunnen realiseren. Het 'van bovenaf denken' zal zeker nog lange tijd standhouden, maar als je bij jezelf dat denken niet opmerkt, zal je je medemensen steeds verkeerd beoordelen en voortdurend onmogelijke eisen aan hen stellen.

 

 

Bovenstaande tekst is geschreven:

 

door Jan Vis,filosoof.

 

Terug naar: de Startpagina

 

Naar bladwijzers: Drugs ; zo vluchten een heleboel jonge mensen in de drugs ; VERSLAVING ; ECONOMIE ; Het Oosten ; vluchten voor je eigen denken ;  kruisraketten ; Onvrede ; Materialisme ; Zwarte Pedagogie ; persoonlijkheid-kille hatende persoonlijkheid ; Nadenken ; Leerproces ; Verhullend taalgebruik ; Opvoeding-1 ; Opvoedingsmethoden/Opvoeding ;  Wie zijn de schuldigen ; Beleving ; Voorbeeldfunctie ; kernenergie ; Levensovertuigingen ; IEDER VOOR ZICH ; Veiligheid ; Oorzaak onvrede ; Minderwaardig ; Welzijn of Macht ; Een vruchtbare bodem voor AGRESSIE / terrorisme en vijandschap ;

 

 

Naar andere artikelen:  Robot denken;  Het gelijk en de dialoog ; Briefwisseling Fictie ; De ontwikkeling van het denken ; Waar gaat het in de mensheid nu wezenlijk om..? Datverfoeilijkeindividualismedvg248 (derde vervolg ; de schijnbare tegenstelling individu-gemeenschap, kapitalist-proletaar en liberaal-socialist) Verzorging / verzorgen.? Vergeet het maar..! (zie bladwijzer) De samenleving, vertaald naar onze wereld..! (zie bladwijzer) Welk karakter moet die overheid hebben  Beschermingsrecht Cultuurfilosofische Opmerkingen-o.a. Verveling, verlies van houvast, Islam’s succes Westerse existentiële veiligheid Veilig gemaakte wereld, een veilige Wereld..? zie bladwijzers ; Het toenemend belang van het Atheïsme ; Geen God wat dan ; Godsdienst en Geloof ; Evolutie of Creatie ; De fundamentele intolerantie van de Godsdienst ; God bestaat niet ; Bedreiging van het vrijdenken en het atheïsme ; De verdedigers van de Godsdienst ; Waarom is de Islam als godsdienst tegen de Westerse Wereld..? zie no. 27. ; Toch nog een Theocratie- zie afl. 18 ;  Ongewenst atheïsme- zie afl. 32 ;  Een grens te ver (Israël) ; Verbieden van de godsdienst..?-zie afl. 21 ; Discrimineert / onderdrukt de Westerse Cultuur..? zie aflevering 60 / 61 ; Kunnen moslims zich invoegen in de Moderne cultuur..? – aflevering no. 37 ; De Islam ; Het staat in de Koran- zie aflevering 36 ; De heilige wet-De Sjari’a ; Burqa, volg bladwijzer ; Is er dan toch een GOD..? Hoe zit dat..?  Briewisseling- Geweld- Godsdienst- Geloof ; Vrijheid van Godsdienst ; Kan alles maar..!-zie bladwijzers ; de kunst; het schone verschijnsel ; Samenleving, Maatschappij en Gezin ; Filosofie van de kunst ; Hoe zit het nou met god ; Vrijheid van meningsuiting-zie bladwijzers ; Proces v/d Eeuw tegen alle ingezetenen van Nederland..! ;  Burqa / Boerka ; Een GESPREK voeren..?  HANDEL drijven bedoelt U..! - zie bladwijzers ; De Westerse cultuur is SUPERIEUR aan alle andere culturen-61 ; Discriminatie..?-afl.61 ; Polariseren-volwassen democratie-afl.25 ; Hoofddoekjes-afl.37/38 ; Denk ik nu zèlf ná…of…-zie bladw. ; Polarisatie/polariseren - zie bladw. ; Het sexuele misbruik(verklaring)-zie bladw. ; Celibaat(1)-zie bladw. ; Leiderschap-afl.58 ; Leidersprincipe-afl.3 ; Afghanistan-Taliban-ISLAM-zie afl.27/28 en bladw. ; Het Evangelie-(misbruikt.!)-sluit niemand uit..! Hoe zit dat..?-afl.12a ; Onvrede met de maatschappij, hoe zit dat.? ; Bij WIE treedt NORMverlies op..? ; Jodendom, Christendom en Islam-64 ; Psyche/zelfbewustzijn-zie bladw. ; Seks / Seksualiteit ; Psychische verwarring-zie bladw. ; Stellige uitspraken -afl. 18, 21 en 22 ; Uilenspiegel en de MACHT- Verkiezingen-zie bladw. ; Onze in wezen vredelievende verlichte cultuur, moet standvastig en vastbesloten verdedigd worden tegen kortzichtigheid en tirannie. Zie [ Lezing voor de VRIJMETSEAARS ] ; Het Buitenechtelijke - bandeloosheid - Overspel - Liefde - zie bladwijzers ; Het HUWELIJK is een belediging voor de LIEFDE - zie bladw. ; OVERSPEL ; Oorzaak SEXUEEL misbruik - zie bladw.

 

 

 

Pagina's zijn door mij uit het boekwerkje TEKST EN UITLEG 1987, uitgegeven door "De Vrije Gedachte" te Rotterdam overgenomen.   

 

 

website analysis
website analysis

website analysis
online hit counter