D R I E    JAAR    T E L E V I S I E


 


TEKSTEN

1987 - 1988 – 1989

 

Geschreven en uitgesproken

door

JAN VIS, creatief filosoof

Aangezien de filosofie er niet is voor enkele bevoorrechten, maar juist voor alle mensen, is het citeren uit de artikelen zonder meer toegestaan. Bronvermelding wordt echter wel op prijs gesteld. (Jan Vis, creatief filosoof)

 

Naar inhoudsopgave nrs. 01 t/m 14

 

Naar bladwijzers: Vrijheid van meningsuiting -zie A, B en C ; Bezuiniging(en) - zie A , B, en C ; Mohammed(2) ; Wereldverbeteraars – zie inhoudsopgave nrs. 13 en 14 - Zie ook: Vrijheid van spreken- Briefnummer 18 ; Waanvoorstellingen-1 ; Waanvoorstellingen-2 ; Waanvoorstellingen-3 ;

 

 

Terug naar: Startpagina

 

In deze bundel zijn uitsluitend de teksten opgenomen die Jan Vis zelf heeft geschreven en voor de camera uitgesproken. In de overige vijf uitzendingen werden anderen aan het woord gelaten, al of niet in samenwerking met de schrijver. Dat betrof de programma's:

 

Leven in de drukkerij (9 maart 1987)

Vrijdenken in de praktijk (27 december 1987)

In de tang van het systeem (3 april 1988)

De verloedering van de sexualiteit (23 juni 1988)

Het I. N.F. accoord en de vrede (29 september 1988)

 

Bij alle programma's waren de regie en de montage in handen van Bob de Graaff.

 

INHOUDSOPGAVE

 

01-Terug naar hoog en laag

02-Terug naar de pijnbank       

03-God is terug van weggeweest     

04-Vrijdenken contra fundamentalisme

05-Vind jij de wereld ook zo krankzinnig?

06-Verwachtingen

07-Ze zijn weer eens gekwetst!

08-Perestrojka

09-Leve de revolutie:

10-Wij dulden geen tegenspraak

11-Wie vervuilt er nou eigenlijk?

12-Een dood kindje

13-Morgen wordt het beter

14-Macht ten goede ;  dd. 15 december 1984 toegevoegd. (toegevoegd door Rob van Es)

 

Naar andere televisie teksten 1990 t/m 1993

 


Uitzending 1 juni 1987

 

TERUG NAAR HOOG EN LAAG

In de gehele westerse wereld kan je waarnemen dat er zich een verhardingsproces aan het doorzetten is. Uitingen van dat proces vind je zowel bij brede lagen van de bevolking als bij de zogenaamde overheden, ja eigenlijk vind je ze overal. Het wordt gewoonlijk voorgesteld als een organisatorische kwestie. Men vindt dat organisaties doorgelicht en herzien moeten worden omdat zij in de praktijk niet meer goed blijken te functioneren. Maar het is wel opvallend dat het resultaat van zo'n herziening steeds maar één kant uit werkt, namelijk van boven naar beneden. Daaruit blijkt dat het in feite om het versterken van de hiërarchie gaat. Zeg maar: het aanhalen van de touwtjes van de macht. Heel geraffineerd gebeurt dat, doormiddel van moderne wetenschappelijke theorieën. Wie zou er op een wetenschappelijke aanpak iets tegen kunnen hebben! Intussen is het gevolg toch wel dat je tenslotte helemaal geen kant meer uit kunt. De organisatie-wetenschap leent zich tot dekmantel voor de wil om terug te gaan naar de harde machtsverhoudingen van het verleden.

 

Kan je dat conservatisme noemen? Beter van niet, omdat die term de lading niet dekt. Men gebruikt immers de meest moderne theorieën..! Niemand zal de organisatoren kunnen verwijten dat zij met modellen uit de middeleeuwen werken en dat zij niet open zouden staan voor nieuwe wetenschappelijke inzichten op het gebied van bestuur en organisatie. Men is in het geheel niet conservatief, men is juist uitermate progressief ..!

Maar echt onthullend is het volgende: conservatisme wil zeggen dat je datgene dat je verworven hebt wilt vasthouden. Maar dat is niet wat de huidige praktijk laat zien. Een voorbeeld zal dit duidelijk maken. Als de Nederlandse regering inderdaad conservatief was zou zij haar uiterste best doen om de bereikte resultaten, wat bijvoorbeeld de sociale voorzieningen betreft, te handhaven en te verdedigen tegen aanvallen van diegenen die vinden dat er te weinig aan de samenleving verdiend wordt. Zij zou de toegenomen mondigheid van de burgers met alle mogelijke middelen beschermen, als een kostbare verworvenheid die niet verloren mag gaan.

Maar wat zien we? Men verzint de ene wet na de andere om de burgers klem te rijden, ze als ondeugende kinderen te behandelen. Net zoals in de ouderwetse autoritaire opvoeding verkracht men het recht, door omkering van de bewijslast. Immers, het kind moest, door lief en gehoorzaam te zijn, bewijzen dat het de almaar dreigende bestraffingen van de ouders niet verdiende.


Die ouders behoefden nooit aan te tonen dat hun tirannie gerechtvaardigd zou zijn. Een beroep op 'zo hoort het eigenlijk' was voldoende. En precies zo denken en handelen de tegenwoordige overheden.

 

Er is dus geen sprake van conservatisme in de ware zin van het woord. Men wil het verworvene helemaal niet behouden, maar men wil verder terug, terug naar datgene dat men ziet als het basis-principe van het menselijk bestaan: een wereld die er is louter en alleen voor de elites , die geroepen zijn aan onmondige mensen leiding te geven.

We hebben niet te doen met conservatisme, maar met fundamentalisme. Terug naar de fundamenten van de westerse cultuur, de fundamenten van ons eigen, al of niet zelfbewuste, denken. Die fundamenten laten zich typeren door het begrippenpaar 'hoger en lager'.

 

Het behoeft geen verwondering te wekken dat het fundamentalisme juist nu op alle mogelijke manieren de kop opsteekt. Het is een reactie op nieuwe ontwikkelingen in de mensheid. Die ontwikkelingen wijzen allemaal één kant uit: bevrijding. Bevrijding , in de grond van de zaak, juist van het fundament van ons westerse denken, de overtuiging namelijk dat de werkelijkheid uiteenvalt in twee werkelijkheden: een hogere en een lagere. Die basis-overtuiging is het die in toenemende mate aan het afkalven is, doorgaans zo, dat de meeste mensen het niet eens in de gaten hebben. Het ontstaan en vergaan van overtuigingen is een proces dat zich als regel onder de oppervlakte van ons zelfbewuste denken afspeelt. Slechts de symptomen van zo'n proces komen naar boven, heel vaak in de vorm van overspannen psychische verwarringen waarmee men geen raad weet. De mensen worden kribbig en agressief. Zij zoeken schuldigen en zij krijgen een onweerstaanbare drang om dingen kapot te willen maken. Kortom, geen leuke verschijnselen. Maar de reactie erop is nog minder leuk, want die heeft de bedoeling de fundamentele waarde van het 'hogere en lagere' met geweld te herstellen. Dat is de overal optredende verharding.

 

Het lijkt zo onschuldig: aan het eind van een televisie avond spelen we het Wilhelmus. De TROS heeft zelfs een poster met alle coupletten van dat vaderlandslievende lied verspreid. Hij vond gretig aftrek. En op sommige, uiteraard christelijke, scholen moeten de kinderen het hele misbaksel uit hun hoofd leren! Leve god, vaderland en oranje, dat wil zeggen: leve de hogere werkelijkheid, de werkelijkheid van gehoorzaamheid en orde waarin iedereen zijn plaats weet en zich dankbaar schikt in zijn lot. De koningin moet weer 'majesteit' heten en dat betekent 'hoge macht'. Straks zijn de ministers weer 'excellenties', uitblinkers dus.

 

Moeten we dat nu echt over ons heen laten komen? Kunnen we echt niets beters dan de meest stompzinnige oplossing kiezen voor de maatschappelijke problemen? Moeten wij echt, nu er een dageraad van bevrijding gloort, teruggrijpen naar de kluisters van de ondergeschiktheid, alleen maar omdat wij voorlopig met de symptomen van die bevrijding geen raad weten?


En waarom weten wij er geen raad mee? Wij hebben op school toch zo goed leren denken!

Wij leven toch in een wetenschappelijke wereld! Wij zijn toch zo bedreven in het plegen van onderzoek en het geven van aanbevelingen! Waarom dan tòch de dwaasheid hoogtij laten vieren en het bevrijdingsproces proberen tegen te houden, alleen maar omdat er om te beginnen nog niet veel van terecht komt. Je schaft toch ook de piano niet af omdat je eerst moet léren er op te spelen! Het is toch warempel niet zo moeilijk te begrijpen dat de mensen, die zo ongeveer vanaf het begin van het menselijk leven op aarde ondergeschikten zijn geweest, niet ineens raad weten met hun vrijheid.

Dat zij allereerst de dingen gaan doen die zij de in hun ogen vrije elites al die tijd al hebben zien doen: pakken wat je pakken kan, verpletteren wat je niet aanstaat en er maar wat op los liegen als je ter verantwoording geroepen wordt. Dat soort zaken zijn uiteraard ook vanuit het vrijdenken niet te excuseren, maar tegen fundamentalistische maatregelen zullen de vrijdenkers zich met alle middelen blijven verzetten.

 

Uitzending 14 september 1987

 

Bladwijzers: Bezuiniging(en) - zie A , B, en C

 

TERUG NAAR DE PIJNBANK

Is het u wel eens opgevallen dat er een dubbele bodem in ons strafrecht zit? Ik heb het niet over de zogenaamde klasse-justitie, want daarbij gaat het er om dat de lagere klassen van de bevolking zwaarder gestraft zouden worden dan de hogere. Nee, ik denk aan het merkwaardige feit dat een kleine groep mensen het recht heeft om anderen te bestraffen als zij iets fout gedaan hebben, terwijl die anderen dat recht niet hebben. Vroeger kon de een of andere landheer een eenvoudige boer zonder meer in de gevangenis werpen, maar die boer kreeg zo'n landheer van zijn levensdagen niet achter slot en grendel. Tegenwoordig is het allemaal wat beter geregeld, maar nog steeds mag een rechter jou wel veroordelen, maar jij de rechter niet. Als hij iets verkeerds heeft gedaan wordt hij door zijn collega's veroordeeld, als hij veroordeeld wordt.

Ik vind dat een vreemde zaak…

 

Neem nu het verbod om een ander mens te doden. Waarom mag je iemand niet doden als je zèlf daartoe besluit, maar ben je zelfs wettelijk verplicht mensen te doden als zo'n besluit door een bepaalde elite is genomen. Als het verbod tot doden een algemeen geldende rechtsregel is, dan kan toch niemand mij verplichten het op zijn gezag wel te doen? Zo iemand, een generaal, een politicus of een rechter zou dan toch strafbaar moeten zijn? Of zou het zo zijn dat voor sommige elites het verbod tot doden niet geldt?

Het gebruik van drugs is slecht, maar met het verbod ervan is het ook zo'n rare zaak: waarom mag je je wel bezatten aan alcohol, die vrij verkrijgbaar is en de schatkist een lieve duit oplevert, en mag je geen drugs gebruiken? Hoe is dat verbod tot stand gekomen? Vast niet terwille van de volksgezondheid want daaraan tilt men niet zo zwaar, zoals blijkt uit de huidige bezuinigingen. Het zal wel komen doordat bepaalde elites het gebruik van drugs traditioneel als hun privilege beschouwden.

 

Natuurlijk kan ik niet ontkennen dat een heleboel dingen terecht strafbaar gesteld zijn en ik geef ook graag toe dat de willekeur goeddeels uit het strafrecht verdwenen is. Maar daarom gaat het nu niet. Waarom het wel gaat is dit, dat bij nadere beschouwing blijkt dat er steeds een wisselwerking is tussen voorrechten van hoger gewaardeerde mensen en dingen die wij niet mogen. Wij mogen bijvoorbeeld geen wapenen dragen, maar overheidsdienaren mogen dat wel.

 


Wij mogen een politieagent niet op zijn kop slaan als hij weer eens bezig is de orde te herstellen, maar als dienaar van een elite mag hij het jou wel!

Als je ver genoeg terug gaat in de geschiedenis zie je dat ons hele strafrecht gebaseerd is op rechten die gewelddadige mensen zich oorspronkelijk aanmatigden ten opzichte van vreedzame mensen. Terecht werden die schurken gaandeweg vervangen door onpersoonlijke, zogenaamd onafhankelijke, instellingen, die onder de druk van het volk meer en meer aan regels gebonden werden om hun willekeur zoveel mogelijk te beperken. Maar daarmee verloren die instellingen geenszins hun aanmatigende hogere status. De hedendaagse rechters trekken nog steeds een toga aan om die hogere status te benadrukken. Zij hebben het alleenrecht tot straffen behouden. De mensen mogen geen eigen rechter spelen.

 

Straffen is leed berokkenen. Dat is zonder meer duidelijk als het om vergelding gaat, maar ook als iemand opgesloten wordt om de samenleving te beschermen kan je er niet omheen dat je die gestrafte leed berokkent, alleen al omdat je hem zijn vrijheid ontneemt. Een mens hoort niet in een kooi. Stop je hem er toch in, dan maak je onherroepelijk zijn geest kapot. Niemand verlaat dan ook verbeterd de gevangenis, wel verbitterd…

Tot dit inzicht is een aantal criminologen al sinds lang gekomen. Zij gingen het nut van straffen steeds meer betwijfelen. Maar ook gingen zij zich afvragen of je, zelfs als rechter, eigenlijk wel het recht hebt je medemensen leed te berokkenen door hen te straffen. Daarom ging men zoeken naar andere wegen in het strafrecht en men is er alvast mee begonnen de straffen lichter en de gevangenissen humaner te maken.

Nu ligt dat laatste heel gevoelig, want iemand die een misdaad pleegt springt zelf ook niet zo fijnzinnig met zijn medemensen om. En het is logisch dat je dat niet goed kan vinden. Maar de vraag blijft liggen of je dan maar naar het kwade middel van de straf moet grijpen. Bovendien gaat het vaak om mensen die uit het lood geslagen zijn door de dubbelhartige maatschappij waarin zij moeten leven. En vaak heten hun daden alleen maar misdaden omdat het in het voordeel van de élites is om bepaalde zaken strafbaar te stellen, zoals een andere politieke opvatting, een ander geloof of een andere sexuele moraal.

Veel zogenaamde misdadigers zijn daarvan het slachtoffer.

 

Je kunt dus zien dat het, vroeger zo vanzelfsprekende, elitaire recht om namens hogere beginselen medemensen te straffen zo langzamerhand behoorlijk twijfelachtig is geworden. Uiteraard komt dat niet voort uit goedhartigheid, maar uit een drastische waardevermindering van die hogere beginselen. De mensheid is geleidelijk aan bezig de verdeling van de werkelijkheid in een hogere en een lagere op te heffen. Ze is zich aan het bevrijden van de waan dat er hogere machten zouden bestaan. Het verval van de godsdiensten is daar ook een uiting van. Maar, een dergelijke bevrijding ontregelt natuurlijk wel onze maatschappij en dat is bepaald niet naar de zin van diegenen d ie nog steeds absolute waarde hechten aan die hogere beginselen en die daaraan hun macht ontlenen.


Die machthebbers zullen zich dus harder op gaan stellen en verbeten aandringen op herstel van de oude waarden en normen. Zij zullen zich ontpoppen als fundamentalisten.

 

Kenmerkend voor alle vormen van fundamentalisme is het volslagen onbegrip voor elke uiting van voortgaande ontwikkeling van de mensheid. Of zo'n uiting nu aangenaam is of onaangenaam, hij moet en hij zal voorgesteld worden als iets negatiefs.

Dat het zou kunnen gaan over een groeiende volwassenheid van de mensen is al bij voorbaat uitgesloten. Het is geen teken van vooruitgang, neen, het is een teken van verloedering. In plaats van tevreden te zijn dat we minder gevangenissen hebben wordt er vastgesteld dat er een tekort zou zijn. In plaats van zich te verheugen over een steeds humaner strafrecht spreken de minister van Justitie en zijn collega's over een vervaging van de normen. In plaats van de grotere humaniteit te verdedigen tegen de onverdraagzaamheid van de law and order fanaten roepen zij op tot zwaardere straffen.

 

Terug naar de fundamenten van onze cultuur, terug naar de pijnbank!

Dat wordt natuurlijk niet openlijk gezegd, het wordt fraai verpakt in modieuze kreten: ons maatschappelijk stelsel moet moderner en beter georganiseerd worden, het grotere aantal delicten wijst op een toename van de criminaliteit, de burgers moeten weer beschermd worden, enzovoort. Maar om al deze dingen gaat het niet echt, het gaat om fundamentalisme, om herstel van de hogere en de lagere werkelijkheid en om het bij voorbaat afdwingen van gehoorzaamheid aan de technocratische en wetenschappelijke élites van straks.

 

De vrijdenkers houden niet van hogere en lagere werkelijkheden. Zij strijden al meer dan 130 jaar tegen de godsdiensten en andere absolute machten. Daarom stellen zij nu ook het overal opbloeiende fundamentalisme aan de kaak.

 

Bladwijzers: Bezuiniging(en) - zie A , B, en C

 

 


Uitzending 11 oktober 1987

 

Naar bladwijzers: Vrijheid van meningsuiting -zie A, B en C ; Waanvoorstellingen-1 ; Waanvoorstellingen-2 ; Waanvoorstellingen-3 ;

 

 

Zie ook: Vrijheid van spreken- Briefnummer 18 ;

 

 

GOD IS TERUG VAN WEGGEWEEST

Het zag er een tijdje naar uit dat god dood was en dat zijn troepen naar huis waren gegaan om gedemobiliseerd te worden. De ene godsdienstige kazerne na de andere werd ontruimd en afgebroken. De officieren van gods 'heerscharen' gingen zich zo goed en zo kwaad als het ging als gewone mensen gedragen. Zij waagden het zelfs met hun voormalige vijanden van gedachten te wisselen over hun oppermachtige meester.

Voor de atheïsten waren het hoopvolle tijden. Eindelijk begon het tot de mensen door te dringen dat hun hele gedoe met de godsdienst op een waan berustte, precies zoals de vrijdenkers al zo lang gezegd hadden. De overwinning van het gezonde verstand zou spoedig daar zijn, de lauweren lagen al voor het grijpen…! Er waren nog wat achterhoede gevechten, maar die gingen over zulke belachelijke dingen dat die de ondergang van het godsdienstige stelsel alleen nog maar versnelden. Het uur der bevrijding had zonder twijfel geslagen!

Maar het pakte anders uit. Geheel in strijd met de verwachtingen begonnen de gelovigen een nieuw offensief - op maar liefst drie fronten.

 

Ten eerste op het Roomse front. Daar wordt een geheel nieuw kader gevormd, en dat bestaat enerzijds uit de intellectuele 'underdogs' van de Roomse kerk, lieden die hun gebrek aan intelligentie compenseren met een overmaat aan stijfkoppigheid: geestelijken van het type Simonis en Gijsen. Anderzijds bestaat dat nieuwe kader uit Roomse 'gastarbeiders' uit landen waar in de bevolking zich nog niet aan de kerk ontworsteld heeft. Bij Gijsen in Limburg is er al een heel stel van die priesters werkzaam, Spanjaarden, Italianen en priesters uit Latijns-Amerika. Dat werd onlangs onthuld door de F.N.V. in een artikel dat ook in het maandblad van De Vrije Gedachte verschenen is. Men is duidelijk bezig het Roomse leger van een onvoorwaardelijk gehoorzame top te voorzien. Want de gelovigen moeten weer in het gareel.

 

Ten tweede is daar het reformatorische offensief. Dat is nogal slim opgezet. Er wordt namelijk gebruik gemaakt van een soort van 'volksleger', dat min of meer buiten de traditionele kerken om opereert. Voor een belangrijk deel gaat het om “evangelisatie”, die op een uitgekookte manier via de massamedia gepleegd wordt. In de Ver. Staten heb je de beruchte 'electronische kerken', maar in ons land kan de Evangelische Omroep er ook wat van.


Het opmerkelijke van deze 'volkslegers' is dat de leiding niet meer berust bij theologisch geschoolde betrekkelijk redelijke dominees, maar bij geëxalteerde leken, die voorgeven persoonlijk door god geroepen te zijn.

En het 'voetvolk', dat op de landdagen van de EO bij duizenden op komt draven, voelt zich niet minder aangeraakt door de hand gods.

Op alle mogelijke manieren zit dit 'voetvolk' in onze maatschappij te wroeten. Nog onlangs bestonden ze het om een middeleeuwse boekverbranding van 'vieze bladen' te organiseren. Maar dat is op het laatste moment niet doorgegaan toen het tot ze doordrong dat ze zèlf de vrijheid van meningsuiting nodig hebben om de Doorenbossen, de Gerten en Hermienen, de Glashouwers en de Binnendijken in de gelegenheid te stellen hun morbide praatjes te verkopen en onevenredig veel zendtijd op radio en TV in te pikken.

 

Het derde front is dat van de Islam. Het is een onmiskenbaar feit dat ook de Islam een offensief tegen de toenemende goddeloosheid begonnen is. Opvallend is daarbij dat men de goddeloosheid beschouwt als een voortbrengsel van het westerse denken en dat is een van de weinige dingen waarin je de Islam gelijk kunt geven.

Wij westerlingen vinden het namelijk heel gewoon dat er steeds meer ongelovige mensen komen. Het is de weg van onze cultuur om in goddeloosheid, in atheïsme, uit te lopen. Maar voor de mensen uit een andere cultuur geldt dat voorlopig veel minder, zodat het atheïsme voor hen nog steeds iets duivels is, iets dat uit de verdorven westerse wereld voortkomt. Dus gaat hun verzet tegen de toenemende goddeloosheid samen met een meedogenloze agressie tegen het westen.

Voor het westerse denken kan uiteindelijk niets stand houden.

Alles wordt uit elkaar gehaald en op zijn betrouwbaarheid getoetst. Logisch dat de godsdienstige verhalen daarbij al heel snel door de mand vallen: zij blijken te berusten op de wil tot macht, macht over de mensen en tenslotte ook macht over de gehele werkelijkheid. Alles moet zich aanpassen aan de waanvoorstellingen van tirannieke enkelingen die beweren op de hoogte te zijn van de 'wil van god'. Het is dat machtssysteem dat na een heerschappij van vele eeuwen eindelijk door het westerse denken uitgehold is en in de toekomst vernietigd zal worden. Maar voorlopig is het zover nog niet, want eerst zullen we te maken krijgen met een keiharde reactie.

 

Het is te verwachten dat de Roomse, Reformatorische en Islamitische offensieven met een niets ontziende hardheid uitgevoerd zullen worden. Het met veel moeite ontwikkelde westerse recht zal zonder meer terzijde worden geschoven omdat het van de mènsen afkomstig is en niet van god. Men zal de democratie willen vervangen door de theocratie: de aan god onderworpen staat. Alle daartoe gepleegde misdaden zullen gerechtvaardigd worden door het goddelijke doel. Dat zie je bijvoorbeeld aan: Rome's misdadige houding ten aanzien van homofielen, aan de Reformatorische hysterie over euthanasie en de gewetenloze massamoorden in Iran. Maar dat niet alleen. Ook de westerse regeringen, die officieel buiten de godsdiensten staan, doen ijverig mee aan het offensief. Zij kunnen wat meer gehoorzaamheid onder de bevolking best gebruiken…


 

Helaas is de hoop en de verwachting van de vrijdenkers dat de godsdiensten binnenkort van het toneel zullen verdwijnen lelijk de bodem ingeslagen. God is weer geheel terug van weggeweest en hij is nog intoleranter dan voorheen. Hij zet nu alles op alles in een laatste, verbeten offensief. Wil iemand zich nog beroepen op mensenrechten? Niemand heeft rechten voor het heerlijk aangezicht van god. Er kan nu geen genade meer zijn voor de goddelozen. Vernietigd moeten zij worden!

Denkt u dat ik overdrijf? Luister dan naar de radio, kijk naar de televisie en lees de kranten. Kom dan straks niet met het smoesje dat u het niet geweten zou hebben. De vrijdenkers…, die weten dit al zo lang. Al meer dan 130 jaar hebben zij met dit bijltje gehakt!

 

Naar bladwijzers: Vrijheid van meningsuiting -zie A, B en C ; Waanvoorstellingen-1 ; Waanvoorstellingen-2 ; Waanvoorstellingen-3 ;

 

 

 

Zie ook: Vrijheid van spreken- Briefnummer 18 ;

 

 

 


15 november 1987

 

Bladwijzers: Bezuiniging(en) - zie A , B, en C

 

VRlJDENKEN CONTRA FUNDAMENTALISME

Het fundamentalisme is een merkwaardig verschijnsel. Gewoonlijk brengen wij het uitsluitend in verband met de godsdiensten, maar, zoals ik ook al in de voorgaande uitzendingen heb laten zien: dat is eigenlijk niet terecht.

Je zou het zo kunnen stellen: in de godsdiensten is het fundamentalisme een essentieel bestanddeel van het godsdienstig denken, maar in de maatschappij treedt het alleen maar op in tijden van grote spanningen. In beide gevallen gaat het evenwel om hetzelfde doel. Men wil terug naar de grondprincipes van de godsdienstige en maatschappelijke stelsels.

 

Het mag misschien verbazing wekken, maar het is een feit dat het grondprincipe van het westerse godsdienstige stelsel èn dat van het maatschappelijk stelsel in wezen precies hetzelfde is. Het gaat uitsluitend om macht. Nu zal waarschijnlijk niemand er moeite mee hebben mij gelijk te geven als ik zeg dat ons maatschappelijk stelsel een machtsstelsel is. Maar als ik hetzelfde zeg van het godsdienstig stelsel, dan zullen velen waarschijnlijk uit hun vel springen. Toch zit het al in het woord 'godsdienst' besloten: het gaat om dienstbaarheid aan een god, om het gehoorzaam opvolgen van diens voorschriften en bevelen. Dat is een machtsverhouding, daar kun je niet onder uit. Ik weet wel, de kerken doen het voorkomen alsof machtsuitoefening vanuit de godsdienst een verwerpelijk bijverschijnsel is en dat de beleving en navolging van hogere ethische principes de hoofdzaak zou zijn. In die val trappen heel wat mensen.

Toch is het zonneklaar dat het beleven en navolgen van zogenaamd hogere principes nu net precies datgene is dat wij macht noemen. Je laten leiden door hogere principes is onvermijdelijk je onderwerpen aan macht. En dat geldt ook als je meent dat je je vrijwillig onderwerpt.

 

Er is in feite, noch wat betreft de maatschappelijke macht, noch de godsdienstige macht, sprake van ook maar enige vrijwilligheid. Eeuwenlange indoctrinatie en conditionering hebben er wel voor gezorgd dat je eigenlijk helemaal geen keuze maakt. Automatisch onderwerp je je aan de godsdienstige en maatschappelijke macht. Men maakt het je alleen maar wijs dat je dat vrijwillig zou doen. Het is een uiterst sluw verkoop praatje! Als je onderwerping echt vrijwillig zou zijn, zou je niet zoveel gedonder krijgen als je je niet wenst te onderwerpen.


Maar de hele goegemeente valt over je heen, vindt dat je onverantwoordelijk, asociaal en normloos bent. Dan blijkt wel heel duidelijk dat er van vrijwilligheid geen sprake is.

 

Als het onmogelijk is om je vrijwillig te onderwerpen wil dat in de praktijk zeggen dat je het slachtoffer bent van geweld. Dat wordt op alle mogelijke manieren op je toegepast. Een groot deel van de opvoeding bestaat uit niets anders dan gewelddadigheid, zogenaamd om een goed mens van je te maken, maar in werkelijkheid om je te onderwerpen aan de gezaghebbende hogere principes van de ouderen. Die ouderen is ook, toen zij nog jong waren, met geweld bijgebracht hoe je een goed, een fatsoenlijk en vooral gehoorzaam mens moet zijn. Dat wil zeggen: een mens die zich verbeeldt vrijwillig voor het goede te kiezen, maar In feite geen enkele keuze heeft.

 

Het was de vrijdenker Multatuli die al in de vorige eeuw', zo omstreeks 1870, tekeer ging tegen de macht en het daarbij behorende al of niet verborgen geweld. Hij hekelde de toenmalige opvoedings en onderwijs methoden en hij was van oordeel dat die elke vrijheid van het individu verstikten. Hij zag in dat het er niet om ging vrije zelf-oordelende mensen te krijgen, maar juist onderdanige, gehoorzame mensen met een voorgeprogrammeerde, en dus schoolse, wijze van denken.

 

Wij zijn intussen nog niet veel verder gekomen. Als je de 'Ideeën' van Multatuli er nog eens op naleest sta je versteld van de actualiteit van zijn inzichten, vooral op het gebied van de godsdienst en het onderwijs. Het is dan ook goed dat het Humanistisch Studiecentrum Nederland een themadag over Multatuli organiseert. Op zaterdag 28 november in de Brakke Grond in Amsterdam.

 

Terug naar ons onderwerp. Onze westerse maatschappelijke en godsdienstige stelsels berusten op macht en hebben het karakter van gewelddadigheid. Hoe die macht en dat geweld ook verdoezeld worden, met fraaie termen worden toegedekt, zij zijn het fundament van onze beschaving. Het mag dan ook geen wonder heten dat onze hele geschiedenis vol is van geweld en machtsstrijd en dat de kerken daarbij niet onderdeden voor de wereldse machten. Trouwens, zij behoren geheel en al tot die wereldse machten.

Hun verhaal over 'niet van deze wereld zijn' fungeert alleen maar als een schoonklinkende rechtvaardiging van jùist die zucht naar macht. Zo'n rechtvaardiging heb je altijd nodig als je macht zoekt. Je moet een hoger principe ter beschikking hebben. Bij de godsdiensten is dat hogere principe natuurlijk een god en dat betekent dat het gaat om iets onveranderlijks, iets dat eeuwig zichzelf gelijk blijft.

Daarom zijn de godsdiensten altijd fundamentalistisch, al komt dit in de ene periode wat duidelijker naar voren dan in de andere.

Maar bij de maatschappelijke machtsstelsels ligt de zaak anders.


 

Natuurlijk hebben ook zij steeds een hoger principe nodig om zich op te beroepen, maar dat is aan verandering onderhevig. Onze moderne hogere waarden zijn niet meer die van de middeleeuwen. Geleidelijk aan treden er verschuivingen op en dat is er de oorzaak van dat er voortdurend hogere waarden vervallen om plaats te maken voor andere. En nu is het tijdens zo'n periode van verandering dat er de behoefte ontstaat om de oude, in verval zijnde, waarden te herstellen. Dan heb je te maken met maatschappelijk fundamentalisme. Dat vertoont een soort van golfbeweging, die een hoogtepunt bereikt juist als er iets nieuws op doorbreken staat. Maar, dat nieuwe heeft ook alles met macht te maken omdat het een gevolg is van nieuwe hogere waarden. Daardoor is het een bedreiging voor de bestaande machten. Die zullen zich gaan verharden en daarbij precies datgene blootleggen waarom het in onze cultuur altijd al gegaan is: onderwerping van de bevolking en bevestiging van een hogere elite. Die is eigenlijk de enige die ècht mag bestaan. De bevolking is er slechts om dat bestaan mogelijk te maken.

 

In de gehele westerse wereld kun je waarnemen dat de bevolking almaar verder naar beneden gedrukt wordt. Dat is niet meer mogelijk met bruut geweld en dus gebeurt het met een argument dat iedereen aanspreekt: bezuiniging: Iedereen moet inleveren en wel ten gunste van de elites, in ons geval diegenen die de economische macht in handen hebben. Maar die vertegenwoordigers van de hedendaagse god, de god van de economie, bezuinigen zelf in het geheel niet. Bij miljarden wordt hen het geld, ons geld, toegeschoven.

Het wordt hoog tijd dat de mensen vrij gaan denken. Vrijdenken betekent je losmaken van die fictieve hogere machten, zelf oordelen en zelf de verantwoordelijkheid voor je leven op je nemen. Steeds meer mensen voelen aan en begrijpen dat dit het enige is dat werkelijk nodig is om ooit eens in een gezonde wereld te kunnen leven. Steeds meer mensen herkennen zich in de ideeën van de vrijdenkers.

 

Bladwijzers: Bezuiniging(en) - zie A , B, en C

 

 

Uitzending 13 maart 1988

 

Bladwijzers: Bezuiniging(en) - zie A , B, en C ; Waanvoorstellingen-1 ; Waanvoorstellingen-2 ; Waanvoorstellingen-3 ;

 

 

VIND JIJ DE WERELD OOK ZO KRANKZINNIG?

Wij vrijdenkers zijn er al lang aan gewend dat het in onze wereld een rommeltje is.

Het is voor ons oud nieuws als blijkt dat de bezuinigingen van de rug van de gewone mensen geschraapt worden, dat de sociale voorzieningen helemaal geen recht maar een tijdelijke gunst zijn en dat de ontwapening niets anders dan herbewapening op een andere manier betekent. Wij vrijdenkers zijn er zozeer aan gewend dat wij stomverbaasd zouden zijn als de dingen eens op een goede manier geregeld zouden worden.

Toch, al ben je als vrijdenker behoorlijk door de wol geverfd als het gaat over het doorzien van de menselijke dwaasheden, zijn er telkens van die praktische dingen die je versteld doen staan. Ze overtreffen nog je stoutste gedachten over de arrogantie van de machtigen, de domheid van de regelaars en de misdadigheid van de heersende élites. Wat zou je denken van al die machthebbers, democratisch gekozen of niet, die almaar beweren in het landsbelang bezig te zijn en die telkens, als er weer het een of andere schandaal aan het licht komt, zichzelf op het oog blijken te hebben. Als je het verslag van Bob Woodward over de CIA en de Irangate affaire leest snap je nauwelijks iets van die vreemde intriges die de Amerikaanse politici onder elkaar opzetten, maar wel wordt zonneklaar duidelijk dat niemand met het belang van de bevolking bezig is en daarentegen iedereen met zijn eigen belangen: zijn carrière, de macht en het aanzien van zijn bureau, de hoogte van zijn salaris en nog meer van zijn pensioen en, wat misschien nog wel het ergste is, met zijn eigen waanvoorstellingen.

Men misbruikt vaak al zijn energie om anderen duidelijk te maken dat Kadaffi een terroristische aanslag op de president beraamt, dat de Russen de wereld willen veroveren en zich daarvoor alvast tot de tanden toe bewapenen en dat de NAVO het allerbeste vredesinstituut is dat je je maar kunt denken.

Tegelijk zinnen diezelfde mensen op plannen om Kadaffi om zeep te helpen, Midden-Amerika en het Caraibisch gebied te veroveren en doormiddel van de NAVO op een voor henzelf veilige manier Oost-Europa met de grond gelijk te maken.

Vind je de wereld ook zo krankzinnig?

 

Lubbers beweert dat het bezitten van een vermogen een handicap voor het ministerschap is. Een handicap waarmee je moet leren leven, uiteraard niet door dat geld aan de verzorgingshuizen, de scholen of zomaar aan de mensen te geven, maar door via een administratieve truc net te doen of je het niet hebt.

Maar de bijstandsmoeders mogen de centen niet bij elkaar leggen om gezamenlijk te eten, want dan stelen zij van de staat. Het is hen dus zelfs verboden er het beste van te maken en het geld zo efficiënt mogelijk te besteden.


Wij vrijdenkers wisten al lang dat de gewone mensen er zijn terwille van de hoger geplaatsten, maar als zo'n waarheid zichzelf zo rauw bevestigt moet je, zelfs als vrijdenker, toch wel even slikken…

Vind je de wereld ook zo krankzinnig?

 

Gelukkig leven wij in een democratie zodat er aan de te nemen besluiten een uitvoerige discussie voorafgaat en er tenslotte toch nog altijd een meerderheid moet zijn om een besluit doorgevoerd te krijgen.

Dat zit heel anders in die verfoeilijke socialistische staten. Daar heeft één partij het voor het zeggen. Maar in onze democratie gooi je het op een accoordje met een andere partij, zorgt ervoor dat alle vertegenwoordigers van die partijen gehoorzaam zullen zijn en zich aan het accoord houden. Je kunt vervolgens vrijelijk de baas spelen. Op het nieuws hoor je dan dat “de meerderheid van de Kamer besloten heeft…”.

En maar schelden op de socialistische staten; dat zijn dictaturen waar in de bevolking niets te vertellen heeft en waarin het niet democratisch toegaat. In tegenstelling tot bij ons. Natuurlijk: wij zijn o zo democratisch!

Vind je de wereld ook zo krankzinnig?

 

Nog zo'n mooie. Iedereen zegt: grootschalige productie, doormiddel van enorme industriële complexen, levert goedkope producten op. Inderdaad, goedkoop voor de producent, maar niet voor ons. Hebt u wel eens gezien wat een onvoorstelbaar dure voorzieningen er om die productie heen staan? Peperdure kantoorflats, marmeren entrees, legers van administrateurs en hogere regelaars, dikke BMW's van zo om en nabij een ton, enzovoort enzovoort. Als u dat allemaal bij elkaar optelt, gelooft u dan nog dat men u goedkope producten levert? Wist u dat maar een klein gedeelte, ik meen zo'n 10 tot 15 procent, van uw omroepbijdrage besteed wordt aan de programma's die u dagelijks tot uw ergernis voorgeschoteld krijgt? De rest verdwijnt in de burelen van de regelaars, de o zo belangrijke en deskundige dames en heren die op het ogenblik bezig zijn uw omroep aan de commercie te verkwanselen omdat zij nog niet genoeg binnen gehaald hebben. O ja, en dan zou ik bijna nog vergeten dat er ook een hele administratie en een controle apparaat van betaald moet worden. U mocht eens zitten te kijken zonder te betalen… De staat bestelen, dat is niet toegestaan, dat is asociaal meneer!

Vind je de wereld ook zo krankzinnig?

 

Over goedkope producten gesproken. Vanuit Rotterdam varen er schepen vol met televisie toestellen naar het verre oosten. De landen rond de Pacific vormen een voorlopig nog niet te verzadigen markt voor dat soort van producten. Maar, uit diezelfde landen varen de schepen met televisie toestellen naar ons toe.


Ze komen elkaar tegen, de bemanningen van die schepen zijn blij dat zij werk hebben en de reders, evenals de fabrikanten, zij lachen in hun vuistje, want er zijn weer forse winsten gemaakt dankzij het krankzinnige denken dat wij er op na houden. Dat krankzinnige denken wordt onderwezen en in stand gehouden op de universiteiten over de gehele wereld. Niemand kan wat dit betreft staande houden dat er misbruik van de wetenschap wordt gemaakt: het is de wetenschap zelf die krankzinnig is. Wie dit soort misdadig gesjoemel als een wetenschap wil voorstellen heeft niets van de werkelijkheid begrepen.

Vind je de wereld ook zo krankzinnig?

 

Die oude alchemisten, die wisten het wel.

Natuurlijk, in de ogen van onze moderne wetenschappers waren het maar belachelijke knoeiers die, in tegenstelling tot de moderne wetenschappers, de gekste dingen verzonnen. Maar de bonafiden onder hen waren niet zulke grote sufferds of zij wisten precies dat je je kennis niet ter beschikking van de machthebbers moest stellen, want dat zou de grootste rampen teweeg brengen. Zoveel begrepen zij er dus wel van… Zij begrepen dat alle kennis zich tegen je keert zolang en voor zover die kennis los staat van het leven, niet ten dienste staat van het leven, maar ten dienste van de verbeteraars die zich in hun arrogantie verbeelden de kosmos en de mens op een hoger plan te kunnen brengen.

Vind Je de wereld ook zo krankzinnig?

 

Dan zou je eens een begin moeten maken met vrijdenken. Jezelf vrij maken van al die aangeprate en ingeprente onzin, van al die hogere machten en beginselen die gebruikt worden om jou te dwingen anders te zijn dan je bent. Je zou je bewust moeten worden van je eigen unieke en onvervangbare individualiteit, van je samenzijn met de andere mensen, dieren en planten. Het vrijdenken kan je daartoe brengen, als je tenminste niet bang bent om zelf voor krankzinnig uitgemaakt te worden!

 

 Bladwijzers: Bezuiniging(en) - zie A , B, en C ; Waanvoorstellingen-1 ; Waanvoorstellingen-2 ; Waanvoorstellingen-3 ;

 

 


Uitzending 28 april 1988

 

Waanvoorstellingen-1 ; Waanvoorstellingen-2 ; Waanvoorstellingen-3 ;

 

 

VERWACHTINGEN

Iedere uitzending van De Vrije Gedachte begint met het breken van de ketting van de onvrijheid. Maar toch, van de vrijdenkers-vereniging behoef je niet te verwachten dat zij maatschappelijke veranderingen teweeg zal kunnen brengen. Logisch, want het is maar een kleine club. Bovendien een club van mensen die zich niet zo gemakkelijk laten overhalen om met de wolven in het bos mee te huilen. Zij vertrouwen dat veelgeprezen harmoniemodel niet erg. Het komt er immers op neer dat je allemaal braaf je partij moet meeblazen in een orkest waarvoor anderen van tevoren hebben bepaald welke muziek er gespeeld moet worden. En dan zeker ook nog dankbaar zijn dat je erbij hoort en dat je mee màg doen, meespelen in de treurmars van de economie of in de E.E.G.-variaties op een oud thema: dat van het duizendjarig rijk.

De vrijdenkers voelen niets voor zo'n soort harmonie en dankbaar zijn ze ook niet. Ze zijn dat nooit geweest tegenover goddelijke machthebbers, zouden ze het dan wel moeten zijn tegenover menselijke?

 

Er is dus niets van de vrijdenkers te verwachten zolang je van mening bent dat de samenleving georganiseerd moet worden zoals het de politici, de economen en de moralisten voor ogen staat. Verbeteringen zullen de vrijdenkers dan ook niet voorstellen, want ondanks al die zogenaamde verbeteringen blijven we toch zitten met een verbeterde slechte samenleving. Zodat je je af kunt vragen wat er eigenlijk onder een verbetering verstaan moet worden. Is de groei van de economie een verbetering? Is de Europese samenwerking een verbetering, of de perestrojka of het I.N.F. accoord? Het vermogen om genetisch te manipuleren, leidt dat tot een verbeterde mens of hoogstens tot een beter aangepaste mens, aangepast aan de eisen van de moderne regelaars van onze beschaving?

Dat zijn allemaal vragen waarop de meeste vrijdenkers een duidelijk antwoord weten: er wordt op zo'n manier niets verbeterd, misschien wel voor enkele bevoorrechte groepen in de samenleving, maar niet voor de mensheid als geheel. Die zakt steeds verder weg in het moeras, leeggeplunderd, dood gereglementeerd, gek gemaakt met waandenkbeelden.

 

Misschien wel het meest verbreide waandenkbeeld is dat van de staat. Bijna iedereen neemt voetstoots aan dat het noodzakelijk is dat mensen zich in staten organiseren en zich binnen zo'n staat onderwerpen aan een elite die voorgeeft namens hen de zaken te zullen regelen. Maar wat regelen die élites dan?


Om dicht bij huis te blijven: een behoorlijke regeling van abortus en euthanasie krijgen ze niet voor elkaar, hoewel het in de praktijk al lang geen probleem meer is. En als het wel problemen geeft komt dat doordat men regelingen heeft verzonnen die niet blijken te functioneren.

 

En de vrede, is het daarmee al voor elkaar gekomen? Men is toch al meer dan veertig jaar aan het onderhandelen? Zeker in de westerse wereld zit niemand meer naar een oorlog uit te kijken, zelfs de generaals niet, maar toch is het met de vrede op een fiasco uitgelopen: de bewapening en de oorlogsdreiging nemen nog steeds toe. De maatschappij zo inrichten dat iedereen er optimaal aan kan deelnemen lukt de regeringen ook al niet. De zaak wordt zo geregeld dat grote groepen mensen er steeds meer buiten vallen. In 1992 krijgen we een verenigd Europa. Dat betekent Europese armoede. Zakken tot het laagste niveau en dat wordt nog normaal gevonden ook! Lubbers zei voor de televisie dat het natuurlijk redelijk is dat jonge mensen met een uitkering niet ten volle aan het maatschappelijk leven kunnen deelnemen. Maar die dat zogenaamd wel kunnen, de dure lui, de steunpilaren van onze maatschappij, zitten wel van onze centen op de zwaar gesubsidieerde stoelen in de schouwburgen en concertzalen.

En verder van huis: wat brengen al die staatslieden ervan terecht? Overal is er een toenemende armoede, zijn de mensen door de mooie praatjes van hun overheden van huis en haard verdreven. Overal woeden er oorlogen, sterven de mensen aan gifgas en door de raketten die zo langzamerhand al in de supermarkt te koop zijn. En nergens gelukt het dan ook maar één van die regeringen om te doen wat zij zeggen te zullen doen, namelijk zorgen voor het welzijn van de bevolking. Een bevolking notabene die voordat zij geregeerd werd door die zogenaamde volksvertegenwoordigers wel voor zichzelf kon zorgen.

 

Dat is het drama van de mensheid. Moeten de vrijdenkers daar wat aan doen? Wat dan? Het is de idealisten niet gelukt, de christenen niet, de marxisten niet, de communisten niet, de liberalen niet. Over die idiote kolonels met petten op en gekleurde lapjes op hun borst spreek ik al helemaal niet. Niemand is het gelukt. Waarom moet het dat handjevol vrijdenkers dan wel gelukken?

 

Ik vind dat het van werkelijkheidszin getuigt dat de vrijdenkers lang geleden al besloten hebben zich niet tot een politieke partij of tot de een of andere goedwillende actiegroep te laten reduceren. Het is uitstekend dat er actie gevoerd wordt, maar acties raken de wortel van het kwaad niet. De vrijdenkers zagen destijds al in dat al het getob van de mensheid terug te voeren is tot een volkomen foute voorstelling van de werkelijkheid en dus ook tot een onnozel denken daarover. De mensen van onze moderne cultuur hebben in hun breinen een voorstelling van een werkelijkheid zoals die helemaal niet is.

Zij hebben een fictie in hun hoofd. Daardoor geloven zij dat er een god is of een superintelligentie die alles regelt. Daardoor geloven zij dat de mensheid in afzonderlijke staten ingedeeld moet worden en dat die mensheid dwingend gezag nodig heeft om haar zaken te regelen.


Daardoor geloven zij dat de mensen in wezen slecht zijn en er zonder de hulp van politieke, economische en morele leiders een misdadige troep van zouden maken. En dat alles in flagrante strijd met de feiten die iedereen om zich heen waar kan nemen.

 

De vrijdenkers hebben dus al snel begrepen dat de mensheid opgescheept zit met waanvoorstellingen en bijgevolg ook met een denken dat tot rampen leidt. Daarom zijn die vrijdenkers almaar bezig de mensen een andere werkelijkheid voor te houden. Niet die van de godsdiensten of het rationalisme dat suggereert dat alles te berekenen zou zijn. Ook niet die van het oude oosten en de daarop gebaseerde mystiek. Maar gewoon die alledaagse realiteit die je ontdekt als je er zelf eens over na gaat denken en dan natuurlijk zo dat je ermee begint alles wat je geleerd en ingeprent is hartgrondig te wantrouwen.

Als je op zo'n manier begint te denken doe je ècht iets dat in het belang van de mensheid is. Je eigen wereld verandert en gaandeweg ook die van je omgeving. En dan moet je je niet druk maken om het resultaat. Je moet geen verwachtingen koesteren want de werkelijkheid en dus ook jouw werkelijkheid blijkt toch steeds weer onvoorspelbaar te zijn. Je moet niets verwachten en gewoon gaan doen wat je te doen hebt: gaan vrijdenken!

Je hebt daarvoor de Vrijdenkersvereniging De Vrije Gedachte niet nodig, maar als je het prettig vindt om in contact te komen met wat meer van die lastposten, schrijf dan naar De Vrije Gedachte.

 

Waanvoorstellingen-1 ; Waanvoorstellingen-2 ; Waanvoorstellingen-3 ;

 

 


Uitzending 24 november 1988

 

Naar bladwijzers: Vrijheid van meningsuiting -zie A, B en C

 

 

Zie ook: Vrijheid van spreken- Briefnummer 18 ;

  

ZE ZIJN WEER EENS GEKWETST…!

Als vrijdenker probeer je voortdurend de waan van de godsdienst door te prikken. Je zit dan bepaald niet zonder werk. De christenen bijvoorbeeld dragen zelf een overvloed aan materiaal aan. De ene keer willen ze voor u beslissen over euthanasie, abortus of homofilie, de andere keer gaat het over boeken en tijdschriften die nodig verbrand moeten worden. En nu staan ze weer op hun achterste benen over een film. Die zou leugens vertellen over 'de Here Jezus' en daardoor kwetsend zijn voor de gelovigen.

 

Over het algemeen blinkt het godsdienstig denken niet uit door logica. Daarvan zijn genoeg staaltjes bekend. Maar het is altijd leuk om er weer een aan de collectie toe te voegen. Doorenbos, de Paus van de Rainbow fundamentalisten, heeft de rechter gevraagd vertoning van 'The last temptation of Christ' te verbieden. Hij deed daarbij een beroep op de vrijheid van meningsuiting! Hoe vind u die? Een ijzersterke, nietwaar?

Maar er is meer. Jezus is volgens de christenen helemaal zonder zonden. Dat lijkt me bijzonder saai, maar daar gaat het nu niet om. Waarom het wel gaat, althans in de film, is dat Jezus alle verlokkingen van de zonde weerstaat en ordelijk aan het kruis sterft. Precies zoals het hoort? Dat had u gedacht! Want wat gebeurt er, o schande? Op het laatste moment overweegt Jezus, ongetwijfeld door een streek van de duivel, om christelijk te worden en als een beschaafd mens te trouwen, kinderen te verwekken en een baan te zoeken. Een carrière die voor alle christenen, en zeker die van Doorenbos, het toppunt van bijbelse deugdzaamheid is. Het gezin als hoeksteen van de samenleving. Vader aan het werk, moeder thuis aan de afwas en flink wat kinderen.

 

Toch zijn de christenen plotseling diep geschokt. Opeens is het zonde, dat stichten van een goed christelijk gezin! Dan breekt toch je klomp! Droomde hij nou nog van een vrolijk leven met Wijntje en Trijntje en van laat de boeren maar dorsen dan kon je er nog enigszins inkomen. Maar nee, hij dacht gewoon aan een fatsoenlijk gezin volgens de normen van het CDA. En dat blijkt heel lelijk van hem te zijn. De christenen zijn nu in alle staten!

 

Zoals gewoonlijk draaien die gladde farizeeërs weer als een kat om de hete brij.


Het gaat er natuurlijk om dat de film ook laat zien dat Jezus met Maria van Magdala vrijt. Weliswaar in zijn fantasie, als laatste duivelse verleiding, maar toch… hij vrijt. En precies dàt is een gruwel voor de o zo kuise christenen, die zelf beslist nooit zulke fantasieën hebben, laat staan dat ze die in praktijk brengen. Vreemd is intussen wel dat de videotheken op de Veluwe meer pornofilms schijnen te verhuren dan het landelijk gemiddelde, maar dat zal wel komen doordat men zich op de hoogte wil stellen van het kwaad.

 

Het kwaad ligt in de sexualiteit. Het gaat zelden om iets anders. Vanaf het begin van de christelijke wereld is er een diepgewortelde haat geweest tegen het natuurlijke, het vrouwelijke en de sexualiteit. En dus ook tegen de vrouw als representante daarvan. Zij was gevaarlijk, allesverslindend en moest dan ook krachtig onder de duim gehouden worden. Zij moest overheerst worden zoals je dat met de natuur ook doet. De natuur en de vrouw waren alleen maar goed om er gebruik van te maken. Ter bevrediging van de sexuele behoeften van de man en ook om als draagmoeder voor zijn kinderen te dienen. Verder was er voor haar geen rol weggelegd. Liefdevol dienstbaar zijn aan de man en daarmee uit! De christelijke Jezus is tot op de dag van vandaag de drager van deze afschuwelijke levensbeschouwing. Dat blijkt uit de hysterische reacties op die film. Het is de sexualiteit die de christelijke gelovigen nog steeds dwars zit. Er is werkelijk nog niets veranderd…

 

Wat die film betreft, die mag dan gebaseerd zijn op een beroemd boek van Kazantzakis, in feite gaat hij gewoon over een zondagsschool verhaaltje. Alle ingrediënten zijn aanwezig: de opwekking van een dode, het ziende maken van een blinde, het schoonvegen van de tempel, enzovoort. Het is wat bloederiger dan het verhaal op de zondagsschool of in de kinderbijbel, dat wel. Maar dat stoort onze heilige boontjes helemaal niet. Dat er nauwelijks enige diepgang in het verhaal zit, een kniesoor die daarop let! Dat er in de loop van de geschiedenis heel wat zinniger beelden van Jezus getekend zijn, daaraan ga je gewoon voorbij. Bovendien: volgens de bijbel ging Jezus veel met vrouwen om. Nergens blijkt dat hij ze als minderwaardig beschouwde, maar daaraan heb je voor je bijbelse levenshouding geen boodschap.

Daar lees je gewoon overheen!

 

Iedere keer weer zijn ze gekwetst, die christenen. Geen enkele groep in de samenleving is zo teerhartig, zelfs de vrijdenkers zijn dat niet. Terwijl die toch heel wat christelijk venijn over zich heen moeten laten komen. Op radio en TV voert het christendom qua levensbeschouwing nog steeds de boventoon hoewel het nauwelijks een derde van de bevolking achter zich heeft. In de politiek schreeuwt het CDA het hardste en in de troonrede wordt gods zegen gevraagd, alsof dat de gewoonste zaak van de wereld was. Vanwaar dan toch die overgevoeligheid van het christenvolk?

De lange tenen van de christenen liggen in het egocentrische tiranniek mannelijke karakter van hun godsdienst. Centraal staat daarin hun god als een hoogverheven absolute tiran.


Aan zo'n tiran moet eer bewezen worden, liefde betoond. En je moet een onbeperkt vertrouwen in hem hebben. Kritiek is een doodzonde, nadenken over die god trouwens ook. Hij moet volkomen onaantastbaar zijn. Ben je nu zo brutaal om die onaantastbaarheid aan je laars te lappen, dan is meneer diep beledigd. En met hem natuurlijk zijn volgelingen, die minstens even tiranniek zijn.

Ze hebben die god immers zelf gemaakt! Ze hebben het niet over iets nobels, iets edels dat eventueel door het slijk gehaald wordt. Dat zouden ze niet eens bemerken. Waar het werkelijk om gaat is dat de absolute macht aangetast wordt. En dat moet gewroken worden.

 

Wij vrijdenkers zijn zo langzamerhand nog de enigen die werkelijk over God en Christus nadenken. Omdat het tenslotte over cultuursymbolen gaat die in het westerse denken een enorme rol spelen, soms ten goede, meestal ten kwade.

En daarom weten we natuurlijk ook heel goed dat er hier en daar ook andere christenen zijn, mensen voor wie Christus echt een voorbeeld is. Een symbool van liefde, van geestelijke ruimte en van rechtvaardigheid. Wij vrijdenkers vinden dat prima. Put je inspiratie maar uit de idee van die mensenzoon en zet je maar in voor een rechtvaardige wereld.

 

Maar om die christenen gaat het nu natuurlijk niet. Het gaat om die onmenselijke kleine en grote tirannen die arrogant macht ontlenen aan een vreselijke waan en die door dat machtsbesef helemaal geen geestelijke ruimte kennen en altijd maar weer de mensheid de wet willen voorschrijven. Die kleine en grote tirannen die, in strijd met hun eigen evangelie, almaar oordelen en veroordelen, in de eerste plaats de natuur, de vrouwen de sexualiteit. Dat is nu weer eens extra duidelijk geworden. Wat die film losgemaakt heeft zou voor ons allemaal een ernstige waarschuwing moeten zijn…

 

Naar bladwijzers: Vrijheid van meningsuiting -zie A, B en C

 

 

Zie ook: Vrijheid van spreken- Briefnummer 18 ;

 


Uitzending 19 januari 1989

 

PERESTROJKA

In de westerse wereld is men sinds onheuglijke tijden beducht voor de 'Russische Beer'. Het gekke is dat de Russen er in de loop van de geschiedenis nauwelijks enige aanleiding toe hebben gegeven. Toch waarschuwden bijvoorbeeld de Polen de Engelse regering al in de 16e eeuw voor “de Moscoviet, de vijand van alle vrijheid onder de hemelen”, omdat hij “zijn aanvallen in deze richting op de Christenheid zal richten, en allen die zich tegen hem verzetten zal afslachten of tot slaven maken, wat god verhoede”. Als je niet beter wist zou je denken dat hier een NAVO generaal of Reagan hun onzin uitkraamden. Christelijke onzin uiteraard van lieden die zelf uitermate vredelievend zijn.

 

De westerse christelijke wereld heeft zich voortdurend met de Russen bemoeid. Dat heeft het Russische volk niet veel goeds gebracht. Tot de revolutie van 1917 bepaalde het westen de cultuur van de bovenlaag. Alle leden van de adel en de intelligentia waren westers geschoold, verbleven vaak hun hele leven in het westen en spraken doorgaans zelfs geen Russisch. Ondanks die westerse opleiding, doordrenkt van westerse ideeën, deden zij geen enkele moeite om het Russische volk uit de armoede op te heffen. Integendeel: het volk werd meedogenloos uitgezogen. De revolutie moest redding brengen, maar deed zij dat ook?

Vaak wordt over het hoofd gezien dat de leiders van de revolutie van 1917 ook allemaal getraind waren in het westerse denken.

Daarom kun je gevoeglijk stellen dat de Russische revolutie eigenlijk een westerse was. Het zogenaamde communisme was een puur westers idee en de erbij behorende theorie eveneens. Het enige niet-westerse element in de revolutie was de aanleg van de Russische mens voor gemeenschappelijkheid. Het zich manifesteren van die aanleg gaf aan de revolutie die sfeer van ware menselijkheid, die destijds ook veel westerse idealisten begeesterde. Maar in werkelijkheid ging het om het zich doorzetten van de grootschalige industriële revolutie, die in het westen al bijna een eeuw eerder begonnen was.

De aanleg van de Russische mens voor gemeenschappelijkheid is door de west-europeaan steeds als uitermate bedreigend ervaren. Dáárom was er die voortdurende angst voor de 'Russische beer' en dat uitte zich, zoals met angst gebruikelijk, in wantrouwen en agressie, gebaseerd op allerlei spookverhalen. De aanleg voor gemeenschappelijkheid staat het eenzijdige westerse individualisme in de weg, niet alleen omdat het de tegenpool van dat westerse individualisme is, maar vooral ook omdat gemeenschappelijkheid, al is het voorlopig nog schoorvoetend, een stap verder in de cultuur ontwikkeling van de mensheid is. Indertijd is dat door enkele zogenoemde communisten aangevoeld, maar uiteraard vertaalden zij dat gevoel op westerse wijze en spraken dan van wereldverovering.


Daar is de NAVO nu nog bang voor! Maar dat is onzin, want die onvermijdelijke, volgende cultuurfase kan zich niet door geweld realiseren, juist omdat het over gemeenschappelijkheid gaat.

 

Helaas echter leidde het er wel toe dat na de revolutie van 1917 letterlijk iedereen en alles in het teken van de gecentraliseerde eenheidsstaat kwam te staan. Een uitweg voor het individu was er niet. Zeker niet toen Jozef Stalin zich als een Tzaar ging gedragen en een niets ontziende terroristische dictatuur doorvoerde. Dat was overigens in de dertiger jaren van deze eeuw niets ongewoons. Er waren nog een paar van die figuren: Mussolini, Hitler, Franco. Allemaal keerden zij zich tegen het individu. Dat had alleen recht van bestaan als het zijn individualiteit inpaste in een groot, alles overheersend machtsstelsel. 'Uniformering van het individu', om zo te zeggen.

In Rusland lag dat in zoverre anders dat er destijds nauwelijks van enige individualiteit bij de gewone mensen gesproken kon worden. De mensen hadden nooit de kans gekregen om zich vrij te ontwikkelen en te ontplooien. En die kans mochten ze ook tot voor kort niet krijgen. Dat zou gevaarlijk zijn voor de Marxistische staat. Het ging in Rusland dus niet zozeer om 'uniformering' van reeds bestaande individuen, maar om het verhinderen dat de mensen individu zouden wórden. Een tijdlang kun je zoiets wel doen. De generatie die zijn wortels heeft in de onderdrukking laat het zich nog wel aanleunen.

Die weet niet beter. Maar de moderne grootschalige technologie heeft ontwikkelde mensen nodig. De mensen moeten grondig wetenschappelijk geschoold worden en dan is het onvermijdelijk dat je daardoor de individualiteit wakker schudt. Die kun je dan nog wel een tijdje proberen te uniformeren, maar het is logisch dat dit op een gegeven moment niet meer gaat. Dan dreigt het hele machtsstelsel in te storten. De productie en de economie stagneren en er komen steeds meer dissidenten, juist onder de goedwillende mensen.

 

In de westerse wereld wordt Gorbatsjovs 'perestrojka', zijn streven om de Russische maatschappij te hervormen, hoofdzakelijk als een politieke kwestie gezien.

Daarom vertrouwt men de perestrojka niet ­zoals de waard is… Men doet alle mogelijke moeite om ons ervan te overtuigen dat er bedoelingen achter steken. Gorbatsjov zou in december niet naar huis gegaan zijn om te helpen bij de ramp in Armenie , maar vanwege interne machtsproblemen. En hij zou willen ontwapenen om zijn economie te redden, niet om de vrede te bevorderen. Soms krijg je zelfs de indruk, vooral uit de pers, dat men er naar uit zit te kijken dat de zaak mislukt. Tot vervelens toe wijst men schijnheilig op al die dingen die nog niet in orde zijn: de naleving van de mensenrechten vooral en ook het militair bezet houden van een aantal satelietstaten. Alsof je dat in één dag kunt veranderen! Zijn wij dan zo bijdehand met dat soort dingen?


Maar dan de westerse banken! Die vinden het allemaal prachtig: er ligt een grote markt voor hen klaar, er valt geld te verdienen. Totdat zij zullen bemerken dat de Russen zich niet meer zo uit laten kleden als voor de revolutie. Dan zal de pret er gauw af zijn!

 

Ik ben van mening dat de hervormingen in Rusland in de grond van de zaak niets met politieke slimmigheidjes te maken hebben, maar alles met het onstuitbare individualiseringsproces van de Russische mèns.

Inderdaad kun je dan, zoals Gorbatsjov zegt, de perestrojka niet los denken van de 'glasnost', de openheid, die in de samenleving moet gaan gelden. Perestrojka en glasnost behoren onlosmakelijk bij elkaar en dat wijst erop dat de nadruk bij de Russen niet op de politiek ligt, maar juist op het humanitaire, het menselijke. Je komt er niet onder uit dat er iets heel belangrijks gaande is in de Russische samenleving. Zo belangrijk dat het heel wel mogelijk is dat deze nieuwe ontwikkeling de grenzen van de Sowjet-Unie zal gaan overschrijden en ook in de rest van de wereld een nieuw besef wakker roept. Als vrijdenker ga je dan hopen dat er in de westerse wereld ook een Gorbatsjov op zal staan, al was het alleen maar om eindelijk eens dat ongemotiveerde wantrouwen ten aanzien van de Russen weg te nemen. En ook dit heeft in principe niets met politiek te maken. Het gaat om een nieuwe mentaliteit van alle bewoners van een wereld die zonder dat steeds verder naar de afgrond afglijdt.

 

De vrijdenkers willen niets met politiek te maken hebben en dus ook niet met die van de Sowjet-Unie. Want de politiek, van welk machtsblok dan ook, heeft nog nooit ècht wat goeds gebracht. Maar als het gaat om glasnost, openheid, en wezenlijke hervormingen van de maatschappelijke samenhangen, dan krijgen de vrijdenkers weer enig vertrouwen in de toekomst.

 


Uitzending 16 maart 1989

 

Naar bladwijzers: Vrijheid van meningsuiting -zie A, B en C

 

Zie ook: Vrijheid van spreken- Briefnummer 18 ;

 

LEVE DE REVOLUTIE…!

Vroeger kwam je geregeld mensen tegen die min of meer hunkerend uit zaten te kijken naar de revolutie. Dat zou de enige mogelijkheid zijn een verrotte en onrechtvaardige maatschappij op te ruimen en te vervangen door een goede, waarin de spullen en de macht eerlijk verdeeld worden. Hoopvol zat men daarop te wachten. Maar tegenwoordig hoor je er niet veel meer over. Soms houdt een late anarchist nog een vurig betoog, vergezeld van een scherpzinnige analyse van tijden en toestanden waarin het mooie had kunnen gebeuren: het jaar 1968 bijvoorbeeld. Hij legt dan uit dat de massa helaas niet revolutionair genoeg was, of dat ze zich te weinig bewust van haar klassebelang was of tevéél bewust van alles wat ze kon verliezen. In ieder geval betreurt onze anarchist het voorbijgaan van het kritieke moment.

Alweer een kans verkeken op een zegen brengende revolutie!

 

De hunkering naar de revolutie is een beetje weggeëbd in de westerse wereld en ook in Rusland en China heeft men er behoorlijk zijn bekomst van. Dat is geen wonder want het is allemaal op niets uitgelopen. Maar vreemd genoeg is de Franse Revolutie in aanzien gestegen. Men vindt dat wij nogal wat aan de Franse Revolutie te danken hebben. Dat betreft dan vooral ideeën die tijdens de zogenaamde 'verlichting' in de 18e eeuw waren ontwikkeld en die nu gemeengoed konden worden. Ideeën over de rede en de natuur en over de mogelijkheid om de mensen te vervolmaken door hen van jongs af aan vertrouwd te maken met en te trainen in het gebruik van het vermogen tot redelijk denken. Op grond van deze redelijkheid zouden de mensen kunnen ontkomen aan dogmatische autoriteiten, vrij zijn en zelf hun maatschappelijke regelingen kunnen treffen: het sociaal contract.

Voor een aantal denkers uit de verlichting was zelfs god een fictie gebleken. Zij kwamen er openlijk voor uit in geen enkele goddelijke macht te geloven. Zij waren atheïsten, zeg maar: vroege vrijdenkers.

 

Het waren de ideeën van de verlichtings-denkers die volgens de meeste deskundigen door de Franse Revolutie een praktische betekenis kregen. Maar je kunt met recht betwijfelen of dat wel waar is. Als je er op terugkijkt krijg je veel meer de indruk dat die mooie ideeën er achteraf ingebracht zijn door mensen die zich ermee verwant voelden, zoals bijvoorbeeld vrijdenkers en humanisten. Als je namelijk de praktijk van die revolutie bekijkt dan zie je niets van redelijkheid, vrijheid, of een sociaal contract.


Wat je wel ziet is een bloedige machtsstrijd, eerst gericht tegen de traditionele machten van de absolute vorst, de adel en de geestelijkheid en vervolgens gericht tegen die revolutionairen die de opstand in gang gezet hebben, de echte opstandelingen! Want bij een revolutie zijn de opstandelingen van het eerste uur nooit de toekomstige machthebbers. Daarvoor zijn zij veel te anarchistisch en te nihilistisch, haten te diep de overheden en behoren bovendien onvermijdelijk tot veel te lage maatschappelijke klassen. Dat alles maakt hen al bij voorbaat ongeschikt om de macht uit te gaan oefenen. Daarvoor heb je gewetenloze, maar deskundige, intriganten nodig voor wie het verdraaien van feiten en het leggen van rookgordijnen een tweede natuur is. En die intriganten zijn het dan ook die zo gauw mogelijk de echte revolutionairen uit de weg ruimen en daarbij een nietsontziende terreur ontketenen. Zij 'vreten de kinderen van de revolutie op'!

Bij alle machtsrevoluties - en dus niet bij zogenaamde sociale en industriële revoluties - zie je hetzelfde beeld: een betrekkelijk korte fase van opstand, daarna een langere van onderlinge machtsstrijd door intriganten en tenslotte alleen nog maar terreur.

 

En het volk? Dat is nergens te vinden! Of toch, heel even in de eerste fase van de opstand, in Frankrijk bij onder andere de bestorming van de Bastille. Daar was een deel van het volk concreet aanwezig. En ja hoor, ook nog als de revolutie geconsolideerd en naar buiten toe verdedigd moet worden: dan is het volk goed genoeg om dienstplichtig soldaat te worden en te sneuvelen voor de intriganten. En dat is waar ook, ik zou het bijna vergeten omdat het zo vanzelfsprekend is: het volk is er ook nog om te verrekken van de honger. Verder bestaan de mensen, jij en ik, alleen maar abstract: in de leugens van de machtzoekers die voorwenden het welzijn van het volk op het oog te hebben.

 

We laten ons te vaak misleiden door de mooie verhalen. Zeker als het over de Franse revolutie gaat, maar ook wat betreft de Russische en de Chinese. Waarom het werkelijk gaat bij een revolutie is de verovering van de macht. De bewering dat die daarna aan het volk gegeven zal worden is een leugen. Trouwens, consequent doorgedacht kan het volk helemaal geen macht hebben. Er zijn immers maar twee mogelijkheden: of de samenleving is anarchistisch en dus zonder machten, of er zijn wel machten, maar die berusten dan niet bij het volk maar onvermijdelijk bij elites die zich door leugen en bedrog boven het volk uitgewerkt hebben. Voor anarchisme is de mensheid nog veel te onvolwassen en dus zul je na elke revolutie, al beloven de revolutionairen nog zoiets moois, je kop moeten buigen voor elitaire, mooi pratende , leugenachtige intriganten die met bruut geweld en bloedige terreur de macht proberen te veroveren. De Franse, de Russische, de Chinese en recentelijk de Iraanse revolutie zijn allemaal in terreur uitgelopen. Onvermijdelijke terreur, gelegaliseerd met een beroep op een of ander hoog ideaal of een oppermachtige god. Is dat nu iets om naar uit te kijken? Naar mijn idee helemaal niet.

 


Er bestaat ook bij de vrijdenkers verschil van opvatting over het machtsprobleem. Maar volgens mij kan het de vrijdenker er alleen maar om te doen zijn de aftakeling van elke macht te bevorderen. Daarom verwacht een vrijdenker niets van revoluties, opstanden en andere gewelddadigheden. Je hoop kan alleen maar gevestigd zijn op verheldering van je èigen denken en dat van de andere mensen. Tot die verheldering kan bijdragen de geschiedenis van revoluties nauwkeurig te bestuderen.

De vrijdenkers doen dat dan ook, bijvoorbeeld in het Humanistisch Studiecentrum Nederland, het HSN. Daarom is er op zaterdag 18 maart een studiedag in Paradiso in Amsterdam onder het motto "De Franse Revolutie, vergelijking en perspectief". Iedereen die geïnteresseerd is kan die bijeenkomst bezoeken. Hij begint 's morgens om half tien. Sprekers zijn onder anderen de professoren Von der Dunk, Van Holthoon en Oerlemans en u kunt volop mee discussiëren. Dus: aanstaande zaterdag om half tien in Paradiso..!

 

Tenslotte nog dit: vrijdenkers proberen redelijk en onafhankelijk denkend de werkelijkheid te begrijpen. Zo begrijpen zij heel goed dat er voorlopig nog wel van die godsdienstige en ideologische fanaten zullen bestaan die, in naam van hun revolutie, de moeizaam bevochten rechten van de mens verkrachten door de vrijheid van meningsuiting te ontkennen, boeken te verbranden, vrijdenkers en schrijvers met de dood te bedreigen. Maar het begrip van de vrijdenkers gaat niet zóver dat het de misdragingen van die lieden kan excuseren!

 

Naar bladwijzers: Vrijheid van meningsuiting -zie A, B en C

 

 

Zie ook: Vrijheid van spreken- Briefnummer 18 ;

 

 


Uitzending 11 mei 1989

 

WIJ DULDEN GEEN TEGENSPRAAK…

Voor de vrijdenkers staat het vast dat godsdiensten slecht voor de mensen zijn omdat de overtuiging dat er een oppermachtige god bestaat op een waan berust. Een waan die het gevolg is van een ernstige psychische ziekte waaraan op gezette tijden bepaalde labiele figuren lijden. Zo'n psychische ziekte staat nooit helemaal op zichzelf. Hij is altijd gebaseerd op een dieper liggend conflict binnen een cultuur. Daardoor zijn er doorgaans betrekkelijk veel mensen die willen luisteren naar de zogenaamde getuigenissen van die geesteszieken. Dat overspannen getob valt bij hen in goede aarde.

Kijk maar naar het succes van die Amerikaanse televisie kerkdiensten. Dat berust louter op de psychische frustraties van de gelovigen.

 

Binnen alle godsdiensten worden uitspraken gedaan over de werkelijkheid. Steeds zijn dat uitspraken die stammen uit lang vervlogen tijden, toen de mensen hun inzichten in de werkelijkheid nog uitdrukten doormiddel van verhalen over bovenmenselijke oppermachtige hogere wezens. In het Christendom kwam men met oeroude, van oorsprong Oosterse, verhalen uit matriarchale perioden. De Islamieten baseerden zich op de Oudtestamentische overlevering van de Joden uit oude Klein-Aziatische culturen. Hoe dan ook, het gaat over oude inzichten. Nu was het de bedoeling van zogenaamde profeten als Jezus en Mohammed deze inzichten opnieuw tot leven te wekken.

Want van die inzichten verwachtte men redding uit de verdorven wereld. Zo ging dat vroeger, zo gaat het nu: men grijpt terug naar de tijd toen alles nog goed was. Het fundamentalisme tiert welig, vooral bij de Christenen en de Islamieten.

Voor een vrijdenker is dit alles oud nieuws. Je beschouwt de zaak weliswaar als een waan en je zult niet nalaten er bij elke gelegenheid op te wijzen dat het allemaal onzin is en dat zo'n waan grote gevaren met zich meebrengt, maar tegelijk ben je je ervan bewust dat er voorlopig nog heel wat mensen in die waan bevangen zullen zijn. En dus zoeken zij het maar uit met hun hogere machten. Zolang zij er de andere mensen niet mee lastig vallen en onder elkaar hun godsdienst beoefenen mogen ze er van de vrijdenker gelukkig mee zijn.

Enige tijd zag het er naar uit dat, althans in de westerse wereld, de godsdienstige instituten teruggedrongen zouden worden naar de plaats waar zij in een democratie eigenlijk thuishoren: de plaats van een vereniging met dezelfde juridische status als elke andere vereniging. Maar helaas is dat gezichtsbedrog gebleken. Op het ogenblik zijn er geen godsdiensten die op de wijze van een vereniging georganiseerd zijn en die aan hun geloof geen enkele staatkundige macht ontlenen. De godsdiensten, in het westen sinds kort uitgebreid met de Islam, hebben allemaal een stevige vinger in de pap en weten heel wat van hun normen aan de niet-godsdienstige mensen op te leggen. Ze zijn nog altijd volop bezig de macht naar zich toe te trekken.

 


Dat betekent dat de godsdienstige organisaties zich niet als verenigingen beschouwen en zich op het maatschappelijk strijdtoneel wensen te bewegen. Maar dan zal men moeten accepteren dat er door allerlei andersdenkenden weerstand geboden wordt. Dat echter schijnen de dienaren van god niet te kunnen begrijpen, althans niet diegenen die zichzelf nog echt als godsdienstig beschouwen. Het merendeel neemt het gelukkig niet meer zo serieus, maar er zijn er nog altijd meer dan genoeg die niet in willen zien dat meedoen aan de maatschappelijke machtsstrijd betekent dat je met tegenstanders te maken zult krijgen. Zodra zo'n tegenstander ook maar even een kritisch geluid laat horen en vooral als dat ook nog eens gebaseerd is op wetenschappelijk controleerbare informatie staan de godsdienstigen op hun achterste benen, schreeuwen moord en brand. En maar jammeren dat ze zo gekwetst zijn in hun diepste gevoelens. Waarover het allemaal gaat kom je nooit aan de weet, niet toen een tijdje terug Jezus in een film zou zijn belasterd en ook nu weer niet nu Salman Rushdie het een en ander over Mohammed te berde heeft gebracht. Ze weten het zelf niet eens, die jammeraars! Eens temeer blijkt dat gelovigen elkaar klakkeloos napraten!

 

Nu is het inderdaad een feit dat die moord en brand schreeuwers helemaal niet behoeven te weten waar het allemaal om draait. Voor hen is alleen maar van belang dat iemand het gewaagd heeft enkele van hun godsdienstige waarheden in twijfel te trekken en tegen te spreken.

Wat telt is dat iemand zich niet houdt aan het enige werkelijk belangrijke gebod van elke godsdienst: "Gij zult niet tegenspreken". Dat patriarchale gebod is de ruggengraat van elk godsdienstig stelsel. Men rechtvaardigt het door de bewering dat de godsdienstige waarheden, de dogma's, door god persoonlijk aan de profeten geopenbaard zijn. Die openbaringen mogen nooit in twijfel getrokken worden. Zij mogen geen onderwerp van waardevrije studie zijn, want dan dondert de zaak subiet in elkaar. De godsdiensten handhaven zich door het gelden van hun waarheden op macht te laten berusten en van daaruit te zeggen: "Wij dulden geen tegenspraak".

Uiteraard is dat pure dictatuur en dat blijkt dan ook in de praktijk. Elke theocratie heeft in zijn vaandel staan "Wij dulden geen tegenspraak". De Roomse kerk heeft wat dat betreft een geweldige staat van dienst, het orthodoxe Israel doet ook goed zijn best en het Iran van de ayatolla's spant op het ogenblik onmiskenbaar de kroon.

 


Als de godsdienstigen vinden dat hun rare ideeën zonder twijfel op rechtstreeks van god afkomstige waarheden berusten en dat er dus niet tegengesproken mag worden, moeten zij dat in laatste instantie voor zichzelf weten. Ik zou zeggen: "Laten zij het maar uitzoeken". Maar als diezelfde godsdienstigen zich met de maatschappij bemoeien en daarin macht willen uitoefenen, moeten zij niet aankomen met hun belachelijke: "Wij dulden geen tegenspraak". Want in de maatschappij is het al tegenspraak wat de klok slaat. Ik geef toe dat er heel wat gerommeld wordt met het tegenspreken. Dat het vaak belemmerd wordt en dat het nog vaker niet serieus wordt genomen. Maar ondanks dat wordt het tegenspreken erkend als de aller belangrijkste methode om problemen op te lossen. Tegenspreken is de poging om met behulp van argumenten de beweringen van een ander te ontzenuwen.

Slaagt die poging, dan is er weer een stukje onzin uit de wereld geholpen, mislukt hij, dan winnen de beweringen van die ander aan geldigheid. Het tegenspreken is werkelijk een onmisbaar en feilloos instrument om tot verheldering van inzicht te komen.

 

Traditioneel zijn vrijdenkers grote tegensprekers. Zij hebben nog nooit iets voor zoete koek geslikt, geen maatschappelijke dogma's en vooral geen godsdienstige dogma's. Maar toch aanvaarden zij zonder moeite het feit dat mensen allerlei meningen hebben, ook al zijn die vaak volstrekt onzinnig. Het niet dulden van tegenspraak is echter voor de vrijdenkers onaanvaardbaar. Zij vinden alles best als het maar ter discussie staat. Daarom vinden zij het ook onaanvaardbaar als tegenspraak hoogmoedig, vanuit een machtspositie, toegestaan wordt. Onder het mom van tolerantie. Want dan staat er niets ter discussie. Dat is het geval in de westerse democratieën. Daar wijst men de tegenspraak niet meer af, men erkent het recht tot tegenspraak, maar men is niet bereid naar elkaar te luisteren. Redelijk is dat bepaald niet, maar het is altijd nog beter dan iemand de mond snoeren doormiddel van moord…

 


Uitzending 8 juni 1989

 

WIE VERVUILT ER NOU EIGENLIJK…?

Sommige politici beweren niet zonder trots dat het milieu zo'n belangrijke politieke zaak geworden is dat er nu al een kabinet op kon vallen. Wat moet zo'n politicus een ezel zijn om te denken dat wij daarin trappen! En hebt u die beklagenswaardige gristen gehoord die ons kwam vertellen dat het hele drama met het kabinet door god himself geënsceneerd was? God wilde namelijk het komende debat over de euthanasie verhinderen omdat de mensen het recht niet hebben zelf over hun leven en dood te beslissen. De enige die dat recht wel heeft is god. Uiteraard heeft hij dat recht gedelegeerd, en wel aan zijn geliefde gristenen, zodat die nu zonder blikken of blozen voor u en mij beslissen dat niemand mag beslissen. De dwazen hebben niet eens in de gaten dat elk mens, gristelijk of niet, met of zonder permissie, bij bewustzijn altijd en onvermijdelijk over zijn eigen leven en dood beslist.

 

Hoe dan ook, dit kabinet is eindelijk gevallen. En nu maar hopen dat een volgend een beetje vlugger zijn eigen onmogelijkheid waarmaakt. Zeker is in elk geval dat zo'n volgend kabinet ons net zulke leugens over de vervuiling van het milieu zal vertellen.

Uiteraard zullen dat in de eerste plaats statistische leugens zijn die moeten verhullen hoe groot bij een vervuilende productie de winsten zijn voor de goddelijke economie, die volgens het kreupele moderne denken de bron van alle leven en welzijn is. Hoeveel valt er te verdienen als je je chemische rotzooi in de zee dondert, of tussen het huisvuil of in de derde wereld. Hoe groot zijn je winsten als je vuile automotoren blijft produceren en levensgevaarlijke wasmiddelen, drijfgassen en grondstoffen?

 

Met deze en dergelijke leugens zijn wij al tientallen jaren afgescheept. Nooit en nergens hebben de overheden de waarheid verteld, de juiste cijfers bekend gemaakt. Gewoonlijk gaf dat de meeste deining bij nucleaire ongelukken, zoals dat van Tsjernobil. Pas de laatste tijd komt er meer politieke aandacht voor alle andere technologische smeerlapperij. Maar met al die aandacht blijft het bedrog doorgaan. Het zit immers volledig ingebouwd in het moderne machtspolitieke en economische denken. Ik ben geen milieu deskundige en ik kan u dus geen overzicht geven van alle ellende die wij onze prachtige planeet tot nu toe hebben aangedaan.


Voor een dergelijk overzicht moet u bij de mensen van de milieu organisaties zijn, ik denk in de eerste plaats bij die van Greenpeace. En natuurlijk niet bij de politici want die spannen, door hun wijze van denken, onvermijdelijk samen met de vervuilers. Dat blijkt, zoals gezegd, uit hun voortdurende gelieg en gedraai en vooral ook uit de lange tijd dat zij dit volhouden. Al vele tientallen jaren waarschuwen de deskundigen, voeren Greenpeace en anderen acties. Maar de politici blijven gewoon doorgaan de lading te dekken in plaats van op te treden. Het zou te begrijpen zijn als zij een korte tijd bleven liegen. Ze zijn nu eenmaal niet erg bijdehand. Maar als zij dat gelieg zo'n dertig à veertig jaar weten te rekken wijst dat onmiskenbaar op medeplichtigheid.

 

Schandalig is dat alles, zeker binnen een beschaving die zichzelf graag 'democratisch' noemt. Maar nog schandaliger vind ik een bepaalde wereldbeschouwing die met zo'n ongegeneerde brutaliteit naar voren gebracht wordt dat bijna niemand bemerkt dat hij niet deugt. Die, van oorsprong christelijke, wereldbeschouwing leidt er toe dat wij, u en ik, steevast de schuld van alle ellende krijgen. De fictie die hieraan ten grondslag ligt past naadloos in het moderne denken. In dat moderne denken worden alle maatschappelijke thema's van boven naar beneden gedacht. Onbewust geldt daarbij: boven is goed, beneden is slecht. Dan is het logisch dat de onderste lagen van de bevolking de schuld van alles krijgen en dat de bovenlaag bij voorbaat vrijgepleit is.

 

Er zat fosfaat in de wasmiddelen. Na verloop van tijd drong het zelfs tot de minister door dat dat slecht was voor het milieu. Het gebruik moest zo snel mogelijk teruggedrongen worden. En wat gebeurde er? U en ik, wij werden streng aangekeken en als ondeugende kinderen op onze verantwoordelijkheden gewezen. Wij gebruikten wasmiddelen met fosfaten en dat moest nu maar eens afgelopen wezen. Volgens de fabrikanten vroegen wij zelf om die middelen. Nogal logisch want wij wilden de was doen en dachten dat alles in orde was. Na de berisping bogen wij deemoedig het hoofd en gingen de duurdere groene wasmiddelen kopen. Maar wacht eens, wie had er nou eigenlijk verzonnen dat fosfaat nodig is voor een schone was? Wij toch zeker niet, we wisten niet eens dat het er in zat. Wij hebben nooit om die vervuilende fosfaten gevraagd. Wie vervuilt er nou eigenlijk?

 

Nu blijken er gevaarlijke drijf gassen in spuitbussen te zitten. Wat houdt men ons voor? Wij moeten ons bewust zijn van onze verantwoordelijkheden en ophouden die spuitbussen te gebruiken. Maar hebben wij die rotzooi uitgevonden en in die bussen gestopt? Nee, de dames en heren producenten hebben dat gedaan en vervolgens hebben economen en reclamemakers ons wijsgemaakt dat een zichzelf respecterend mens die troep moet gebruiken. Dus, wie vervuilt er nou eigenlijk?

Wie heeft bedacht dat er lood in de benzine moest? En wie heeft de ontwikkeling van een schone motor geblokkeerd? Wie heeft ons jarenlang met vuile auto's laten rijden? Wie vond dat onze frisdrank in plastic flessen moest en wie heeft ons opgejut om veel te veel energie te gebruiken zodat wij er nu niet meer buiten kunnen?

 


Onlangs had men het over de ontbossing van de tropische regenwouden en toen waagde notabene een milieu deskundige het om te zeggen dat de mensen er maar eens vanaf moesten stappen om meranti voordeuren te willen hebben. Kennelijk heeft ook die deskundige niet door dat wij nooit om die deuren gevraagd hebben, maar dat de commercie ze ons aangeboden en aangepraat heeft.

Hebt u ooit geweten waar dat hout vandaan kwam? Werkelijk alle voorbeelden van vervuiling en uitputting van de aarde zijn direct terug te brengen tot onverantwoordelijk gedrag, niet van de gewone mensen zoals u en ik, maar van diegenen die in onze beschaving de boventoon voeren. Het is de politieke, economische en technologische bovenlaag die zijn kennis en zijn macht aanwendt voor eigen gewin, zonder rekening te houden met het welzijn van deze planeet en haar bewoners. Die bovenlaag toont zich pas dan bezorgd als de zaak de spuigaten dreigt uit te lopen doordat allerlei geboefte van lager allooi winst ziet in het verhandelen van afval. Uiteraard niet om het ordelijk te verwerken, maar om het ergens neer te donderen als niemand het ziet.

 

Wij zullen allemaal mee moeten betalen aan een schoon milieu, heeft Lubbers gezegd. Hij bedoelt natuurlijk dat wij gewóne mensen voor de rekening op moeten draaien. Want volgens dat van-bovenaf denken zijn wij de schuldigen. Het beroerde is dat dit op een bepaalde manier nog waar is ook, want wij zijn zelf zo onnozel om, overal op aarde, tegen die intellectueel hoog ontwikkelde onderwereld op te zien en die doormiddel van verkiezingen het recht en de macht te geven om voor ons de zaken te regelen. Nou ja, naar de bliksem te helpen…

 


Uitzending 20 oktober 1989

 

EEN DOOD KINDJE…

Er is een tijdje geleden een kindje gestorven. Meteen na de geboorte bleek dat het geestelijk helemaal niet in orde was en dat het bovendien met spoed geopereerd zou moeten worden. Anders zou het sterven.

De operatie was op zichzelf niet zo'n probleem, maar de toekomst van het kindje, als het zou blijven leven, was daarentegen wel een probleem. In de eerste plaats voor het kindje zelf, maar in de tweede plaats ook voor de ouders en de verdere omgeving. Dat vonden niet alleen die ouders, ook de deskundigen waren het daarover eens. Toen hebben die mensen met z'n allen besloten het kindje maar niet te opereren. Dan zou het na korte tijd vanzelf, zonder te lijden, wegdromen in de eeuwigheid. Dat is dan ook gebeurd, naar men zegt in de armen van z’n moeder…

 

De rechter heeft zich er ook nog mee bezig gehouden. Hij kwam tot de conclusie dat er in alle opzichten zorgvuldig was gehandeld. Die zorgvuldigheid was terecht het enige kriterium. De rechter deed geen uitspraak over de vraag of dat besluit goed was. Dat is een zaak van de ouders en de deskundigen.

Ik ken ze niet, maar ik ben er zeker van dat die mensen door een hel zijn gegaan. En dat zij er nog steeds niet helemaal overheen zullen zijn. Als je voor een dergelijk probleem komt te staan vallen al je zekerheden weg. Je staat leterlijk voor een zwart gat.

 

Iedereen zal dat begrijpen, maar niet bepaalde gristenen. Voor de microfoon van de EO radio kwam een juffrouw met de mededeling dat zij het er niet mee eens was. Het kindje had recht op leven en dus had het geopereerd moeten worden. En de ouders hadden hun lot moeten aanvaarden. Dat hadden zij volgens die juffrouw niet gedaan. En ook de rechter was fout geweest, vooral omdat hij ook het toekomstige leed van die ouders in zijn overwegingen had betrokken. Ferme taal dus van die juffrouw!

 

Over het algemeen kun je slechts met de grootste moeite een touw vastknopen aan de redeneringen van godsdienstige mensen. Maar als het over euthanasie gaat is dat al helemaal onmogelijk. Wat zeggen zij? Elk leven is in gods hand. Je zegt daar niets mee, maar goed, zij zien het zo. Maar, als god dan een kindje geboren laat worden dat geen enkel vooruitzicht heeft behalve dat het spoedig zal sterven, is het plotseling niet meer in gods hand.


Dan moet er medisch ingegrepen worden en als men dat achterwege laat komt die gristelijke juffrouw vertellen dat dat niet deugt! Helemaal geen medeleven met die wanhopige ouders, helemaal geen begrip voor dit ontzaglijke probleem, niets van dit alles. Zij doet net alsof een mens zomaar even een dergelijke beslissing neemt, tussen de middag, tijdens de lunchpauze.

 

Natuurlijk vond die engerd dat er een moord gepleegd was. Dat is namelijk het standpunt van dat soort gristenen. Dat blijkt uit wat bijvoorbeeld Meindert Leerling, uiteraard ook voor de EO microfoon, over abortus durft te zeggen. Hij suggereerde dat een veelvoud van veertig duizend Nederlanders, vrouwen en artsen, regelrechte moordenaars zouden zijn. Hij zei letterlijk: er worden in Neder land per jaar meer dan veertig duizend kinderen vermoord. En juist dezer dagen wil de beruchte Doorenbos een aktie beginnen in de abortus-klinieken. Hij is van plan ze te bezetten en dan een film te vertonen waaruit zonneklaar blijkt dat abortus moord is.

 

Wat is het toch een geluk voor die fanatiekelingen dat het gros van de mensen zich niets van hen aan trekt. Want als die zich net zo zouden gedragen als de gristenen waren zij nu diep beledigd geweest. Weet u nog hoe de gristenen tekeer gingen naar aanleiding van die film over Jezus? Wat waren zij gekwetst! Onmiddellijk moest er naar de rechter worden gestapt. Maar de ongelovigen doen dat niet, hoewel zij er gegronde redenen voor hebben. Het is nogal niet wat: een heel grote groep mensen, vrouwen en artsen, wordt zomaar van moord beschuldigd. Ik ben geen Jurist, maar ik zou best wel eens willen weten wat de rechter van zulke beschuldigingen vindt. Hij vond het toch ook niet goed dat de Goerees van de Joden zeiden dat zij Christus vermoord hadden?

 

Maar, het gaat niet alleen om die beschuldiging van moord. Het gaat ook om het feit dat figuren als Meindert Leerling, Doorenbos en die EO juffrouw ongegeneerd een verkeerde voorstelling van zaken geven.

Zo spelden zij oude en zieke mensen op de mouw dat zij bij een nieuwe regeling van de euthanasie niet zeker meer kunnen zijn van hun leven. Dat zij misschien tegen hun wil doodgemaakt zullen worden. Dat nu is een smerige leugen. Hoe je ook over die lui van de regering denkt, toegegeven moet worden dat zij het leven van de mensen juist willen beschermen. Enerzijds door te erkennen dat wij het recht hebben ons leven te beëindigen, als dat leven onmenselijk is geworden, en anderzijds door te verhinderen dat wij het slachtoffer van de een of andere idioot worden. Men beoogt dus grotere zekerheid en veiligheid. Ook hieruit blijkt weer dat de gristenen nog steeds valse voorlichting geven!

 

Wij vrijdenkers zijn al sinds onheuglijke tijden bezig de godsdienst te bestrijden. Elke godsdienst. Volgens sommigen is dat tegenwoordig niet meer nodig. De godsdiensten zouden nauwelijks nog een rol spelen. Bijna niemand gaat nog naar de kerk. Godsdienstig geringeloor zou een uitzondering zijn. Was dat maar waar! De godsdienstige instituten mogen dan wel danig afgetakeld zijn, maar het godsdienstig geloof is dat nog lang niet. Op allerlei terreinen tiranniseren godsdienstige minderheden het maatschappelijk leven: in de gezondheidszorg, in de gevangenissen, in het onderwijs.

Op de hotelkamers liggen nog altijd de bijbels klaar en, hoe is het toch mogelijk, de koningin vraagt in de troonrede om gods zegen over het afbraakprogramma van de regering. En verderop, buiten onze grenzen, woeden nog altijd oorlogen die door godsdiensten aangewakkerd worden. In Auschwitz heeft men een kruis opgericht alsof dat symbool de moord op zes millioen Joden goed kan maken.

 


Ik wil maar zeggen: de vrijdenkers vechten bepaald niet tegen windmolens als zij zich verzetten tegen de godsdiensten en de daarbij behorende onredelijkheid en machtswellust. Het zijn het geloof aan en het zich beroepen op een niet aanspreekbare, en daardoor onverantwoordelijke, hógere macht die onvermijdelijk tot onverdraagzaamheid leiden. Daarom kunnen gelovigen maar niet accepteren dat mensen zelf over hun leven beschikken. In feite ligt daar de kern van het getob met die godsdienstigen. Zij gunnen de mens zijn vrijheid niet. Een vrouw, vooral een vrouw, die voor zichzelf de vrijheid opeist om te beslissen over een abortus, zo'n vrouw deugt niet. Men zegt vanwege die zogenaamde moord, maar in feite omdat zij vrij en mondig wil zijn. En hetzelfde geldt voor een doodziek mens dat over zijn eigen sterven wil beslissen.

 

Je kunt er niet genoeg op hameren dat alles draait om de vraag of een mens vrij mag zijn. Vanuit godsdienstig standpunt mag hij dat niet. Daarom blijft het van belang dat de vrijdenkers de godsdienst bestrijden. Niet zozeer om die primitieve voorstellingen en die dwaze rituelen, maar om de fundamentele ontkenning van de menselijke vrijheid en het aan die ontkenning meekomende machtsdenken. En de gelovigen? Die worden door de vrijdenkers bestreden voor zover zij almaar aan hun medemensen hun wil proberen op te leggen.

 


Uitzending 15 december 1989

 

MORGEN WORDT HET BETER…

Misschien is het u wel eens opgevallen dat alle mensen vinden dat de wereld waarin zij leven veel beter zou kunnen zijn. Je ziet dan ook, door de hele geschiedenis heen, dat de mensen voortdurend bezig zijn hun omstandigheden te verbeteren. Eigenlijk is niemand, behalve een enkele misdadige psychopaat, er bewust op uit zijn wereld slechter te maken. Iedereen voelt aan dat dat niet strookt met de zin van het leven. Dat wil natuurlijk niet zeggen dat alle zogenaamde verbeteringen ook echt verbeteringen blijken te zijn. De wereldgeschiedenis is vol van rampen die aan machtswellust, bezitsdrang en dwaasheid zijn te wijten. Autoritaire ideologieën zoals godsdiensten en politieke stelsels dienen daarbij als rechtvaardiging. En steevast komt zo'n rechtvaardiging hierop neer dat de mensen een betere wereld voorgespiegeld krijgen. Nooit heeft een machthebber een poot aan de grond gekregen door de mensen een slechtere wereld in het vooruitzicht te stellen!

 

De wereldverbetering is vooral sinds de Verlichting in de 18e eeuw tot een bewust streven geworden. Men was tot de overtuiging gekomen dat je de wereld zou kunnen verbeteren door de mensen te oefenen in het denken. Maar men vond het denken zonder meer niet goed genoeg. De evolutie had haar werk niet goed gedaan. Er moesten dus regels gesteld worden, logische denkprogramma's aan de mensen opgelegd, doormiddel van het onderwijs.

 

Niet iedereen was van mening dat de verbetering van de wereld van het denken afhankelijk was. Er werd ook gedacht aan het kweken van een hoogwaardiger menselijk ras. Vooral de Duitsers zagen dat wel zitten.

De SS had een speciale afdeling die het fokken van Edelgermanen moest bevorderen. En tegelijk moesten minderwaardige rassen uitgeroeid of tot slaven gemaakt worden.

Waartoe een dergelijke opvatting van wereldverbetering kan leiden ligt ons allemaal nog vers in het geheugen. Edelgermanen kwamen er niet, maar wel enige tientallen miljoenen vermoorde mensen.

 

Het verbeteren van de wereld doormiddel van het oefenen van het denken is overigens ook geen succes gebleken. Dat wil zeggen: het oefenen van het denken heeft wel vruchten afgeworpen, maar geen betere wereld opgeleverd. Wij worden op het ogenblik geconfronteerd met de wrange tegenstelling tussen enerzijds de fantastische technologische resultaten van het moderne denken en anderzijds het volkomen falen van de pogingen om met behulp van dat denken inzicht te krijgen in het menselijk leven. Er heeft een alles doordringende robotisering van het denken plaatsgevonden, met als gevolg psychische verwarring en vertwijfeling.


Dat alles zakt echter bij de resultaten van de rasverbetering volkomen in het niet. Tijdens de 2e wereldoorlog heeft de mensheid vol afschuw ervaren hoe misdadig programma's tot rasverbetering zijn, juist omdat ze gebaseerd zijn op een arrogante en autoritaire verheffing van de ene mens boven de andere. Dergelijke programma's leiden onvermijdelijk tot veroordeling en uitroeiing van hele volkeren.

 

Als je je dat goed realiseert verbaast het je dat zo weinig mensen protesteren nu men tòch weer probeert het menselijk ras te verbeteren. Men krijgt op het ogenblik enig inzicht in het systeem van de erfelijkheid dank zij het wetenschappelijk onderzoek naar het zogenaamde DNA. En onmiddellijk duikt de oude droom van rasverbetering weer op. Men spreekt opgetogen over de mogelijkheden om bij voorbaat ernstige ziekten uit te bannen, enerzijds door de genen-structuur te manipuleren, zoals dat zo mooi heet, en anderzijds door onvolwaardige kinderen bijtijds te aborteren. Op zichzelf zou zoiets nuttig kunnen zijn en de mensen veel leed besparen, ware het niet dat de achter liggende opvatting over wereldverbetering rampzalig is. Dat die opvatting aan invloed wint blijkt uit het feit dat je steeds vaker geconfronteerd wordt met toekomstfantasieën die aan Huxley's 'Brave New World' doen denken.

 

Zo zijn er al filosofen die menen dat de weg open ligt om het brein van de mensen te verbeteren. Ditmaal niet door programmatische oefening van het denken, maar door genen-manipulatie. Zij hebben, net als de denkers van de Verlichting, bedacht dat het denken zo zonder meer niet deugt en dat dus het brein verbeterd moet worden. Opvallend is dat dergelijke filosofen en de onnozelheid van hun eigen gedachten niet in de gaten hebben! Het is immers nog maar de vraag of een uitermate verfijnd en samenhangend systeem als het menselijk brein door een ingreep verbeterd kan worden. Maar bovenal gaan die filosofieën mank aan hetzelfde euvel als alle verbeterings denkbeelden.

 

Wat is het geval? Als iemand bedenkt dat de wereld verbeterd moet worden is dat op zichzelf nog niet zo gek bekeken. Er mankeert inderdaad heel wat aan onze wereld. Maar als zo iemand vervolgens gaat bedenken wat er dan in de toekomst verbeterd moet worden doet hij dat domweg met behulp van denkbeelden die in zijn eigen tijd opgeld doen. Het model van de toekomst is dan onvermijdelijk bevangen in het denken van 'nu'. Dat betekent dat allerlei nieuwe ontwikkelingen niet ingecalculeerd zijn. Dat kan ook niet, want je weet ze niet van tevoren. De toekomst is nu eenmaal niet te kennen. Hoe kun je dan weten wat er verbeterd moet worden? Je kunt hoogstens bedenken wat er 'nu' niet in orde is, maar doorgaans wordt daaraan nauwelijks iets gedaan. Bijna iedereen zingt het deuntje van "Morgen wordt het beter…". Dat heet dan heel deftig 'toekomstgericht beleid'.

 


Nog bonter maken het de genoemde filosofen. Die bedenken op dit moment welke verbeteringen het brein moet ondergaan om straks beter te kunnen denken. Zij hebben daarbij niet in de gaten dat je , als je op dit moment kunt bedenken wat een verbeterd denken is, het brein helemaal niet behoeft te manipuleren. Het kan blijkbaar beter denken!

Hoe kan je anders bedenken wat een verbetering is? Uiteraard gaat het die verbeteraars niet om ècht beter denken, maar om een betere aanpassing aan de steeds verfijnder wordende maatschappelijke organisatie. Er moeten hoogwaardige eenheidsmensen komen die doorkneed zijn in dat moderne robot-denken. Men meent nu eindelijk een doeltreffende methode gevonden te hebben om de mensen daarop te conditioneren. De oude droom van alle machthebbers lijkt nu werkelijkheid te kunnen worden.

 

Als je begrijpt wat vrijdenken is begrijp je ook waarom al die wereldverbeteraars de enig juiste oplossing van het probleem, namelijk het bevorderen van het vrijdenken, uit de weg gaan. Het is namelijk niet de bedoeling dat de mensen echt vrij leren denken. Zij moeten volgens de programma's van die verbeteraars gaan denken.

Nu is het waar dat ons huidige denken voor verbetering vatbaar is. Maar, de slechte kwaliteit van ons denken komt niet voort uit een de mensheid aangeboren gebrek. Ons denken is in principe volmaakt in orde. De desondanks slechte kwaliteit is een gevolg van al die verplichte denkprogramma's waaraan wij onszelf en elkaar onderworpen hebben. Die zijn het die ons denken beneden de maat houden en onszelf in het gareel van de staat en zijn machthebbers. Het vrijdenken kan je daarvan bevrijden omdat het elk gareel doorbreekt.

Alleen dat vrijdenken leidt ècht tot verbetering van de mens en de wereld doordat het de mensen leert zichzelf te zijn!

 

Naar andere televisie teksten 1990 t/m 1993

 

 

 

TELEVISIE-UITZENDING 15 december 1984 - DE VRIJE GEDACHTE Regie: Bob de Graaff, film: Onno Gols, geluid: Richard Bos Presentatie en tekst: Jan Vis, creatief filosoof

 

MACHT TEN GOEDE

We naderen weer kerstmis. Over de hele wereld zullen de mensen de geboorte vieren van het "Christuskind". De meeste mensen denken dat dat kind gods zoon is en dat het door god naar de aarde is gestuurd om de mensen te redden van de zonde. De vrijdenkers geloven dat niet, maar toch, op de een of andere manier raak je onder de indruk van het mooie van dat symbool. Het is een symbool van vrede, van liefelijkheid, en tevens zou je ook wel kunnen zeggen: dat Christuskind zou eigenlijk onze leidsman kunnen zijn. Het zou een voorbeeld kunnen zijn… en wie zou zo'n leider niet willen volgen?

Maar ja, als je dan ziet wat er van terecht is gekomen: zowel de geestelijke leiders als de kerkelijke leiders als de wereldlijke hebben het voor elkaar gekregen dat er nu een wereld is waarin ge­weld, tirannie, agressie en onverdraagzaamheid heerst. De paus, die staat zo ongeveer niets toe, de sexualiteit mag niet, homofilie mag niet, euthanasie mag niet; abortus is verkeerd en zou tegen het we­zen van de mensen in zijn. En andere kerkelijke figuren, de funda­mentalisten, die verketteren ook zo ongeveer alles en iedereen… en zich maar beroepen op die bijbel waarin dat verhaal staat van dat Christuskind.

En de wereldlijke leiders, die zijn al geen haar beter. Je ziet dan dat een Reagan denkt dat binnenkort het "armageddon", de totale ver­nietiging er zal zijn. En hij vindt dat heel normaal, en hij ziet dat ook in het licht van het christendom en hij houdt de mensen voor dat christus er eigenlijk alleen maar is voor de "goede" mensen en dat hij die bijtijds uit de hel van het "armageddon" wèg zal halen, en dan kan rustig de wereld ten onder gaan. Dan heeft hij zijn "gode welgevallig werk" gedaan…

Die wereld is gebaseerd op dat Christuskind en dit is er van terecht gekomen.

 

Als je nu naar de geschiedenis van het christendom kijkt, dan zie je dat dit het verhaal is van het ten kwade keren van iets dat eigenlijk heel erg goed bedoeld is, aanvankelijk. De eerste christenen hadden uiteindelijk een goede wereld voor ogen. Maar gaandeweg is het ver­anderd in een machtsinstituut dat de mensen verloedert. Want ja, de mensen willen wel aan iets gehoorzaam zijn, ze kunnen op de een of andere manier nog steeds niet zelfstandig zijn. Ze vinden dat ze zich aan een macht, aan een hógere macht, moeten onderwerpen. Een macht die groter is dan ze zelf zijn. Zelfstandigheid schrikt hen af en maakt hen angstig.

Maar intussen is wel duidelijk geworden voor het gros van de mensen dat je voor gek loopt als je je onderwerpt aan een tirannieke macht, iets negatiefs, zoals het fascisme of nazisme, machten die op ver­nietiging uit zijn. Dus ja, dáár gaan de mensen zo gauw niet meer achteraan. Want je staat dan ècht voor gek!

Maar het zou natuurlijk wel mooi zijn als je leiders kon vinden, die het ècht goed bedoelen. Die symbool kunnen zijn voor het goede en het vredelievende, voor het mooie in deze wereld. En zo zie je dat de mensen daarnaar gaan zoeken en soms ook van die leiders vin­den. Je had destijds in India Gandhi die via de geweldloze weerbaar­heid het Indiase volk probeerde te bevrijden van de Engelse onder­drukking - en dat is hem ook gelukt. In Amerika had je Martin Luther King die de zwarte Amerikaanse bevolking wakker schudde, ook weer tegen de onderdrukking van de blanken. In Nederland hebben we, aan het begin van deze eeuw, Domela Nieuwenhuis actief gezien. Hij richtte zich tot de verpauperde Nederlandse arbeidersbevolking en hij pro­beerde de mensen duidelijk te maken dat je als vrij mens zou moeten leven. En dat je je niet moet onderwerpen aan welke macht dan ook.

Tegenwoordig zou je kunnen wijzen op Bagwan: hoe houdt hij niet voor veel mensen, overal in deze wereld, hoe houdt hij die mensen niet voor dat je een goed mens zou kunnen zijn, dat je goed zou kunnen leven… maar ja, je moet dan wel doen wat hij zegt.


En je ziet dan ook dat de mensen, zijn volgelingen, heel gehoorzaam zijn voorschrif­ten opvolgen en dat ze heel gehoorzaam proberen te leven zoals hij dat voorschrijft. En er zijn erg veel mensen die dat doen.

Waar komt het nou uiteindelijk allemaal op neer? De mensen hebben vertrouwen, ze denken vertrouwen te kunnen hebben in een macht ten goede en zij gaan daar graag achteraan.

 

Als mensen macht over je uitoefenen kan je niet jezelf zijn. Die machthebbers willen dat je bent zoals zij willen dat je bent. Dat je je gedraagt zoals zij zich voorstellen dat mensen zich te gedragen hebben. In die onderworpen situatie kan je dus niet tot je recht ko­men; je blijft voortdurend beneden je niveau. In de praktijk van de samenleving betekent dat, dat je gevoelig bent voor onderdrukking.

Dat je de neiging hebt de "leiders" te volgen en dat je niet goed weet welke kant je uit wil. Zij moeten voor je beslissen, maar tege­lijk voel je je toch ook onzeker en je voelt je niet zo gelukkig in zo'n samenleving. Nu geldt dat niet alleen voor jou, het geldt voor de héle samenleving. Niemand kan in zo'n situatie tot zijn recht komen. Dus diegenen die zich opgeworpen hebben als leiders van die samenleving, de machthebbers dus, die geraken steeds meer machts­wellustig, en dat doen ze dan natuurlijk samen met hun volgelingen, die dat wel prachtig vinden. En uiteindelijk loopt de hele zaak spaak. Uiteindelijk gaan de mensen zich toch tegen die machthebbers keren. Een goed voorbeeld daarvan is de houding van de Verenigde Staten ten aanzien van Latijns-Amerika. Voor een man als Reagan zou het een koud kunstje zijn om de Latijns-Amerikaanse bevolking op zijn hand te krijgen, als hij die mensen eens werkelijk ging helpen. Als hij eens zorgde voor onderwijs, voor een beter levenspeil, en vooral als hij er eens voor zorgde dat de plaatselijke machthebbers ophielden met hun tirannie. Maar wat doet-ie? Hij gaat juist die tirànnen steu­nen. Die machthebbers krijgen geld en militaire goederen. zodat ze hun onderdrukkings-programma nog verder door kunnen zetten. Met als gevolg dat de Latijns-Amerikaanse bevolking zich steeds méér gaat verzetten, en dat die bevolking ten aan zien van de Verenigde Staten steeds dwarser wordt. De mensen gaan op den duur de Ver. Staten haten; er is niets meer met ze te beginnen op de lange duur en, gezien vanuit de Ver. Staten krijg je dan deze situatie dat er helemaal niets meer te beginnen is met Zuid-Amerika. Je verliest àlle invloed. De hele zaak heeft zich tegen je gekeerd.

Het christendom is een duidelijk voorbeeld van het mislukken van een Macht ten Goede. Gaandeweg heeft de zaak zich ten kwade gekeerd en is een ramp geworden voor de hele mensheid. Dat is overigens met alle godsdiensten het geval. Als je nou eens kijkt hoe het gegaan is met Khomeiny: hij werd in Iran binnengehaald als de bevrijder van het volk. De tirannie van de Sjah zou ophouden en hij zou de mensen vrij­heid geven en nieuwe mogelijkheden. En wat gebeurt? Khomeiny ontpopte zich, hoewel hij een "geestelijk leider" was, als een groter tiran dan de Sjah ooit geweest is. Het volk is volkomen onvrij geworden.

En daarom zeg ik: als je het goede wil, dan moet je geen leiders kiezen. Je moet eens ophouden je uit te leveren aan de machtswellust van pausen en dominees, en van, goeroes en van wereldverbeteraars en van partij-ideologen. Je moet het zelf doen.


Je moet je naar niemand richten en niemand kan je daarin raad geven.

En je moet niemand het recht geven om op welke wijze dan ook macht over je uit te oefenen.

 

Het vrijdenken bevrijdt je van elke macht. Of dat nou een goddelijke macht is of een macht die mensen over je uitoefenen, of desnoods een macht die je over jezelf uitoefent, het vrijdenken maakt je daar vrij van. Het vrijdenken maakt je op den duur tot een volwaardig mens , die geheel zelfstandig zijn eigen leven kan besturen.

 

Aangezien de filosofie er niet is voor enkele bevoorrechten, maar juist voor alle mensen, is het citeren uit de artikelen zonder meer toegestaan. Bronvermelding wordt echter wel op prijs gesteld. (Jan Vis, creatief filosoof)

 

Naar andere televisie teksten 1990 t/m 1993

 

Terug naar: Startpagina

 

 

 

 

 

website analysis
website analysis