Gravelaar, de enige echte Hollanders in de
familie. De familie Gravelaar is altijd aangezien voor een echte Duitse
familie. Typisch is echter dat deze familie Gravelaar als enige een Hollandse
achtergrond heeft en zich in omgekeerde richting in Duitsland gevestigd heeft .
De familie is, zoals hierna wordt aangegeven,
afkomstig uit het Zuid-Holland. Daarna hebben enkele generaties in Utrecht
doorgebracht om vervolgens in oost Groningen terecht te komen en van hieruit
naar een boerderij in Lindloh in Duitsland. Aan het einde van de 20ste eeuw
zijn er enkel nog Gravelaars bekend in Duitsland (o.a. Haren). In Nederland
zijn geen Gravelaars meer bekend.
Voor zover we kunnen nagaan is de familie
Gravelaar afkomstig uit het gebied Delft en Rijswijk. We komen hier rond de
eeuwwisseling van de 16e naar de 17e eeuw twee families
Gravelaar tegen. In Delft een familie waarvan de leden zich ‘s-Gravelaar
noemen. Later wordt dit verbasterd wordt tot Schravelaar. De oudste
vertegenwoordiger van deze tak is ene Cornelis Vincenten, een schoenmaker die
aan het einde van de 16e eeuw in Delft leeft. Later verhuist deze
Cornelis Vincenten naar Den Haag. De tak uit Delft waaiert later uit naar
Delfshaven, Rotterdam en Gouda.
Cornelis Vincenten wordt later in Den Haag in
een transportakte ook genoemd als “alias van Mamerstein”. Daarnaast wordt
Cornelis Vincenten van Mamerstein, gezegd ‘s-Gravelaer in “Die Haghe” jaargang
44 in een artikel over het Leprooshuis in Den Haag in de 16e eeuw
(lit 1) genoemd. De schrijver vermeldt over hem dat hij in Delft woonachtig is
en vermoedelijk medisch doctor is,
en getrouwd is met Jacomijnt Pieters.
Onze tak is vermoedelijk afkomstig uit
Rijswijk. Als eerste Gravelaars komen we drie tegen met een vader die Matthijs
Gravelaar heet: Claes Thijsz, Doe Thijszn en Cornelis Thijszn. We vermoeden dat
het broers zijn. Zij zijn geboren rond de periode 1575-1585. Waarschijnlijk
hebben zij ook nog een zus. Incidenteel wordt deze tak in de 17e
eeuw aangeduid als ‘s-Gravelaar, Schravelaar of Van Gravelaar.
De relatie tussen de Delftse en onze tak van
het geslacht kennen we niet. Mogelijk zijn Cornelis Vincenten uit Delft en de
drie vermoedelijke broers uit Rijswijk, neven of achterneven. In Delft gebruikt
de familie de achternaam reeds in de 16e eeuw. Onze tak gebruikt
aanvankelijk alleen het patroniem. De geslachtsnaam komen we in onze tak in de
dertiger jaren van de 17e eeuw voor het eerst tegen. De naam
Gravelaar verwijst wellicht naar de afkomst van een buurtschap of hofstede,
alhoewel bij het uiteinde ‘aar’ ook valt te denken aan een beroepsaanduiding
(zoals bijvoorbeeld ketelaar, bedelaar).
Over het algemeen oefenen de leden van de
familie een ambacht uit om in hun bestaan te voorzien. Van een aantal is het
beroep niet bekend. We vermoeden dat de Gravelaars in Rijswijk tuinder van
beroep zijn. Het gaat niet om rijke personen Ze bezitten voldoende middelen en
mogelijkheden om een redelijk bestaan te hebben of op te bouwen. Een opvallend
punt is dat onze tak Rooms-katholiek is. Opvallend, omdat de meerderheid van de
bevolking ten tijde van de reformatie overgegaan is op het calvinistische
geloof. Daarbij komt dat het niet aantrekkelijk is om in de republiek der zeven
provinciën in plaats van de Nederduits gereformeerde staatsgodsdienst de katholieke
kerk aan te hangen. Openlijke uitoefening van de katholieke godsdienst is
verboden.
Katholiek
In deze tijd zijn katholieke burgers minder
dan gereformeerde. Zo moeten katholieken voor de wet apart trouwen,
gereformeerden kunnen volstaan met de kerk. Veel katholieke kerken zijn er
niet. Rondtrekkende pastoors houden doopboeken vaak bij zich, waarop deze
boeken dan vaak verdwijnen. De katholieke kinderen worden gedoopt in de
Neder-duits gereformeerde kerk. Kerkdiensten worden stiekem gehouden. Er zijn gereformeerde
verklikkers die dit aangeven. Katholieke kinderen genieten over het algemeen
ook minder onderwijs.
Wat beweegt deze mensen om toch katholiek te
blijven? Wellicht is de situatie in Rijswijk in de eerste decennia van de
tachtigjarige oorlog hiervan de reden. In de nadere beschrijving van Rijswijk
zullen we dit aangeven.
Of ook de Delftse familie ‘s-Gravelaar
katholiek is, weten we niet. Wel zijn we ene Andreas Schravelaar tegengekomen,
Rooms-Katholiek priester te Utrecht, overleden in 1790 in Den Haag 57 jaar oud.
Indien deze Andreas van de Delftse tak is zou dit kunnen duiden op een band
tussen de Delftse ‘s-Gravelaars en onze familie Gravelaar.
Op het moment dat we met de stamboom van onze
de familie Gravelaar beginnen, rond de eeuwwisseling, is de tachtigjarige
oorlog nog gaande. De tachtigjarige oorlog heeft het hele leven in het gebied
op zijn kop gezet. De vroegst bekende Gravelaars van onze tak zijn geboren in
de tijd dat de grootste ellende van deze oorlog voor de inwonens van het gebied
net voorbij is. Ook buiten de ommuurde steden kunnen de inwoners hun
achtergelaten huizen weer opzoeken en hun bestaan opbouwen. Hierna volgt eerst
een korte beschrijving van de tachtigjarige oorlog in de periode waarin het
gebied het meest te lijden heeft gehad van deze oorlog.
De
tachtigjarige oorlog
In de
beginjaren van de oorlog zijn het vooral de rondzwervende soldaten die de
inwoners van het gebied waarin Den Haag en Rijswijk liggen overlast bezorgen.
Bezittingen van burgers in niet ommuurde dorpen en steden als Rijswijk en Den
Haag zijn een gemakkelijke prooi. Voor een klein dorp als Rijswijk geldt dit in
nog grotere mate dan een grotere plaats als Den Haag. De inwoners van dit
gebied hebben echter nog meer van de oorlog te lijden in de periode van het
beleg van Leiden. In 1573, op weg naar het beleg van Leiden verschijnen de
Spaanse soldaten in het zuiden van Holland en trekken door Den Haag en
Rijswijk. Eind oktober slaan de Spanjaarden daadwerkelijk het beleg voor de
stad Leiden. De predikant van Rijswijk zoekt een veilig heenkomen binnen de
muren van Delft. In het jaar daarop trekt een Spaanse eenheid via Rijswijk op
tegen Delft. Deze eenheid boekt geen succes. Het dorp Rijswijk krijgt wel te
maken met de inkwartiering van Spaanse soldaten. Ook buiten deze inkwartiering
zullen de inwoners in het gebied van de oorlog te lijden hebben. Voor het
overgrote deel zullen deze Spaanse soldaten en huurlingen in hun voedsel en
andere behoeften voorzien door strooptochten in de omgeving. Daarbij komt dat voor
het overgrote deel dit Spaanse leger bestaat uit huurlingen, vaak slecht
betaald, voor wie geweld de normaalste zaak van de wereld is. Alles wat deze
soldaten in de omgeving aantreffen dat van waarde is of van pas komt bij het
oorlog voeren, zullen zij afnemen of vorderen.
Tussendoor vindt de slag bij Mook plaats. Na
deze slag betrekken de Spanjaarden opnieuw hun stellingen voor de stad Leiden.
Zij bezetten Rijswijk weer voor het uitvoeren van enkele aanslagen op Delft. De
oorlogsschade in Rijswijk is groot. Veel inwoners hebben een veilig heenkomen
gezocht. Rond het midden van de zestiende eeuw telt het dorp Rijswijk 650 tot
700 inwoners. In deze periode van de tachtigjarige oorlog, in 1574 daalt het
aantal inwoners tot zo’n 250. De Spaanse troepen verwoesten boerderijen en
woonhuizen en vernielen de vier molens. Het huis “Den Burch” van de
ambachtsheer Cornelis Suys gaat in vlammen op. Daar komt nog eens bij dat het
hele Delfland onder water wordt gezet om de Spanjaarden te verdrijven. Voor de
oorlog heeft de inundatie een gunstig resultaat. De Spanjaarden breken het
beleg van Leiden op en vertrekken uit het gebied. Een jaar na het ontzet van
Leiden wordt het Delfland weer drooggemaakt en kan het normale leven weer
aanvangen. Enige overlast is er nog door uitvallen die Spaanse ruiters vanuit
Haarlem uitvoeren. Vanwege deze uitvallen legeren de Staten van Holland nog wel
troepen in het gebied. Rijswijk draagt dan nog de inkwartiering van deze
Staatse soldaten. Als Amsterdam en Haarlem zich in 1578 bij de opstand
aansluiten keert de rust in het gebied terug. De Staten van Holland en de
Staten-Generaal vestigen zich weer in Den Haag.
Matthijs (Claeszn.?)
Gravelaar x Dirkje Doenen?
=================================================================
?)Adriana x Lenert Maertens
+Rijswijk +Rijswijk
2)Claes
Thijszn. x Barbara ?Leenderts?
+Rijswijk circa
1600 +Rijswijk
3)Doe
Thijszn. x Claertje Ewouts
circa 1610
4)Cornelis Thijszn x a)Jannetje Gerrits
* circa
1610 *
+ <166x Den Haag (Haagambacht) + <1637 Den Haag (Haagambacht)
Zoon Doe Thijszn.
Doe Thijszn. trouwt met Claertje Ewouts. Zij
wonen in Delft en er zijn twee kinderen bekend, Adriaan en Dirkje. Deze twee
kinderen, Adriaan Doenen en Dirkje Doenen, laten in 1635 in een notariële akte
vastleggen dat ene Johan Hendriks Grand hun een bedrag van vijftig gulden
schuldig is wegens geleend geld van hun overleden vader Doe Thijszn. Gravelaar.
Adriaan woont op dat moment “even buijten
Leijden”. Dirkje blijkt op dat moment in “Sertogenbosch” te wonen, maar woont
later, als ze is getrouwd, in Delft.
Kleindochter Dirkje Doenen
Dirkje Doenen trouwt met Olivier Jans van
Cleeff. Deze Olivier Jans is bleker van beroep. Zij wonen in Delft “buijten de
schoolpoort deser stad”. Uit dit huwelijk zijn weer twee kinderen bekend: Doe
(*Delft 7-12-1642) en Jan. Op 30-9-1652 laat het echtpaar de notaris een
testament opstellen. Een bijzondere bepaling in dit testament is het volgende
over het voogdijschap. De langstlevende van hen zal voogt over hun kinderen
zijn en geen ander, “als deselve de opsichte en regering, geseijd ten vollen
toe vertrouwende, niet willende dat eenige vrunden, geregte ofte weesmannen met
heurluijden kinderen, goederen, ofte naergelaeten boedel sullen hebben te
bemoeijen ofte eenich gesag daer over hebben, maer worden alle vrunden,
gerechten en weesmannen daer van uijtgesloten”, “dit voor sooveel heure
dispositie aengaet”.
Adriaan
Doenen is mogelijk tuinman (tuinder) van beroep. Zijn vestiging “even buijten
Leijden” kan hier op duiden (voedselvoorziening van de grote stad).
Zoon Cornelis Thijszn
Cornelis Matthijszn. Gravelaar x a)Jannetje Gerrits
+ <166x Den Haag (Haagambacht) + <1637 Den
Haag (Haagambacht)
kuiper x b)Brechtje Gerrits
6-9-1637
*
Den
Haag +Den Haag
Weduwe van Isaacq Huijbrechts uit
Vlaardingen
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------
a1)Machteld
Cornelisdr. x Jacob Jacobs van den Broek
30-3-1631 meester bakker
Den
Haag
a2)Matthijs Corneliszn. x a)Leentje Jacobs van Aerdenburg
* 12-12-1634
wonende Haeghambacht
+1665 Rijswijk Den Haag +Rijswijk
kuiper te Rijswijk x b)Lijsbeth
Dircx van Gravenbrouck
20-1-1654
*
Den
Haag? +circa 1658 Rijswijk
x c)Jannetje Pieters van Rinsen
4-10-1659
*
Rijswijk +Rijswijk
a3)Dirkje
Cornelisdr. x Jan Gijsen Lambrechts
19-12-1640 *Maastricht
Den
Haag
van
Ovenhuizen
25-4-1645 *Groeningen
Den
Haag ‘backer’
a5)Ariaantje
Cornelisdr. x Gerrit Gijsbrechts onder de
Linden
* 3-2-1647 * <1657
+ Den
Haag + 22-7-1695
(Aryaantje) timmerman
a6)Maritje Cornelisdr. x Pieter Arents Colijn
20-2-1647 metselaar
Den
Haag
a7)Aaltje
Cornelisdr. x Arend in Chor
voor
1648
b1)Gerrit
Corneliszn. x Claasje Corsse
metselaar en later 11-3-1663 *Bleiswijk
grossier/commenij-houder Den Haag
Het gezin
woont aan de Dennenweg (zie kaart enkele pagina’s verder) buiten Den Haag
(Haagambacht).
In 8-11-1613 koopt vader Cornelis van Maarten
Lambrechts van Kenniphoven
een stuk land vrij patronaal goed. Het land ligt aan de Dennenweg, belending
noord en west de Heerweg, oost de nieuw gedolven vaarten, zuid een stuk weiland
van het Sacraments gasthuis. De koopsom bedraagt 225 gulden.
In 1636 verkoopt Cornelis Thijszn een ‘stuckje lant’ aan de Dennenweg bij
de Slijpmolen in Haagambacht belending noord het huis en erf van de verkoper,
oost de nieuw gedolven vaart, zuid een stukje land van het Sacraments gasthuis
en west de Heerweg. De verkoopprijs is 100 gulden met een rentebrief van 175
gulden. Deze Jan Laurens verkoopt het perceel overigens vervolgens weer door
aan Dirk Jacobs voor eveneens 100 gulden en belast met een kapitaal van 175
gulden toekomende aan Cornelis Thijszn.
Op 20 februari 1641, 4 jaar na het
tweede huwelijk maken Cornelis
Thijszn. en zijn tweede vrouw Brechtje Gerritsdr. een testament. Cornelis
Thijszn. bepaalt dat zijn kinderen uit het eerste huwelijk met Jannetje een
derde deel van zijn huis en erf aan de Dennenweg erven. In het bijzonder
bepaalt hij dat het gaat om achterste deel “belent sijnde ten oosten de vaart,
ten noorden de Heerweg ende ten zuijden de muijr vant selve huijs”. Deze
zuidmuur moet blind worden gemaakt. Het gebruik en het inkomen van dit erfdeel
mogen de kinderen niet eerder genieten dan dat het jongste kind of van de
jongste kinderen uit het tweede huwelijk twintig jaar is geworden.
Tevens zullen de kinderen mede erfgenamen zijn
van de overige "vaderlijke" goederen.
Allereerst echter komt de erfenis toe aan de
langstlevende van de testateuren. Deze langstlevende mag met de erfenis doen
alsof het zijn of haar eigendom is. Hieruit verbinden zij echter één
voorwaarde, namelijk dat de langstlevende hun kind of kinderen onderhoudt
totdat deze mondig is (zijn) geworden of trouw(t)(en). Tevens ontvangt ieder
kind uit hun huwelijk op dat moment zes gulden. Tevens komt dit kind of deze
kinderen de legitieme portie toe van hun vader of moeders goederen.
In het geval dat Brechtje Gerrits kinderloos
sterft komt de erfenis toe aan de kinderen uit het eerste huwelijk. Echter haar
“naaste vrunden” zullen dan
200 gulden ontvangen, evenals haar "klederen" van linnen en wol. Het
lijkt er op dat Brechtje Gerrits weinig familie heeft.
Met dit testament zijn alle huwelijkse
voorwaarden vervallen.
In 16-12-1641 verkoopt Cornelis Thijszn. aan Leendert
Jans van Waerden een stuk erf gelegen aan de Dennenweg ten zuiden van het huis
van de verkoper. De koopprijs is een rentebrief van 10 gulden jaarlijks.
In 1643 verkoopt Leendert Jans van
Waerden een huis met erf aan de Dennenweg. Belending
aan de noordzijde is het huis van Cornelis Thijszn. Het verkochte huis blijkt
belast met een kapitaal van 200 gulden toekomende
aan Cornelis Thijszn. De koopprijs van het huis bedraagt 100 gulden en een
schuld van 450 gulden.
Ondanks het bepaalde in het testament uit 1641
verkopen de kinderen reeds op 23 mei 1648 het door hun geërfde derde
deel. De kinderen verkopen dan een huis met erf en een "ledich" erf
gelegen aan de Dennenweg. Het huis en erf, strikt gezien vanaf het huis van
Cornelis Thijszn. tot achter de vaart. De koper is verplicht om een "heijning"
aan te brengen met daarin een poort. "omme bij gelegenheijt en
ongelegenheijt door Cornelis Thijszn. gebruikt te worden omme begrenzelijk tot
den andere te komen zonder dat de poort gemeen is". In de zuid muur mag
"nu nog in eeuwigendage gene het allerminste licht gemaakt worden".
Daarnaast wordt bij de verkoop van het stuk
grond bepaald dat de poort in de heijning niet langer gebruikt mag worden dan
bij zijn leven (van Cornelis Thijszn.) om de "swermen van zijn bijen naar
believen over te halen".
De verkoopprijs van het huis en erf bedraagt
500 gulden. Voor het stuk grond ontvangen de kinderen ene rentebrief van 13
gulden en 15 stuivers per jaar.
Jan Gijsen vertegenwoordigt bij de verkoop
zijn zwager Pieter Arents Colijn.
Behalve dat de kinderen een erfenis ontvangen
van hun moeder Jannetje Gerrits, krijgen ze ook een erfenis van de zus van hun
moeder. Deze zus genaamd Pietertje woont in Maasijk. De kinderen machtigen op
13 juni 1650 Jan Gijssen om ter plaatse in Maaseijk de boedelscheiding
en te gelde te maken. Het ligt voor de hand dat zij deze taak aan Jan Gijssen
hebben toebedacht vanwege zijn afkomst uit Maastricht. Hij zal het meest bekend
zijn met de “costuijmen van Maaseik”.
Voor 1650 leent Cornelis Thijszn. aan een zekere Theunis Gijssen 75 gulden.
Deze Theunis overlijdt voordat hij dit bedrag heeft terug betaald. Goutje
Sijmonts is de rechtsopvolger van deze schulden van Theunis inclusief “de
onaengetelde gelden” (rente). Als zekerstelling aan Cornelis Thijszn. stelt
Goutje Sijmonts in april 1650 een gelijk bedrag van 75 gulden dat zij van Johan
Cornelis van Boeckhorst zal ontvangen als rentevergoeding uit de verkoop van
een aantal woningen uit de boedel van Theunis Gijssen.
Vader Cornelis leeft nog in 1653 bij
doop van kleinkind Martijntje Colijn.
Het huis aan de Dennenweg met erf en tuin
wordt in 1673 nog als belending
genoemd bij de verkoop van een huis met tuin door Willem Leendertszn. aan
Philips Corsen voor 300 gulden. Als de weduwe van Philip Corsen het huis in 1692
weer verkoopt, maar dan voor 100 gulden minder, staat Cornelis Matthijszn
Gravelaar nog steeds genoemd als eigenaar van het belendende huis aan de zuid-
en westzijde. Blijkbaar is men niet erg zorgvuldig bij het opstellen van de
transporten.
Het gedeelte van de Dennenweg “omtrent de slijpmolen”
heet nu (anno 2000) Mallemolen.
Plattegrond omgeving Dennenweg te Den Haag.
Helemaal aan de rechterkant, iets boven het midden is de slijpmolen en het huis
van C. Thijszoon.
Kleinzoon Matthijs Corneliszn.
Matthijs is evenals zijn vader kuiper van
beroep. Hij trouwt 3 keer. Zijn 2de vrouw is Lijsbeth Dircx van
Gravenbrouck. Zij is vroedvrouw in Rijswijk.
Op 21 mei 1658 laat Lijsbeth Dircx de
notaris komen om een testament op te stellen. Ze ligt op bed en is dusdanig
ziek dat men blijkbaar verwacht dat ze sterft. Er zijn geen kinderen. Matthijs
Cornelis Gravelaar komt de helft toe. Haar kleren en linnengoed komen toe aan
haar nicht Aeltgen Cornelisdr. van Cornelis Dircx van Gravenbrouck die ook bij
haar in huis woont. Haar 2 broers Matthijs en Cornelis Dircx van Gravenbrouck
krijgen haar overige bezittingen, dat wil zeggen de munten, goud en zilverwerk.
Matthijs Corneliszn. koopt na de dood
van Lijsbeth Dicks de helft van het huis dat de twee broers van van zijn
overleden vrouw hebben geërfd, terug. Het huis ligt aan de zuidzijde in het
Pastoorskrocht, belending zuid de stenen weg, west de werve van Albrecht
Schonende? en oost Maerten Jacobs van Velsen. Het huis met “soodanige
vrijdomme, securiteite van waterloosinge, lichten en woningenbrieff en
brieffsrecht”. Het huis is belast met een rente van 30 stuivers per jaar aan
het kapittel in Den Haag en is verder vrij van lasten behoudens “den heer sijn
recht”. De broer Cornelis Dirx van Gravenbrouck woont op dat moment in
Duesburg.
Matthijs Corneliszn. sterft kinderloos. Op 14
mei 1665 verkoopt Jacob Jacobs van den Broek mede namens de
andere erfgenamen van Matthijs Cornliszn. het huis met erf aan het
Pastoorskrocht. De koper, Leendert Jacobs van Velsen, betaalt 400 gulden voor
het huis en neemt de rentebrief die op het pand rust ter grootte van 400 gulden
over. Verkoopprijs dus 800 gulden.
Kleindochter Maritje Cornelisdr.
In 1674 is haar echtgenoot Pieter Arents
Colijn al overleden en wordt voor het afdragen van de 200e penning
haar vermogen vastgesteld op 1.000 gulden. Ze woont dan aan de westzijde van de
Brouwersstraat.
Kleinzoon Gerrit Corneliszn:
Gerrit Corneliszn. krijgt met Claasje Corsse 4
kinderen: Anna (*1665), Cornelis (*1666 +1729), Corstiaan (*1669), Corstiaan
(*1671)
Vlak na zijn trouwen, op 21-4-1665 koopt
Gerrit een huis voor 4.600 gulden van Jacob Thijssenbeek uit Leiden. Dit huis
bestaat uit meerdere huizen die hij enkele jaren later apart zal verkopen of
verhuren. Het huis en erf is gelegen aan de west zijde van de hoek van de Schoolstraat
belending oost en zuid de Heerstraten, noord-oost Anthony de Bonier
blickslager. De verkoper heeft het huis geërfd van zijn vader. De verkoopprijs
bedraagt 1.000 gulden en een rentebrief van 3.600 gulden. Jacob Thijssenbeek
woont dan nog in het pand.
Gerrit Gravelaer geeft gedurende zijn leven
verschillende beroepen op. Aanvankelijk is hij metselaar, later
commenij-houder, grossier en verhuurder.
Op een gegeven moment neemt Gerrit Corneliszn.
werk aan van de grafelijke domeinen van Holland en West Friesland. Het werk
betreft het onderhouden van het werk van riemtael,
waar te nemen en de onderhouden voor een periode van 5 jaar.
Na één jaar blijkt echter dat “om nootwendige
oorsaecken voor een tijt ’t selve werck niet wel naer behoren is waergenomen
ofte onderhouden”. “daerover den controleur Van Swieten clachten is gevallen”.
Gerrit Corneliszn. moet “meer arbeijtsluijden op sijn eijgen costen gebruicken
om ’t selve werck in corten alles op te maecken en de onderhouden”. Gerrit
Corneliszn. belooft beterschap en “twee arbeijtsluijden bij hem Van Swieten
gestelt hen verdiendeloos aen sijne supplts tractement te
laeten corten”.
In juni 1665 verklaart ene Dirck Efdre
deurwaarder van de gemene landtsmiddelen op verzoek van de pachters van de
impost
van het “sout over Den Haegh en de de ambacht van dien” het volgende:
Aangekomen bij het huis van Gerrit Corneliszn. grossier van zout, ziet hij
“gernaetsfrou” (garnalenvrouw) uit Scheveningen naar buiten komen met een zak
met zout. Onenigheid ontstaat over de impost. De .. wil het zout van de
gernaetsfrou in beslag nemen maar de vrouw van Gerrit Corneliszn. “stelt daer
over groot misbaar soo datte al eenich volck begonnen te vergaderen oversulcx”.
. . . besluit dan het zout daar te laten en de gebeurtenis te arresteren.
In dat zelfde jaar op 23-10-1665 verklaart
Gerrit Corneliszn. dat Maerten Dircx van de Bilt, karssemaker en wonende in
Delft hem 12 tonnen met smeer wilde verkopen zonder impost af te dragen. Gerrit
Corneliszn. zegt vervolgens dat hij Maarten Dircx geantwoord heeft dat hij als
hij “sulcx” doet dit aan de pachters van de impost
bekend zal maken.
In 1668 verhuurt Gerrit
Corneliszn. een woning aan Harmen Faes, meester schoenmaker. Op 1-5-1669 kan de
nieuwe huurder de “huisinge met erve staende en gelegen aen de Laan” betrekken.
De huurprijs is 65 gulden per jaar, per half jaar te betalen. De duur van het
contract is 2 jaar. De verhuurder is verplicht tot het verhuurde te leveren “in
behoorlijke reparatie van glas, dack @ vloerdicht”.
In 1669 verkoopt Gerrit
Corneliszn. één van de huizen die hij in 1665 heeft gekocht. Namelijk hij
verkoopt het huis met erf gelegen op de zuidhoek van de Oude Schoolstraat aan
Johannes Monsoy. Het huis en erf is belast met 3.600 gulden toekomende aan
Jacob Thijssenbeek. De verkoopprijs bedraagt 550 gulden. Belending oost en west
de Heerstraat, noord en zuid zijde Anthony Bonier en Joost van Darthuizen.
Gerrit Corneliszn. woont op dat moment zelf in dit huis. Johannes Monsoy
verhuurt het huis voor 140 gulden per jaar aan Jacob van den Burgh,
meesterschrijnwerker.
Op 1-2-1675 machtigt
Gerrit Corneliszn. de procureur bij het gerecht, om zijn huis met erf aan de
Dennenweg openbaar te verkopen. Deze verkoop vindt echter pas plaats in
september 1680. Wellicht door de verlate verkoop is Gerrit Corneliszn. niet in
staat om zijn schulden af te lossen want hij blijkt gevlucht te zijn, zoals
blijkt uit het volgende: - De diakonie van de nederduits gereformeerde gemeente
treft op 20-3-1676 een regeling voor de zorg van de kinderen van Gerrit
Corneliszn. De diakonie neemt de zorg op zich voor de minderjarige zoon
Cornelis Gerritzn. Cornelis Dircx en Maertje Corsse (Corsten), oom en moeij,
doen dit voor Annitje Gerritsdr. Annnitje woont op dat moment al bij haar oom
en tante.-
Gerrit Corneliszn. is op dat moment “gewesen
schutter en burger en tegenwoordig fugitijst”
Op 3-2-1680 wordt de
verkoop notarieel vastgelegd. Wellicht zijn door deze verkoop de financiële
problemen opgelost. Hij keert in ieder geval terug naar Den Haag. Bij de doop
van zijn kleinkind is hij getuige.
Op 16-9-1680 verkoopt Matthijs van Berckelo, procureur bij het gerecht en
procuratie hebbende van Gerrit Cornelis Gravelaar, aan Cornelis van Engelen een
huis en erf met een tuin aan de oost zijde van de Dennenweg bij de slijpmolen.
Belending ten dele de vaart en ten dele een huis en erf waarschijnlijk van
Philip Corse Duinmeier. Belending west en noord de Heerweg, zuid een huis
vroeger behoord hebbende aan Claes Pieterszn. van Rijn en nu aan de kinderen
erfgenaam van Hendrikje Tielemans. Verkoopprijs is 725 gulden en 36 centen en 5
stuivers over rantsoen-penningen.
Vervolgens verkoopt Cornelis Engelen
Vinckesteijn een erf of tuin gelegen aan de Dennenweg bij de Slijpmolen aan Jan
Leenders Ruighrok belending oost de vaart west de Heerweg en noord de verkoper.
Kleindochter
Ariaantje
Krijgt op 11-1-1658 een kind Gijsbrecht
Gerrits Onderdelinde.
=================================================================
In 1603 wordt Claes Thijszoon genoemd
als belending bij de verkoop van een huis. Het te verkopen huis ligt aan
de westzijde van de kerklaan te Rijswijk, belending zuid Claes Thijszn., west
Renstgen … de weduwe van mr. Anthony van Dijck en noord Jan den Kapper?.
In 12-12-1604 koopt
Claes Thijszn. van de Heilige geest van Rijswijk (de armenzorg) een klein
huisken met erve. Het huis ligt aan de westzijde van de kerklaan, belending
oost Dirck Corneliszn. Thuijtgen? en Cornelis Willemszn. Cloonen, west de erfgenamen
van mr. Anthony van Dijck en noord Theunis Harmanszn. Het huis is belast met
vijf stuivers jaarlijks “eeuwige @ onlosbare rente in t jaer competerende den
kercke van de Heilige geest sonder meer behoudens den heer sijn gerechtigheijt
als aen de buijrhuijsen ende erven”. Hij betaalt het huisje met een lening van
160 gulden van de Heilige Geest van Rijswijk met het “huisken met erve” als
onderpand.
De kerklaan is de zijstraat van de
Herenstraat. (zie de pentekening uit 1756 enkele pagina’s verder)
Zoon Leendert Claeszn.
Leendert Claeszoon x Maritje
Cornelisse
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1)Claes
Leendertzn. x Maritje Cornelisse van Offwegen
mr. timmerman in Voorburg 22-5-1667
*Rijswijk Voorburg *Voorburg
2)Barbara
Leenderts x Jacob van der Wiel
*Rijswijk 5-4-1663 *Delft
Voorburg?
De vader
van Maritje Cornelisse van Offwegen is Cornelis Jacobs van Offwegen en is
vermoedelijk een broer van Lijsbeth Jacobs van Offwegen, getrouwd met Matthijs
Claeszn. Gravelaar.
In 22-6-1661 leent
Leendert Claeszn. vijftig gulden van Leendert Pouwels van der Speck. Zijn zoon
Claes Leenderts uit Voorburg en Jacob Stevens van Outshoorn zijn borgen en
mede-principalen. De rente bedraagt 5%, af te lossen over een jaar. Dat
aflossen blijkt niet zo eenvoudig. In juni van de jaren 1669 en 1670 vernieuwt
Leendert Claeszn. de lening. Jacob van Outshoorn haakt af als borg.
In 1664 wordt Leendert Claeszn. in een
notariële akte genoemd als crediteur van de overleden Robbert Pade, in
zijn leven hovenier van zijne hoogheid in Rijswijk. Leendert Claeszn., drie
“coopvrouwen” en nog enkele andere mannen, allen crediteuren van de
naergelaeten boedel van deze Robbert Pade, machtigen in deze akte een persoon
om “te procederen omme te comen tot effect van hen comparanten achterwesen op
de boedel”.
Kleinzoon Claes Leenderts
Claes Leenderts trouwt op 22-5-1667 te
Voorburg met Maritje Cornelisse van Ofwegen. Zij krijgen 3 kinderen, namelijk:
Adriana (Adriaantje *1673), Cornelis (*1668) en Geertruid (*1671). Zoon
Cornelis vestigt zich in Voorburg als timmerman, later mr. timmerman. Mogelijk
werkt hij voor zijn schoonvader Cornelis Jacobs van Ofwegen, mr. timmerman in Voorburg.
Deze schoonvader is een vermogend man. Voor de heffing van de impost
op het gemaal wordt hij
in de klasse kapitalist
ingedeeld.
Claes Leenderts treedt in 1687 als weduwnaar
in Den Haag voor de tweede keer in het huwelijk met Femmetje de Roos uit Den
Haag.
In zijn testament worden de bezittingen van
deze Cornelis van Ofwegen genoemd:
Aan zijn tweede vrouw geeft hij het
vruchtgebruik een huis met erf in de Kerklaen aan de sloot in Voorburg en drie
huizen met erven waaronder het huis waar de testateuren zelf in wonen.
Daarnaast geeft hij haar het vruchtgebruik van 6.000 carolus gulden en
legateert hij haar zijn meubelen, geld, zilver, goud, gemunt ongemunt, linnen,
wollen, klederen en huisraad en alle het hout.
Zijn dochter Maria is erfgename van het huis
met winkel en alle gereedschappen “sonder eenich hout daer onder te mogen
rekenen” en van een “huijsinge staende aen de kerklaen sijnde het meest
zuidwaertste”.
Zijn dochter Aegje erft het huis in Voorburg
waar zij zelf in woont “staende naest de huijsinge daer uithangt den Hoorn” en
het middelste huis aan de Kerklaan.
De vier huizen waarvan zijn tweede vrouw het
vruchtgebruik heeft verdeelt hij bij haar dood als volgt: 1) Aan zijn dochter
Maria het huis naast het huis waar de testateuren zelf wonen. 2) Aan kleinzoon
Cornelis Claeszn. het huis daar tegenover staat. 3) Aan dochter Aagje het huis
dat “van haar grootvader gecoomen is” en het huis aan de Kerklaan aan de sloot.
Maar bepaalt hij, gedurende de lijftocht van zijn tweede vrouw “sullen de erfgenamen
helpen dragen voor de helft van de tweehondertste penning dat op sijne
testateuren boedel is getaxeert alsmede de helft van het sout @ zeepgelt daer
hij testateur op is gestelt”.
In 16-10-1676 verkoopt
Claes Leenderts enige “naergelaeten soon”, het huis van zijn vader aan Pieter
Corneliszn. van Heerstraten. Het huis ligt in het Pastoorskrocht, belending
oost het slop, west Wijnand Heemskerck, noord Jacob van Vloet
en zuid Pieter Dircx van Mir?. De koper betaalt bij de overdracht een bedrag
van 450 gulden van de totale verkoopprijs van 800 gulden.
Tenslotte nog de volgende gebeurtenis.
Pieter Corneliszn. van Seestraten is door de
bode van Rijswijk gegijzeld, dit uijt cracght van seeckere vonnisse jegens mij
(Pieter Corneliszn.) toegewesen ende ten voordele van Claes Leenderts
Gravelaer.
Achterkleinzoon
Cornelis Gravelaar
De achterkleinzoon van onze voorvader Claes
Thijszn Gravelaar. Vermoedelijk trouwt deze Cornelis Gravelaar in november 1719
in Voorburg met Cornelia Walings van Veen. Zij gaan in Zoeterwoude/Hazerswoude
wonen en krijgen vier kinderen, namelijk: Walericus, Nicolaes, Maria Johanna en
Magtildis. Een beetje typisch is dat achterkleinzoon Cornelis al een eind in de
veertig is als hij trouwt en kinderen krijgt.
In 5-3-1704
verkoopt Cornelis Claeszn. het huis van zijn ouders aan de Kerklaan in
Voorburg. Hij verkoopt dit huis “mede caveerende voor sijne susters” voor 340
gulden en een ducaton speldegeld aan Jacob Vinckesteijn. Deze laatste verkoopt
het huis in 1707 weer voor 475 gulden.
Over Cornelis is
van de volgende gebeurtenis een akte opgesteld:
In 12-5-1719 getuigt Cornelis Gravelaar bij
een ruzie op straat op verzoek van Jan de Lis. Deze Jan van der Lis is
vleeshouwer en woont bij de Geestbrug in Voorburg. Er zijn 2 getuigen, elk met
een eigen versie:
- Cornelis Gravelaar getuigt dat een onbekende
persoon te paard zittende en gekleed in een blauwe rok met rode opslagen “aen
binnen is comen rijden” met Jan de Lis. Zij hadden enige woorden met elkaar.
Daarna ziet hij dat de verzoeker van zijn paard is gevallen en dat de onbekende
ruiter “als doen sijne blanke houwer uijt hadde” zonder dat hij heeft gezien
dat de verzoeker de andere persoon heeft “gehouwen of gehackt”.
- In de andere versie is de verzoeker met de
onbekende ruiter in blauwe rok met rode opslagen “aen binnen comen rijden” en
heeft tegen de onbekende persoon “geseijt, kom, laeten wij een sooptie
drinken, wat hebben wij aen een ruijsing”.
Waarop de onbekende persoon antwoordde “ik drink met geen schelmen ofte
hondsvotten”. Jan de Lis gaat zijn huis in. De onbekende ruiter met “sijn blote
houwer in sijn handt” staat voor het huis en gaf met “grote scheltwoorden” te
kennen dat hij de vleeshouwer daar uit wilde hebben. De voorbijgangers zeggen
de onbekende ruiter weer te vertrekken daar “sijn vrouw in de kraam leijt maer
een dag of 4 out is”. De ruiter luistert niet en zij zien daarna dat de andere
partij in zijn deuropening ligt en de onbekende persoon zijn houwer trekt en
hem dreigt “te hacken”.
Het
dorp en de ambacht van Rijswijk
Schilderij 1850: aangezicht op
Rijswijk
Rijswijk
ligt op een oude strandwal, en wordt in de 11e en 12e
eeuw in cultuur gebracht. De eerste pastoor is er rond 1400.
Rond 1550 wonen er in het dorp zelf zo’n 650
tot 700 inwoners. Het aantal geschatte inwoners in het hele ambacht is rond
1100. Een eeuw later, in 1632 staan er “144 huisen soo int dorp als daer
buijten omtrent het dorp” met “16 stuck boomgaarden en speelhoven, een
wintmolen, een olijmolen met de wint” en een steenoven. Op het platteland nog
eens 53 “huisen en speelhuisen met eene cruijtmolen daerin begreepen”.
De economie bestaat tot circa 1.500 uit
akkerbouw op laagveen. In deze tijd wordt de bodem steeds natter en wordt er
over gegaan op de veeteelt. De nijverheid bestaat dan voornamelijk uit
steenproduktie en turfwinning.
Rijswijk heeft in de 17e eeuw tijd
rond de 180 huizen, waarvan circa de helft binnen de dorpskern. Omdat Rijswijk
op comfortabele afstand van het regeringscentrum Den Haag ligt, hebben veel
voorname Nederlanders in Rijswijk een buitenhuis. Zo wordt het rijkspaleis van Willem III
in Rijswijk gebruikt in 1697 gebruikt voor het tekenen van de vrede tussen
Frankrijk, Engeland, de Republiek en Spanje.
Rijswijk na de reformatie
Een
familie uit Holland die Katholiek is. Hoe kan dat nu? Dat blijkt als we zien
hoe de reformatie in Rijswijk verloopt.
In 1557 krijgt Cornelis Suys de (lagere)
heerlijke rechten van het ambacht van Rijswijk in bezit. In het jaar daarop
volgend verwerft hij ook de hogere ambachtsheerlijkheid door een betaling van
600 pond aan de in geldnood verkerende Filips II. Deze ambachtsheer Cornelis
Suys houdt vast aan de katholieke leer. Zijn dochter Margaretha trouwt zelfs
met de Spaansgezinde ridder Adam van der Duijn.
In het begin van de zeventiger jaren van de
zestiende eeuw keren de kansen in de tachtigjarige oorlog ten gunste van de
Staten en de prins van Oranje. De ambachtsheer Cornelis Suys moet zijn positie
in Rijswijk opgeven. In 1572 is er in het dorp “eene groote beroerte”. Een
kleine groep gereformeerden neemt de parochiekerk over. Volgens de secretaris
De Bije handelen deze mensen vooral met het oog op politiek en persoonlijk
gewin en niet zozeer vanuit geloofsovertuiging. Op het huis “De Werve” stelt de
eigenaar de huiskapel beschikbaar voor de clandestiene katholieke erediensten.
Dan komt in 1576 de pacificatie van Gent.
Dankzij dit verdrag kan Cornelis Suys weer naar Rijswijk terugkeren en zijn
postie als ambachtsheer weer innemen. Hij ontslaat de in de tussentijd
aangestelde gererformeerde schout, baljuw en heilige-geestmeesters. In hun
plaats benoemt hij mannen “staende ten goede name ende fame” aan, katholieken
dus.
Ondanks dat de kerk in Rijswijk in
gereformeerde handen blijft, lopen de dorpelingen zelf niet erg warm voor het
nieuwe geloof. De gereformeerde predikant klaagt in 1578 dat vrijwel niemand
naar zijn preek komt luisteren. De meeste inwoners volgen vermoedelijk de
clandestiene erediensten in de huiskapellen van de huizen Den Burch van
Cornelis Suys en De Werve van Jacob van der Wiele. De katholiek gebleven
secretaris drijft de spot met de predikanten in zijn memoriaelen.
Dan komt er even een moment dat de Rijswijkse
gereformeerde kerk zich mag verheugen in de belangstelling van een groter
aantal gelovigen. Niet door een grote toename van het aantal gereformeerden in
Rijswijk maar door een grote toeloop voor de zondagse kerkgang vanuit Den Haag.
Er is onenigheid binnen de gereformeerde kerk: De remonstranten versus de
contra-remonstranten. De Haagse contra-remonstranten zoeken hun heil bij de
Rijswijkse predikant. Wederom een gelegenheid voor enkele katholieke dienaren
van de lokale overheid in Rijswijk om de spot met de gereformeerden te drijven.
De Rijswijkse predikant dient een klacht in omdat de katholieke Rijswijkse schout
Jacob van Offwegen (*circa 1575, schoonvader van Matthijs Claeszn. Gravelaar)
en consorten luidkeels de voorbijkomende kerkgangers uit het Haagsche
uitlachen.
De ambachtsheer Conelis Suys overlijdt in
1580. De ambachtsheerlijkheid komt via het huwelijk van zijn dochter Margaretha
aan de eveneens katholiek gebleven familie Van der Duijn. Deze gaat niet erg in
op de klachten van de predikant,. Ook niet op de missives van de Staten van
Holland om op te treden tegen de uitoefening van het katholicisme. Nieuwe
klachten van de predikant. Nu dat de schout, tevens herbergier op zondagen
tapt. Ook ziet deze gerechtsdienaar van katholieke gezindte door de vingers dat
er regelmatig Roomse geestelijken in de gemeente komen om de mis te lezen. De
katholieke secretaris de Bije zou zelfs het psalmboek van David in het vuur
gegooid hebben. Op een gegeven moment lijken de gereformeerden de overwinning
te behalen. In 1621 ontslaan de Staten van Holland de katholieke schout en
secretaris en met hen 29 andere schouten en secretarissen in Holland.
Echter niet voor lang. In 1627 moet de
predikant al weer protesteren tegen het aanstellen van een katholieke
secretaris. De ambachtsheer heeft De Bije weer als secretaris aangesteld.
Ook de Heilige-geestmeesters zijn nog
katholiek. In 1623 volgt de klacht dat deze Heilige-geestmeesters armen met
hogere uitkeringen bij de diaconie weglokken door ze te laten beloven niet naar
de gereformeerde kerk te gaan.
Al met al, de nederduits gereformeerde
gemeente floreert niet in Rijswijk. In 1655 kent de gereformeerde kerk slechts
drie-endertig inwoners, namelijk: 33 “inwoonders des ambachts ende dorpe van
Rijswijk, alle ofte gegoet ofte gehuijst aldaer, sijnde meest litmaten van de
ware gereformeerde religie ende deselve seer toegedaen”. Uit een opgave van
1658 blijkt dat de bovenlaag van Rijswijk nog steeds katholiek is. De
ambachtsheer, zes welgeboren mannen, zes schepenen en de twee weesmannen zijn
katholiek. In 1809 is net iets meer dan 50% van de inwoners van Rijswijk nog
katholiek.
Over de vraag “wat bewoog nu deze mensen om
katholiek te blijven” lijkt het vooral het gevolg van het katholiek blijven van
de bovenlaag en wel in het bijzonder van de ambachtsheer. Verder wordt in de
beschrijving van de gebeurtenissen in die tijd door de secretaris De Bije zou
je kunnen opmaken dat een enkeling op het nieuwe geloof overgaat dit niet
zozeer doet uit geloofsovertuiging maar meer uit politike of persoonlijk gewin.
Daarenboven schept deze secretaris De Bije een beeld dat het niet de meest
hoogstaande personen zijn. Dit beeld is mogelijk wel wat gekleurd door de
schrijver De Bije die als katholiek zijn functie als secretaris alleen nog kan
uitoefenen als gevolg van de aanwezigheid van een eveneens katholieke
ambachtsheer.
Onderwijs
Het onderwijs wordt in de 17e en 18e
eeuw betaald door de overheid en door schoolgeld van de ouders. Het schoolgeld
bedraagt 4 gulden per jaar. De gereformeerde diaconie en de Heilige Geest
betalen 12 gulden voor onderwijs aan arme kinderen.
In de 17e eeuw leren de kinderen al
schrijven. De ambachtheer stelt Cornelis van Harlaar in 1647 aan “omme de jonge
jeught in goede geregeltheijt ende discipline te onderwijsen met leeren lesen
en de schrijven”.
Echter ook in de eeuw daarvoor is al onderwijs
aanwezig in Rijswijk. De baljuw vraagt in 1580 ene Jan Jansz. om de kinderen te
onderrichten in de catechismus, de psalmen of andere boeken om zondags met hen
in de kerk de psalmen te komen zingen.
In 1725 stellen de Staten Generaal een
schoolregelement vast voor steden, platteland, dorpen en heerlijkheden. Op de
eerste plaats moeten de kinderen leren lezen en de 12 geloofsartikelen, de 10
geboden, het Onze Vader en enige andere gebeden op kunnen zeggen. Oudere
kinderen krijgen les in de catechismus en oefenen psalmen voor de kerk.
Katholieke kinderen is het verboden om roomse boeken, beelden, crucifixen,
schilderijen en dergelijk mee naar school te nemen of de gereformeerde kinderen
“te quellen, lasteren, verdoemen of eenige paperijen in te planten”.
Rekenen maakt lange tijd geen vast onderdeel
uit van het leerprogramma. Rekenen is ter onderhandeling tussen de
schoolmeester en ouders. De schooldagen volgens het regelement van 1725,
beginnen om 8 uur en eindigen om 11 uur. ’s Middags gaan de kinderen van 1 tot
4 uur naar school. De kinderen zijn vrij op woensdag- en zaterdagmiddag en 2
dagen per jaar “tot speeldagen en vacantiedagen”.
Onze familie Gravelaar is in de 17e
eeuw de schrijfkunst machtig. Opvallend is echter dat Willem Thijszn.
(*circa 1645) als enige niet kan schrijven en met een kruis ondertekent.
Gezondheidszorg
In het begin van 1667 klaagt Nicolaes
Wintercamp dat hij nauwelijks aan de kost kan komen als chirurgijn in Rijswijk.
Er zijn er naar zijn mening teveel. Hij verzoekt daarom aan de voogden van de
ambachtsheer (de ambachtsheer Nicolaes van den Duijn is nog minderjarig) om de
vrije vestiging van chirurgijns te beperken. Een chirurgijn is in die tijd een
door de praktijk gevormde ambachtsman. Naast chirurgijns zijn er ook medisch
doctoren. Deze medisch doctoren zouden hun kennis ontlenen aan de
wetenschappelijk georiënteerde en vrijwel uitsluitend in het latijn geschreven
medische literatuur. Of de in het geval van Nicolaas Matthijszn.
genoemde “doctor “ Helvetius een echte medich doctor is weten we niet. Op zijn
minst suggereert hij dit door zijn Latijnse naamsaanduiding.
In 1680 zijn er 4 chirurgijns. Hun voornaamste
taak is barbier, aderlating, en behandeling van wonden en botbreuken. Bij
lichamelijke klachten worden zalfjes en drankjes voorgeschreven.
De opleiding van de chirurgijn bestaat uit 4
jaar praktische ervaring bij de meester-chirurgijn. Om tot het chirurgijnsgilde
toe te kunnen treden legt de asprirant-chirurgijn de meesterproef af. De gilde
meesters toetsen zijn kennis over de anatomie, de uitwendige geneesmiddelen en
de toepassing van de heelkundige instrumenten. Dat lijkt heel wat. In de
praktijk staat de chirurgijn tegenover echte zieken machteloos. De uitrusting
van een chirurgijn bestaat uit: Een zaag, brandijzers, messen, perskastje,
koperen bekkens, kruidendozen, potten, flessen, schalen, trechters, zalfdozen,
ivoren spuitjes, scharen, tinnen maten, schalen, destilleerpijpen en kokers met
lancetten.
Zo’n chirurgijn is niet goedkoop. Ter
illustratie de behandeling van Annetje van Schravenmade door de chirurgijn
Wouter van Brakel: De eerste twee visites van de chirurgijn tijdens ‘sieckte en
swaar kolijck’ kosten de patiënt Annetje 12 stuivers. Het purgeerdrankje dat de
chirurgijn voorschrijft kost nog eens 8 stuivers, een flesje spiritus 12
stuivers en zes poeders 18 stuivers, anijs 1 stuivers en een tijdens de nacht
met de lepel in te nemen mengsel 1 gulden en 4 stuivers. De volgende visite een
dag later kost 6 stuivers. Tussendoor snijdt hij het haar van zoon Job voor 2
stuivers. Twee dagen later komt de chirurgijn weer ter visite, kosten weer 6
stuivers. Dit keer gaat het om het been van dochter Cornelia. Hij smeert het
been in met een zalf en dekt de plek af met een schoenpleister, kosten nog eens
18 stuivers. Drie keer hierop volgend herhaalt hij de behandeling, per keer 12
stuivers. Enige dagen later schrijft hij een conserveer middel voor, voor 8
stuivers, 2 dagen later gevolgd door een purgeermiddel voor 8 stuivers.
Tenslotte sluit van Brakel af met een laatste visite voor wederom 6 stuivers met
een fles met “laegement” voor 12 stuivers.
Armenzorg
Rond een vijfde deel van Rijswijk is in de 16e
eeuw arm. Gereformeerde armen worden bijgestaan door de diaconie. De overige
armen door de Heilige Geest. De katholiek armen pas vanaf 1786 door de rooms-katholieke
parochie. De hulp bestaat uit brood en geld, turf in de winter, gratis
onderwijs, en uitbesteding bij particulieren eventueel met de mogelijkheid om
een vak te leren.
De
economische positie
In de zeventiende eeuw verkrijgen de overheden
hun middelen uit diverse belastingen en heffingen.
De diverse belastingen en de daarbij gebruikte
classificaties geven een beeld van de financiële positie. Voor een groot deel
halen de Staten van Holland de inkomsten uit allerlei heffingen op de
consumptie en het gebruik van goederen en diensten. Deze heffingen worden
aangeduid als impost. Bekende imposten zijn onder andere die op wijn, bier,
zout, vis, tabak, boter, kolen en zeep. De Staten van Holland en West-Friesland
besluiten in 1680 om de impost op het gemaal (is het gemalene, granen en bonen)
te verhogen. De hoogte van de heffing is gebaseerd op de welstand van het hoofd
van het huishouden en het aantal personen in het huishouden ouder dan vier
jaar. De Staten hebben voor de inschaling van de welstand van het hoofd van het
huishouden de volgende welstandscategorieën opgezet:
- kapitalist
- half-kapitalist
- geen
nadere aanduiding
- onvermogend
- last
van armen
De waarderingsgrondslag is niet bekend. In
1680 wordt de inventarisatie van de huishoudens om de heffing te kunnen innen,
afgerond. Van iedere huishouden wordt het aantal personen vermeld, het beroep
van het hoofd van het huishouden en de welstandsklasse.
Overwegend vallen de in dit hoofdstuk genoemde
gezinshoofden (en uiteraard in 1680 in leven) in de middencategorie. De
categorieën half- en kapitalist samengevoegd bestaat voor tweederde uit
“boumannen” (boeren). In de categorie kapitalist vinden we vooral boeren. Ook
arbeiders kunnen tot de middencategorie behoren. Willem Thijszn. Gravelaar en
zijn zwager Engel Crijns van der Kleij zijn arbeider en vallen beide in de
middencategorie. Met arbeider lijkt dan meer aangeduid te worden dat zij niet
als zelfstandige werkzaam zijn. Nog enkele bijzonderheden.
- Cornelis Jacobs van Offwegen uit
Voorburg, broer van Lijsbeth Jacobs en schoonvader van Claes Leenderts
Gravelaar is timmerman en kapitalist.
- ambachtslieden vallen overwegend in de
middencategorie
- het beroep bakker kan lonend zijn,
Cornelis van der Speck, backer is kapitalist
- Jan Heemskerk, boekbindergezel is
kapitalist
- Claes Thijszn.Gravelaar wordt niet
genoemd, voor deze heffing wordt zijn moeder als gezinshoofd aangemerkt
- Cornelis Meesen Witteman, bouwman is
half-kapitalist
De lokale belasting, de kapitale omslag
Om de collectieve lasten te dekken heft het
ambacht van Rijswijk een lokale belasting, de kapitale omslag. In de 16e en 17e
eeuw kent men geen inkomstenbelasting. In de 16e eeuw kende men de
vermogensaanslag. Het Gerecht slaat het totaal aan benodigde financiële
middelen, om de schout, de secretaris, de gerechtsbode, de schoolmeester en de
vroedvrouw te kunnen betalen om, over de gezinshoofden in het ambacht. Het
woord kapitale in de aanduiding van de heffing kan erop duiden dat het Gerecht
de hoogte van de heffing vaststelt op grond van het bezit van onroerend goed,
geld of waardepapieren.
In 1674 worden 57 Rijswijkse gezinnen met een
bezit van 1.000 gulden of meer een belasting opgelegd van 0,5% van hun
vermogen. (de tweehonderste penning)
Voor de meeste van onze familieleden is de
kapitale omslag over de periode 1650 tot 1679 in de onderstaande tabel te
vinden. Niet genoemd in de tabel betekent dat zij niet voor hoofdelijke omslag
in aanmerking komen. Behalve onvoldoende vermogen kan een reden kan zijn dat
zij niet als zelfstandige werkzaam zijn. Een aantal keren wordt bijvoorbeeld
genoemd “de tuinman van …….”, zonder verdere naamsaanduiding van de persoon of
heffing. Zo komt bijvoorbeeld ook Willem Thijszn. Gravelaar niet in omslag
voor. In het kohier op de impost is hij aangeduid als arbeider en ingedeeld in
de middenklasse. Ook uit deze tabel blijkt, onze familie is niet rijk maar ook
niet arm. Ambachtslieden betalen overwegend het bedrag van 1 gulden.
Opvallend is de halvering van de heffing voor
Matthijs Corneliszn. Gravelaar (Matthijs de kuiper) rond 1660. Mogelijk heeft
dit te maken met het overlijden van zijn vrouw Lijsbeth Dircx en het vervallen
van de heftt van hun bezittingen aan haar broers.
De heffing voor Claes Thijszoon Gravelaar met
zijn moeder is de helft van heffing die vader Matthijs Claszzn. in zijn leven
krijgt opgelegd. Wellicht door verdeling van het erfdeel.
De waarderingsgrondslag van deze heffing wijkt
af van die voor de impost op het gemaal.
Zo is Boon Jans van Berckel goed voor een van de hoogste bijdragen in de
kapitale omslag. Voor de impost op het gemaal valt hij in de middencategorie.
Hieronder volgt voor personen genoemd in dit
hoofdstuk de kapitale omslag in Rijswijk. De aangegeven jaren zijn geselekteerd
uit de jaarlijkse kapitale omslag uit de periode 1650-1679. Achter de namen
wordt de heffing voor de omslag genoemd in de volgorde
guldens-stuivers-penningen.
Jaar Naam Omslag
(guldens-stuivers-penningen)
1650 Thijs
Claeszn. 2-10-0
Matthijs
Corneliszn. 2-0-0
Mees
Jochems 6-0-0
Totaal ?-?-? (186
aangeslagen personen)
1659 Cornelis
Claeszn. van de Burch 5-0-0
Thijs
Claeszn. 2-10-0
Jochem
Meesen Witteman 3-0-0
Leendert
Claeszn. 1-0-0
Matthijs
de kuiper 1-10-0
Totaal 472-0-0 (?
aangeslagen personen)
1660 Cornelis
Claeszn. van de Burch 5-0-0
Thijs
Claeszn. 2-10-0
Jochem
Meesen Witteman 3-10-0
Leendert
Claeszn. 1-0-0
Matthijs
de kuiper 1-0-0
Totaal ?-0-0 (?
aangeslagen personen)
1675 de
weduwe van Cornelis Claeszn. van de Burch
1679 Claes Thijszn. Gravelaer 1-0-0
met sijn moeder
Pieter
Joriszn. van Noorden 1-0-0
Joris
Hendricx. van Noorden 1-0-0
Engel
Jans van der Cleij 1-0-0
Dirk Pouwels Roscam 4-10-0 (marktschipper, broer van Cornelia Pouwels Roscam)
Jacob Thijsse Gravelaer 1-0-0
Boon Jans van Berckel 7-0-0 (borg voor de lening van
Willem Thijszn. Gravelaar in 1680)
Claes Cornelis van de Burgh 1-0-0
Totaal ?-0-0 (?
aangeslagen personen)
1680
Totaal ?-0-0 (161
aangeslagen personen)
Tekening 1756; Aan het begin van de
Herenstraat in Rijswijk, Een inwoonster van de lagere sociale klasse brengt een
nederige groet aan een beter gesitueerd echtpaar.
Tekening 1757; “Gezigt van de zeeve
huisjes, bij de Geesbrug van Rijswijk afkoomende te zien”. Voor de huisjes
staan hoefslagpaaltjes, ter afbakening van de door de bewoners te onderhouden
weggedeelten.
Plattegrond 1639 van Rijswijk
Jacob van Offwegen x ?
Schout van het ambacht van Rijswijk
=================================================================
1)Lijsbeth
Jacobs x Matthijs Claeszn Gravelaar
+Rijswijk Rijswijk + <1669 Rijswijk
2)Cornelis
Jacobs x 1)
*
+Voorburg 2)Petronella
Vermeulen
Zie tevens in de paragraaf ‘Rijswijk na de
reformatie’ in het hoofdstuk ‘Het
dorp en de ambacht van Rijswijk’ als Jacob van Offwegen de Haagsche
kerkgangers uitlacht.
Matthijs Claeszn x Lijsbeth Jacobs van Offwegen
*Rijswijk 30-9-1625
+ <1669 Rijswijk Rijswijk +Rijswijk
=================================================================
1)Nicolaas
Matthijszn.
*Rijswijk
+Rijswijk
2)Barbara
Matthijsdr. x Michiel Corneliszn. van der
Speck
*Rijswijk 13-2-1656 *Rijswijk
+Rijswijk Rijswijk + <1677 Rijswijk
3)Jacob Matthijszn. x Cornelia Paulussen Roscam
*1640 Rijswijk 17-4-1667 *Rijswijk
+22-4-1712 Rijswijk Rijswijk +14-2-1723
Rijswijk
tuinman
4)Cornelia
Matthijsdr. x Peter Joriszn. van Noorden
*Rijswijk 18-11-1663 *Rijswijk
+Rijswijk Rijswijk +10-2-1723 Rijswijk
5)Willem
Matthijszn. x Maria Cornelisse van de Burgh
*Rijswijk 18-11-1670 *
+Haarlem Rijswijk +30-1-1704 Rijswijk
Matthijs Claeszn. is vermoedelijk tuinder van
beroep. Waarbij we met tuinder niet bedoelen het hedendaagse begrip voor
tuinman.
In 1-1-1669 draagt
Lijsbeth Jacobs 12 “koeijen die met kalff staen” in eigendom over aan
Peter Jorisse van Noorden. “Omme daer aen bij hem verhaelt te worden seeckere
acte van borchtogte daer vooren de voornoemde Van Noorden hem voor de voorn.
Thijs Claeszn. Gravelaer ten behoeve van de Heere Arent Adam baron van
Wassenaar Heere vande Bosch samen @ als borge ende principael onder
behoorlijkcke renunciatie
heeft geinterponeert volgens de huijrcedulle daer van sijnde van dato den seste
… 1667 sonder aende twaelff koebeesten eenich recht ofte actie meer te
reserveren”. De intrepretatie van deze akte is lastig. Of Peter van Noorden kan
zijn schuld aan de heer van Wassenaar niet terugbetalen. Vanwege borgstelling
door Claes Thijszn. draagt Lijsbeth Jacobs deze koeien over aan Peter van Noorden.
Of Claes Thijszoon is de schuldenaar en Peter Jorisse de borg. In dat laaste
geval zal Lijsbeth Jacobs door het overlijden van Claes Thijszn. de schuld niet
kunnen aflossen. Reden waarom zij de koeien aan de borg en mede principaal van
Noorden overdraagt. Een koe vertegenwoordigt in deze tijd een behoorlijk
kapitaal.
Matthijs Claeszn. als borg voor een lening aan
Peter van Noorden ligt gezien de leeftijd en welstand (aanslag kapitaalsomslag)
van Matthijs het meest voor de hand
In 4-5-1670 verkoopt
de weduwe Lijsbeth Jacobs met missive
van haar zwager (naam niet ingevuld) aan Jochem, Maria, Ariaantje en Trijntje
Meesen en de weeskinderen van Cornelis Meesen Witteman een huis met erf aan de
westzijde van de kerklaan, belending zuid Cornelis Corn. Valck, west Jan
Nicolaas van Duijn en noord Abraham van Dijck. De kinderen zijn de erfgenamen
van Mees Jochems Witteman, “haar luijden vader”. Het huis is belast met een
jaarlijkse rente van 50 stuivers aan de Heilige geest “behoudens den heer sijn
rechten als andere buijrhuijsen ende erven”.
Zoon
Jacob
Jacob Matthijszn. en Cornelia Paulussen Roscam
krijgen 3 kinderen, Matthijs Jacobi, Maria Jacobi (+2-6-1761 Rijswijk) en
Lijsbeth (of Elisabeth) Jacobi.
Dochter Maria Jacobi trouwt met Jacob
Oudshoorn. Dochter Lijsbeth wordt gedoopt op 26-2-1684 met als getuige haar oma
Lijsbeth Jacobs.
In 12-5-1719 verkoopt
Maria Jacobi, dan genoemd als Maritje Japiks, met procaratie van haar moeder
Cornelia Pouwels Roscam, hun ouderlijk huis aan Jan van der Seijde. Deze Jan is
bakker te Rijswijk. Het huis ligt aan de noordzijde van de Heerstraat,
belending oost de koper en west en noord Cornelis Oudshoorn. Het huis is belast
met een rente van 15 stuivers per jaar toekomende aan de grafelijkheid van
Holland en een hypotheekbrief van 300 gulden van 9 september 1681 ten gunste
van de diaconie. Jan van der Seijde betaalt 70 gulden contant en neemt de
hypotheekbrief van 300 gulden over.
Dochter
Cornelia Matthijsdr.
Zij krijgt 4 kinderen namelijk: Matthijs,
Michael, Apollonia, Aleijdis, allen geboren te Rijswijk.
Op 12 mei 1692 benoemen Cornelia
Thijsdr. en haar echtgenoot Pieter Joriszn. in hun testament Jan Joriszn. van
Noorden en Michiel Sian tot voogden van hun kinderen. Jan Joriszn. woont in
Dieneburg, Michiel Sian is herbergier in Rijswijk.
In de klassificatie voor de impost op het
gemaal
wordt vermeld dat “een kint van armen bij hun is besteet”.
Dochter Barbara Matthijsdr
Dochter Barbara trouwt met Michiel Corneliszn.
van der Speck. Deze Michiel Corneliszn heeft een zus Adriana van der Speck. In
het testament van deze zus worden de “drije naergelaeten kinderen” van Michiel
Corneliszn genoemd.
De nalatenschap van zus Adriana van de Speck
is wel aardig. Aan de twee dochters (Anna *1169) en ? laat ze haar “clederen
soo linnen als wollen te haeren rugge en lijve gedijent hebbende” na. Ook
bedeelt zij haar nichten met haar “eijcken cas en een vueren cas mits een
eijcken tafelken met een pultuzum daer op“ evenals haar “twee grootste
schilderijen ongelijst sijnde”. Aan de zoon laat ze “haer coffer met twee van
haer grootste schilderijen met lijsten” en “vijftig gulden aen gelt eerst en in
alle na te laeten goederen” na. Verder prelegateert
Adriana aan de drie kinderen een obligatie van 400 gulden tot last van de
Generaliteit uit november 1649 en 22 januari 1650 ten name van Maertgen
Engelbrechts Gevegin?.
Adriana benoemt haar broer Johan van der Speck
en haar zwager Claes Matthijszn. Gravelaar tot voogden over haar onmondige
erfgenamen en legatarissen.
Zoon Nicolaas Matthijszn.
In 1668 laat Nicolaas bij de notaris een
verklaring optekenen van zijn wonderbaarlijke genezing.
Voor de akte die de notaris opstelt op
28-7-1668, zie in het boek akten en testamenten’. Voordat dokter Helvetius hem
behandelde was hij krom, lam, verslapt en uitgevallen nagels. Een jaar later,
als hij is behandeld, is hij weer tot zijn ‘vorige gezondheid gekomen’.
We krijgen hier de indruk dat er sprake is van
kwakzalverij dat de kwakzalver graag notarieel vastgelegd ziet, maar
waarschijnlijker heeft dit te maken met het feit dat er teveel chirurgijns
waren in Rijswijk. Zie tevens hiervoor in de paragraaf ‘Gezondheidszorg te Rijswijk’.
Cornelis Claeszn. van de Burgh x Aaltje Gerrits
+ <1680 Rijswijk +
>1680Rijswijk
‘Bouman’
=================================================================
1)Maria
Cornelisse x Willem Matthijszn. Gravelaar
*Rijswijk 18-11-1670 *Rijswijk
+30-1-1704 Rijswijk? Rijswijk +Rijswijk
2)Claes
Cornelisse x ?
*1631 Rijswijk
+1711 Rijswijk
4)Jacoba
Cornelisse x Engel Crijns van der Kleij
* Rijswijk Rijswijk *1754
+21-2-1713
Rijswijk
arbeider
3)Willem
Cornelisse x ?
*1639
(1649?) Rijswijk
+1717 Rijswijk
Aaltje Gerrits wordt in de inventarisatie voor
de impost op het gemaal genoemd als weduwe van Cornelis Claeszn. Van de Burgh
en als onderhoudvoorziening “bouneringe
doende”.
Het geslacht Van den Burch is vermoedelijk
afkomstig uit Voorburg. In de tweede helft van de 13e eeuw krijgt ene Jan van
den Burch de ambachtsheerlijkheid van Rijswijk in leen van graaf Floris V van
Holland. Deze Jan van den Burch woont op het versterkte huis Den Burch te
Rijswijk. Dit kasteel, gebouwd als chateau a motte dateert uit de 12e eeuw. Het
leengoed blijft niet in het geslacht. In 1307 heeft Simon Simonszn. van den
Burch nog wel het landgoed Den Burch in leen maar niet de ambachtsheerlijkheid.
In 1484 verkoopt de kinderloze Jan van den Burch het versterkte huis Den Burch
aan de schout van Rijswijk Pieter Suys.
Willem Matthijszn. x Maria Cornelisse van de Burgh
*Rijswijk 18-11-1670 *
+Rijswijk Rijswijk +30-1-1704 Rijswijk
=================================================================
1)Cornelis
~22-6-1674 Rijswijk
2)Cornelis ? Adriana Attevoort
~16-10-1676 Rijswijk *Den Haag
+2-3-1730 Zeist +27-9-1755 Utrecht
3)Aleidis
(Aaltje)
~22-2-1679 Rijswijk
4)Michael
~14-5-1681 Rijswijk
Willem Gravelaar is volgens de klassificatie
voor de impost op het gemaal
in 1680 arbeider van beroep. We vermoeden dat hij tuinman is, waarbij we met
tuinman niet het hedendaagse beroep tuinman bedoelen. In de streken rond
Driehuis en Santpoort neemt de tuinbouw een belangrijke plaats in.
Tijdens de begravenis van moeder Maria
Cornelisse van de Burgh wordt “een poos geluid met de grote klok” en wordt het
middelste kleed gebruikt.
Het gezin verhuist in 1681 richting Haarlem.
In 30-12-1681 leent
Willem Thijszn. van Gravelaar 150 gulden van jonkheer Floris Bam uit Rijswijk.
Willem woont dan “even buiten Haerlem”. Boon Jans van Berckel is borg en
mede-principaal. Mogelijk is Willem tot dan bij deze Boon Jans van Berckel in
dienst geweest. Boon Jans van Berckel is tuinman van beroep en beschikt
blijkens zijn bijdrage aan de kapitale omslag in Rijswijk over behoorlijk wat
geld. In Haarlem hebben we in de archieven tot nog toe geen spoor van Willem
Gravelaar teruggevonden.
Attevoort x ?
=================================================================
1)Maria
(marijtje) x Maurits Overvest
*Den Haag 1700 *Beverweerd
Den
Haag kastelein slot Zeist
Zeist
2)Adriana x Cornelis Gravelaar
*Den Haag 26-12-1707 *1676 Rijswijk
+27-9-1755 Utrecht Zeist +2-3-1730 Zeist
Marijtje Attevoort
en Maurits Overvest trouwen in 1700 in Zeist op vertoon van een
huwelijks-proclamatie in ‘s Gravenhage.
Zeist
De volgende
generatie Gravelaar komen we in Zeist tegen. In 1709 trouwt Cornelis Gravelaar
in Zeist met Adriana Attevoort. Het is niet geheel zeker dat deze Cornelis de
zoon is van Willem Thijszn. Gravelaar en Maria Cornelisse van de Burch. De
naamsgeving van de kinderen past redelijk. Verder is dit de enige verbinding
die we hebben kunnen construeren uit de verschillende Cornelissen Gravelaars.
Het dorp Zeist
bestaat op dat moment uit een achtentwintigtal huizen aan de … straat en maakt
deel uit van de heerlijkheid Zeist. De heerlijkheid Zeist is in deze tijd in
het bezit van .. van Nassau Odijck, een nazaat van de bastaardkinderen van
prins Maurits van Oranje Nassau met zijn vriendin Margaretha van Mechelen. Het
slot Zeist is het belangrijkste gebouw in de heerlijkheid.
Cornelis Gravelaar x Adriana (Ariaantje) Attevoort
~16-10-1676
Rijswijk 26-12-1707 *Den Haag
+2-3-1730 Zeist Zeist +27-9-1755 Utrecht
=================================================================
1)Maria x Otto van Beek
* 9-9-1708 Zeist 27-6-1734 *
+ Zeist +
2)Willem
*ca -1-1710
Zeist
+17-2-1729 Zeist
3)Matthijs x a)Anna Bushof
*ca -3-1712? Zeist *
+19-11-1753 Utrecht +8-9-1742 Utrecht
*23-2-1703 Utrecht
+15-12-1750 Utrecht
x c)Johanna van IJsendoorn
+10-10-1759 Utrecht
4)Agatha (Aagje) x Huibert Vermeulen
*23-7-1713 Zeist 1746 *
+18-5-1776 Zeist Zeist +10-11-1769
Zeist
5)Helena
*14-7-1715 Zeist
+5-10-1798 Utrecht
6)Jannigje x Jacobus Hoeflaken
*20-2-1718 Zeist 28-7-1753 *
+28-12-1758 Zeist Zeist +1-12-1789 Zeist
7)Jacobus x Adriana Jacoba van Vreningh
*3-4-1719 Zeist 13-5-1753
+ Utrecht
Vaandrig in dienst van landen
8)Adriana x Albertus van Malsum
*30-11-1721 Zeist 31-7-1753 *
+1-10-1776 Utrecht Utrecht (uit de Brigittestraat)
Bij het huwelijk van Cornelis Gravelaar met Adriana Attevoort wordt aangegeven
dat beiden op dat moment in Zeist wonen.
In 1697 getuigen
vader Cornelis Gravelaar en zijn moeder Maria Cornelisse bij de doop van zijn
neefje Claes van de Burgh te Rijswijk. Aangezien een kind in deze tijd de
volgende dag wordt gedoopt., is het waarschijnlijk dat Cornelis Gravelaar dan
weer in Rijswijk woont, of zijn Cornelis en zijn moeder vanuit Haarlem naar
Rijswijk gegaan voor de doop.
In 2-2-1729 koopt Cornelis Gravelaar te Zeist een grafsteen waarin Willem
Gravelaar wordt begraven op 7-2-1729, zoon van Cornelis Gravelaar, in de kerk
van zijn vader in eigen graf nr. 53.
Vader Cornelis
Gravelaar overlijdt vrij vroeg. Vijf van de zeven kinderen van het gezin zijn
dan nog jonger dan achttien jaar. Het ligt voor de hand dat met zijn dood ook het
inkomen voor het gezin is komen te vervallen. Mogelijk trekt het gezin naar
Utrecht omdat daar meer mogelijkheden zijn om in het levensonderhoud te
voorzien. Andere mogelijkheid is dat zoon Matthijs Gravelaar als eerste naar
Utrecht vertrekt en moeder Adriana en haar twee dochters later volgen.
Moeder Adriana Attevoort overlijdt in het Bartolomeus gasthuis. Er
wordt opgeschreven dat zij bij haar overlijden behalve 4 mondige ook 1 onmondig
kind nalaat. Dit laatste is waarschijnlijk fout genoteerd, of is haar
ongetrouwde dochter Helena bedoeld.
Dochter Maria
Maria en Otto van Beek krijgen 6 kinderen. (o.a. Anthonia *1736). Het gezin woont in Zeist.
Aagje en Huijbert Vermeulen krijgen 7 kinderen.
Dochter Helena
Helena woont 17.. in de Korte Nieuwstraat als dienstpersoneel. Ze
overlijdt in het Kruis gasthuis op hoge leeftijd. Ze is dan ongehuwd en er is
geen familie bekend. Blijkbaar kijkt onze voorvader Willem (*1745) en haar
neef, niet naar haar om.
Kruisgasthuis aan de Biltstraat. (J. de Beijer)
(het heilige Kruisgasthuis had een
wonderdadig kruisbeeld dat voor grote toeloop van vrome mensen zorgde)
(tekening 1744)
Dochter Adriana
Adriana woont in 17.. aan de straat ‘Achter het Sint Pieter’ te Utrecht
als dienstpersoneel. Ze trouwt met Albertus van Malsum. Als Adriana overlijdt
wonen zij in het huis genaamd Jaffa. Ze is dan 54 jaar oud en laat 1 mondige en
4 onmondige kinderen na. Ze wordt gratis begraven.
Herberg Jaffa aan de Vleutense weg buiten de
Catharijnepoort in Utrecht (tekening anno 1782)
Zoon Jacobus
De geboorte van Jacobus blijkt uit het doopboek van
Bunnik. in Wijk bij Duurstede, de overige kinderen doopboeken gereformeerden in
het archief Utrecht. Meter
bij de geboorte van Jacobus is Marijt jd van Oort. (verbastering van
Attevoort?, jd is jongedochter). Voor 1710 zijn er geen archieven van Bunnik, en tussen 1710 en 1717 is
er ook niets.
Utrecht
De familie Gravelaar verplaatst zich in de nu volgende generatie
naar Utrecht.
Utrecht met ommuring met talrijke
torens. Er waren 4 poorten om de stad binnen te gaan en de Dom toren was op
afstand te herkennen. ‘s Avonds gingen de poorten dicht. (lit. IX) (tekening 1669)
In 1672 werd
Utrecht bezet door de Franse zonnekoning Lodewijk. Er vallen geen doden maar wel
veel armoede. De stad herstelt zich spoedig en er ontstaan steenfabrieken en
textielbedrijven.
Vervoer naar andere
steden is goed geregeld. Twee maal per dag is er per trekschuit vervoer naar
Leiden hetgeen 8 uur duurt.
Gasthuizen
(lit. IX) Utrecht had 20 gasthuizen. Het
Bartholomeusgasthuis in Utrecht is gebouwd in 1367 en bedoeld voor arme
bedlegerige en invalide stadsgenoten. De chirurgijn komt twee maal per dag
langs. De zieken worden verzorgd op kosten van de stad. Overigens worden ook
mensen tegen betaling opgenomen die er hun van hun oude dag konden genieten. In
de ‘beyert’, de gasthuisslaapzaal, kregen zwervers, ballingen en berooide
passanten gratis onderdak. O.a. het Kruisgasthuis had zo’n beyert.
Gebruikelijk
was dat zieken thuis verpleegd werden. Kleine operaties werden ook thuis
uitgevoerd. Alleen armen werden in gasthuizen verpleegd.
Het leven in Utrecht
In de Donkerstraat,
de Buurkerkhof en Teerlingstraaten zijn veel tapperijen. In deze tapperijen
bieden vrouwen hun liefdesdiensten aan.
Interieur met gewone mensen in de 17de eeuw in
een herberg (schilderij 1650)
Rechts een hoerenmadam. Het stel is uitgedost met
struisveren; ‘de Sinnen sich soo licht bewegen als pluymen door een kleyn
eindeken’.
De luit geldt als symbool van onkuisheid. De man heeft
zijn zinnen gezet op ‘hoeren en snaren’.Schilder Gerard Honthorst
(schilderij
1625)
De
stadswal
(schilderij 1757 ) (de toren de Vos en de Plompetoren)
Jan van Roijen x Maria Kantelberg
* 25-12-1684 *
+30-5-1737 Utrecht Utrecht +17-9-1750 Utrecht
=================================================================
1)Wessel
*19-11-1693 Utrecht
2)Adrianus
*1-1-1696 Utrecht
3)Hendrik
*1-1-1698 Utrecht
4)Jan
*21-2-1700 Utrecht
5)Abraham
*14-3-1702 Utrecht
6)Sophia van Roijen x Matthijs (Mathias) Gravelaar
*23-2-1703 Utrecht * ca -3-1712 Zeist
+15-12-1750 Utrecht 2-2-1743
+19-11-1753 Utrecht
7)Jan
*30-4-1705 Utrecht
Uit het boek geformeerde geboorten in Bunnik te Wijk
bij Duurstede blijkt:
Wouter van Roijen x Anne van der Leede
1)Neeltje
*21-3-1717
2)Nicolaas
*25-8-1720
Deze Wouter is mogelijk 2x getrouwd (als Cornelis
Wouters van Roijen), zie dorpsgerechten Bunnik 1705 en 1707.
De getuigen bij het huwelijk zijn Jan Jacobs van Roijen en Annigje Jans
Steenhuijsen.
Voor zijn trouwen woont vader Jan van Roijen in de Twijgstraat en
moeder Maria Kantelberg in de Nieuwstraat, beide te Utrecht. Na het trouwen
gaan ze wonen bij de Gaardbrug aan de donkere Gaard. Bij de geboorte van zoon
Jan wordt geschreven dat ze bij de Hamburgerbrug wonen. Dit is vlak bij de
Gaardbrug en waarschijnlijk wonen ze dan nog op dezelfde plaats.
Opvallend is dat het echtpaar pas 9 jaren na het huwelijk het eerste
kind krijgt.
Als vader Jan overlijdt woont het
gezin aan de Lange Nieuwstraat omtrent de Wal. Hij overlijdt in het Catharijne
of ziekengasthuis en wordt gratis begraven.
Lange Nieuwstraat. (foto
rond 1900)
(aan de linkerzijde staan
de huisjes voor ouderen met weinig geld)
Zo
zag het Catharijnegasthuis er van binnen uit. Aan weerszijden de alkoven met
tweepersoonsbedden. Mannen en vrouwen lagen tot deze tijd op dezelfde zaal.
(schilderij 1635)
Matthijs (Mathias)
Gravelaar x a)Anna Bushof
*ca -3-1712 16-2-1737
*
+19-11-1753 Utrecht +8-9-1742 Utrecht
pasteibakker en kok x
b)Sophia van Roijen
2-2-1743
*23-2-1703 Utrecht
Utrecht +15-12-1750 Utrecht
x c) Johanna van IJsendoorn
16-6-1751
*
Utrecht +10-10-1759
=================================================================
a1)nn
+3-6-1738 Utrecht
a2)Cornelis
*15-4-1738 Utrecht
+20-6-1738 Utrecht
b3)Cornelia x Henricus Heerman
~16-11-1743 Utrecht 9-5-1761
+28-11-1777 Utrecht Utrecht
b4)Willem x Maria Elisabeth Daub
~4-9-1745 Utrecht *Laan (in Nassau
Duitsland)
+27-6-1804 Utrecht +16-3-1828 Utrecht
b5)Albertus
~12-11-1746 Utrecht
b6)Theodorus
~9-6-1748 Utrecht
Matthijs is pasteibakker en kok en heeft één personeelslid.
Moeder Anna Bushof overlijdt in 1742. Zij laat geen kinderen na.
Matthijs trouwt nog geen 5 maanden later met Sophia van Roijen. Sophia is dan
al 40 jaar oud. Zij krijgen toch nog 4 kinderen. Als ook Sophia al kort daarna
overlijdt, trouwt Matthijs al na 6 maanden opnieuw met Johanna van IJsendoorn.
Het gezin Matthijs Gravelaar woont aanvankelijk in de Catharijnesteeg.
In 1742 geeft vader Matthijs als woonadres de Steenweg (over de Buurkerk of
Donkerstraat) op. Het lijkt erop dat hij dan 2 huizen huurt. Na 1742 geeft
Matthijs ook nog enkele keren de Catharijnesteeg als woonadres op.
In 1749 koopt Matthijs een pand aan de Steenweg. Het pand ligt aan de
noordzijde van de Steenweg nabij de Buurkerkstraat en de Donkerstraat. Naast het pand zit bakker Van de Bern en de schoenmaker v. Doorn.
In 17?? staat het gezin Gravelaar-v.Roijen geregistreerd als wonend in
de wijk Turkije (de Steenweg) met 3 kinderen en 1 personeelslid.
Het nalatenschap van vader Matthijs (+1753) komt toe aan de nog in leven
zijnde kinderen Cornelia en Willem. De waarde van de erfenis in geld bedraagt
voor elk 1897 gulden. Daarnaast worden zij eigenaar van van het pand aan de
Steenweg. In 1785 woont het gezin Willem Gravelaar hier .
Johanna van IJsendoorn laat 2 onmondige broederkinderen na. Haar ouders
(Johannes van IJsendoorn en Cornelia Monix) bezitten veel onroerend goed. (Zie
volgende pagina). Bij hun overlijden laten zij 11 huizen, een groot aantal
kamers
en een tuin de Hortus Medicus na. Matthijs en Johanna van IJsendoorn houden bij
de boedelscheiding van de erfenis 4 panden in eigendom.
Matthijs en Johanna van
IJsendoorn krijgen geen kinderen. Als Johanna van IJsendoorn overlijdt komt
haar erfdeel toe aan haar eigen familie, aan haar broer Frederik en haar zus
Cornelia.
Aan de singel tussen
de Catharijne- en de Weerdpoort. Wellicht heeft het personeel van onze
overgrootmoeder Gravelaar-Daub ook nog op deze wijze in open water de was
gedaan toen ze in de Catharijnesteeg woonden. (schilderij 1830)
Overzicht bezittingen familie IJsendoorn.
Johannes van IJsendoorn was blijkbaar een soort projektontwikkelaar:
1 5 Kamers O.Z. Nieuwe gracht bij de Plompetoren
2 Huis met kamers (14 woningen) met tuin erachter in de
Watersteeg achter de Jacobikerk, uitgang Jan Meierpoortje
3 2 kamersen Z.Z. Korte Watersteeg belending O.W. ’t huis
genaamd de stad Groll
4 Huis (4 woningen) N.Z. strooijesteeg
5 Kamer (2 woningen) Z.Z. strooijesteeg
6 Kamer (2 woningen) O.Z. strooijesteeg
7 Huis in de vrouw Juttensteeg
8 2 kameren (onder één dak) N.Z. Klaassesteeg Hendrik Hiene is
eigenaar van 1 kelder onder één der woningen met een ingang ertussen.
9 Kamer W.Z. Lange Nieuwestraat bij het Koningssteegje
10 3 Kameren bij de vismarkt in een gang genaamd Domsteegje
(coffijhuijssteegje)
11 2 Kameren (3 woningen) O.Z. oude gracht tussen de Jacobikerk en
de Weerdbrug in het Vossepoortje.
12 Huis N.Z. oude kerkhof
13 Huis (2 woningen) plecht 2.000 gulden ŕ 5% t.b.v. Gerrit van
Abbeville, W.Z. Nieuwe gracht bij het Catharijnesteegje. (hoek verkregen uit
nalatenschap fam. Monix)
14 Kamer in de Catharijnesteeg.
15 Huis N.Z. oude kerkstraat belending W.W. huis genaamd den
Hollandschen tuin.
16 Tuin, in huur bij de edelen grootachtbaren heren gecommiteerden
ter directie van stadsfinanctie t.b.v. de Hortus Medicus.
17 Huis N.Z. van het oude Kerkhof cussting 1.500 gulden t.b.v.
juffr. Van Everdingen.
18 Kamer perceel Annastraat of Vuylsteeg.
19 Huis met kelder en kluis bewoond door Frederik van IJzendoorn. Perceel tegenover de Waag N.Z. ganzenmarkt.
Last op dit huis 2.500 gulden ŕ 4% t.g.v. Johannes Versteeg.
20 Kamer Westhoek van het Jan meijerpoortje aan de N.Z. in de
Watersteeg achter de Jacobikerk.
21 Huis, perceel Z.Z. in het Lang Rosendaal.
22 Huis, staande op het bolwerk Morgenster perceel W.Z. van de Weerdpoort
bij de wal, erfpacht met canon 10 gulden.
23 3 Kameren Z.Z. van de Bergstraat opgehouden voor 336 gulden.
24 Huis tot verschillende woningen ge-approprieerd met 5 kamers en
stallingen daarbij kelders, kluis, gemeengebruik van een poort weg en pomp.
W.Z. Nieuwe gracht over ’t vanouds Servaasklooster. Opgehouden 1.548 gulden,
belast 500 gulden ŕ 5%.
25 2 Kamers perceel W.Z. Galecopper of Alendorpensteegje, ingang
Boterstraat, belending ene zijde kamers van ’t Hoft, opgehouden 225 gulden.
26 Kamer perceel op de Nieuwe Kamp achter ’t Fraterhuis N.W.
stadstimmerhuis, opgehouden voor 189 gulden.
27
Willem Gravelaar x Maria Elisabeth Daub
~4-9-1745 Utrecht *Laan te Nassau (Duitsland)
+27-6-1804 Utrecht +16-3-1828
Utrecht
pasteibakker
=================================================================
1)Matthijs x a)Johanna Maria Cassa
*2‑4‑1785
Utrecht 2-4-1809
*D24-2-1793 Den Haag
+26‑4‑1865 Sappemeer Utrecht +23‑10‑1854 Den Haag
x b)Anna
Barbara Borgers
16-8-1855 *10-6-1794 Coevorden
Sappemeer
2)Maria
+21-10-1784
3)Anna Catharina Sophia
+7-12-1788
4)meisje
+
Willem Gravelaar
is, net zoals zijn vader, pasteibakker in Utrecht.
Kinderen worden zoals gebruikelijk in die tijd gedoopt in de gereformeerde
kerk, ook als ze Katholiek zijn.
Maria Elisabeth
Daub woont in de ‘Donkere Gaard’ als ze overlijdt in 1828 in Utrecht.
Anno 1980 is er in
de buurkerksteeg overigens een bakkerij.
Op 5-1-1780 koopt Willem Gravelaar een pand van
Willem Campagne (wed v. Henrica Jacoba van Beck) in de noord-zuid kant van de
Geertesteeg. Dit huis was gelast met 1/2 onderigen voor 3
stuks per jaar ten goede van de Geertekerk.
In 1785 woont Willem aan de Steenweg.
In 19-1-1786
koopt Willem een pand in de
Buurkerksteeg van Jan Vereem voor een bedrag van 1.000 gulden. Een deel van de
koopsom voldoet Willem in de vorm van een plecht van 1.000 gulden aan Jan
Vereem tegen een rente van 3% jaarlijks. De naam van het huis is ‘De Venezoen
Pastij’ en ligt aan de zuid-west kant naast Hendrik Spruit en aan de noord-west
kant naast Jan Vereem. Dit huis is jaarlijks belast met een vergoeding aan de
Buurkerk.
Tijdens deze
verhuizing van de Steenweg naar de Buurkerksteeg ontstaat er onenigheid tussen
Willem en Henricus Heerman. De reden hiervan is dat de helft van pand aan de
Steenweg in eigendom is van de erfgenamen van zijn reeds overleden zus
Cornelia. Cornelia en Henricus Heerman hebben dit bezit als onderpand gegeven
voor een lening. Willem handelt zodanig dat hij “schadelijke procedures”
voorkomt. Als tegenprestatie verkoopt Henricus Heerman namens zijn 2
minderjarige kinderen de helft van het pand in augustus 1786 aan Willem. De
waarde van het pand schatten zij op 2.500 gulden. De twee minderjarige kinderen
ontvangen de koopsom (1250 gulden) niet in kontanten, maar omgezet in een
plecht met een rentevergoeding van 3ľ %
jaarlijks.
De gotische Buurkerk is uit de 14 en
15de eeuw en is gebouwd op resten van een 13de eeuwse
kerk. De kortste weg naar de buurkerkhof was door de kerk. Kerkgangers of niet,
men ging er met zijn kruiwagen of mekkerende schapen gewoon doorheen. In 1612
werd dit tijdens de preek verboden. (tekening 1744)
Waarschijnlijk zijn
de Buurkerksteeg en de Donkerstraat straten met veel horeca. In 1813 wonen in
Utrecht 50 publieke vrouwen, waarvan de meesten in de Donkerstraat, de
Buurkerkhof en Teerlingstraat. Deze vrouwen bieden hun liefdesdiensten in
tapperrijen aan.
In 16-6-1792
koopt Willem op een pand in de
Donkerstraat aan de oostzijde op de noordhoek met het kleine Kerksteegje. Het
koopt het huis met erven en grond met zijn annexe kamer. (de kamer in het
steegje).
Willem Gravelaar en
zijn vrouw Maria Elisabeth Daub hebben in 1793 als dienstboden Chris Esseler
(inwonend), Louis Utsent, Willemina Schut en Elisabeth van Os. Dit blijkt uit
een verklaring van Willem Gravelaar op 21-8-1793. Hij verklaart beide termijnen
van de 100en penning voor hem en zijn echtgenote te hebben betaald.
Uit deze verklaring blijkt tevens dat hij Roomsch is, en in de Buurkerkhoff in
wijk E (zwarte knechten) woont.
In 1798 verkoopt Willem het
pand aan de Geertesteeg. In het jaar daarop, in januari 1799, verkoopt hij ook het pand aan de
Steenweg. Tevens vernieuwt hij in dit jaar, in mei 1799, de plecht van
1.000 gulden op het pand in de Buurkerksteeg tegen een rente van 5% ten gunste
van Maria van Scherpenzeel.
Deze verkopen doet Willem waarschijnlijk met het oog op een groot
projekt dat hij als ondernemende middenstander gaat starten, namelijk de
aanschaf van het bekende Paushuis
in Utrecht.
bron: http://www.rgl.ruu.nl/rt/asp200/bladz/blad1.htm
t/m blad1.htm
Op 31 december 1800 koopt Willem Gravelaar, kok en pasteibakker, voor de som van 32.500
gulden, Paushuize. Hij verandert Paushuize in een logement met
restaurant. Ook vinden er notariële verkopingen plaats vinden. Bij aankoop van
Paushuize rust er op het pand een plecht
van 12.000 gulden ten gunste van wijlen Jacob Landsman.
In 1804 overlijdt vader Willem. Dit wordt met
de volgende tekst in de krant aangekondigd:
In 1806 lost Maria Daub 2 plechten af ter
grootte 1.000 gulden aan de weduwe van den Heuvel geboren landsman en de andere
ter grootte van 5.000 gulden aan mr. de Wit Hoevenaar. Tevens sluit ze een
nieuwe plecht af van 10.000 gulden tegen 5% ten gunste van de erven Koenraad
Willem baron van Haersholte in leven heer van Staveren.
In 1807 verkoopt Maria Daub de ‘De Venezoen
Pastei’ aan de Buurtkerksteeg, voor een bedrag van 1.700 gulden. Op dit pand
rust dan nog de plecht van 1.000 gulden.
In 1810 verkopen Maria Daub en zoon Matthijs,
Groot Paushuize aan het Rijk, wellicht enigszins gedwongen door de Frans
overheersing.
Paushuis.
Koning Willem III logeert enkele dagen in het Paushuis. (tekening anno 1853)
Paushuis
In de balzaal en in
de tuin worden exclusieve feesten gegeven voor de Utrechtse bovenlaag. In de
Utrechtsche Courant van 24 april 1799 somt Gravelaar alle mogelijkheden van
Paushuize uitvoerig op: 'Willem Gravelaar......adverteert hier mede, dat hij
die Huizinge cum annexis heeft doen approprieeren, zoo tot het houden van
Logement, als tot het geeven van allerhande Maaltijden, zoo ter gelegenheid van
Promotien als van alle andere Dinées en Soupées, alsmede omme in de daar toe
expres ingerigte groote en brillanta zaal te geeven Dans- en andere Partijen,
met verdere kennisgeving, dat hij in een daartoe geschikte en ruime Zaal zal
houden Publicque Tafel, dat daar ook hij is een zeer geschikte kamer tot het
houden van Publicque Verkoopingen.....', en hij eindigt met 'reccomandeerende
zig derhalven jegens primo May 1799, wanneer het een en ander aanvang bij hem
neemen zal, in ieder gunst en recommandatie....'. In een schetsboek uit 1800
(in privé bezit) van de gebroeders G.Th.F. en F.H.J. van Utenhove komt een
kostelijke schets voor van Paushuize als uitgaansgelegenheid: brave(?) burgers
hangen uit de open ramen van Paushuize aan Achter Sint Pieter met het glas in
de hand, terwijl hun vrienden in de straat ook geen overdreven ingetogen indruk
maken. Ons Wed is niet ver weg.
Paushuize heeft een
goede naam: in februari 1807 logeert koningin Hortense de Beauharnais, de vrouw
van Lodewijk Napoleon, er. De vrouw van Willem Gravelaar, inmiddels weduwe,
krijgt toestemming Paushuize officieel aan te duiden als 'het hotel van de
koningin van Holland'. ( .... ) Een half jaar later koopt
Lodewijk Napoleon Paushuize voor 88.000 gulden en verblijft er vier weken
alvorens zijn intrek te nemen aan de Wittevrouwenstraat. Gedurende die periode
spelen 's middags grenadiers een uur lang muziek voor de deur van het nieuwe
'paleis'. Na het vertrek van de koning woont er eerst een hoveling, en
vervolgens dient het korte tijd als het Ministerie van Buitenlandse Zaken van
het Koninkrijk Holland. In 1813 doet het Franse Bewind Paushuize over aan de
stad, om er een kazerne van te maken. Dit gebeurt niet, maar het huis wordt
verhuurd als 'koffiehuis' aan Werner van Schoonhoven, die ter ondersteuning de
weduwe Gravelaar in huis haalt. Uit deze jaren weten we, dat Van Schoonhoven in
Paushuize concerten liet geven door het "stadsmuziekcollege', een en ander
tegen hoge entreeprijzen, zodat ook hier vermoed wordt dat de huurder op het
betere publiek mikte.
Matthijs Gravelaar x a)Johanna Maria Cassa
*2‑4‑1785
Utrecht 2-4-1809
~24-2-1793 Den Haag
+26‑4‑1865
Sappemeer Utrecht +23‑10‑1854 Den Haag
Commies te paard
1ste Klasse x b)Anna Barbara Borgers
onverharde terreinen, van 16-8-1855
*10-6-1794 Coevorden
‘s Rijks Belastingen Sappemeer
=================================================================
a1)?
*18-5-1810 Amsterdam
+20-?-1810
a2)Maria Wilhelmina
*sept-ok 1811
+2-3-1812 Moordrecht
a3)Johanna Maria x Cornelis de Ruiter
*4-4-1813 Moordrecht *
+Amsterdam +
<1868 Naarden
a4)Elisabeth x Johannes Leendert Kok
*7-4-1815 Moordrecht 19-11-1848 *22-12-1803 Oude Pekela
+Roswinkel Oude
Pekela ~1-1-1804 Oude Pekela
koopvaardijschipper
a5)Theodora Benjamina
*15‑7‑1817 Hardenberg
+2‑1‑1838 Sellingen
a6)Willem Antonie x Wilhelmina Catharina v.d.Vlist
*8‑11‑1819 Emmen 24-8-1845 *Sappemeer
Groningen
a7)Matthijs x a)Wendeline Muller
*22‑12‑1821
Termunten 17‑4‑1858 *17‑12‑1825 Roswinkel
+1900 Rütenbrock Emmen +31‑5‑1861
Roswinkel
x b)Anna Dina Nussen
8-8-1862 *24‑3‑1837 Lindloh
Emmen +1878 Lindloh
a8)Jacoba Paulina x Hendrik Albert Paap
*21-3-1824 Zandeweer 5-4-1848 boerenknecht
Winschoten
en later korenmolenknecht
b1)Henderica
*5-2-1828 Bellingwolde
+
b2)Catharina x Heike Hanekamp
*20‑2‑1832 Sellingen spekslager
+24‑9‑1867 Sappemeer
Zo gingen mensen in die tijd in Utrecht
gekleed. Kinderen vaak nog op blote voeten. (schilderij anno 1817)
Als de vader van
Matthijs (Willem) in 1804 is overleden zetten Matthijs en zijn moeder Maria
Elisabeth Daub het Paushuis nog enige tijd voort. Een jaar nadat Willem en
Maria Cassa zijn getrouwd, in 1810, verkoopt Maria Elisabeth Daub het Paushuis
echter alsnog. Maria Elisabeth blijft nog wel bij het Paushuis betrokken.
Tijdens zijn
huwelijk woont Matthijs in Amsterdam.
De geboorte van de eerste dochter wordt in een advertentie in de
krant als volgt aangekondigd:
Het overlijden van
dit kindje wordt enige tijd later aangekondigd met de woorden: “Het
KINDJE, waarvan myne hartelyk geliefde Echtgenoote op Vrydag den 18den van Bloeimaand verloste, werd ons heden door den
dood ontrukt. M. GRAVELAAR. Amsterdam, den 20ften van ? 1820”
De 2de
dochter Maria Wilhelmina sterft eveneens een half jaar na de geboorte. Ze wordt
begraven in het choor van de (gereformeerde) kerk, in stilte. Kosten 5.41
gulden. (tarief jonger dan 4 jaar), In november 1812 is er een verbod ingesteld
op het begraven van doden in de kerken. In Moordrecht gaat men er tot 1829 mee
door omdat men de grond te drassig vindt. Zowel het overlijden als de dood
wordt net zoals bij het eerste dochtertje middels een advertentie in de krant
bekend gemaakt.
Rond 1811
wordt Matthijs aangesteld in Moordrecht als Commies te paard der
Vereenigde Regten. In 1815 is hij controleur van de indirectie belastingen. Zij
wonen dan in het huis no 180 te Moordrecht.
Vader Matthijs
wordt op 21-11-1816 aangesteld als Commies te paard der 2de
klasse provincie Overijssel, standplaatsen Losser, Den Ham en Collendoorn bij
Hardenberg. Op 27-1-1817 maakt hij promotie tot Commies te paard 1ste Klasse
onverharde terreinen, van ‘s Rijks Belastingen. (indirecte belastingen). Hij
verdient in die tijd als commies 2de klasse 990 gulden per jaar, als
commies 1ste klasse 1.050 gulden per jaar. (een commies te voet 2de
klasse verdiende 500 gulden per jaar, een arrondissementsinspecteur 2.100
gulden per jaar)
Op 29-9-1817
wordt hij overgeplaatst naar de provincie Groningen.
Mathijs Gravelaar doet pas op zaterdag een
volle week later aangifte van de geboorte van zijn zoon Mathijs. Is hij de hele
week als Commies te paard op stap geweest, of spelen hier al problemen in het
huwelijk?
Het gaat niet goed met het huwelijk tussen
Mathijs Gravelaar en Johanna Maria Cassa. Op 21-3-1824 krijgt Johanna
Maria Cassa een kind in onecht in Zandeweer (gemeente Kantens). Het kind krijgt
de namen Jacoba Paulina Wetselaar. De aangifte van de geboorte gebeurt in
tegenwoordigheid van Jacobus Paulus Wetselaar, commies der derde klasse van ‘s
Rijks Belastingen, wonende te Zandeweer.
Matthijs en Johanna Maria scheiden van tafel
en bed en gaan beiden hun eigen weg.
Johanna Maria Cassa keert terug naar Den Haag.
In het bevolkingsregister van 1845 woont zij in wijk V op no. 260 als
huisvrouw van Pieter Schilp. Op 11-4-1848 wonen zij op nr. 297, en in 1850
aan het Hoogzandt op huisnr. 293e (achter de Prinsegracht, uitkomende op de
Brouwersgracht). Pieter Schilp is geboren in 1806 te Zaandijk en is sjouwer van
beroep.
Johanna Maria blijkt uit de gratie te zijn bij
haar eigen familie. Haar vermogende oom Pieter Adriaan Cassa (+26-11-1842 Den
Haag) neemt haar niet op in zijn testament. Was er geen testament geweest dan
had zij een vierde deel van zijn vermogen van meer dan 300.000 gulden geërfd
(zie tevens bij het gezin Johannes Samuel Cassa *1731). Haar broer Cornelis
Anthony is milder. Hij laat zijn neven en nichten Gravelaar elk een legaat na.
Jacoba Paulina neemt hij echter niet op in zijn testament, alsof zij er wat aan
kan doen.
Op 18-2-1828 doet Cornelis van der
Tuuk, heel- en vroedmeester in Bellingwolde aangifte van de geboorte van
Henderika Borgers dochter van Anna Barbara Borgers. Het kind is dan reeds twee
weken oud. Later gaat zij als Henderika Gravelaar door het leven.
Matthijs Gravelaar blijkt te gaan samenwonen
met deze Anna Barbara Borgers. In 1836 wonen zij in Sellingen en krijgen nog
een dochter, Catharina. Ze kunnen niet trouwen omdat Mathijs formeel nog
getrouwd is. Deze Anna Barbara Borgers is geboren in Coevorden als dochter van
Johannes Borgers en Henrica Verhoeven en is weduwe van Jocobus Nicolaas Richie
(+31‑10‑1826 Bourtange).
Als Johanna Maria Cassa dan uiteindelijk in 1854
overlijdt, kan Matthijs Gravelaar trouwen, hetgeen dan in het jaar daarop
gebeurt. Matthijs is dan inmiddels 70 jaar.
Plaatsen waar
Matthijs Gravelaar is aangesteld en woont:
1812-1815
in Moordrecht in huis no 91 en 180.
1817 Hardenberg
1819 Roswinkel
1821 Termunten
1824 Zandeweer, huis no 66 ? (of
Gravelaar of Wetselaar woont hier?)
1832 Sellingen met Anna Barbara
Borgers in huis no 10
1836 Sellingen in huis no 6
1838 Sellingen
1842 Oude Pekela
1855 Sappemeer
1865 Sappemeer
In 1857 is
Matthijs Gravelaar gepensioneerd.
Geloof
Volgens de
registratie bij de burgelijke stand is vader Matthijs gereformeerd en is Anna
Barbara Burgers Rooms Katholiek. Zoon Willem Antonie staat geregistreerd als
Nederlands Hervormd en zijn vrouw als Rooms Katholiek.
Dochter Johanna Maria
Johanna Maria
krijgt op 1‑8‑1836 in Sellingen een kind. In de geboorte-akte wordt
dan vermeld geboren ‘in onecht’. De naam van het kind is Jan.
Zoon Willem Antonie
Willem Antonie
trouwt op 24-8-1845 in Groningen met Wilhelmina Cath. vd. Vlist uit Sappemeer.
Zij krijgen 3 kinderen namelijk:
1)Catharina
Wilhelmina Theodora Benjamina (*19-8-1848 Andel, gemeente Baflo), ze trouwt op
16 jarige leeftijd op 18-1-1865 in Leek met Dirk Poort, hulponderwijzer.
2)Antony Willem (*2‑5‑1856
Sappemeer)
3)Nicolaas
Lambertus Willem Anthony (*Groningen 29-11-1851, +18-2-1913 Deventer).
plotseling overleden te 
Deventer. In
1878 gaat hij lesgeven aan de Rijkskweekschool voor onderwijzers te Deventer.
Later is hij ook nog directeur geworden van de Rijkskweekschool. Hier geeft hij
34 jaar lang lesgegeven in rekenen en wiskunde. Gravelaar wordt hoog geschat
als docent en geleerde, maar hij is ook voor iedereen een goede vriend. Als
docent wordt hij gewaardeerd om zijn helderheid en degelijkheid. Hij verstaat
de kunst, een onderwerp zo aan te vatten, dat het na de les eigendom is
geworden van de aandachtige leerlingen. Als geleerde stond hij zeker nog hoger.
Gravelaar heeft in ook nog een leerboek geschreven: "Leerboek der
Rekenkunde". De 2e en 3e druk hiervan zijn in te zien in de Stads- en
Athenaeumbibliotheek te Deventer.
Nicolaas schrijft de volgende boeken:
- Leerboek der rekenkunde, Deel1: 2e1896,
3e1904,
- Leerboek der rekenkunde, Deel2: 2e1897,
3e1907
- Opgaven ter
toepassing van de theorie der rekenkunde,
Eerste st: 1e(incl.antw.)1896, Tweede st: 1e(id)1898
en artikelen:
- Over de
oorsprong van den naam sinus, Wiskundig Tijdschrift 2 (1906), pp. 12-15.
- N.L.W.H.
Gravelaar, De leerwijze van Ferrari voor de oplossing der vergelijkingen van
den vierden graad, Wiskundig tijdschrift 1 (1904), pp. 62-71, 167-171.
- Cardano's
transmutatiemethoden, Nieuw Archief voor Wiskunde (2) 8 (1909), pp.
408-444.
- Stevin's
Problemata geometrica, Nieuw Archief voor Wiskunde (2) 5 (1902),
106-191.
- De notatie
der decimale breuken, Nieuw Archief voor Wiskunde (2) 4 (1900), pp.
54-73.
- Over de
logarithmen van Neper, Supplement op de Vriend der Wiskunde 4 (1892),
pp. 103-116.
- John
Napier's werken. Verhandelingen der Koninklijke Academie der Wetenschappen
Amsterdam (1e sectie), 6, no. 6 (1899). 159 pp.
- Pitiscus
Trigonometria, Nieuw Archief voor Wiskunde (2) 3 (1898), pp. 253-278.
- Over de
oorsprong van ons maalteken (x), Wiskundig Tijdschrift 6 (1909), pp.
1-25.
- Euclides
6 (1929-30), p. 205.
Dochter Elisabeth
Op ‑1‑1842 krijgt zij in Utrecht een onwettige zoon genaamd
Matthijs. De baby overlijdt kort daarop op 20‑8‑1842 in Oude
Pekela. Zij woont dan weer bij haar vader in huis.
In de overlijdensakte wordt dan vermeld over Elisabeth Gravelaar:
laatst gewoond hebbende te Moordrecht. Bedoeld zal zijn geboren in Moordrecht.
Ten tijde van haar huwelijk met Johannes Kok woont zij (zonder beroep)
in Oude Pekela bij haar vader Matthijs Gravelaar.
Dochter
Jacoba Paulina
Op 19-7-1847 eist
Jacoba Paulina Wetselaar bij de arrondisements rechtbank van Winschoten
erkenning als wettig kind van Matthijs Gravelaar en Johanna Maria Cassa. Zij
zou ten onrechte Wetselaar genoemd zijn. Jacoba Paulina trouwt op 5-4-1848 te
Winschoten als Jacoba Paulina Gravelaar met Hendrik Albert Paap, boerenknecht
te Winschoten. Jacoba Paulina Gravelaar woont dan in Bellingwolde.
Dochter
Catharina
Haar dochter
Catharina Maria overlijdt op 13-02-1868 te Hoogezand. Zij is dan 20 weken oud.
Kleding zoals
gebruik in de 2de helft van de 19de eeuw in Nederland.
Schilderij “De hofmakerij” door Bernardus J. Blommers
Johan Nussen (circa 1810)
Johan Nussen x Gerhardina Temmen
*circa
1803 (59 j in 1862)
+29-1-1862 Lindloh +
Lindloh (Altenschloot)
=================================================================
1)Anna Dina x Matthijs Gravelaar
*24-3-1837 Lindloh 8‑8‑1862 *22‑12‑1821 Termunten
+1900
Lindloh
Matthijs Gravelaar x a)Wendeline Muller
*22‑12‑1821
Termunten 17‑4‑1858 *17‑12‑1825 Emmen
+1900 Lindloh Emmen +31‑5‑1861
landbouwer x b)Anna Dina Nussen
8-8-1862 *24‑3‑1837 Lindloh
Emmen +1878 Lindloh
=================================================================
a1)Johanna
*24‑5‑1861 Roswinkel
+2-11-1861 Roswinkel
a2)Geertruida
*24‑5‑1861 Roswinkel
+25‑4‑1862 Roswinkel
b3)Anna Dina x Johannes Stahl
*24‑3‑1863
Roswinkel *19‑7‑1857
Maten
+10‑10‑1944 Barnflair +13‑7‑1929
Barnflair
b4)Matthijs x ?
*3‑1‑1866 Roswinkel
+3-5-1931 Lindloh
b5)Rudolf x ?
*24‑5‑1868 Roswinkel
In 1840-1844 is Matthijs, blijkens de
inschrijving voor de dienstplicht, boerenknecht in Nieuwe Pekela. Hij is dan
rond de 20 jaar oud (zijn vader woont op dat moment in de Oude Pekela).
Matthijs woont circa 10 jaar later in Veldhuis (Groningen). In 1857 is er een
uittreksel voor de dienstplichtige staat. Als hij Wendeline Muller uit
Roswinkel leert kennen verhuist hij vermoedelijk om die reden naar de omgeving
waar zij vandaan komt. Als hij in 1858 op 36-jarige leeftijd met haar trouwt,
geeft hij als beroep dienstknecht op en woont dan in Roswinkel. Wendeline is
dan 32 jaar oud. Haar moeder is logementhoudster.
Wendeline Müller, de echtgenote van Matthijs
Gravelaar overlijdt bij de geboorte van een tweeling. De tweeling zelf blijft
ook slechts korte tijd in leven. Mathijs Gravelaar trouwt dan in 1862 opnieuw,
namelijk met Anna Dina Nüssen. Matthijs is dan 41 jaar oud en inmiddels
landbouwer van beroep.
Anna Dina Nüssen is dienstmeisje. Of zij
dienstmeisje is in het huishouden van Mathijs Gravelaar is bij ons niet bekend.
De vader van Anna Dina is bij hun huwelijk al reeds overleden. Na 1868 woont
het gezin Gravelaar in Lindloh. Hebben zij bij de dood van de moeder van Anna
Dina (Gerhardina Temmen) de boerderij in Lindloh overgenomen?
In 1910 bezit Matthias Gravelaar een deel van
de oorspronkelijke plaats nr. 88 te Lindloh (Altenschloot).
Zonen van Matthijs
Rudolf
(*16-12-1912, zie grafsteen te Rütenbrock). Deze wordt als vermist opgegeven in
het einde van de tweede wereld oorlog (+1945)
Volgens de mondelinge overlevering (verteld
door Margaretha Adelheid Sandker-Stahl (*1890) aan haar schoonzoon Anton) is
Matthijs textielhandelaar. Met Matthijs is niet de zoon bedoeld, Volgens Theo
Sandker (*1960) is echter verteld over de opa van oma Margaretha Adelheid
Sandker-Stahl, dus Matthijs (*1821).
Kleinzoon
Wilhelm
Wilhelm is getrouwd met ene Lidy. (verteld
door Tini Börger-Sandker *1924)
Deze Wilhelm
Gravelaar heeft een grote textielzaak te Elberfeld-Barmen (bij Wuppertal). In
de oorlog komt hij plotseling vaak op bezoek bij familie Jan Willem
Sandker-Stahl te Musselkanaal. Zie aldaar.
1931: Bidprentje van zoon Matthijs
Een dochter van deze familie trouwt met de
Gravelaar waarvan de zoon uiteindelijk in het Emsland in Duitsland terecht
kwam.
Volgens het Livre d'Or des familles Vaudoises
komt de familie oorspronkelijk uit Lombardije Italie. Aanknopingspunten in
Italie zijn nog niet gevonden. Hr. Roel Corzaan vermeld anno 2001 het volgende:
“Volgens een oud oom van mij wiens broer een volledige genealogie van de
familie heeft laten uitzoeken in verband met een hernieuwde registratie van het
familiewapen in Duitsland, gaat de familie terug tot een oud grafelijk geslacht
in Italië waarvan de latere familie is uitgewaaierd over Zwitserland en Spanje.
Helaas heb ik tot op heden geen inzage kunnen hebben in deze genealogie”
In circa 1375 komt er een Chassa voor in
Frankrijk (www.familysearch.org)
In 1475 wordt ene Chassa genoemd in een lijst
van militairen in dienst van Karel de Stoute. Deze vocht toen tegen koning
Lodelijk de 4e in Henegouwen in Bourgondië.
Op de een of andere wijze zou een voorouder
Cassa uitgeweken zijn naar Zwitserland, waarbij wordt gedacht vanwege een van de
vele geloofsoorlogen in die tijd. Vandaar is een afstammeling omstreeks 1650
naar Den Haag gekomen. Een zus Susanna van deze afstammeling blijft achter in
Zwitserland
Voor een verklaring van de naam kan aan het
volgende worden gedacht:
kas = mnl. kasse uit het Noord-Frans casse
koopmansterm uit het Italiaans cassa
Jean Cassat x ?
=================================================================
1)Jaques x ?
Woonplaats Henegouwen in Bourgondië. Hij wordt
genoemd in Trčve de Soleme 1475 (Bron: Dossier Cassa CBG)
Jaques Cassat x ?
=================================================================
1)Benoit x Francoise Bollomey
*<1577
2)Rengnyer x ?
*<1588 ----------------
1)Baptiste
2)Henri
3)Pierre x ?
*<1588 ----------------
1)
Claude
3)François
*<1589
Jaques Cassat (ook wel Cassaz) du Chatelard is
afkomstig uit Lombardije (bron: ACV: Livre d'Or des familles Vaudoises).
Jaques koopt op 17-6-1535 het burgerschap van
Lutry (Zwitserland).
In 1571 bezit hij een wijngaard
in Grandchamps.
Benoit Cassat x Francoise Bollomey
*<1577
=================================================================
1)Michel x ?
Benoit de Pully wordt genoemd in 1542 (Bron:
ACV Jqs Bergier Dg 13 / 2, 133).
Michel Cassat x ?
=================================================================
1)Antoine x ?
Michel wordt in 1542 "Fils de Benoit, de
Pully" genoemd. Pully is een ander klein plaatsje in de buurt van Lutry.
Antoine Cassat x ?
+Lutry
hospitalier
=================================================================
1)Francois x Marie Bodmer
In 1589 is vader Antoine hospitalier van
Lutry.
Antoine wordt genoemd in notariële acten in
1578,1581 en 1588.
Francois Cassat x Marie Bodmer
*Lutry
+Lutry
=================================================================
1)Benoit x Pernette Reimontin
Francois wordt "fils de Antoine" genoemd en wordt als
‘bourgois de Lutry’ vermeld in notariële acten in 1592, 1596 en 1601 (bron:
Dossier Cassa CBG).
Benoit Cassat x Pernette Reimontin
10-4-1636
Lutry
=================================================================
1)Anthony x Maria Jonasdr. de Wolt
~27-5-1640 Lutry
Zwitserland 1-7-1671 *
+23-6-1698 Den Haag Loosduinse +26-6-1699 Den Haag
geref.
Kerk
2)Pernette
~21-5-1642 Lutry
3)Suzanna x ?
~ Lutry
Listry (Lutry) ligt
aan het Lac Leman nabij Lausanne. In het midden van de 16e eeuw woont hier een
Jacob Cassa(t).
(Bron doopgegevens:
Film Eb78/1-3 I-pag 94 Archives Cantonales Vaudoises.)
In de Registratiën in het Memoriaal wordt nog
ene Susanna Cassa gevonden die op 2-5-1693 in Zwitserland woont en, volgens
haar zeggen, reeds lange jaren armoede lijdende en zuster is van Antoine Cassa,
kamerbewaarder van H. Mn. van Groot Brittanje.
Die armoe zou wel eens relatieve armoede geweest kunnen zijn.
Als Antoine Cassa al 12 jaar in Holland is,
heeft hij nog steeds kontakt met Suzanne. Dit blijk als Antoine geld leent aan
een zekere Piere. Deze Pierre verplicht zich de lening terug te betalen aan
Suzanne in Lutry. (zie verder)
Jonas de Wolt (circa 1610)
Jonas de Wolt x Annitje Ariens van Dallem
* Bettesbach,
hertogdom Zweibrugge 20-4-1636
+ Den
Haag
Stalhouder Den Haag
=================================================================
1)Maria x Anthoine Cassa
~8-3-1644 Kloosterkerk *27-5-1640
Listry Zwitserland
+26-6-1699 De Haag +21-6-1698
Den Haag
2)Jacob x Anna Cornelia van de Kerckhoven
+8-1-1709 (Jacob du Val)
kapitein reformes
3)Arnout
4)Catharina x David le Francoys?
Jonas de Wolt is
afkomstig uit Bettesbach in het hertogdom Zweibrugge.
Op 1 juli 1671
stemt moeder Annitje de Wolt officieel in met het huwelijk van haar dochter
Maria de Wolt met Anthony Cassa. Annitje ondertekent met een kruisje.
Het kerkelijk
huwelijk is dan al twee maal geproclameert.
Zoon Jacob
Jacob noemt zich in
notariële akten du Wault in plaats van de Wolt. Wellicht is du Wault de juiste
naam en noteert de schrijver de naam zoals uitgesproken: de Wolt. maar konden de anderen niet
schrijven en spraken het uit als de Wolt, wat dan werd opgeschreven.
Anthony Cassa x Maria Jonasdr. de Wolt
*27-5-1640 Listry
Zwitserland 1-7-1671 *
+21-6-1698 Den Haag Loosduinse +26-6-1699 Den Haag
Kamerhellebaardier,
in dienst geref. kerk
van de prinses Douaričre
van Oranje
=================================================================
1)Anthony Isaac x Maria Pook
~28-6-1675 Waalsche Kerk *1671 Delft
+12-12-1723 Den Haag +12-12-1752 Voorburg
2)Anne
~15-8-1673 Den Haag Waalse Kerk
3)Jeane Elisabeth
~12-10-1679 Waalse Kerk
4)Willem Francois
~6-6-1672 Waalse Kerk
Lidmaten Waalse
hervormde gemeente (1637-1710):
- Anthony Cassa
- Marie Cassa
- Anne Cassa
Anthony en Maria Jonasdr. de Wolt
gaan op 21-6-1671 voor
de kerk in ondertrouw.
Anthony wordt
23-6-1698 begraven. Op 23-6-1698 wordt 3 gulden ontvangen voor het recht op
begraven te worden te Den Haag.
Hoe en wanneer Anthony Cassa in Holland is
terecht gekomen is niet bekend.
In 7-1-1663 schrijft hij
zich in als lidmaat van de Waalsche
gemeente in Den Haag.
De familie Cassa raakt snel ingeburgerd. In
enkele generaties verwerven de leden van de familie zich een uitstekende
maatschappelijke positie. Zijn toegang tot de hofhouding van de Oranjes heeft
mogelijk bijgedragen aan de snelle stijging op de maatschappelijke ladder.
Antoine Cassa maakt deel uit van een garde
Zwitserse hellebaardiers. Dit blijkt uit een notariële akte voor Antoine Cassa
waarin als getuige twee “corporaux de la compagnie des Suisses hellebardiers de
Sr. A:” optreden. (Met Sr. A: wordt bedoeld seigneur Anthoine)
In 1669 en 1673 is Anthony
hellebaardier bij Hare Hoogheit de princesse douarričre van Oranje Mary Stuart.
In 1672 is hij getuige bij een
notariële akte die in de Engelse taal wordt opgesteld. Beheerste hij de Engelse
taal reeds of heeft hij dat geleerd voor zijn positie als kamerhellebaardier
van Hare Hoogheit Mary Stuart.
Op 13-2-1673 maakt Maria de
Wolt, huisvrouw van Anthony Cassa een testament. Ze is dan “Sieck te bedde leggende doch haere
memorie rede verstant ende sinnen wel hebbende ende geen uijtgesondert als
uitwendig bleeck d’ welcke overdijncken de seeckerheijt des doods ende de
onseeckere wijze vandien willende deselve voorcoomen met testamentaire
dispositie van de goederen bij haer testatrice metterdood te ontruijmen ende
naer te laeten beveelende eerst ende alvoorens haere ziele inde genade ende
barmartigheid Gods”.
Anthony Cassa krijgt het vruchtgebruik over de hele erfenis, met
uitzondering van 1.000 carolus gulden die zullen toekomen aan haar twee broers
Aernout ende Jacobus de Wolt. Eveneens zijn haar twee broers de uiteindelijke
universele erfgenamen.
Blijkbaar is ze op dat moment erg ziek. Ze overlijdt echter niet.
In 1674 is Anthony hellebaardier
bij Sijne Hoogheit prins Willem II.
Op 28-12-1677 wordt Antoine
middels de volgende acte aangesteld als griffier:
Nr. 181: Acte voor Anthony Cassa als griffier
van de presentie Camer van Hare Hoogheyt. 28 december 1677: “Sijne Hoogheyt
heeft tot griffier van de presentie Camer van Hare Hoogheyt; mevrouw de
Princesse van Orange en gemalinne, aangenomen en gesteld de persoon van Anthony
Cassa (woongemeente 's-G) nu lange jaars getrouw gediend hebbend. Ordonnerende
hiermede dat IJsbrand van Noortwijk aan Anthony Cassa dient te betalen een
gagie van 300 guldens/jaars ingang genomen hebbbende met de 19e november en tot
anders zal worden geordonneerd. Acte Den Haag 28 December 1677”
In 1678 is Anthony
kamerhellebaardier bij Hare Hoogheijt Mary Stuart.
Op 25-1-1679 wordt Anthony
d.m.v. de volgende acte aangesteld als hellebaardier in dienst van Willem III:
Nr. 151: Acte voor Anthony Cassa als
Hellebaardier van Sijne Hoogheyt in date 25 January 1679: “Sijne Hoogheyt heeft
in plaetse van Alexander Prewool nu onlangs overleden tot sijnen Hellebaardier
aangenomen bij desen Anthony Cassa gevoegene Hellebaardier van Hare Hogheyt
ende dat op gelijke gagie van honderd gulden jaars en vijftig stuyvers daags
voor costgeld als bij den voornoemde Alexander Prewool tot sijnen overlijden is
genoten”.
In 1679 wordt Antoine nog
genoemd op een lijst van Hare Hoogheyts (Mary Stuart) bedienden:
Nr. 603/38 Lijste van Tractementen van Hare
Hoogheyts bedienden in dato 2e Meij 1679: Sijne Hoogheyt ordonneert hiermede Sijnen thesaurier ende
Rentmeester Generaal Dirck Verhaagen jaerlijcks te betalen aen de volgende
personen hetgeen achter ieders naam is uitgedrukt: “Aen Anthony Cassa pagie van
de presentie Camer 300//0//0”.
Hiermee was Antoine met een aantal anderen de
laagst betaalde van de lijst. De hofmeester kreeg b.v. 666 gulden en de
opperstalmeester 1.066 gulden.
Antoine Cassa is niet onbemiddeld. Hij treedt
op als geldschieter. Hij leent hierbij behoorlijke bedragen uit. Vermoedelijk
bezit ook Maria de Wolt behoorlijk wat geld. Na zijn huwelijk in 1671 met Maria
de Wolt leent Antoine aanzienlijk hogere bedragen uit. Maria lijkt hier
duidelijk de hand in te hebben. Een enkele maal treedt zij zelf op als
verstrekker van een geldlening of tekent zij voor de aflossing van de lening.
De hieronder genoemde geldleningen zijn bekend.
1) Op 4-9-1668 leent Anthony 207
francs hollands geld “ŕ 20 sol le franc” aan baron F.L.N. Bonstettin.
Dit wordt bij notariële akte vastgelegd in de Franse taal. (zie voor de akte in
het boek “Akten en testamenten” bij de datum 28-5-1665).
De baron kan het bedrag zowel in Holland als
in Zwitserland terugbetalen. Op 28-5-1669 heeft Anthony het geld echter
weer nodig. Hij cedeert dan de schuldbekentenis aan Jean Poincet, koopman en
burger in Den Haag.
2) Op 6-9-1674 leent Maria de
Wolt een bedrag van 400 gulden aan J.D. Camps, wapenbewaarder van zijn
hoogheid de prins van Oranje en meesterpistoolmaker te Den Haag. Terug te
betalen over 1 jaar precies met een rente van 5%.
3) Op 25-7-1678 leent Anthony
een bedrag van 300 gulden aan Jacob du Wault. Als onderpand een erfenis die
zijn vrouw Anna Cornelia van de Kerckhove toekomt.
4) In april 1679 leent Anthony
Cassa een bedrag van 2.400 gulden aan Matthijs Haseur, klerk ter
secretarie van de Heeren Raden van State. De rente wordt vastgesteld op 6% per
jaar. Haseur stelt als onderpand een schuldbekentenis van Johan Camphuijsen,
Capn van een compagnie artillerie van 3.893 gulden.
5) Op 4-4-1680 leent Anthony een
bedrag ter grootte van 2.400 gulden aan Johan Dimer solliciteur
in Den Haag, tegen een rente van 4,5% terug te betalen over 6 maanden. Als
onderpand cedeert Johan Dimer zijn soldij aan Anthony Cassa. Johan Dimer lost
zijn schuld in januari 1681 af zoals aangetoond met een kwitantie van Maria de
Wolt.
6) Op 31-3-1681 leent Anthony
een bedrag van 2.600 gulden aan de heren Wilbrennick en Gerard
Groenewegen, postmeesters te Den Haag. Als onderpand ontvangt Anthony 2
obligaties. Maria de Wolt tekent voor de aflossing in juni 1682.
7) Op 21-6-1682 leent Anthony
een bedrag ter grootte van 2.000 gulden aan zijn zwager Jacob en
schoonzuster Anna van de Kerckhove. De rente is 4% en terug te betalen over 1
jaar precies.
8) Op 21-6-1682 leent Anthony
een bedrag ter grootte van 2.000 gulden aan Jacob de Wault. De rente is
4% en eveneens terug te betalen over 1 jaar precies. Dit terugbetalen is lastig
voor Jacob, op 11-8-1684 cedeert hij 3 obligaties aan Anthony: Namelijk een
schuldbekentenis ter grootte van 387 gulden, een schuldbekentenis van 1.817
gulden en 50 cent en een derde schuldbekentenis van 200 gulden voor
huisvesting, drank, vordering en geleend geld. Deze schuldbekentenissen zijn
van Rombout Rombouts, inwonend bij Jacob du Wault.
9) Op 12-7-1683 leent Anthony
een bedrag van 70 franc ŕ 20 sol in hollandse geldstukken aan Pierre
Blanchet. Pierre Blanchet is van geboorte uit Listry bij of in de buurt van
Lausanne. De vader van Pierre Blanchet zal dit bedrag terugbetalen in “escus
blancs” aan Suzanna Cassa zuster van Anthony wonend in Zwitserland. Dit wordt
bij notariële akte vastgelegd in de franse taal.
Moeder Maria en haar broers Aernout en Jacob
de Wolt erven van hun ouders een huis met erf en 3 koetshuizen en 2 stallen.
Het pand ligt aan de zuidzijde in de Sterlingstraat (in 2000 de
Casuariestraat), tussen het Bleijenburg en de Prinsessegracht. Op 19-2-1684
koopt Anthony (*Listry) het aandeel van Aernout en Jacob voor
respectievelijk 1.700 en 1.800 gulden. Het resterende deel is reeds in bezit
van Anthony Cassa en zijn minderjarige zoon. Belending oost de heer Vossius,
belending zuid de burgemeester Van Beuningen. Dit belendende huis van mr.
Coenraad van Beuningen, groot van beslag en hebbende een groot aantal kamers
vertoont zich van de zuidzijde als een groot paleis. Dit huis ligt achter
enkele huisjes aan het Bleijenburg en is te bereiken via een nauw steegje. De
tuin loopt tot aan de Prinsessegracht.
Zoon
Anthony Isaac
Antoine Isaac is de enige zoon. Hij wordt
solliciteur militaire.
Dit ambt kan aanzienlijke voordelen met zich meebrengen. Een goed betaalde baan
die contacten met zich meebrengt met personen op invloedrijke postites.
In 1685 ontvangt Anthony Isaac
30 francs uit een erfenis zoals vastgelegd in het testament van Jean du Commun,
citoijen de Genčve en chef d’office de S:A: Monseigneur le prince d’Oranje.
Dochter
Jeanne Elisabeth
Ze wordt gedoopt in de Waalse Kerk.
Hendrik Janszn. Pook x ?
=================================================================
1)Nicolaas x a)Catharina van der Maes
+17-6-1702 Leiden Leiden +23-12-1668
Leiden
x b)Maria van Campen
16-4-1670 *
Leiden +
x c)Johanna van der Marck, weduwe
18-5-1690
van Cornelis van Goten, greinreder
Leiden
De familie Pook is een familie in Leiden
waarvan enkele leden het ambt van schepen of andere belangrijke stedelijke
ambten vervullen.
Adriaan van der Maes (circa 1615)
Adriaan van der Maes x Bersbaba
Bernaets
=================================================================
1)Catharina x Nicolaas Pook
*4-11-1646 Leiden 19-9-1653 *14-8-1630 Leiden
+ Leiden +
2)Jacob x Dorothea Vliethoorn
*Leiden 24-3-1655
+Leiden 1696 Leiden
Lid van de vroedschap van Leiden
en schout van Leiden.
3)Agatha x Cornelis van Groenevelt
1-3-1669
4)Maria x Pieter van Dorp
23-6-1682 Huiszitter-meester, lid van de
vroedschap,
weesmeester.
Thesaurier
extraordinairis gecom-
miteerde
de raad.
Zoon
Jacob
Jacob treedt enkele jaren op als rechterhand
van Willem III in de Leidse vroedschap.
Hij zorgt voor een plaats in de vroedschap
voor zijn neef Hendrik Pook.
Een andere neef van Jacob is Nicolaas van der
Maes. Deze Nicolaas is getrouwd met Haesje van
Assendelft en zij hebben dochter Maria.
Nicolaas Pook (1630)
Nicolaas Pook x a)Catharina van der Maes
+17-6-1702 Leiden Leiden +23-12-1668
Leiden
boelhuismeester x b)Maria van Campen
16-4-1670 *
Leiden +
x c)Johanna van der Marck, weduwe
18-5-1690
van Cornelis van Goten, greinreder
=================================================================
1)mr. Hendrik x Jacoba
Walkiek
~20-10-1658 Leiden 8-7-1681 ~31-7-1661
+12-2-1707 Leiden Leiden +16-4-1736
Leiden
Nicolaas Pook is boelhuismeester, regent van
het Catharina en Cecilia-gasthuis.
Benoeming tot gasthuisregent is weggelegd voor
burgers die al een zekere sociale positie hebben opgebouwd. Deze positie biedt
mogelijkheden voor stijging op de sociale ladder tot in de vroedschap, o.a.
door de bereikte positie steeds de juiste familiebanden aan te knopen. Zoon
Hendrik wordt, gebruikmakende van de door zijn vaders huwelijk verkregen
opstappen, lid van de vroedschap.
Zijn derde vrouw Johanna van der Marck is
eveneens zuster van een lid van de vroedschap.
Zoon
Hendrik
Mr. Hendrik is advocaat en huiszittenmeester
in 1687-1689, regent van het weeshuis 1690-1695, lid van de vroedschap
1694-1707, ontvanger van de gemene landsmiddelen 1700-1707, weesmeester van
1701-1706, schepen van 1702-1705 en 1707.
Anthony Isaac Cassa x Maria Pook
~28-6-1675 Waalsche Kerk 6-9-1693 ~3-3-1666 Leiden
+12-12-1723 Den Haag ondertrouw +11-12-1752
Voorburg
Solliciteur militaire Delft (wonende
te Den Haag)
=================================================================
1)Elisabeth
Marie
~13-6-1694 Waalsche kerk Den Haag
+14-5-1716 Den Haag
2)Frederik
Abraham x Cornelia de Reus
~25-7-1696 Groote kerk Den Haag ~5-9-1706 Den Haag
+4-11-1776 Den Haag +27-12-1783 Den Haag
3)Anthony
Johannes
~23-5-1698 Kloosterkerk
4)Marie
Anne
~4-6-1699 Waalsche kerk Den Haag
+26-6-1699 Den Haag
5)Maria
Suzanna x mr. Jan van der Gort
~6-3-1701 Voorburg 26-3-1725
6)Anthony
Jacobus
~27-3-1703 Voorburg
7)Elisabeth
Maria
~23-1-1707 Voorburg
+14-5-1716 Den Haag
8)Jacoba
Cornelia
~20-10-1709 Voorburg
9)Anthony
Isaac x Catharina de Neder
~26-8-1711 Voorburg
+19-1-1762 Voorburg
10)Anna
Anthonia
Anthony trouwt met Maria Pook uit Leiden. De
afkomst van zijn vrouw uit Leiden zou er op kunnen duiden dat hij haar ontmoet
heeft tijdens zijn studie rechten op de universteit in Leiden.
De afkomst van Maria Pook is mogelijk fout.
Maria heeft een broer Anthony Pook. Het geboortejaar van Maria moet zijn,
uitgaande van 81 jaar oud in 1752, 1671. Dit scheelt 4 jaar met de gevonden
datum van 1666. De vraag is of zij afkomstig is uit Leiden of Rotterdam.
Bij het overlijden van Anthony Isaac wordt er
15 gulden betaald voor de impost voor het begraven van Anthony Isaac. Voor de
begravenis van dochter Marie Anne wordt 3 gulden betaald aan impost.
Het huis met erf, stallen en koetshuizen aan
de Sterlingstraat erft Anthony Isaac van zijn ouders.
Hij verkoopt in mei 1700 dit
huis incl. erf en koetshuis mitsgaders
nog een stal en een grootkoetshuis voor 5.000 gulden aan mr. Laurens Ravens,
advocaat aan het hof van Justitie.
Vermoedelijk koopt Anthony Isaac rond 1700
een buitenplaats in Voorburg
en gaat het gezin daar wonen.
Op 11-9-171? cedeert Anthony Isaac twee
obligaties van Gaspar Masclarij uit Den Haag. Eén obligatie ten comptoire van
de Unie ten laste van de heren ontvangers generale comptoir de Jonge Ellemeet
en Gijsbert van Hogendorp, de ene ter grootte van 2.500 gulden dato 27-11-1656,
en de andere ter grootte van 2.500 gulden dato 3-12-1685.
In februari 1723 koopt Anthony
Isaac voor 600 gulden een huis met erf van Johan Ernst Stieffels medisch
doctor. Anthony Isaac is zelf niet aanwezig bij het transport. Zijn schoonzoon
Jan van der Gort compareert namens hem. Het huis met erf is gelegen aan de
westzijde van de Boekhorststraat, belending noord is de weduwe Houwerts, zuid
Willem Mansvelt en west de gemene gang.
Wat hij met dit huis voor heeft is niet
bekend. Dat hij vertegenwoordigd werd door zijn schoonzoon kan er op duiden dat
hij lichamelijk al zwakker is.
In de loop van 1723 blijkt Anthony namelijk
ziek te zijn. Hij is dan 48 jaar oud. In september 1723 verzoekt
Anthony Isaac om ontslag uit de schutterij wegens indispositie, blijkende uit
de attestatie van J. Cuyper medisch Doctor. Verzoek toegewezen 27-9-1723.
Wellicht is het vanwege zijn “indispostie” dat Anthonie Isaac het huis in Den
Haag koopt, omdat hij het reizen vanuit Voorburg naar zijn werkzaamheden te
zwaar vindt:
- In september 1723 koopt
Anthony Isaac in de nabijheid van zijn nieuwe huis een tuin met tuinhuis voor
600 gulden. Deze tuin komt uit op een “gemene gang uitkomende op de westzijde
van de Breestraat of Beestenmarkt”. Belending zuid de verkoper, noord de weduwe
van Pieter van Dobben, oost Jan Veelen en west Hendrik le Sage.
Anthony overlijdt in december van dat jaar.
Zoon Anthony Isaac erft waarschijnlijk de
buitenplaats in Voorburg.
In 1740 geeft Maria Pook
opdracht aan Hendrik Willem Pranger, notaris en makelaar, de tuin aan de
Beestenmarkt te verkopen. Cornelis van Gelderen koopt de tuin in september 1740
voor 700 gulden
Als moeder
Maria Pook in 1752 overlijdt verblijft zij op de buitenplaats te Voorburg. Er
wordt vermeldt dat zij dan 81 jaar oud is.
Zoon Anthony
Isaac
mr. Anthony Isaac
Cassa x Catharina de Needer
~26-8-1711 Den Haag 26-2-1746 *4-10-1726
Kaapstad
+16-1-1762 Den Haag Kaapstad +23-1-1795
Den Haag
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1)Maria Beatrix x mr.
Willem Anna Cava
~20-11-1746 Den Haag 27-1-1771
+20-1-1782 Batavia Breda
1)Catharina Cornelia x Arman Hardy
~3-11-1748 Wassenaar Breda
+23-6-1796 Den Haag ‘aan water’
2)Anthonia
Frederika Johanna
~20-6-1751 Voorburg
+6-5-1752 Voorburg
3)ongedoopt
+16-5-1752 Voorburg
4)Elisabeth
Catharina x Willem Daniel Vignon
~29-6-1753 Voorburg 9-4-1772 *18-11-1751
+ Maastricht +2-9-1790 Batavia
burgemeester van
Maastricht
5)Adriana Catharina x Francois
Emanuel de Wetteville
~23-6-1756 Den Haag 19-9-1779 *Den Haag
+ Breda +
6)Anthony
Abraham x a)Anna van de Haer
~8-1-1760 Nieuwe kerk 27-10-1782 *12-9-1753
Leeuwarden
+23-9-1817 Batavia Harlingen +<1802
b)Anna
Maria Frederica von Liebeherr
*circa
1787 Utrecht
+26-11-1848
Rijswijk
In de verbalen van verbeterhuizen wordt
vermeld dat Anthony Isaac Cassa in 1732 wordt opgesloten in het
verbeterhuis "De
Drie Taarlingen" in Delft. De reden voor de opname is niet duidelijk. Er
zijn twee mogelijkheden om uit deze verbetertehuizen te komen: of op verzoek
van de naaste familie of door naar Indië te gaan. Anthony Isaac blijkt te
kiezen voor Indië. Hij vertrekt op 2-2-1734 naar Indië en wordt daar procureur.
Vanaf 19-1-1741 is hij secretaris van de schepenbank te Batavia. In 1745 wordt
hij oppercoopman. Hij repatrieert in 1746. Voor een verslag van Anthony Isaac
in het verbeterhuis zie verder.
Request aan de Magistraat: verzoek van Anthony
Isaac Cassa om een “brieve van voorschrijvinge tot het obtineren van het
notarisambt”. Toegestaan 30-1-1733.
In 1748 wordt Anthony Isaac genoemd als
oud-opperkoopman bij de Oost-Indische Compagnie en gewezen secretaris van de
Agtbaren heren/schepenen van de stad Batavia.
Anthony Isaac woont later op de buitenplaats
Overburg te Voorburg. Deze buitenplaats met boerenwoning en 4 morgen land ligt
aan de Vliet, in Tedingerbroek. (Tedingerbroek ligt tussen Voorburg en
Stompwijk). In beschrijvingen van buitenplaatsen in Voorburg is deze niet
opgenomen. Op de kaart van Cruquius uit ... is een buitenplaatst Overburg
ingetekend naast de bekende buitenplaats
Zuiderburch aan de Vliet (noordoostzijde).
Anthony Isaac bezit eveneens een huis aan de
Prinsegracht en een huis in de Herderstraat in Den Haag. Het huis aan de
Prinsegracht (adres anno 2001 is Prinsegracht 32) ligt vlak naast het huis van
zijn broer en onze voorvader Frederik Abraham Cassa (*1696).
Hij maakt zijn testament op 22-12-1761.
In dit testament stelt hij Fredrik Abraham Cassa, Mr. Anthony Isaac Cassa en
Mr. Johannes Samuel Cassa aan als voogden over de minderjarige kinderen.
Als hij in 1762 overlijdt
verblijft hij in Den Haag. Als doodsoorzaak wordt opgegeven: “verval van krachten”.
Hij wordt vervoerd naar Voorburg en 1ste klasse begraven.
Catharina de Neder woont na het overlijden van
Anthony Isaac in Breda. Zij wil in 1767 hertrouwen met mr. Willem Anna Cava. Volgens
het testament moet zij in het geval zij zou hertrouwen, alles wat zij heeft
geërfd, afstaan aan de kinderen. Frederik Abraham (*1696), Johannes Samuel
(*1731) en Anthony Isaac (*1724) zijn de voogden van de 5 minderjarige
kinderen. Op 21-12-1773 vindt de scheiding van de boedel plaats. De
buitenplaats met boerenwoning te Tedingerbroek gaat dan in de verkoop. Cornelis
Nicolaas Schuylenburg is de koper van de buitenplaats.
Het verblijf van Anthony Isaac in het
verbeterhuis de "Drie Taarlingen" te Delft
Kleindochter
Maria Beatrix
In de lijst met burgemeesters van de gemeente
Oudenbosch wordt het volgende vermeld: Willem Ceva, krachtens behaald diploma
op 3 juli 1756 te Leiden, wordt in de jaren 1775 binnen Oudenbosch als
practiserend advocaat toegelaten. In 't najaar 1780 vertrekt hij naar Indië als
"Raad van Justitie". Van 28-5-1776 tot en met 1780 wordt hij genoemd
als burgemeester van Oudenbosch en van 1778 t/m 1780 als "President-Schepen"
van Oudenbosch.
Kleindochter
Elisabeth Catharina
Zij laat zich op 1 maart 1770 inschrijven als
lid van de Waalse kerk in Breda van waar zij zich op 5 juni 1772 liet
uitschrijven. Zij trouwt gereformeerd met attest van de Waalse kerkeraad.
Mr. Willem Daniël Vignon is heer van
Meyssenbroek, advocaat, schepen (1774), gezworene, schepen en burgemeester van
Maastricht (nov. 1773 - 1776), hoogdrossaard van land van Valkenburg en
's-Hertogenrade (1774-1786), vertrekt naar Oost Indië in 1789, op 28 augustus
1789 in patria aangesteld tot advocaat-fiscaal te Batavia (1789 - 1790).
In 1789 draagt Willem Daniël Vignon het
leengoed Meyssenbroek over aan zijn zwager Jan Willem Heldewier.
Kleindochter
Adriana Catharina
Op 19-3-1772 laat zij zich inschrijven in de
Waalse kerk te Breda. Op 4-4-1795 laat zij zich inschrijven bij de Waalse kerk
in Oosterhout van waar ze op 7-4-1797 is vertrokken naar Bern (Zwitserland).
Adriana trouwt te Breda op 19 september 1779
voor de kerk, op 23-jarige leeftijd met
Francois Emanuel de Watteville, geboren te Loins.
Het geslacht de Watteville behoorde tot de
oude adel uit Zwitserland. Zij werden ingelijfd in de Nederlandse adel met de
titel van Baron op 4 november 1858. Het familiewapen wordt als volgt
omschreven: In rood drie zilveren vleugels, 2 en 1. Half aanziende gekroonde
helm. Helmteken: een uitkomende, goud gekroonde, rood geklede, zilver omgorde
vrouw in natuurlijke kleur, de armen vervangen door twee zilveren vleugels.
Dekkleden: zilver en rood. Schildhouders: Twee zilveren griffioenen.
Wapenspreuk: SUB UMBRA ALARUM TAURUM PROTEGE ME, DOMINE.
Kleinzoon
Anthony Abraham
Anthony
Abraham wordt gedoopt in de Nieuwe kerk. Getuigen bij de doop zijn Frederik
Abraham Cassa en Cornelia de Reus. Van vader Anthony Isaac wordt hier nog
vermeld dat hij oud opper Coopman en gewesen secretaris van de Hoogmogende
Heren scheepenen der stad Batavia is geweest.
Zelf vetrekt
Anthony Abraham in 1794 naar Indië. Er wordt vermeld dat hij als Onderkoopman
buiten emplooi op 18-7-1794 in afwachting van emplooi naar Java gaat, waar hij
eerst kassier en ontvanger der domeinen wordt en op 26-10-1795 wordt hij eerste
pakhuismeester te Semarang.
In de tijd van
de inbezitneming van Java door de Engelsen in 1811 wordt hij in 1813 door de
Engelse Gouverneur Thomas Stamford Raffles naar Japan gezonden, om er het
kantoor voor de Engelsen in bezit te nemen en tevens als Opperhoofd aldaar in
funktie te treden. Door de vastberadenheid en Vaderlandsliefde van het
Nederlandse Opperhoofd Hendrik Doeff worden de maatregelen van de Engelsen
verijdeld en blijft de Nederlandse vlag op Decima waaien. Hendrik Doeff zelf
beschrijft de situatie als volgt:
"Eindelijk,
o vreugde! in Hooimaand 1813 kwamen twee Hollandsche schepen in het gezigt.
Geen twijfel kon er bestaan, want die schepen gaven het in 1809 bepaalde
geheime sein, en de afgegeven verpraaibrieven waren in orde. Het voormalige
Opperhoofd Wardenaar, Raad van Indië, was als Commissaris aan boord, alsmede
het nieuwe Opperhoofd Cassa. En toch, het bleek dat het eiland Java den
Engelschen in handen was gevallen, en dat Wardenaar met eenen Engelschman,
vanwege den Engelschen Luitenant-Gouverneur over Java en ondehoorigheden, naar
Japan kwam, om van het Nederlandsche Opperhoofd het eilandje Dezima met de
Faktorij, voor de Engelschen over te nemen. Moeijlijk, ja verpletterend was
deze toestand voor al de in Japan zijnde Nederlanders, maar bovenal voor
Hendrik Doeff. Hij liet zich evenmin bevreesd maken, als omkopen. Doeff en
Blomhoff (de pakhuismeester) deden de beide Britsche Commissarissen gevoelen,
hoe eensdeels hun leven en dat van alle opvarenden steeds in het dringendst
gevaar verkeerde; en hoe anderdeels, op het zachts genomen, als te onregt van
de Nederlandsche vlag hebbende gebruik gemaakt, de schepen en lading van regtswege
verbeurd, en zij met de hunnen als krijgsgevangenen te beschouwen waren. Zodra
zij daarvan overtuigd waren, moesten zij zich elk voorstel laten welgevallen.
Met de Commissarissen Wardenaar en Ainslie sloot het Opperhoofd eene
overeenkomst tot afbetaling der schuld van de Faktorij aan de Nagasakische
geldkamer, ten bedrage van ruim 112.000 thails, tot aan het einde van 1813, uit
de aangebragte goederen. In dier voege werden de zaken geschikt. De schepen met
beide Commissarissen en het medegekomen Opperhoofd Cassa vertrokken".
Dit eerste
verblijf van Anthony Abraham Cassa in Japan duurde ongeveer 4 maanden. De
Nederlandsche gemachtigde Cock Blomhoff was eveneens met deze reis naar Java
gegaan om met de Luitenant Gouverneur van Java de overeenkomsten af te sluiten.
Het enige struikelblok hierin bleef de onafhankelijkheid van de Nederlanders.
Hij werd verzocht zich aan het hoofd te stellen van een nieuwe zending naar
Japan. Ondanks een aanbieding van Rx 15.000 bleef hij weigeren.
Voor de tweede
maal wordt Anthony Abraham Cassa als Opperhoofd naar Japan gestuurd. Deze
tweede tocht wordt als volgt beschreven:
"Het van
Batavia afgezonden schip kwam den 8sten van de Oogstmaand 1814 ter reede van
Nagasaki. Het stormachtige weder strekte ten voorwendsel der niet-vertoning van
het geheime sein, terwijl Cassa en Voorman zorg droegen zich te vertoonen. De waakzaamheid der Japanners, die met
eene boot ter verkenning waren uitgezonden, was dusdoende verschalkt geworden.
Alhoewel Cassa aan Doeff kennis gaf van de heugelijke omkeering in Nederland
ten vorigen jare, eischte hij evenwel de overgave der Faktorij aan de
Engelschen. Het Opperhoofd had thans, en uit hoofde dier omwenteling, en
vanwege het stilzwijgen van den gemachtigde Cock Blomhoff, geen meerdere redenen,
om zich aan de bevelen der Engelschen te onderwerpen, dan toen hem, het jaar
tevoren, dat voorstel door zijnen vriend Wardenaar werd gedaan. De brief van
Raffles, door Cassa medegebragt, getuigde van sluwheid. De handelwijze van
Cassa getuigde daarvan niet minder. Twee der oppertolken had hij in zijne
belangen weten over te halen. Hij werd nogtans door Doeff vergaauwd; en deze
deed hem niet enkel eene overeenkomst teekenen, gelijk aan die, welke het
vorige jaar door Wardenaar en Ainslie was geteekend, maar verklaarde bovendien,
in zijn bijwezen, aan alle de Japansche hoofdambtenaren, dat gewigtige
gebeurtenissen, welke in Europa hadden plaats gegrepen, waarschijnlijk aan den
oorlog een einde zou maken, en alle zaken herstellen zoo als ze geweest waren,
waarom ook door zijne meesters noodzakelijk werd geoordeeld, dat hij, tot op
dat tijdstip, als Opperhoofd in Japan zoude blijven. Hagchelijk bleef nogtans
Doeff's toestand tot op het oogenblik van Cassa's vetrek, dewijl hij steeds
moest vreezen diens streken te zullen zien gelukken. In het volgende jaar had
Doeff het genoegen zich te zien ontslaan van de beide tolken, die met Cassa
hadden samengespannen".
In Teenstra's
"Nederland en Overzeesche Bezittingen" wordt deze episode als volgt
beschreven:
"In Julij
1813 verschenen eindelijk twee schepen, die niet alleen de Nederlandsche vlag,
maar ook het secrete sein lieten waaijen, dat men in den jare 1809 had
ingesteld. Doch hoe verwonderde de heer Doeff zich, toen hij uit de hem ter
hand gestelde stukken zag, dat Java in handen van de Engelschen was en de
Luitenant-Gouverneur Sir Thomas Stamford Raffles hem gelastte, zich onder de
orders van den heer commissaris Wardenaar te stellen (dezelfde die van het jaar
1800 tot 1804 opperhoofd geweest was), hebbende bij den heer A.A. Cassa tot
opperhoofd en opvolger van den heer Doeff benoemd. Doeff vermeende hier aan
geen gehoor te moeten geven, zoo lang de Japansche regering toestond, dat de
Nederlandsche vlag op Decima bleef waaijen. Men hield de zaak voor de Japansche
regering geheim en gaf voor, dat het ingehuurde schepen waren. Doeff bleef in
zijne betrekking en, om alles te bemantelen, liet hij de beide schepen met een
kleine lading naar Batavia vertrekken.
Raffles, hier
over gebelgd, zond andermaal kapitein Voorman met een schip naar Japan, aan
boord waarvan de genoemde Cassa was als opvolgend opperhoofd, komende de 8sten
Augustus 1814 in de baai van Nagasaki ten anker; doch zijn doel niet kunnende
bereiken, keerde hij onder eene voorgewende ziekte, ten einde bij den Gouverneur
van Nagasaki geen argwaan te verwekken, onverrigter zake naar Java terug".
In een Engelse registratie
van personen op Batavia te Java van 1815 komen we een Mr. Abraham
Anthony Cassa tegen. Zijn functie is ‘Magistrate’ en ‘Acting Ballieu of
the Town and Suburbs’. Hij is dan woonachtig te Molenvliet.
Op 15-1-1815
verzoekt hij vergunning tot verblijf aldaar. Tot zijn dood in 1817 is hij dan
nog Baljuw van Batavia. Tevens geeft hij nog voor 21.000 gulden wissels af op
H.M. de Kock doch hij betaalt niet.
Hij wordt op
23-9-1817 begraven als Baljuw van Batavia in kelder no. 32. De scheiding
courant van zijn boedel door een curator vindt plaats van november 1817 tot
1821.
Ten tijde van
het huwelijk van Anthony Abraham Cassa en Anna van der Haer is Anthony kapitein
in het regiment mariniers onder Generaal Majoor Douglas.
????? Hij
woont in 1827 met zijn tweede vrouw in Terwagne bij Luik.
Mogelijk
ondervindt zij nog de gevolgen van de financiële perikelen waarin haar
echtegnoot verkeert want op haar pensioen worden verschillende malen de
navolgende kortingen verleend:
- op
21-10-1841 aan de Vries Robbé voor 5.470 gulden
- op
1-4-1842 aan M.S. Catz voor 990 gulden
- op
28-4-1842 wordt de korting aan de Vries Robbé ingetrokken en tot een bedrag van
7.193,05 gulden verleend t.b.v. C.H.Carl.
- op
11-5-1842 wordt besloten geen kortingen meer te verlenen, voor dat blijkt dat
de weduwe Cassa met de Solliciteur Van Foorn heeft afgerekend.
Op 21-9-1843
wordt haar 6 maanden buitenlands verlof verleend.
Voorts zijn
over het pensioen nog de volgende aantekeningen gevonden:
- "De
uitbetaling van het pensioen tot Ultimo Juni 1844 zonder overlegging eener
attestatie de vita, geautoriseerd. De weduwe Cassa gewaarschuwd tegen het niet
opvolgen der bestaande reglementaire bepalingen 12-7-1844".
Dochter Anna Anthonia
Zij is
mogelijk een dochter van Anthony Isaac en Maria Poock. Zij wordt als
schoonzuster van Catharina de Neder genoemd in dossier Bruggeling (CBG). Ze zou
bejaard geworden zijn en is ongehuwd gebleven.
De commiezen ter Finantie van Holland in de
achttiende eeuw
Rondom de overgang van de 17e naar
de 18e eeuw blijkt de organisatie van de financiën van Holland nog
in de kinderschoenen te staan. Bij de Finantie van Holland is er aanvankelijk
een commies die als vraagbaak fungeert voor alle praktische aangelegenheden van
de Dienst. Alle lopende zaken worden aan deze commies opdragen. De
gecommiteerde Raden steunen bij alle maatregelen op hun advies van de commies.
Aanvankelijk was deze adviestaak toebedacht aan de Thesaurier generaal, maar
bij ontstentenis van deze door de commies vervuld.
Aan het einde van de 17e eeuw zijn er twee
commiezen: Willen van Neck en Jacob Lens (+ 1690). Bij het overlijden van
Willem van Neck in 1712 zijn er twee vacatures. Isaac lens (+1722) en Willem
Vos bezetten deze. In 1719 volgt Francois Laurentius, tot dan boekhouder,
Willem Vos op en in 1722 volgt Cornelis van Neck, voorheen klerk, Isaac Lens
op.
Aan de achternamen te zien worden de
kandidaten voor de functie commies ter Finantie dus uit kleine kring
gerecruteerd. Als Cornelis van Neck in 1739 overlijdt, promoveert mr. Gerard
van Berkel, boekhouder ter Finantie tot commies.
Op 28 juni 1743 wordt Frederik Abraham Cassa
aangesteld als commies bij de Finantie van Holland. Tot die tijd is hij commies
ten kantore van de Generaliteitsfinantie. Zijn zoon mr. Gerard Cornelis Cassa
treedt ook in dienst bij de Finantie van Holland. Aanvankelijk is hij effectief
boekhouder bij de Finantie en titulair commies. Op 13 maart 1788 doet hij zelf
een voorstel om ook commies te worden. Dit voorstel wordt gehonoreerd. Gerard
Cornelis Cassa weet de stormen van de Bataafse revolutie te doorstaan.
In 1797 wordt hij wegens geheugenzwakte ontheven uit zijn functie.
Frederik Abraham Cassa x Cornelia
de Reus
~25-7-1696 Groote kerk Den Haag 20-4-1723 ~5-9-1706
Den Haag
+4-11-1776 Den Haag Hoogduitse kerk +27-12-1783 Den Haag
clercq secretarie van de Raad van State
(1731),
1e
commies der Financiën van Holland
=================================================================
1)mr. Anthony Isaac x Catharina Wilhelmina de Lormier
~26-11-1724 16-11-1745 ~31-12-1724 Den Haag
+5-12-1800 Den Haag Kloosterkerk +29-12-1788
Den Haag
2)Cornelis
Abraham
~22-9-1726 Groote kerk Den Haag
+6-4-1731 Den Haag
3)Marie
Susanna
~26-11-1727 Groote kerk Den Haag
+17-1-1728 Den Haag
4)Maria
Johanna
~8-2-1730 Groote kerk Den Haag
+31-12-1759 Den Haag
5)mr.
Johannes Samuel x Johanna Lillie
~14-8-1731 Nieuwe kerk Den Haag ~2-9-1738 Nieuwe Kerk Den
Haag
+10-2-1814 Den Haag +Den Haag
6)
mr. Daniel x a)Frederika Staak
~18-3-1733 11-6-1775
+14-7-1794 Den Haag (prodeo) x b)Sophia
Regina Spangenberg
31-12-1775
Clercq comptoire ter onderzoek van
‘s lands middelen
7)Jacobus
Johannes
~30-6-1734 Groote kerk Den Haag
+11-12-1734 Den Haag
8)mr.
Gerard Cornelis x Maria Elisabeth Gousset
~4-2-1739 Groote kerk 1-11-1763 ~2-10-1746
Den Haag
+19-11-1805 Den Haag Kloosterkerk +23-1-1805
Loenen, begr. Den Haag
getransporteerd vanaf Loenen,
aan “verval van krachten”
9)mr.
Hendrik x Clasina Geertruida Maria Jacobi
+16-1-1778
Malacca Scheveningse kerk +21-12-1812 Den Haag
Cornelia de Reus is pas 16 jaar als ze trouwt
met Frederik. Ze gaan op 4-4-1723 in ondertrouw.
Frederik Abraham weet zich reeds op jeugdige
leeftijd een positie te verwerven binnen de in deze tijd vrij besloten kring
van ambtenaren. Op jonge leeftijd is hij als klerk bij het bureau van de Raad
van State voor een salaris van 600 gulden. In 1737 reeds maakt hij promotie tot
commies ter Thesaurie van de generaliteit met een bijbehorende salaris van
3.600 gulden
Wellicht heeft hij deze functie mede verkregen
via zijn schoonvader. Zijn schoonfamilie is verwant met de families Hogheboom,
Luijken, Van Hardenbroek, Pels, Van Leeuwen en Van Neck, invloedrijke families
in het Haagse.
In 1743 wordt hij aangesteld als commies van
de financiën (Ned.). Een ambt dat hij tot zijn dood blijft waarnemen voor een
jaarinkomen van 6.000 gulden.
Vanaf 1743 tot aan zijn dood werkt hij als
commies bij de Finantie van Holland. Zijn positie blijkt ook uit de personen
die als getuige bij de doop van zijn kinderen optreden. Frederik Abraham laat
de thesaurier-generaal van de Generaliteit, mr. Gerard Hardenbroek, met zijn
vrouw Anna van Leeuwen getuigen bij de doop van de derde zoon Gererd Cornelis.
Hendrik Fagel, de
griffier van de Raad van State en zijn vrouw Catharina Huijsken zijn getuige
bij de doop van de vierde zoon Hendrik. Bij de doop van Daniel komt mr. Daniel
Luijken niet zelf maar laat zich representeren door mr. Cornelis van Rosevelt
en Maria Luijken. De tweede zoon Johan Samuel noemt het echtpaar naar Samuel
Hogheboom, een vermogende notaris die aan het Westeinde in Den Haag woont.
Uiteraard is deze Samuel Hogheboom ook getuige bij de doop.
Verder blijkt de welstand uit de 3 dienstboden
die ze in 1747 in huis hebben als Frederik Abraham wordt aangeslagen voor zijn
inkomen en eigen huis.
Frederik Abraham ziet het belang van een goede
opleiding voor zijn zoons in. Alle vijf volgen de studie Rechten aan de
Universiteit van Leiden en verwerven de meestertitel.
Ook zal hij zijn contacten aanwenden om ervoor
de zorgen dat zijn zonen op een goede positie terechtkomen. Omstreeks 1762 zijn
er zes Cassa’s waaronder Frederik Abraham, werkzaam op de overheidskantoren op
het Binnenhof. De oudste en de jongste zoon werken bij de Thesaurie en de
Griffie van de Generaliteit. De andere drie hebben betrekkingen op het bureau
van de Raadspensionaris, het bureu van de collectieve middelen en de Finantie
van Holland.
Van zijn vijf zonen zullen twee zelfs
aanzienlijke betrekkingen als ambtenaar gaan bekleden: Anthonie Isaac als
commies ter thesaurie der Generaliteit, Johan Samuel als commies van de
raadspensionaris Pieter Steyn.
Het gezin Frederik Abraham woont aan de
Prinsegracht in Den Haag (huidige adres Prinsegracht 38).
Frederik heeft drie dienstboden in huis dat
hij bewoond aan de zuid-zijde van de Vlamingstraat. Verder woont Anthonius
Isaac Cassa enige tijd bij hem in.
Op 8-1-1731 koopt Frederik
Abraham voor 5.500 gulden een huis met erf aan de Prinsegracht van Magdalena
van Neck, weduwe van Jacob Hage burgermeester van Den Briel en van Johan
Anthonius van Normandië. Het huis ligt aan de zuidwijde. Het perceel heeft een
uitgang en vrije “waterloosinge” in de gang die uitkomt in de Brouwersgracht.
Belending oostzijde de president Binckershouck, westzijde Otto de Roo,
zuidzijde de Heerstraat. De verkoper wordt vertegen-woordigd door mr. Pieter
Buchemius, advocaat aan het hof van justitie. Magdalena van Neck
is getuige bij de doop van het oudste kind van Frederik Abraham.
In 1731 verzoekt vader Frederik
Abraham voor dit huis aan de Prinsegracht tot het mogen maken van een in- en
uitgang één voet in de straat uitkomende. Toegestaan 6-7-1731.
In 1737 verzoekt Frederik
Abraham commies ter comptoire van de generaliteitsfinanciën aan zijn huis aan
de Prinsegracht een riool te mogen maken uitkomende op de gemelde gracht.
Toegestaan 9 november 1737.
In 1747 wordt Frederik Abraham Cassa aangeslagen
voor een inkomen van 6.000 gulden. Het aandeel van zijn salaris hierin is
slechts 2.400 gulden. Het huis aan de Prinsegracht wordt aangeslagen voor een huurwaarde
van 450 gulden.
Frederik Abraham regelt zoals gebruikelijk in
die tijd al tijdens zijn leven zijn grafstede:
Frederik Abraham verkrijgt een gedeelte van
een grafstede in de Kloosterkerk. Op 13-7-1770 gaat de grafstede in zijn geheel
aan Cassa over. De grafstede wordt op 2-3-1784 overgeschreven op naam van de
door hem nagelaten kinderen: Mr. Johannes Samuel, Mr. Anthony Isaac, Daniel en
Mr. Gerard Cornelis en van een kleinzoon Frederik Abraham.
Frederik Abraham Cassa wordt in 1776 begraven
in de Kloosterkerk, 1ste klasse. Als doodsoorzaak wordt opgegeven “verval van
krachten”. Hij wordt ‘bij avond’ op de dag volgend op zijn overlijden begraven
in de Kloosterkerk te Den Haag.
Zoon Anthony Isaac
mr.
Anthony Isaac Cassa trouwt in 16-11-1745 in de Kloosterkerk met Catharina
Wilhelmina de Lormier. Ze krijgen geen kinderen.
Anthonie
Isaac III treedt in de voetsporen van zijn vader. Op achttienjarige leeftijd is
hij reeds klerk bij de Raad van State. Later is hij eerste commies bij de
Thesaurie van de Generaliteit en promoveert verder tot functionerend
commisaris.
Anthonie Isaac wordt als een invloedrijk
ambtenaar van de thesaurier-generaal Gilles genoemd. (Lit1 Gijsbert van
Hardenbroek, Gedenkschriften, Werken Historisch Genootschap Utrecht)
Zijn vrouw Catharina Wilhelmina de Lormier
komt uit een ook niet onbemiddelde familie. Ze is dochter van Francois Lornier
en Brigitte Steenlock. Een familielid is burgermeester van Rotterdam. Een
andere Lormier is kunstverzamelaar met een grote collectie.
Voor het seizoen 1776 wordt aan
Anthony Isaac een jachtvergunning verleend met de volgende strekking:
"Binnen en buiten de klingen en in de Madepolder agter Loosduinen, te
mogen jagen en schieten op klein lopend en vliegend wildt, mits blijvende
buiten de gewezen vrijheid van jagt van Zorgvliet, niet schietende op
Faisanten".
Anthony Isaac Cassa overlijdt aan “verstopping
water”. De rekening van de begrafenis gaat naar de Prinsegracht. Op 5-12-1800
wordt ontvangen voor het recht op begraven 30 gulden voor het lijk van Anthoni
Cassa, oud 76 jaar. Hij wordt op 6-12-1800 ‘s morgens begraven in de
Kloosterkerk.
Uit het testament d.d. 25-7-1768 van Anthony
Isaac (*1724) blijkt dat zij de nalatenschap als volgt verdelen:
- aan
zijn broeder Johannes Samuel 6.000 gulden;
- aan
zijn broers Daniel, Gerard Cornelis, en Hendrik elk 3.000 gulden;
- aan de oudste zoon van zijn broer
Johannes Samuel, genaamd Anthony Willem waarover de testateuren peter en meter
zijn, 2.000 gulden;
- aan
Nicolaas Gijselaars, raad en burgemeester van Gorichem 1.000 gulden;
- indien
vader Frederik nog in leven is een uitkering van 350 gulden jaarlijks.
In het testament blijkt verder Anthony Isaac
en Catharina de Lormier op huwelijkse voorwaarden (gepasseerd op 22-10-1745)
zijn getrouwd.
Zoon Daniel
Daniel
Cassa x a)Frederika Staak
~18-3-1733
Den Haag 11-6-1775 ~4-2-1743 Den Haag
+14-7-1794
Den Haag Hoog
Duitse +7-11-1775 Den Haag ‘kwade kraam’
kerk
x b)Sophia Regina Spangenberg
klerk ter
comptoire van 31-12-1775 ~16-6-1751 Den Haag
’s lands
middelen Den
Haag +8-2-1838 Den Haag
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1)Cornelia Sophia
~25-12-1776 Groote Kerk
+18-3-1777, ‘stuipen’
2)Daniel
~5-4-1778 Groote Kerk
+2-3-1815 Den Haag Groote Kerk
~8-10-1779 Groote Kerk
+25-4-1783 ‘borstziekte’
4)Johanna Maria
~15-7-1781 Den Haag Groote Kerk
+
5)Johannes Frederik x Elisabeth Maria de Jongh
*27-8-1783 Den Haag 27-12-1801 *circa 1783 Dordrecht
+8-9-1835 Heesch Grave +1-5-1834 Hees
Lieutenant van de artillerie
6)Sophia Regina
~16-2-1785 Groote Kerk
+17-7-1787 slijmziekte
7)Anthony Isaac
~26-3-1786 Groote Kerk
+17-2-1787, aan ‘t zuur 1e kl, 30 gulden
8)Lucia Margaretha
*27-5-1787 Den Haag
9)Gerardus Cornelis
*13-7-1788 Den Haag
~16-7-1788 de Grote Kerk
+9-9-1789, begraven de volgende dag Kloosterkerk
overleden aan ‘tanden’
10)Johannes Lodewijk x a)Maria Johanna Bremer
*24-4-1790 Den Haag 29-5-1816 *3-7-1792 Hellevoetsluis
+2-1-1860 Den Haag Den
Haag +2-10-1835 Delft
sjouwer aan 's rijks x b) Guurtje Hoogland
magazijnen en winkelier 12-10-1836 *circa 1786 Hoorn
Den
Haag +
dienstbode
x c)Maria van Deutekom
1846 *
oppasser Den
Haag +
11)Johannes Theodorus
*31-12-1793 Den Haag
~2-1-1793 Groote Kerk
+12-1-1798, volgende dag prodeo begraven op
het Noorder Kerkhof,
overleden aan ‘t water,
Daniel is
klerk ten kantore van de gemene middelen van Holland en Westfriesland.
Daniël
wordt in 1765 opgesloten in het verbeterhuis
de "Drie Taarlingen" in Delft. Hij is dan 32 jaar oud. Deze
opsluiting vindt plaats op verzoek van zijn vader Frederik Abraham aan het Hof
van Holland. Voor een beschrijving van dit verblijf zie aan het einde van dit
hoofdstuk.
Het lijkt
tegen het einde van de 18e eeuw achteruit te gaan met de welstand
van het gezin Daniel Cassa en zijn nazaten.
Daniel trouwt pas op zijn veertigste.
Daniel
huwt twee maal in een periode van zes en een halve maand en hertrouwt zeven en
een halve week na het overlijden van zijn eerste vrouw, hoewel volgens de
huwelijksplaccaten van 1666 een weduwnaar een annum luctis van drie maanden in
acht moest nemen.
Daniel
trouwt met Sophia Regina Spangenberg. De familie Spangenberg is afkomstig uit
Hannover en Luthers.
Daniel
Cassa en zijn bruid Sophia Regina Spangenberg maken op 30-12-1775
huwelijksvoorwaarden. Hierin wordt o.m. gesteld, dat de partners wederzijds
niet aansprakelijk zijn voor schulden die voor het huwelijk werden gemaakt. De
bruidegom staat dan reeds onder een gedecerneerde curatele en moet 600 gulden
per jaar aan de crediteuren betalen. (Een gedecerneerde curatele is een
curatele, gevorderd door het Openbaar Ministerie). Daniel Cassa heeft het in
financieel opzicht kennelijk heel moeilijk gehad.
Op
13-7-1777 geeft zijn schoonvader Johan Coenraad Spangenberg een promesse af om
166 gulden te betalen voor Daniel Cassa, die in totaal 600 gulden heeft geleend
van Joseph Hartogh. Deze promesse wordt verlengd tot 22-4-1778.
Op
17-1-1778 geven Daniel en zijn vrouw een obligatie, groot 1.200 gulden, af voor
geld dat zij hebben opgenomen bij Sr Isaack Joghems te 's-Gravenhage en nog in
datzelfde jaar, namelijk op 2-10-1778, lenen zij 1.030 gulden van Ezechiel
Goldschmidt Michielsz te 's-Gravenhage.
Als hij in 1794 overlijdt aan “koortsen” wordt
hij prodeo begraven. De oudste dochter van Daniel is bij zijn overlijden pas 10
jaar oud. De kinderen moeten dan wegens geldgebrek worden opgenomen in het
burgerweeshuis. Vier jaar later wordt het kind Joh. Theodorus eveneens pro deo
begraven.
Zoon Johannes Lodewijk Cassa is handelaar en
Elisabeth Cassa blijkt naaister te zijn. Op 6-9-1834 overlijdt Willem Cassa, 9
maanden oud, kind van Johannes Lodewijk Cassa en Maria Bremer. Johannes
Lodewijk is dan van beroep sjouwer
De weesmeesters verplichten zoon Johannes
Frederik militair te worden om in zijn onderhoud te kunnen voorzien.
Afstammelingen van deze Johannes Frederik worden wegens hun moed onderscheiden
met de militaire Willemsorde door de Nederlands regering.
Johannes Frederik
Laurens Cassa, geboren op 9-2-1844 te Paramaribo, getrouwd op 17-6-1870 Amboina
met Johanna Wilhelmina Rijkschroeff, overlijdt op 13-08-1878 bij een conflict
in Atjeh in Oost Indie. Hem wordt postuum de Willemsorde toegekend. Zie brief Hans Cassa
5-1-2000, en zie http://home.sprintmail.com/~vela92/famall/fam00224.htm
Weduwe Spangenberg woont tussen 1823 en 1837
in wijk W op no. 147 en wijk K op no. 110 als rentenierster.
Lucia Margaretha woont tussen 1823 en 1837 in
wijk O op no. 292.
Anthony Isaac Cassa, een broeder van Daniel, legateert
op 1-7-1797 duizend gulden aan elk van diens vijf jongste kinderen, te
weten Johanna Frederica, Jan Frederik, Lucia Margaretha, Hendrik Lodewijk en
Johannes Theodorus (NB. alleen in dit legaat wordt Johan Lodewijk vermeld als
Hendrik Lodewijk; alle andere vermeldingen zijn ten name van Johan Lodewijk).
Jan Frederik, dan cadet bij de artillerie, krijgt 1.000 gulden extra.
Deze gelden zullen door de weeskamer worden
beheerd totdat de kinderen trouwen of 25 jaar oud zijn. De weesmeesteren
ontvangen dit kapitaal op 29-4-1801 en beleggen het op 5-5-1801 in elf nationale
los-renten ten laste van de Bataafse Republiek.
Sophia Regina Spangenberg, inmiddels verhuisd
naar 's Hertogenbosch, machtigt op 28-9-1801 Roelof Wijmans, beurtschipper van
de stad 's Hertogenbosch op ‘s Gravenhage, om uit haar naam van weesmeesteren
te ‘s Gravenhage de revenuen van de legaten van haar minderjarige kinderen
Johanna Frederika, Lucia Margaretha en Johannes Theodorus in ontvangst te
nemen. Dit invorderen heeft vermoedelijk geen vlot verloop, want 9-4-1802
machtigt de moeder iemand anders, namelijk Petrus van Brussel te ’s Gravenhage.
In deze machtiging worden speciaal de klerk Day en zijn opvolgers genoemd als
degenen die de rente van de kapitalen van de minderjarigen behartigen. Op
2-2-1808 geeft de weduwe Cassa aan Petrus van Brussel een schuldbekentenis
groot 450 gulden, waarbij zij zich verbindt om per kwartaal 50 gulden af te
lossen, het eerste kwartaal in te gaan op 1-10-1807. Haar dochter Lucia
Margaretha, dan 21 jaar oud, verbindt zich met haar portie uit de erfenis van
haar oom Anthony Isaac Cassa. Op 23-12-1805 verzoekt Lucia de weeskamer te 's
Gravenhage om 350 gulden te mogen opnemen. Op 3-7-1809 verleent zij kwijting
voor nog eens 150 gulden, waarbij de eindafrekening plaats vindt op 8-6-1812.
Johanna Frederica Cassa krijgt op 23-4-1802
300 gulden uitgekeerd om kleren te kopen. Op 28-6-1802 neemt zij 150 gulden op
en op 23-5-1804 wordt haar wederom 300 gulden uitbetaald. Tot slot machtigt zij
op 28-7-1806 Petrus van Brussel om het restant op te nemen, waarvoor zij op
25-8-1806 kwijting verleent.
Jan Frederik Cassa vordert op 19-1-1802 zijn
bezit op (eindafrekening 10-2-1802), terwijl hij in Grave in garnizoen ligt.
Johan Lodewijk vraagt op 28-7-1808 om
uitkering van 350 gulden. De afrekening met de weesmeesters vindt plaats op 28-2-1813.
Johannes Theodorus overlijdt op 12-1-1798;
zijn erfportie wordt pas op 26-8-1836 verdeeld.
Het verblijf van Daniel in het verbeterhuis
de "Drie Taarlingen" te Delft
“Alzo Frederik Abraham Cassa, commies van de
Financie van Holland, vader van Daniël Cassa, Clercq ten Comptoire van 's-Lands
gemeene middelen, den Hove van Holland bij requeste heeft te kennen gegeven,
dat tot des suppliants groote droefheid den voornoemde Daniël Cassa, het
ongeluk hadde gehad, om van tijd tot tijd te vervallen in handen van eenige
vuylgewin zoekende Jooden, welke denzelve eyndelijk op hunne bedrieglijke wijze
hadden debiteur gemaakt van eene merkelijke somme van penningen, waardoor aan
de voornoemde Daniël Cassa occasie hadden gegeven om daarvan groot misbruik te
maken en die te employeren tot verregaande excessen.
Dat de suppliant tot voorkoming van alle
verdere onheylen, na rijp overleg, geen ander middel hadde weten uyt te denken,
als den voornoemde Daniël Cassa met goedvinden van 't Hof te loogeren op eene
versekerde plaats waar om de supplient zig keerde tot dezen Hove ootmoedig
verzoekende, dat het Hof de suppliant gelieve te authoriseren, om den
voornoemde Daniël Cassa te confineeren in eene der verbeterhuysen binnen deze
provintie. Zo is het dat het Hof geexamineert hebbende den inhoud van de
vorenstaande requeste, mitsgaders gezien het Declaratoir van Frederik Abraham
Cassa, Anthony Isaac Cassa, Cornelia Cassa, geboren de Reus en Johan Samuel
Cassa, waarbij dezelve verklaren, dat betreffende de woorden van verregaande
excessen in de requeste aan den Hove den 19e (maart) deezer gepresenteerd,
uitgedrukt, dezelve daarin bestaan, dat Daniël Cassa weinig jaren geleden een
grote schuld door onderhandelingen met Jooden gecontracteerd hebbende, die
eerst onlangs ten volle afbetaald is, na menigvuldige getrouwe en hartelijke
vermaningen en door hen op de stelligste wijze gedane beloften, zig nu wederom
op nieuw in importante schulden, insgelijks als voren door onderhandelingen met
Jooden etc. heeft ingewikkeld, die hij self erkend niet regt te weten dog veele
duyzenden te bedragen; dat hij wijders geheele dagen uithuyzig is geweest, 's
avonds laat dronken buiten staat is thuis gekomen, waardoor gedurige
alteratiero en gegronde vrees voor brand als andersints veroorsaakt zijn;
alsmeede dat hij door het gedurig bezoeken van slegte huyzen zijn lichaam en
gezondheid grotelijks benadeeld heeft; dat deze en verdere gevallen die met
geen mogelijkheid kunnen gespecificeerd worden, gevolgd bij zijn sorgelijke
humeur van die dangereuse gevolgen zijn, dat men uit ware affectie voor zijn
persoon bedugt is, dat hij indien niet zodra mogelijk op een versekerde plaats
bezorgt wordende, tot verdere uiterste zal overslaan, waardoor hij of zelf in
een onherstelbaar ongeluk vervallen of anderen ongelukkig maken zal, tot verder
chagrijn van ouders en nabestaanden.
De suppliant geauthoriseert heeft en
authoriseert hem mits dezen, om den voornoemde Daniël Cassa te confineeren in
eene der verbeterhuysen binnen deze provintie tot nader dispositie van den
Hove”.
Gedaan in den Raade den 20 Maart 1765.
Een verslag van de Commissarissen op hun
jaarlijkse ronde van de verbeterhuizen geeft een beeld van de situatie rond
Daniël: “Verder hebben wij voor ons doen komen Daniël Cassa op authorisatie van
den Hove in dat 20 maart 1765 aldaar geconfineert, dewelke seer ontstelt en met
seer veel aandoening heeft betuigt gevoelig te zijn aan het ongeluk waarin hij
zich bevond; dat hij zeer tevreden was over de behandelingen van de Casteleyn;
geen ander verzoek aan ons Commissaarissen had te doen als dat hij niet
kunnende zijn sonder occupatiën, aan hem mogte werden geaccordeerd enige boeken
en schrijfbehoeftens om zich te kunnen besig houden alsmede de wandelinge in de
thuyn. Waarop de Casteleyn gehoord zijnde sig heeft gerefereerd ter dispositie
van den Hove nopens beide de verzoeken, mits dat aan hem wierden geaccordeerd,
schrijfbehoeftens ook gelijk aan hem een lessenaar of bureau mogt werden
gezonden om deselve te kunnen opsluyten.
Is na deliberatie goet gevonden op het verzoek
van Daniël Cassa, geconfineert bij Halder aen de Oostpoort te Delft, teneinde
aan hem geaccordeerd werden enige boeken en schrijfbehoeften om sig te kunnen
besig houden alsmede de wandelinge in de thuyn. Heren Commissarissen te
versoeken om met zijn vader daer over te spreken”.
Op de
jaarlijkse rondgang van de Commissarissen in 1766 wordt Daniël aangetroffen
"komende uit een zware ziekte in een zeer zwakke toestand hebben
bevonden". De Casteleyn heeft gezegd zeer wel tevreden te zijn over zijn
gedrag. Ook vraagt Daniël enig werk te mogen verrichten. Op dit verzoek volgt
het volgende besluit:
“1766 Met
het oog op het verzoek van Daniël Cassa dat aan hem eenig werk mogt worden
gegeven, om daardoor gelegenheid te hebben zo om zich besig te houden als om
door die weg te kunnen verdienen om te strekken tot zijne recreatie:
goedgevonden dat daarover zal worden gesproken met de procureur De Bije om zijn
familie van dat verzoek kennis te geven”.
Danbiel
verzoekt in 1767 de commissarissen zijn familie te vragen om weer in
"dezelver gunst ter geraken". Daarnaast verzoekt hij "om
protectie in geval enige van zijn crediteuren verzoeken mogten komen doen om
hem op een min kostelijke plaatse te logeren". Ook wordt gemeld door de
commissarissen "dat Daniël Cassa ondertussen door zijne crediteuren ter
executie van eenen sententie van den Hove in gijzeling is gebragt op de
voorpoorte van dezen Hove". Tijdens datzelfde bezoek meldt de Casteleijn
dat Daniël "melancholiek van humeur was maar over zijn gedrag zeer te spreken
was". (Bron: ARA; Verbalen Hof van Holland; toegangnummer 3.03.01.01
archiefnr. 6086).
(Op grond
waarvan en op welk moment Daniël het verbeterhuis heeft verlaten moet nog
verder onderzocht worden. In het verslag van 1768 komt hij in dat verbeterhuis
niet meer voor). Een oom van Daniël, Anthony Isaaq Cassa, de broer van zijn
vader, heeft eveneens in de Drie Taarlingen opgesloten gezeten in 1732. Een
verslag daarover is opgenomen bij Anthony Isaaq.
Kleinzoon
Johannes Frederik
Johannes Frederik wordt gedoopt in de
Kloosterkerk, door ds. Haringa.
Hij begint zijn loopbaan als cadet bij het
tweede battilion artillerie op 2-8-1794, wordt tweede luitenant bij het derde
battaljon artillerie op 4-4-1800; eerste luitenant bij het zelfde onderdeel op
24-8-1808; kapitein bij het 9e regiment artillerie op 31-12-1810 en wordt
kapitein bij het 8e battaljon infanterie op 15-4-1814. Bij besluit van Zijne
Majesteit de Koning in dato 16 april 1815 wordt hij gepensioneerd en uit de
sterkte van het korps gebracht op de 30e april 1815. Opmerkelijk hierbij is dat
Johannes Frederik op dat moment pas 32 jaar is. Mogelijk dat zijn rol in het
Bataafse (=Franse) leger, hetwelk op dat moment niet Oranje gezind is, hierbij
meegespeeld heeft. Koning Willem I was immers in maart 1815 terug gekomen uit
Engeland en in april wordt Johannes Frederik bij Koninklijk besluit uit de
sterkte van het korps gebracht.
Johannes Frederik heeft aan de volgende
veldtochten deel genomen:
- In 1799 bij de Hollandse armee in Noord
Holland bij Castricum tegen de Engelsen;
- in 1806 en 1807 in Zwitserland;
- in 1808 bij de Hollandse armee in
Zeeland;
- in 1813 en 1814 in Duitsland bij het 6e
Corps van de Franse armee van waaruit hij deserteerde om naar Holland terug te
keren;
- in 1814 was hij gelegerd voor Bergen op
Zoom, Antwerpen en Rijssel.
In de veldtocht bij Castricum in 1799 wordt
hij verwond door een sabelhouw aan zijn linker hand.
Hij overlijd te Hees bij Nijmegen in oktober
1835 en is dan kapitein. Bij zijn vrouw, die 1-5-1834 overleed, heeft hij 13
kinderen. Bij zijn dood zijn daarvan slechts nog 3 in leven:
1. Marietje Cassa, wonende te Nijmegen;
2. Gerrit Cassa, oud 20 jaar, in dienst bij de
artillerie.
3. Johannes Frederik Cassa, 29 jaar; deze
onderscheidde zich zodanig tijdens de tiendaagse veldtocht, dat hij gedecoreerd
wordt met het Croix d'honneur. Aangesteld als luitenant bij de artillerie, is
hij in 1835 gestationeerd in Suriname.
Kleindochter
Lucia Margaretha
Zij is
muzikant en vertrekt op 3-7-1855 vanuit Den Haag naar Amsterdam. In Den Haag
woont zij aan de Hofsingel 10.
Zoon
Hendrik
mr.
Hendrik Cassa trouwt in 10-10-1762 in de Scheveningse kerk met Clasina
Geertruida Maria Jacobi. Ze krijgen twee zonen, namelijk: Frederik Abraham
(~21-9-1763) en Johannes Petrus (~13-2-1765). Johannes Petrus overlijdt echter
al op 10-11-1766 aan “stuipen en heete koortsen”.
Hendrik is
aanvankelijk klerk ter griffie van de Raad van State.
Het
huwelijk van Hendrik en Clasina wordt ontbonden bij vonnis van het Hof
van Holland van 2-10-1767. Eerder al, in mei van dat jaar vertrekt hij
naar Indië. In mei 1767 vaart mr. Hendrik Cassa dan als onderkoopman van de
Oost Indische Compagnie uit naar de Oost. In Indië is hij onderkoopman. Later,
op 14-6-1768 wordt hij soldijboekhouder en winkelier te Malakka.
Op 19-10-1774
laat hij het volgende testament opmaken: “Heden den 19 october 1774 des
namiddags de klocke half vijf uren compareerde voor mij Nicolaas Hermanus de
Wind, eerste gezwore clercq van politie deses gouvernements present de
nagenoemde getuygen de Mr Hendrik Cassa ondercoopman en guarnisoen boekhouder,
alhier ziek en zwak te bedde liggende hebbende egter zijn verstand redenen ende
memorie welmatig ende ten vollen gebruykende naar het mij en de getuygen
volkomentlijk gebleeken is dewelke verklaarde ende bekende bij desen uyt eigen
vrije wille te donateeren al en zoodanige penningen als na aftrek van alle
ongelden mogt komen over te schieten uytgesonderd zijne bij de Comp. te goed
hebbende en te behoudene maandgelden, aan de vrije Inlands Christene vrouw
Regina van tHoff ende zulks voor de getrouwe diensten die zij de Comparant in
zijne ziektens bewesen heeft, begeerende
den Comparant dat deese donatie zal stand grijpen en effect sorteren als
donatie in ter .......(niet leesbaar), ofte zoo als het best na regten zal
kunnen ofte mogen bestaan. Aldus gedaan en gepasseerd binnen de fortesse
Malacca ter presentie van Carel Godlieb Rojus en Hendrik Jacobus van der Wall,
als getuygen die de minute deses op een Zegu's(?) van vier en twintig stuyvers
neevens de Comparant en mij eerste gezworene clercq hebben onderteekent”.
Hendrik
overlijdt in 1778 op Malacca.
Op 17-3-1784 treden Johannes Samuel Cassa en
Anthony Isaac Cassa op ter requisitie van zijn enige zoon Frederik Abraham.
Zijn vrouw Clasina hertrouwt later te Voorburg
op 30-10-1769, op 27-jarige leeftijd met Gerrit Jacobus de Milly, geboren te
Den Haag.
Kleinzoon
Frederik Abraham
Op 4 november 1783 schrijft Frederik Abraham
een brief aan Hendrik Fagel, de peetvader van zijn vader, met de volgende inhoud:
Hoog Edele
Gebooren Heere!
De natuurlijke zugt die U Hoog Edele
Geboore heeft om 't lot aen ongelukkigen hun van hunnen Schepper opgelegt,
draaglijk te maken, doet mij hoopen op mij die reeds sedert mijne eersten jeugd
de droevigsten momenten en gevoeligste slagen van het fortuyn heeft
ondervonden; Mijne ongelukken zijn de oorzaak mijner stoutmoedigheid, daarom
bid ik Hoog Edele Gebooren Heer, wijgert mij dog uwe bijstand niet, maar wilt
de goedheid hebben mij goedgunstelijk aan Zijne Hoogheid voor te dragen, met
verzoek 't Schoutsambt van Zundert en Rijsbergen, dat sedert verscheidene
maanden vacant is, en nu eerst daags op
Jaarlijkse Recognitie staat uitgegeven te worden, aan mij te willen gunnen op
zodanige recognitie als Zijne Hoogheid of U, Hoog Edele Gebooren redelijk
zullen oordelen, van eene somma van 13 ŕ 1400 Gld 't welk dat ambt het eene
Jaer door het andere gerekend Jaarlijks opbrengt.
Het geluk dat
mijn vader gehad heeft U Hoog Edele Gebooren tot Peeter te hebben, doet mij
hopen U Hoog Edele Gebooren mij ten besten zal duyden dat ik mij als zijn
eenige ongelukkige overgebleven zoon aen U Hoog Edele Gebooren opdragen.
Ik hebbe de eere
met de diepste Eerbied te blijven, Hoog Edele Gebooren Heere!
Zundert, den 4e
November 1783
U Hoog Edele Gebooren
Onderdaanigste en gehoorzaamste dienaar,
F.A. Cassa
De plaats Zundert is niet verwonderlijk in dit
verband omdat zijn moeder Clasina Geertruy Maria Jacobi samen met haar tweede
echtgenoot Gerrit Jacobus de Milly, hier woont of gewoond heeft.
Frederik Abraham heeft het beroep van Schout
niet gekregen heeft want op 20 januari 1784 wordt Frederik Abraham aangesteld
als Vaandrig:
ZYNE HOOGHEID heeft goedgevonden, by
deeze, aan te stellen en te committeeren tot Vaandrig effectief in de Lijf
Compagnie van het Regiment van den Generaal Lewe, in plaatse van de tot
Lieutenant effectief aangestelden Lieutenant titulair en Vaandrig effectief
R.F. van Kruijssen, den persoon van Frederik Abraham Cassa.
Latende
alle, en een iegelyk, dien het aangaat, hem daar voor te houden en te erkennen.
Gegeeven
in 's-Gravenhage den 20en Jan. 1784. W. Pr.v. Orange.
In 1787 is hij vaandrig onder het eerste
battaljon van generaal Lewe in het garnizoen te Coevorden. Op 17 november 1787
vat hij opnieuw de moed op om Hendrik Fagel te schrijven met het verzoek hem
voor te dragen voor een bevordering. De brief luidt als volgt:
Hoog Welgeboren
Heer!
Terwijl ik gedurende vier jaren
den Lande als een getrouw officier betaamd, onder het Regiment Lewe als
vaandrig gedient hebbe, en mijn conduite, zo ik durve vertrouwen irreprochabel
is, heeft mijn familie, zig wel voor mij gelieve te interesseren, en voor mij
Request aan Zijne Doorlugtige Hoogheid doen presenteren, ten einde het Zijne
Hoogheid goedgunstiglijk behagen mogte, mij als Capitain - Commandant van een
Compagnie te avanceren, zo neeme ik ootmoedig de vrijheid mij te bevelen in U
Hoog Wel Gebooren hooggunstige protectie, met eerbiedig verzoek dat U Hoog Wel
Gebooren tot aandrang deeser sollicitatie mijn Persoon aan Hooggemelde Zijne
Doorlugtige Hoogheid gelieve voor te dragen en te recommanderen:- in hoope U
Hoog Wel Gebooren, deeze mijne beede met een gunstig oog zal gelieven te
beschouwen en mijne vrijpostigheid niet kwalijk zal nemen, heb ik de eere met alle
respect te zijn Hoog Wel Gebooren Heer!
Meppelt
in den Landschap Drenthe den 17 November 1787
Hoog Wel Gebooren zeer onderdanige dienaar,
F.A. Cassa
Of hij op basis van deze brief bevorderd is
geworden is niet duidelijk. Wel heeft Frederik Abraham de Republiek der
Verenigde Nederlanden gediend als luitenant, werd in 1793 in den veldtocht
tegen de Fransen krijgsgevangen gemaakt en leed in zijn krijgsgevangenschap zo,
dat hij na een langdurige ziekte op 35-jarige leeftijd uiteindelijk overlijd.
Intussen was hij in 1794 nog gelegerd in de citadel van Antwerpen. Tevens is
hij commandant van de vesting Hulst geweest.
Drost en gedeputeerden hadden hem op grond der
resolutie van Ridderschap en Eigenerfden, Staten der Landschap Drenthe, d.d. 29
september 1787, nevens zijn compagnie's commandant, kapitein R.F. van Kruissen
en zijne medeofficieren in 't regiment van den generaal baron Lewe van Aduard,
E. Woldringh, H. Bulthuis en C.P. de Groot, in 1789 begiftigd met eene
gedistingeerde gouden medaille, waarop het borstbeeld van den Erfstadhouder,
decoratiën en inscriptiën "om te strekken tot een blijvend gedenkteken van
het bijzonder genoegen der Landschapsregering wegens zijn prijzenswaardig
gedrag in het herstellen der openbare rust".
Zijn laatste rang is luitenant en hij wordt in
de kerk te Dalen begraven.
Tijdens één van zijn veldtochten schrijft hij
zijn vrouw Johanna Lamina Kymmel een zeer aandoenlijke brief met de volgende
inhoud:
Mijn waarde! 't
is niet zonder aandoening dat ik de pen opvat om U deeze letteren te schrijven,
wijl het, zo deeze U toegezonden word de laatste zal wesen, die gij van mijne
hand ontvangen sult. Wij zijn van eene Armée fransche vagabonden omringt, die
ons ieder ogenblik met eenen aanval dreigen. Bovendien ben ik, nevens anderen
van tijd tot tijd verpligt om diverse verlooren posten waar te moeten nemen,
waarvan men op sijn best genomen in cas van attaque als krijgsgevangen af kan
komen. Ik mag mij thans met dergelijke aanmerkingen niet beesig houden, daar mij
't hart gedurig verscheurd word. Onuitsprekelijk veel kost het mij, mijnen
dierbare, u door deze een Eeuwig vaarwel te moeten zeggen, en nogtans zijn de
omstandigheden zo gesteld, dat niemand onser (ofschoon in dit leeven nimmer)
een ogenblik van zijn leeven zeeker is.
Hoe zeer herinner ik mij met vermaak die
blijde dag waarin wij ons met de plegtigste banden mogten vereenigen. Gij weet
tog mijn dierbare dat enkele geneegenheid ons tot dien staat geroepen heeft,
met terzijde stellen van alle belangens. Ten minsten daardoor is onse
Egtverbintenis gezegend geworden. Wij hebben in Eendragt en liefde gedurende
ruijm vijf jaren mogen doorbrengen. Waarlijk eene te korten tijd om voor Eeuwig
te moeten scheiden. Hoe naar hoe aaklig is het niet voor mij mijn dierbare om
mijn leeven mogelijk binnen weinige tijd te moeten verlaten, zonder het beste
pand dat ik op aarde heb, en kinders, die gij weet dat ik zo zeer bemin, te
mogen omhelzen. O! ijsselijke toestand, de vale dood zal mij mogelijk in 't
besten mijner jaren wegrukken.
Vaar dan wel mijn waarde, geniet met mijn
kinders al dien voorspoed, en dat geluk dat u een hart toewenscht dat alleen
wenschte te leeven, om U zo gelukkig te maken als dit onvolmaakte leeven kan
toelaten.
Vergeef mijn dierbare zo ik U beleedigt
hebben mogt. Deze hoop zal ik stervende ten minsten van uwen goedheid en liefde
verwagten, terwijl ik U van mijne agting en zuijvere toegenegenheid verseekere.
Hopende U hier namaals in een volmaakter
staat weder te mogen kennen en dan met U deel te hebben aan een volmaakter
geluk. Omhelst mijne kinderen voor mij, onderwijst hun vroeg in de Vreeze des
Heeren en om deugdzaam te zijn en tragt hunne altijd van den dienst af te
houden so het mogelijk is.
Nu kan ik niet meer, deze weinige letteren
hebben mij veele tranen gekost, uit het een en ander zult gij de gesteldheid
van mijn gemoed kunnen opnemen. Vaart nogmaals wel mijn waarde, ik vlij mij
tenminste dat na dat ik gesneuveld ben, U deze laatsten brief nog aangenaam sal
weesen.
Ik heb reeds verscheidene dagen geaarseld
om U te schrijven, wijl het mij onmooglijk was U dit laatste vaarwel te moeten
zeggen, die hatelijke toestand! Nogtans wijl 't gevaar vermeerdert, vind ik er
mij toe gedwongen, groet meede Uwe ouders voor Eeuwig van mij en verseeker haar
van mijn eerbied en agting, ook uwe naastbestaanden.
Zo ik sterven moet of in wat geval, hoop ik
door Gods goedheid in staat gesteld te mogen worden, om mijn pligt met eere
waar te nemen. Nog eens vaarwel mijn lieve, hoe zeer zou ik mij verblijden als
ik U met mijn kinders nog weder mogt zien, dan dit is hachelijk en onzeker.
Adieu mijn dierbare dan voor Eeuwig, gedenk tog aan een man die U altoos
oprecht bemind heeft en die altoos in 't leven is Uwe liefhebbende
Cassa 10
februari 1793.
Den 13e heb ik U geschreven maar de post
heeft niet kunnen passeren, dus is de brief mij weder ter hand gesteld. De post
is den 14e ook niet aangekomen dus is mij 't eenige genoegen om tijding van
mijn liefde te bekoomen ook ontnomen. Heden moet ik weder naar de pallissaden
en wijl een ieders lot onseeker is, zo kan dit het laatste zijn, dat ik aan U
zal mogen schrijven. Ik neem dus afscheid van U voor altoos, geniet bestendig
dat geluk dat ik U toewensche, dan zult gij Uwe dagen met een onafgebroken
genoegen doorbrengen. Ik hoop mij in alle omstandigheden zo te gedragen dat
mijn dierbare nog mijn kinders zig over mij zullen kunnen beklagen.
15 februari.
Heden nagt heeft men begonnen de stad te
bombarderen. Die nagt is ijselijk geweest mijn dierbare, er is hier bijna
nergens een veilig plaatsje over om wat te rusten. Nu wij hebben nog erger te
wagten. Ik geloof niet dat ik U zal mogen wederzien. God gaave dat ik mij hier
in mooge bedriegen. Het hart is mij te vol om te schrijven, vaarwel, voor
Eeuwig wel mijn dierbare, omhelst voor het laatst mijn lieve kinderen. Ik
omhelze U duizendmaal in gedagten en ben eeuwig uwe liefhebbende Cassa.
Maastricht den 25 febr. 1793.
In deeze eene nagt ligt de stad al voor een
gedeelte in puijnhoopen, 't ziet er zeer akelig uit. Hier nevens nog ingesloten
een brief die ik den 13 met de post had versonden, maar heb ze weder
teruggekregen. Hier nevens ook mijn Testament.
Het testament is op 9-12-1793 opgemaakt in
Zundert in de Baronie van Breda.
Zoon Gerard Kornelis
Gerard en
Elisabeth gaan op 16-10-1763 voor de kerk in ondertrouw.
Maria
Elisabeth Gousset is dochter van Mattheus Hermannes Gousset. Deze Mattheus
Hermannes is solliciteur
militaire van beroep en koopt in 1783 het landhuis Marlot in Wassenaar voor
186.000 gulden. Als hij kort daarna overlijdt verkoopt zijn dochter Maria
Elisabeth het landhuis weer. In de 20ste eeuw heet een villawijk in
Den Haag, in de buurt van Wassenaar, Marlot.
Op 6-4-1781
wordt Gerard Cornelis als lid genoemd op de ledenlijst van het
dichtgenootschap "Kunstliefde spaart geen vlijt". Dit genootschap is
opgericht in 1772. Op de 6e van de grasmaand (april) 1782 wordt hij tot
honorair lid verkoren. Op 20-4-1782 is hij tegenwoordig bij een buitengewone
vergadering van het genootschap. Een ingekomen brief van hem wordt voorgelezen
waarin hij betuigt de benoeming tot honorair lid "volwaardig zich te
laaten welgevallen". De notulen van de vergadering van het genootschap van
5-7-1797 vermelden: "En eindelijk rapporteert de penningmeester dat de oud
commies van Hollands finantie Mr. G.C. Cassa, voor zijn honorair lidmaatschap
heeft bedankt".
Bij zijn
overlijden wordt een advertentie gezet in de Utrechtsche Courant van woensdag
20-11-1805: “Heden is, op den Huize Loenen, aan een verval van kragten en
daarbij komende beroerte, in den ouderdom van bijna 68 jaaren, overleden de
Wel. Ed. Geb. Heer MR. Gerard Cornelis Cassa, oud commies der Finantie van
Holland, waarvan bij deze aan Vrienden en Bekenden word kennis gegeven, door
Corn. Hoogeveen, executeur testam. Loenen, den 16 Nov. 1805”.
Op 22-3-1786
wordt een grafstede in de Kloosterkerk overgeboekt ten name van Maria
Elisabeth Cassa geboren Gousset ingevolge de akte van verzoek door haarzelf
getekend als erfgenaam van wijlen haar overleden vader de heer Mr. Mattheus
Hermanus Gousset. Bij het overlijden wordt aangetekend dat het lijk
overgebracht is van Loenen.
Elegant gezelschap en vissersvolk op het
strand van Scheveningen; schilderij van Andreas Schelfhout 1787-1870
mr.
Johannes Samuel Cassa x Johanna Lillie
~14-8-1731 Nieuwe kerk Den Haag 9-3-1760 ~2-9-1738
Nieuwe Kerk Den Haag
+10-2-1814 Den Haag Hoogduitse kerk
Commies ter vergadering van Hare Hoog Mogenden
Commies ter comptoire (financiën) van de
raadspensionaris van Holland
Commies ter provinciaal bestuur van Holland
=================================================================
1)Cornelia
Frederica
~21-1-1761 Kloosterkerk Den Haag
+13-7-1815 Den Haag
2)Johanna
Elisabeth
~30-7-1762 Kloosterkerk Den Haag
+16-5-1829 Den Haag
3)Anthony
Willem x Maria Sybilla van der Hoeven
~2-11-1763 Den Haag 6-5-1792 *14-4-1764
Delft
+20-1-1840 Rotterdam Rotterdam +30-8-1822
Rotterdam
4)Maria Elisabeth x Petrus Lambertus Landt
~21-10-1764 Kloosterkerk 24-5-1791
Den
Haag
Kloosterkerk
5)Johannes
~18-5-1766
+13-3-1767
6)Johannes
Adriaan
*5-9-1767 Den Haag
~6-9-1767 Kloosterkerk Den Haag
+4-2-1823 Den Haag
klerk bij gewestelijk bestuur
7)Hermina
Christina
~15-3-1769 Groote Kerk Den Haag
+3-3-1770 Den Haag
8)Pieter
Adriaan
~20-11-1771 Kloosterkerk Den Haag
+26-11-1842 Den Haag
secretaris van de commissie van Binnenlandse
Correspondentie
Vader
Johannes Samuel
Vader Johannes Samuel is een invloedrijke
topambtenaar bij de Nederlandse regering in de 18e eeuw.
Uit een aantekening die aan zijn dagboek
ontleend is, weten wij, dat hij reeds vroeg als "pennist" - d.w.z.
als departementsambtenaar - opgeleid werd. Het is ongetwijfeld aan zijn vader
Frederik Abraham geweest, die deze opleiding bepaald heeft: zelf geslaagd in
zijn ambtenaarsloopbaan, vertrouwde hij erop met zijn relaties zijn zonen langs
deze weg het spoedigst hetzelfde te bereiken. De oudste zoon, Anthony Isaac,
heeft door deze opleiding het succes in 1742 op achttienjarige leeftijd reeds
een plaats te verkrijgen als klerk bij de Raad van State, er was na dit succes
voor de vader alle reden voor zijn andere zonen dezelfde loopbaan te kiezen.
Wat deze opleiding van pennist precies omvat
heeft is niet bekend. Bepaalde nauw omschreven eisen zullen niet bestaan
hebben. De schrijfkunst, waaraan men het eerst zou denken, heeft daarbij zeker
niet op de voorgrond gestaan; Johan Samuel had later een vrij duidelijke, maar
geenszins fraaie hand. Het blijkt dat Frederik Abraham deze opleiding voor zijn
zonen in elk geval niet al te eng heeft genomen. Behalve Frans, heeft hij hen
Latijn laten leren en waarschijnlijk ook reeds vroeg voor de rechtenstudie
laten voorbereiden. Hij mocht de practische opleiding boven de academische voor
zijn zonen verkiezen, van de voordelen welke een academische titel gaf, is hij
overtuigd geweest; zijn zonen zouden zonder de academie te bezoeken de titel
van meester in de rechten moeten verwerven.
Terwijl Johan Samuel als 17-jarige op reis
gaat met graaf Bentink naar het congres van Aken en een jaar later naar Parijs
met Lestevenon van Berkenrode, gazant bij het Hof van Frankrijk, kijkt vader
Frederik Abraham uit naar een baan voor zijn zoon en vindt die bij de
inrichting van het nieuwe bureau van de collectieve middelen in Holland dat als
ten gevolge van de hervormingen van 1749 wordt ingesteld. Op 19-jarige leeftijd
verkrijgt Johan Samuel een vaste positie als klerk op dit kantoor.
Johan Samuel heeft een dagboek geschreven. Dit
boek ligt nu (anno 2000) in het gemeentearchief in Den Haag. Hierin beschrijft
hij zestienjarige leeftijd zijn reis als secretaris in het gezantschap van
graaf Bentink naar de vredesbesprekingen in Aken. Ook beschrijft hij een
tochtje met de familie naar Alphen aan de Rijn. Zie verder.
Op 21-jarige leeftijd heeft Johan Samuel
Cassa, althans in vergelijking met zijn tijdgenoten, reeds een en ander
gepresteerd en bovendien vrij wat van de wereld gezien. Het opmerkelijke van
hem is, dat hij zich van dit alles rekenschap heeft willen geven. Reeds tijdens
zijn verblijf in Aken en Parijs heeft hij dagboek gehouden van zijn belevingen
en indrukken (vgl. over dit dagboek Oude Tijd 1870 blz. 323). Volgens J.G.
Frederiks, die het dagboek nog gekend heeft, spreekt uit dit werk heel sterk
een "gevoel van afstand, welke tussen hem en de doorluchtigheden en
exellentiën" bestond, verder een "zucht tot bewonderen". Echter
kun je van een 17-jarige jongeman, voor het eerst in den vreemde, anders
verwachten. Frederiks merkte verder op "een zekere eenvoudigheid in het
waarnemen en denken....., een niet rijke gave der opmerking". In het
dagboek schijnen verder dichterlijke ontboezemingen gestaan te hebben, een
neiging waaraan hij zich inderdaad bij allerlei gelegenheden te buiten ging.
Na zijn promotie neemt Johan Samuel onder de
klerken van het kantoor een eerste plaats in. Zijn verplaatsing in 1754 als
klerk naar de Finantie van Holland, waar hij onder zijn vader komt te staan, is
ongetwijfeld een promotie geweest. De grote sprong wordt echter in 1759 gedaan,
als de raadpensionaris Pieter Steyn hem tot zijn commies aansteld, en de
gecommitteerde Raden deze benoeming goedkeurden.
Johan Samuel is thans door zijn ambt de
rechterhand van de raadspensionaris. Hij krijgt toegang tot de vergadering van
de Staten van Holland, waar hij korte notities maakte, welke hij onmiddelijk te
extenderen had, opdat deze de volgende dag in de Staten-vergadering konden
worden geresumeerd en gearresteerd. Hij had toegang tot alle
commissievergaderingen (de zogenaamde besognes), en verving hierin soms de
raadpensionaris; hij stond verder de raadspensionaris in alles bij, o.a. door
het samenstellen van recueils betreffende bepaalde onderwerpen, hield verder
ondermeer de index op de statenresoluties bij, welke van tijd tot tijd onder
zijn toezicht gedrukt werden.
Hij was op zijn 28e jaar vrij hoog ambtenaar
met een tamelijk ruim salaris van 4.000 gulden doch zonder veel vooruitzichten
op verdere promotie. Een opklimming, zoals b.v. zijn voorganger Clotterboke
door zijn benoeming tot secretaris van de Staten van Holland gemaakt had, was
uitzondering.
Kort na zijn benoeming treedt hij in het
huwelijk met Johanna Lillie, dochter van een ambtenaar. Zij vestigden zich op
de Prinsengracht, dicht bij zijn ouders, bij wie hij tot dusverre ingewoond
heeft.
Johan Samuel’s ambtswerk, bestaande uit een
lange serie minuut-resolutiën en recueils, welke thans nog in het Statenarchief
bewaard zijn, dragen uiteraard een vrij onpersoonlijk karakter.
Zijn buitenambtelijk werk is voor ons
merkwaardiger. In de eerste plaats het werk, dat hij onmiddelijk na zijn
ambtsaanvaarding aanlegde, en dat karakteristiek is voor zijn ordelijke geest.
In dit werk legt hij vast de plichten, welke hij als commies van de
raadspensionaris na te komen heeft, de gebruiken en werkzaamheden bij het
bureau van de raadspensionarisen de secretarie van Holland, en tal van andere
punten, waarmee hij in zijn ambt te maken heeft. Het werk is een soort
vademecum, dat bij voorkomende gelegenheden opgeslagen zou kunnen worden, en
waarin alle onderwerpen in alfabetische volgorde opgenomen waren. Het geschrift
is nauwelijks bekend. Toch is het voor de kennis van de organisatie van de
secretarie, de besognes, het gebruikelijke ceremonieel, kortom voor de interne
gang van zaken bij de vergadering der Staten en de bureaus van Holland
belangrijk.
Bekender is het tweede buitenambtelijk werk,
dat hem jaren bezig houdt: de samenstelling van de indices op de resolutiën van
de Staten van Holland van 1525 tot 1653 en van de Gecommiteerde Raden van 1621
tot 1756. De ambtstaak van de commies bracht mede indices te vervaardigen op de
resolutiën van zijn eigen tijd, en voor het drukken van deze zorgen. In de
jaren tussen 1760 en 1770 is aldus de index op de resoluitën van 1747 tot 1760
onder zijn toezicht gedrukt. In de rij van de oudere indices ontbraken echter
destijds die over de tijd van 1525-1653, zodat de resolutiën over deze jaren
praktisch niet te gebruiken waren. Is het de telkens gevoelde behoefte ook over
deze jaren een index bij de hand te hebben, welke Cassa in 1768 bewogen heeft
bij de Gecommitteerde Raden een plan in te dienen over deze jaren indices samen
te laten stellen en te drukken? Waarschijnlijkder is het dat het plan van zijn
chef de Raadspensionaris Steyn is uitgegaan. Steyn had grote belangstelling
voor de geschiedenis van zijn gewest, en de leemte in de indices moet hij sterk
gevoeld hebben. Enige jaren te voren, in 1757, heeft hij als registermeester
van de lenen de bekende griffier van de lenen, mr. Martinus Gousset, bewogen
tot het vervaardigen van de reusachtige index op de registers welke in de
leenkamer berusten (Th. van Riemsdijk. De thesorie en kanselarij van de graven
van Holland en Zeeland, blz 703) het is niet onwaarschijnlijk dat hij de aanzet
tot dit plan. Johan Samuel Cassa heeft in elk geval bij de indiening van zijn
voorstel op de steun van Steyn kunnen rekenen. Toen Gecommitteerde Raden het
advies van Steyn vroegen, ontwierp deze met eigen hand een besluit, waarbij
Cassa's voorstel aangenomen werd en een beloning van 25 gulden voor elke
honderd bladzijden van de gedrukte registers der resolutiën, welke in de
generale index verwerkt zouden worden, toegezegd werd. De Gecommitteerde Raden
hebben overeenkomstig dit advies besloten. Johan Samuel is onmiddelijk aan het
werk gegaan en het is ongelooflijk in welke korte tijd de 68 delen gedrukte
resolutiën van 1525 tot 1653 door hem van indices voorzien zijn, en wat meer
zegt, op welk een voortreffelijke wijze deze indices gemaakt zijn. Het is waar
dat, dat hij de indices van 1653-1747 als voorbeeld had, en dat hem misschien
het verwijt gemaakt kan worden, dat hij zich bij de keuze van de respecten voor
de oudere tijd teveel aan het voorbeeld van de latere jaren gehouden heeft, een
ieder die de uitvoerige indices regelmatig gebruikt, weet hoe bruikbaar ze zijn
en hoe zelden men bij hun raadpleging teleurgesteld wordt. Het zevende deel,
over de jaren 1644 tot 1652 (Cassa werkte van achteren naar voren) is nog in
het jaar 1768 verschenen, en liep over 3.846 bladzijden folio druks; het
volgende deel verschijnt in 1769, het vijfde en vierde deel in 1770, het derde
en tweede in 1771, het laatste in 1772. Het gehele werk is in vier jaar tijd
tot stand gekomen. De beloning, welke naar schatting 7.000 ŕ 8.000 gulden
bedragen moet hebben, mag vrij ruim geweest zijn. De arbeid is dan ook
ontzagwekkend geweest.
Het werk moet niet weinig van Cassa's
volharding gevraagd hebben en er zullen ogenblikken van lichte wanhoop bestaan
hebben. Hebben de zinspreuken en aanhalingen uit de Latijnse auteurs, welke
Cassa vóór in de delen plaatste, zijn gemoedsgesteldheid tijdens het
verschijnen van zijn werk weergegeven? Getuigen de woorden "publica
privatis anteponenda bonis" vóór in het derde deel, dat Cassa private
belangen voor dit werk heeft moeten opofferen, de woorden "Labore et
constantia" in het vijfde deel, de aanhaling van Cat's beroemde woorden
"Rum tibi quam nosces aptam, dimiterre noli Fronte capillata, post est
occasio calva" in het tweede deel, van de grote inspanning, welke het werk
hem kostte en van zijn bezwaren, overwonnen door zelfvermaan?
Wanneer Cassa in 1772 het grote werk voltooid
heeft, is hij bepaalt uitbundig in zijn Latijnse aanhalingen, enerzijds hierbij
vertoon van bescheidenheid: "Spes tamen in dubio est, sed quid tentare
nocebit", en de woorden van Propertius: "Quod si deficiant vire,
audacia certe Laus erit; in magnis et voluisse sat est", anderzijds uiting
van trots over het tot stand gebrachte:
"Omnia siam fiunt, fieri quae posse
negabam"en "Perseverando".
Had Cassa het bij deze aanhalingen gelaten!
Hij kan echter niet nalaten produkten van zijn dichtkunst in de officiële
statenuitgave in te voegen. Het vijfde deel, bevattende de indices over 1610
tot 1627, een vierregelig vers:
Dat Neerlands
vrijen Staet, door Heldenbloed verkregen
En schatten
vrijgemaeckt, door kloeckheid bleev' in stand
Getuigen ook dit
stuk en twee van d'eigen hand
Reeds voorgegaan,
tot roem van Gods onschatbare zegen".
En in het eerste deel een vers in de meer
pretentieuze vorm van een sonnet:
"Wat nijvre
landman, staag gewoon zijn vlijt en kragten
In 't akkerbouwen
of beplanten te besteen
Zal niet van al
zijn zweet en noeste bezigheen
Door 's hemels
gunst eerlang gewenschte vrugten wachten?
Terwijl de vreugd
in 't eynd zijn dankbare gedachten
Komt op te wekken
om d'Aartsgoedheid die alleen
Zijn moeite
zeeg'nen kon, te erkennen als degeen
Die door een
milden oogst zijn zwoegen wou verzachten.
Zoo is 't tot 's
Heeren roem mijn arbeid ook gelukt
Om 't geen mijn
Vaderland gestreelt heeft of gedrukt
Den tijd van tien
maal tien, acht, een en twintig jaren
In zeven deele
kort te saam te voegen om
Te strekken ten
compas voor Hollands Statendom
Dat God wil in
zijn gunst tot 's waerelds einde sparen.
Wij doen aan Johan Samuel’s dichtkunst
waarschijnlijk de meeste eer er geen woord verder aan te wijden. Zijn
voldoening over zijn werk is overigens volkomen begrijpelijk. Meer dan 68 delen
waren in korte beschrijvingen wezenlijk samengevat en deze in alfabetische
volgorde gerangschikt, dit alles terwijl hij zijn ambtstaak, welke zeker geen
sinecure was, te vervullen had.
Wie zou na deze prestatie niet gaarne voor
goed van een dergelijke arbeid afscheid genomen hebben? Johan Samuel Cassa
denkt er anders over. Hoewel de drukproeven van de indices op de resolutiën
weldra te verwachten ware, onderneemt hij spoedig een nieuw indiceringswerk.
Het nieuwe werk betreft de resolutiën van de Gecommitteerde Raden van 1621 -
1756, welke niet minder dan 125 foliodelen omvatten. De prikkel van een ruime
geldelijke beloning, die bij de vorige arbeid ongetwijfeld bestaan heeft, is
hierbij waarschijnlijk afwezig geweest. Een besluit van Gecommitteerde Raden,
waarbij zij een beloning voor dit werk in vooruitzicht stelden, is thans nog
niet aangetroffen. Ook deze indices kwamen snel tot stand. In 1776 was de index
op de eerste serie der delen voltooid, een zwaar foliodeel; in 1777, 1778 en
1779 verschenen de volgende drie delen. Dan wordt het werk plotseling
afgebroken. Het is Cassa te druk geworden. In de woelige tijden, welke nu in de
Republiek aanbreken, worden de vergaderingen der Staten frequenter en
langduriger, waarop b.v. de zware delen der resolutiën dezer jaren inmiskenbaar
wijzen. Maar bovendien heeft Johan Samuel een tweede ambt naast zijn hoofdambt
aangenomen.
In 1781 was het ambt van commies ter correctie
van de gedrukte depeches door de dood van Albrecht Bosch opengekomen. Johan
Samuel’s, die met De Riemer naar deze betrekking solliciteerde, werd hiervoor
uitverkoren.
Zijn tijd is nu wel geheel in beslag genomen;
de verzuchting welke hij in zijn dagboek bij de aantekeningen van zijn
rechtenstudie in 1751 neerschreef, dat men in de jeugd nog tijd voor een
dergelijke studie beschikbaar had en dan ook behoorde te gebruiken, doch later
de mens geheel door ambtelijke beslommeringen in beslag genomen werd, past in
deze tijd van zijn leven.
Na de overwinning van de Prinsgezinde partij,
werden de Statenvergaderingen minder veelvuldig, en Johan Samuel krijgt meer
vrije tijd. De indices op de resolutiën van de Gecommitteerde Raden worden weer
voortgezet, en reeds in 1790 en 1791 verschenen het vijfde en zesde deel. Ook
dit werk is hiermee voltooid.
Nog eens wijdt Johan Samuel zich aan een
bijzonder opdracht. In september 1792 wordt P.L. van de Spiegel, de tweede
raadspensionaris met bijzondere historische belangstelling, onder wie Johan
Samuel heeft mogen dienen, getroffen door de slordige staat van de archieven
van de Hollandse Staten en de lokalen, waar deze geborgen waren. Van de Spiegel
richtte zich tot Johan Samuel om orde in deze chaos te brengen. Deze was
daartoe bereid, en Gecommitteerde Raden geven hem op 17 oktober 1792 opdracht
de boeken en deelen in behoorlijke orde te plaatsen en een inventaris samen te
stellen. Het werk, dat door Johan Samuel in de korte tijd van ruim vijf maanden
wordt voltooid, heeft nu voornamelijk uit een archivalisch oogpunt betekenis,
en is uit dat oogpunt dan ook belangrijk. Alleen met behulp van Johan Samuel's
beschrijving kan een duidelijke voorstelling van de berging en omvang van het
oude Staten-archief gemaakt worden. De beschrijving van Johan Samuel kan, zoals
te verwachten is, geenszins als model van inventaris beschouw worden. Het was
zijn taak alleen de series en delen naar de orde, waarin hij deze in de
verschillende lokalen vond, te beschrijven en de voornaamste respecten van de
loketkast te noemen; aan een minitieuze beschrijving b.v. van de oude
grafelijke charters, welke sedert 1645 bij het Staten-archief geplaatst waren,
is hij niet kunnen toekomen; zijn beschrijving houdt het midden tussen een
inventaris en een rapport.
Johan Samuel's aard verlochent zich ook in dit
werk niet. Tussen droge opsommingen, persoonlijke opmerkingen en
ontboezemingen, ten slotte zelfs weer een vers. Na eerst de woorden
"Fronte capillata, post est occasio calva" weer vooropgesteld te
hebben, begint hij zijn verslag aldus: "De oppervlakkige desolate
gesteldheid van de charterkamer van Holland is aan de heren Raadspensionaris
van de Spiegel en de twee secretarissen Royer en Emants bij oculaire inspectie
op de 12e september 1792 gebleken, maar deszelfs innerlijke situatie was zo
verward, dat er vrij wat overleg nodig is geweest, hoe het werk aan te vatten
om op een goede uitslag van de onderneming te kunnen hopen; dan met de
zinspreuk festina lente de zaak begonnen, is het voorgekomen - en de
verwachting heeft het beantwoord - dat met de meeste spoed en de vruchtbaarste
arbeid in een meestal gelijktijdige continuele werkzaamheid met de clerq de
Fouw en de kamerbewaarder Trotsenburg, de voortgang heeft kunnen worden
voortgezet en voltooid". Hierop volgt de beschrijving van de resolutiën,
waarvan verschillende exemplaren in het zogenaamd magazijn en aangrenzende
vertrekken geborgen waren; vervolgens van de kasten C, D, E, F, G, H van de
charterkamer, en het bekende Bruine Kastje aldaar, dat sinds 1773 ter berging
van de beroemdste staatsstukken diende. Dit laatste wordt zelfs vrij minitieus
beschreven. Nadat dan de kasten A en B behandeld waren, komt Johan Samuel voor
de kasten I en K te staan, waar de grafelijke charters verborgen waren, welke
tijdens de bewaring in het kasteel te Gouda zo deerlijk geleden hadden. Hij is
hier van verbazing geslagen: "Nu overgaande tot kast Litterae I en K zoude
men voor dezelve staande, zig kunnen verbeelden een kruidenierswinkel te zien
met 50 laden kruidenierswaren opgevuld om derzelver gedaante en uitwendige
vertoning: het oppervlakkig inzien derzelve moest grote hoop geven van een
loffelijke antiquiteit in dezelve te vinden. Dog hier zal de schijn merkelijk
bedriegen, want het grootste gedeelte derzelve is zo vervuurd, verteerd en
verrot, dat men zig heeft moeten vergenoegen deszelfsoudheid enkel te
conserveren in een uitwendige nieuwe rok van schoon papier en daarom is het ook
niet raadzaam geoordeeld den kostelijken tijd te misbruiken en de attentie te
vervelen met een stukswijze opnoeming derzelve in dezen inventaris". Johan
Samuel Cassa volstaat inderdaad met de opsomming van enkele stukken uit verschillende
laden.
Hij gaat dan over tot de beschrijving van de
geseponeerde stukken in de zogenaamde loketkasten A, B, AA, BB, welke zeer
belangrijk is.
Hij besluit dit gedeelte met een nieuwe
ontboezeming: "Welk een uitbreiding? dunkt mij te horen vragen. Het zoude
mij aangenaam geweest zijn, als dit gedeelte van de arbeid korter had kunnen
vallen, maar ik moest het oogmerk in het oog houden - en ik durf gerust aan een
onpartijdig oordeel overlaten of iemand die de ontmoedigende verwarring gezien
heeft, de attentie, moeite en aanhoudendheid, die tot het in orde brengen van
dit alles onvermoeid nodig is geweest, niet veragten wil, niet zal moeten
overtuigd zijn, dat alle de aangewende pogingen vrugteloos zullen zijn zonder
dadelijke voorziening
(1) dat onbevoegden van de charterkamer
geweerd blijven
(2) dat niets daarvan afgegeven wort als onder
een getekend recepis....".
De ordening zal eerst dan blijvend effect
hebben: "vaerdigheid en trouw in den arbeid strijden tegen gemak en
lafheid in pligt".
Johan Samuel Cassa gaat dan verder met de
beschrijving van de kasten L en M., enige kisten en koffers en eindelijk van de
liasborden aan de zolder. Hij besluit met de woorden "Zonder ophef van
enen zo lastigen arbeid is het bij de voltooiď genoeg gezegt: Übi rerum testimonia
adsunt, non opus est verbis". "De gestadige jager vangt het
wild" en eindelijk het vers:
"Heb dank
ontfermend God voor uw verleende kragten
Om ijver, lust en
tijd tot d' uitkomst te betragten
Zo dat niet
slegts beproefd, Maar 't reeds is afgedaen
Door zegen op de
vlijt, hoe ruim 't vak mogt gaan".
In april 1793 leverde hij zijn inventaris
over. Het moet Johan Samuel voldoening gegeven hebben, dat de Gecommitteerde
Raden hem in juni 1793 tot officiële bewaarder van de charterkamer gemaakt
hebben, en dat zij een reglement op 't beheer der charterkamer vastgesteld
hebben, waarin zijn wensen omtrent de toegang tot de archieven en het gebruik
der stukken verhoord zijn.
Ruim een jaar later komt er de algemene
omwenteling. Johan Samuel 's positie wordt op dit moment zeer wankel. Wat kan
zijn taak zijn, nu het raadspensionariaat is afgeschaft? Voorlopig blijft hij
gehandhaafd als commies van het Provinciaal Bestuur, speciaal ter beschikking
van de president der gewestelijke vergadering. Bij de bezuinigingen, die in
1798 door het Intermediair Administratief Bewind ingevoerd worden, wordt zijn
ambt naast dat van secretaris van het gewestelijk bestuur als onnodig
geoordeeld. Een commissie tracht nog voor Cassa het ambt van archiefbeheerder
te behouden, maar ook dit kan geen genade vinden in de ogen van het Bestuur. In
februari 1798 valt het besluit tot opheffing en wordt hij op 66-jarige leeftijd
tot ambteloos burger gemaakt.
Is hij bijzonder gedupeerd geweest? Uit de
jaren 1797 of 1798 dateren waarschijnlijk twee verzen, welke gevonden zijn in
een exemplaar van Van Beverwijk's Werken der Geneeskonste (Navorscher VI blz
74), en beide van Johan Samuel Cassa's hand. Voelde hij zich niet gezond, dat
hij in dit geneeskundig werk bladerde? Uit de verzen spreekt een berusting in
een scheiden uit dit leven. In het eerste vers is een vroom sonnet met de
titel: "Mijn offer". Hiermee belijdt hij zijn geloof in Christus. In
het tweede vers geeft hij een bespiegeling over de broosheid van het leven:
Die heden lachend
bloeit, wordt morgen reeds begraven
Een winter knakt
de steel van onze levensbloem
Geloofd zij God!
Hij toont mij 's hemels rede en haven
'k Zeil met mijn
Heiland in, met hem dien 'k dankend roem.
Evenwel; zijn einde is nog niet gekomen. Nog
16 jaren leeft hij in Den Haag aan het Westeinde, waar hij sedert 1783 woont.
Hij heeft de verschillende staatvormen beleefd, waarin de Republiek nog heeft
voortbestaan, hij heeft het Koninkrijk Holland, de Inlijving en zelfs nog even
het herstel der onafhankelijkheid meegemaakt.
Johan Samuel Cassa heeft ook enige
belangstelling voor de schilderkunst gehad. Hij komt o.a. voor onder de leden
van het Haagsch schildergenootschap.
Hij overlijdt op hoge leeftijd.
Het gezin Johan Samuel Cassa
De familie Johannes Samuel Cassa, rentenier,
woonde in wijk D nummer 038 aan het westeinde in Den Haag. Inwonend is Jan
Adriaan, ongehuwd en klerk van het departementaal bestuur van de Amstel.
(buurtboek buurt D)
Zoon
Johannes
Johannes overlijdt als hij nog geen jaar oud
is aan een ‘borstziekte’ en wordt 1ste klasse begraven voor 30
gulden.
Johan
Adriaan
Johan bekleedt sinds 1803 een ondergeschikte
klerkbetrekking bij het gewestelijk bestuur. Hij is ongehuwd en als hij op 55
jarige leeftijd overlijdt is hij zonder beroep. Hij woont dan samen met zijn
broer Pieter Goske Cassa in het Hooge Westeinde op nr. 42.
Jan wijzigt in de Franse tijd zijn achternaam.
Hij neemt mede de achternaam van zijn moeder aan: J.A. Lillie Cassa.
Dochter
Hermina Christina
Hermina Christina overlijdt als zij nog geen
jaar oud is aan ‘borstziekte en een stuip’ en wordt eveneens 1ste
klasse begraven voor 30 gulden.
In 1797 is mr. Pieter Adriaan Cassa secretaris
van de commissie van Binnenlandse correspondentie. Hij is dan ongehuwd en woont
samen met zijn broer Johannes Adriaan Lillie Cassa in het Hooge Westeinde op
nr. 42.
Pieter wijzigt tegelijk met zijn inwondende
broer Jan in de Franse tijd zijn achternaam. Pieter neemt de achternaam van
zijn grootmoeder aan; P.A. Goske Cassa.
Bij de
volkstelling van 1840 wordt Pieter Adriaan Goske Cassa vermeld als rentenier,
wonende in wijk V no. 207 (Brouwersgracht).
Deze
Pieter Adriaan is een vermogend man. Bij zijn overlijden laat hij een vermogen
na van 321.000 gulden. Zie hiervoor zijn nalatenschap in het boek “akten en
testamenten”
Pieter
Adriaan laat zijn bezittingen na aan zijn neven en nichten, de kinderen van
zijn broer Anthony Willem en zus Maria Elisabeth. Cornelis Anthony erft aldus
een vierde deel. Zijn nicht Johanna Maria heeft hij uitgesloten van de erfenis.
Pieter
Adriaan houdt van het buitenleven. Hij bezit naast zijn woning in Den Haag ook
een boerderij, boerenland en enkele warmoestuinen gelegen in de West-Escamp
onder Loosduinen. De hofstede “Zigtenburg” heeft hij als buitenverblijf in
gebruik. Eveneens heeft hij het achterste deel van één van zijn warmoestuinen
dat met hout is beplant voor eigen gebruik.
Boerderij Zichtenburg te Loosduinen (foto 1925)
De boerderij is in de 17e
eeuw gekocht door IJsbrandt Goske en door vererving in bezit gekomen van Pieter
Adriaan Goske en later Cornelis Anthony Cassa.
Uit de omschrijvingen uit het
testament van IJbrandt Goske en huurcontracten leiden we af dat Zichtenburg
bestaan heeft uit het huis Zichtenburg met boerenwoning. Gezien de huurprijs in
1697 (436 gulden voor de boerenwoning en het land) ligt het voor de hand dat
het huis op de foto de boerenwoning is.
De schuren lijken van vrij recente
datum (2de helft 19e eeuw).
Dagboek van Johannes Samuel Cassa:
Johan Samuel beschrijft een buitenlandse reis:
In 1748 gaat hij als secretaris mee in het
gezelschap van graaf Bentinck naar de vredesbesprekingen in Aken.
Het vertrek vindt plaats op 12-3-1748 ’s ochtends. In de eerste koets, met zes
paarden bespannen zit zijn Ho: mo: graaf Bentinck met zijn secretaris de la
Fosse. De tweede koets eveneens met zes paarden bespannen vertrekt ene half uur
later. In deze koets zitten de heren secretaris d’ Ambassade De Verdun,
solliciteur van Zijn
hoogheid de Heere prince van Oranje erfstadhouder van de Unie, secretaris De
Bruijn en Johan Samuel. Daarachjter volgt een derde koets met 4 paarden
bespannen. Hierin zitten de kamerdienaars van de Heeren ministers die ’t saamen
ene menage zullen uitmaaken. Op 13 maart om 20 uur komen zij op het kasteel
Doorwerth aan. Op 17 maart gaat de tocht verder, met een overnachting in
Xanten, naar Aken.
Het garnizoen van de stad Maastricht heeft de
stad op 10-5-1748 verlaten met alle krijgseer en wordt de stad “aan den
Franschen ingeruimd”. Daags tevoren is een wapenstilstand geproclameerd.
In augustus maakt Johan Samuel vanuit Aken nog
een reis naar Luik.
In oktober komt het verblijf in Aken ten
einde. Op 18 oktober “sag Europa dien dag gebooren op welke de vreede geteekend
werd door de ministers van Engeland, Vrankrijk en de Stadt”. De terugreis is op
27 december 1748.
Via Maastricht, Bree, Eijndhoven, Vught,
Heusden, Gorcum en Papendrecht komt Johan Samuel op 31 december weer thuis.
Onderdeel van de thuiskomst is een begroeting aan zijn inwonende grootmoeder.
Vervolgens maakt Johan Samuel een tweetal
reizen naar Parijs
Op 13-3-1750 vertrekt hij als secretaris van
de heer ambassadeur Lestevenon van Berkenrode voor zijn eerste reis naar
Parijs. In mei 1850 komen zij in Parijs aan. De tocht gaat via Antwerpen,
Brussel en Mons. Bij de grensovergang van België naar Frankrijk mogen zij geen
geld in de beurzen hebben.
In 1750, op negentienjarige leeftijd krijgt
Johan Samuel een positie als klerk op het nieuw ingestelde bureau van de
collectieve middelen in Holland. Tegelijkertijd studeert hij nu ook rechten.
“Bij nagt en ontijden” moet de studie voltooid worden. Op 1, 7 en 8 mei 1751
legt hij in Leiden zijn examens af en op 11 mei krijgt hij zijn bul na het
houden van een disputie “De Commodato”. Vrijwel direct daaropvolgend, op 14
mei, laat hij zich inschijven als advocaat bij het Hof van Holland en wordt als
zodanig beëdigd.
Op jonge leeftijd, hij is dan 28 jaar oud,
bereikt hij vervolgens als de positie van secretaris van de raadspensionaris
met een salaris van 4.000 gulden.
Ook nu beschrijft Johan Samuel de volgende
twee uitstapjes.
Op 19-8-1759 ’s morgens om half zes wordt hij
met een wagen van Westmeer ŕ drie personen gegoeverneerd door Van de Maijerije
geboortig van Hees afgehaald. De tocht gaat via het Haagse Bos, de Haagse
Schouw, Haarlem, Halfweg, Amsterdam, Buiksloot naar Broek in Waterland. In
Broek in Waterland moet het gezelschap lopend verder, de wagen kan er niet
komen. Broek in Waterland bestaat uit eenvoudige huizen. De inwoners hebben
veel geld maar besteden het niet. Na de wandeling gaat de tocht naar Utrecht,
via Diemermeer, Weesp, Muiden, Naarden, Graveland, Loenen, Breukelen en
Nieuwersluis. In Utrecht logeren zij in het logement “In de stad Groningen” aan
het Vreeburg. De volgende dag keert het gezelschap via Harmelen, Woerden en
Alphen terug naar Den Haag. Het uitstapje kost per persoon 35 gulden.
Op 24-8-1759 neemt Johan Samuel zijn ouders,
broeders en zusters en nichtje Hogheboom mee voor een dagje uit. Zij “doen zich
conduiseren met een wagen met fargon na Alphen”. In alphen in de “coepel bij la
Fleur” en St. Joris “doen zij zich lekker spijzen”. Vooraf roeien zij met “een
roeijschuitje” de Rijn op. “op het dessert musicq verschaft” en op de reis
terug “de nodige opversingen besorgt en gedefroijeert en tout pour 43,10 gulden”.
In 1781 solliciteren Johan Samuel en ene De
Riemer naar het ambt van commies ter correctie van de gedrukte depeches. Johan
Samuel krijgt de baan, een tweede ambt naast zijn hoofdambt. Dan in 1794 volgt
de omwenteling in de republiek. De prins en de raadspensionaris vertrekken naar
Engeland. De patriotten komen aan de macht. Voor Johan Samuel heeft dit
gevolgen. Het raadspensionariaat is afgeschaft. Hij blijft nog wel commies van
het provinciaal bestuur, met name voor de president der gewestelijke vergadering.
Echter het Intermediair Administratief Bewind voert in 1798 een aantal
bezuinigingen door. Zijn ambt valt aan de bezuinigingen ten prooi. Ook zijn
positie als archiefbeheerder moet Johan Samuel opgeven. In februari 1798 valt
dit besluit. Johan Samuel is nu 66 jaar oud.
Anthony Willem Cassa x Maria
Sybilla van der Hoeven
~2-11-1763 Den Haag 6-5-1792 *14-9-1764
Delft
+20-1-1840 Rotterdam Rotterdam ~16-9-1764
Oude kerk
secretaris/Commies van het +30-8-1822
Rotterdam
departement financiën van het agent-
schap van de Marine, later bij de directie der
marine in het hoofddepartement op den Maze.
=================================================================
1)Johanna Maria x Matthijs
Gravelaar
~24-2-1793 Den Haag *2‑4‑1785
Utrecht
+23‑10‑1854 Den Haag +26‑4‑1865
Sappemeer
2)Theodora
Benjamina
*10-2-1796 Den Haag
+2-7-1815 Rotterdam
3)Cornelis
Anthony
*7-9-1798 Den Haag
+13-2-1868 Den Haag?
4)Willem
Maria Johannes
~9-2-1806 Groote kerk Den Haag
+20-1-1823 Rotterdam
Anthony Willem Cassa treedt in dienst bij de
marine, ressort van de admiraliteit op de Maze.
Op 2 maart 1780 is hij cadet. Vervolgens wordt
hij op 26-11-1781 benoemd tot ordinaris luitenant. Zijn laatste dienst is op
het schip Jason (1784).
Diensten:
- als cadet op het schip Mars gedurende 10
maanden en 14 dagen.
- op het schip Orangezaal gedurende 5 maanden.
- op het schip Jason gedurende 30 maanden en
27 dagen als luitenant.
De schepen Mars en Jason met kapitein Story
nemen in 17.. deel aan de slag bij Kamperduin.
Successieve rapporten:
Omdat S.B.N. Crul is gesneuveld doet Van Halen
rapport. Deze rapporteert dat Anthony Willem Cassa “zig wel heeft gecomporteert
en geappliceert”.
Capitein Story (Jason) doet geen rapport:
“Wegens korte dienst voor de afdanking gedimitteert zijnde is hij ondertekend
rapport niet begrepen”.
In 1791 treedt Anthony Willem Cassa aan
als extra ordinaris clercq van den heer raadspensionaris. (bron: lijst van
capiteinen en lieutenants onder het ressort van de admiraliteit op den Maze).
Zijn vader zal wel enige invloed op het verkrijgen van deze functie hebben
gehad.
Maria Sybilla is geboren in Delft en woont in
Rotterdam als ze trouwt.
De kerkelijke trouwinschrijving vindt plaats
op 21-4-1792 in de Oude Kerk te Delft. Op 22-4-1792 gaan ze in Den Haag in
ondertrouw en op 6-5-1792 trouwen ze in Rotterdam.
De familie Anthony Willem Cassa woont in wijk
D met 4 kinderen in Den Haag. Later verhuist het gezin naar Rotterdam aan de
Hoge Zeedijk, wijk N no 16.
Het echtpaar bezit geen onroerend goed. Bij
zijn overlijden woont Anthony Willem bij zijn zoon Cornelis Anthony aan de
noordzijde van de Nieuwe Haven wijk M no 334.
Dochter Theodora Benjamina
Zij overlijdt in een huis aan 's Landswerf
buiten de Oostpoort.
Zoon
Cornelis Anthony
Cornelis Anthony volgt zijn vader. Hij is in
1822 klerk bij de Directie der Marine op den Maze. Cornelis Anthony gaat op
hogere leeftijd weer in Den Haag wonen, aan de Heerengracht op no 44 (sectie T
no 633). Het ligt voor de hand dat hij dit mede doet om van de erfenis van zijn
oom Pieter Adriaan Goske Cassa te genieten. In zijn testament geeft hij als
beroep op grondeigenaar.
Op 30-4-1856 wordt Cornelis in Den Haag
ingeschreven komend van Rotterdam. Hij woont dan aan de Brouwersgracht 232.
Inwonende zijn twee diensboden namelijk: Maria Ruijtenhek en Johanna Helena
Hulshof
Uit de erfenis van zijn oom Pieter Adriaan
verkrijgt hij o.a. de hofstede Zigtenburg. In zijn testament neemt Cornelis
Anthony zijn neven en nichten, kinderen van zus Johanna Maria op. Aan hen laat
hij de volgende legaten na:
- aan Anthony Willem 10.800 gulden
- aan Matthijs 5.400 gulden
- aan Johanna Maria 8.600 gulden
- aan Elisabeth 10.800 gulden
- aan Maria Sophia, achter-achternicht van zijn oud-oom Daniel Cassa 500
gulden.
De erfenis zelf komt toe aan zijn achterneven
en -nichten Landt uit het huwelijk van zijn tante Maria Elisabeth Cassa, zuster
van Anthony Willem, en Petrus Lambertus Landt.
Indien Cornelis Anthony geen testament had
gemaakt had de hele erfenis toegekomen aan zijn neven en nichten Gravelaar,
inclusief Jacoba Paulina Gravelaar.
Of de huwelijksperikelen (tussen Johanna Maria
en Matthijs Gravelaar, zie bij Gravelaar) nog met de verdeling van de erfenis
te maken hebben of dat het meer een kwestie van afstand is, is niet bekend. De
achterneven en -nichten Landt wonen eveneens in Rotterdam. Het ligt voor de
hand dat Cornelis Anthony meer contact had met hen dan met de kinderen van zijn
tafel en bed gescheiden zus Johanna Maria in het ver weg gelegen Groningen.
Dit geslacht begint bij Gerrit Andrieszn.
geboren omstreeks 1530. Deze Gerrit Andrieszn. koopt moergronden te Capelle in
Noord-Brabant.
|
Jan
Jansz.-----x----Neeltje Johan Daniel----x—Marie Vuillaster
v.d.
Hoeven Willemdr. de Meij Croiset
| | |
Jan
Janzn.-----x----Alide Johan Henry-----x----Rachelle
v.d.
Hoeven Claer de Meij Croiset
| | |
Dirk-----------x----Maria Willem----x--- Weijmans Paul
v.d.
Hoeven Hennequin de Meij Croiset
| | |
Jean-------------------x-------Johanna Wilhelmina Pierre Jacques
v.d.
Hoeven de Meij Coiset
| |
Theodorus ------------------x----------------------------Benjamina
Bartha
v.d.Hoeven Croiset
|
Maria Sybilla
v.d.
Hoeven
X
Anthony Willem Cassa
|
Matthijs Gravelaar
x Johanna Maria Cassa
Jan Janszn. van der Hoeven x Neeltje Willemsdr.
*Dorsten 24-4-1605
+>1621
<1628 Rotterdam Rotterdam
kuiper
=================================================================
1)Jan
Janszn. x a)Adriaantje Hendricxdr.
+>1675
Rotterdam
2)Willem
Jansz. x Grietje Adriaansdr.
+<1675
Rotterdam
3)Jacob
Janszn.
4)Trijntje
Janszn.
Vader Jan Janszn. is kuiper in de brouwerij
“de Roode Leeuw” te Rotterdam. Deze brouwerij ligt aan de Nieuwe haven
zuidzijde en het Haringvliet noordzijde.
Op 5-7-1608 koopt Jan Janszn.
een huis aan de Hoogstraat.
Op 14-5-1612 koopt hij nog een
huis in deze straat.
Jan Janszn. trouwt met Neeltje Willemsdr.,
weduwe van brouwer Jacobszn. Jan Jansz. overlijdt voor 1628.
Op 7-2-1628 koopt Neeltje
Willemsdr., weduwnaar van Jan Jansz. een huis aan de Nieuwe Haven.
Op 23-5-1628 verkoopt zij dit
huis weer.
Vervolgens verkoopt zij op 5-5-1632
het eerste huis aan de Hoogstraat en op 29-4-1648 het tweede huis aan de
Hoogstraat.
Schoondochter Grietje Adriaensdr.
Grietje Adriaensdr. noemt in haar testament op
9-2-1668 haar schoonbroeder Jacob Jansz. van der Hoeven, vlasverkoper, haar
schoonzuster Trijntje van der Hoeven en Jan en Dirk, beide kinderen van haar
overleden schoonbroeder Jan Janszn. van der Hoeven.
Jan Janszn. x a)Adriaantje Hendricxdr.
kuiper +>1675
Rotterdam
=================================================================
b1)Jan
Janszn. x Alida Leendertsdr. Cloens
*Rotterdam 19-1-1670
+4-9-1698 Dordrecht Rotterdam
b2)Dirk x a)Maria de Hulter
*7-6-1649 Dordrecht *1651 Amsterdam
+25-7-1714 +15-7-1677
Rotterdam
x b)Maria Hennequin
*26-8-1657
+9-8-1723
Rotterdam
Vader Jan Janszn. is net als zijn vader kuiper
in de brouwerij “De Rooder Leeuw” te Rotterdam. Hij wordt op 1633 lid van het
kuipersgilde genaamd “Groote Gilde”
In 1633 koopt Jan Janszn. een
huis genaamd ’t Arme Schaap, aan de zuidzijde van het Haringvliet.
In 1640 verkoopt hij dit huis
weer en koopt een ander huis gelegen aan de Hooimarkt tussen de noordzijde van
het Haringvliet en de zuidzijde van de Nieuwe Haven.
Zijn weduwe verkoopt dit huis in 1668.
Jan Janszn. vertrekt rond 1648 naar Dordrecht
waar hij zich vestigt als brandewijnstoker.
De beide zonen Jan en Dirk staan vermeld in
een giftbrief gepasseerd voor de schepenen van Rotterdam. Jan Janszn. is dan
koopman de Dordrecht en broeder van het “Groote Gilde”.
Jan Janszn. x Alida Leendertsdr. Cloens
*Rotterdam 19-1-1670
+4-9-1698 Dordrecht Rotterdam
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1)Cornelia x Willem Janszn. Clermont
Jan Janszn. overlijdt in Dordrecht maar wordt
begraven in een graf in de Grote Kerk
Jean Hennequin x Catharina van der Graaff (van
Grave)
*Herly?
=================================================================
1)Maria x Dirk van der Hoeven
*26-8-1657 1-10-1675 *7-6-1649 Dordrecht
+9-8-1723 Rotterdam Amsterdam +25-7-1714
Mogelijk is onze grootmoeder Maria Hennequin
een zuster van de volgende familie Jacques Hennequin. Dit zou betekent dat ten
tijde van de vlucht er reeds familieleden in Holland wonen:
Jacques Hennequin en Maria le Leu vluchten met
hun 6 kinderen (4 zonen en 2 dochters) “onder het gebied van de koning van
Frankrijk” naar deze landen om de vrijheid van religie op 31-8-1698. Volgens
het plan zou het gezin op 14-8-1698 vertrekken. Echter omdat zij “van hunne
gekochte vaste goederen geen gelt konden ontvangen soo hebben sij moeten
tarderen tot den 31 augustus en wanneer sij met grote benauwdheid des nagts van
daar sijn getrokkenm het gout dat sij hadden heeft haar moederen eenigen tijd
van te vooren in een broot gebakken”
Bovenstaande schrijft Jacques Hennequin, een
van de 4 zonen, van Jacques en Maria de Leu.
Het gezin vlucht vanwege de geloofsovertuiging
naar Sluis in Zeeuws Vlaanderen.
*7-6-1649 Dordrecht *1651 Amsterdam
+25-7-1714 +15-7-1677
Rotterdam
x b)Maria Hennequin
1-10-1675 *26-8-1657
Amsterdam +9-8-1723 Rotterdam
=================================================================
b1)Catharina x
b2)Jean x Johanna Wilhelmina de Meij
b3)Cornelia
~9-9-1682 Rotterdam
+<18-3-1692 Rotterdam
b4)Theodore
~17-9-1683 Rotterdam
+24-10-1687 Rotterdam
b5)mr. Francois x Johanna Leers
~31-8-1685 Rotterdam ~6-2-1697 Rotterdam
+2-12-1765 Rotterdam +13-12-1765 Rotterdam
b6)ds.
Theodore x Jacoba van der Wallen
~31-10-1687 Rotterdam ~4-10-1695 Rotterdam
+12-5-1748 Rotterdam +
Dirk van de Hoeven is aanvankelijk koopman te
Dordrecht en later te Rotterdam
In 1676 is hij ook brouwer in “de Vos”. Het
gezin woont aan de Leuve haven te Rotterdam. In Moerkapelle bezit Dirk een
buitengoed. Ook is hij penningmeester van de “De Honderd morgen of Wilde
Veenen”.
Docher
Catharina
Catharina woont op de Singel onder Cool.
Zoon
Theodore
Theodore wordt predikant aan de Remonstrante
Gemeente te Gouda in 1713. In 1714 is hij predikant te Utrecht en in 1718 te
Rotterdam.
Zoon
Francois
Mr. Francois van der Hoeven is Heer van
Tienhoven. Hij is advocaat voor den Hove van Holland. Directeur van de Mij van
Assurantie, Discontering en Beleening (1750-1765) en kassier van de wisselbank.
Zijn zoon Dirk Jan van der Hoeven is eveneens
Heer van Tienhoven.
De kinderen van Dirk worden allen in de Waalse
kerk te Rotterdam gedoopt.
Johan de Meij x Margaretha Bartels
*1610 *1610
+1659 +1784
=================================================================
1)Johan x Maria Eva Backer
*1672 *1674
+1711 +1734
Johan de Meij x Maria Eva Backer
*1672 *1674
+1711 +1734
=================================================================
1)Willem x Sebilla Weijmans
Johan de Meij is Heer van IJsselmonde en
burgemeester van Rotterdam. Hij koopt
in 1700 een landhuis in Voorburg en geeft het de naam Meivliet (aan de
Vliet op gemeentegrond van Stompwijk). Zijn zoon Willem erft het buiten in
1734. Johanna Wilhelmina de Meij erft het op haar beurt van haar vader Willem.
Willem de Meij x Sebilla Weijmans
=================================================================
1)Johanna
Wilhelmina x Jean van de Hoeven
~28-9-1685 Rotterdam 9-5-1712 *2-5-1681
Rotterdam
+22-3-1763 Rotterdam Rotterdam +28-4-1745
Rotterdam
Jean van der Hoeven x Johanna
Wilhelmina van der Meij
*2-5-1681 Rotterdam 9-5-1712 ~28-9-1685
Rotterdam
+28-4-1745 Rotterdam Rotterdam +22-3-1763
Rotterdam
=================================================================
1)
Maria Johanna x Jean de Loche
~31-3-1714 Rotterdam 1-2-1756 *
Bergerac
+Delft Den
Haag +1794 Voorburg
kapitein (militair)
2)mr. Theodorus x Benjamina Bartha Croiset
~31-3-1714 Rotterdam *2-6-1736 Princenhage
+16-12-1782 Oudekerk Delft +15-6-1821 Den
Haag
Familie van de Meij woont op de buitenplaats
Meijvliet te Voorburg aan de Vliet (gemeente Stompwijk). Johanna Wilhelmina
erft deze buitenplaats van haar ouders. Later woont haar dochter Johanna
Maria met haar man Jean de Loche op de
buitenplaats.
Vader Jean (Johannes) ven der Hoeve is schepen
van Cool van 1710 tot 1711, secretaris van de vredemakerskamer van 1731 tot
1745 en comissaris van Kleine Zaken.
Hij overlijdt te Rotterdam en wordt begraven
in de Groote Kerk te Dordrecht.
Theodorus van der Hoeven x Benjamina Bartha Croiset
~31-3-1714 Rotterdam 22-6-1760 ondertr. *2-6-1736 Princenhage
+16-12-1782 Oudekerk Delft Voorburg +15-6-1821 Den Haag
Commies op de Finantiën van Holland
en opziener van de zegel
=================================================================
1)Jacob Lodewijk x Catharina Servaas
~24-4-1763 Delft Delft
2)Maria Sybilla x Anthony
Willem Cassa
~16-9-1764 oude kerk Delft 21-4-1792 *2-11-1763
Den Haag
+30-8-1822 Rotterdam Delft +20-1-1840 Rotterdam
3)Johanna Maria Theodora x mr. Pieter Simon Maurisse
~29-12-1765 Delft 4-11-1798 ~5-3-1769
Leiden
+1-5-1823 Batavia Leiden +1833-1835 Batavia
4)Robert Valerius
~15-9-1767 Delft
5)Maria Martina
~20-12-1768 Delft
6)Jacoba Francoisa
~13-5-1770 Delft
+17-12-1773 Delft
7)Isaac
~18-4-1773 Delft
+29-9-1773 Delft
Dochter Johanna Maria Theodora
Johanna Maria Theodora vertrekt met mr. Pieter
Simon Maurisse in april 1802 naar Batavia.
Abraham Janszn. de Reus x Margrieta
Cornelisdr. de Haes
*1570 Rotterdam 3-3-1591 *Leiden
+24-10-1637 Rotterdam Leiden
=================================================================
1)Abraham
*
+10-3-1683 Rotterdam
2)Johannes
Zoon
Johannes
Johannes de Reus wordt vice-admiraal. Zijn
portret hangt in het Rijksmuseum. De familie De Reus is verwant aan Piet Hein.
Piet Hein trouwt met Anna Nicolaasdr. de Reus, de weduwe van Johan de Wit.
dr. Abraham de Reus x ?
*
+10-3-1683 Rotterdam
=================================================================
1)Cornelis x Magdalena Lense
~15-11-1674 Rotterdam 4-3-1696 ~13-11-1678
Den Haag
+13-3-1715
Den Haag Den Haag +
Isaac Lense x Cornelia Donk
=================================================================
1)Magdalena x Cornelis de Reus
~13-11-1678 Den Haag ~15-11-1674 Rotterdam
+ +13-3-1715
Den Haag
Cornelis de Reus x Magdalena Lense
~15-11-1674 Rotterdam 4-3-1696 ~13-11-1678 Den Haag
+13-3-1715 Den Haag Den Haag +
ambtenaar bij de Finantie van Holland
=================================================================
1)Cornelia x Frederik Abraham
~5-9-1706 Den Haag ~25-7-1696
Groote kerk Den Haag
2)Anthoni
Jacob
~30-9-1708 Den Haag
Daniel
Croizet x Marie Vuillaster
*circa 1570
Sedan 1593
+<1634
Sedan
=================================================================
1)Samuel x Catharina Peslot
~21-8-1603 Sedan
2)?Daniel x Marie Barteil
*circa 1608
3)Henri x Rachelle le Blanc dite Piernay
*circa 1610 *
+<1677 Sedan +>1677
Daniel Croizet is burger van Sedan en kapitein
van de schutterij. Hij is “marchand mercier” van beroep.
Moeder Marie Vuillaster is een dochter van
Reynout Vuillaster.
Zoon
Samuel
Van Samuel en Catharina Peslot is 1 kind
bekend: Jean. Deze Jean wordt gedoopt op 29-8-1633 en trouwt voor 1676 met Anna
du Bois en vestigt zich daarbij in Delft.
Zoon
Daniel
Daniel vestigt zich in Amsterdam. Het echtpaar
krijgt hier een kind; Bartholomeus dat wordt gedoopt op 5-1-1636.
*circa 1610 <1635 *
+<1677 Sedan +>1677
garenhandelaar (maître aiguilleur)
=================================================================
1)Paul x Anna Elisabeth (le) Boucher
~26-3-1652 Sedan ~22-4-1666
Maastricht
+13-10-1711 Maastricht +16-11-1717
Maastricht
Moeder Rachelle is een dochter van Pierre le
Blanc.
Paul
Croiset x Anna Elisabeth (le) Boucher
~26-3-1652 Sedan 5-2-1686 ~22-4-1666 Maastricht
+13-10-1711 Maastricht Maastricht +16-11-1717
Maastricht
=================================================================
1)Samuel x Anna Catharina Rascart
~15-9-1692 Maastricht 7-2-1766 ~14-1-1686
+7-2-1766 Grave +21-4-1773 Grave
2)Pierre
Jacque x Louise Budding
~26-11-1702 Maastricht *28-9-1704
Den Haag
+14-12-1740 ’s Hertogenbosch +29-3-1767 Delft
Vader Paul Croiset is aanvankelijk predikant
te Villers (bij Méličres). Hij wordt aangewezen als eerste predikant van de
nieuw opgerichte Waalse gemeente te Maastricht in 1680, bevestigd aldaar in
1685.
Zoon
Samuel
Samuel trouwt waarschijnlijk in Chenée (bij
Luik) met de Rooms-Katholieke Anna Catharina Rascart, dochter van Pierre
Rascart en Agatha N.
Samuel is luitenant-kolonel bij de infanterie
te Grave.
Pieter
Jacque Croiset x Louisa Buddingh
*22-11-1702 13-4-1729 *28-9-1704 Den Haag
~26-11-1702 Maastricht Maastricht +29-3-1767
Delft
+14-12-1740 ’s Hertogenbosch
koopman
=================================================================
1)Henrieth Elisabeth x Simon Mesch
*7-4-1731 Breda 4-6-1753 *circa 1720 Delft
+ Pijnacker +17-9-1776 Delft
plateelbakker
2)mr. Samuel Egbert x Catharina Sara Evertsen Eckhard
*10-7-1734 Breda *17-6-1726
Varel
+3-6-1816 Den Haag +
secretaris
generaal
3)Benjamina
Bartha x Theodorus van der Hoeven
~2-6-1736 Princenhage *5-2-1713 Rotterdam
+15-6-1821 Den Haag +16-12-1782 Oudekerk Delft
4)Paulina Jacqueline x mr. Johan
van Nispen
*28-10-1739 ’s Hertogenbosch 11-6-1770 *13-8-1728 Den Haag
+11-3-1825 Gouda Den Haag +16-10-1804
Den Haag
raadsheer
bij het Hof vanHolland
Vader Pierre Jacques (Pieter Jacob) is koopman
te ’s Hertogenbosch.
Moeder Louisa is een dochter van Adrianus
Buddingh en Bartha van der Stende.
Zoon
Samuel Egbert
Samuel Egbert wordt secretaris generaal der Posterijen van Holland en secretaris der
cijfers van H.Ho.Mo te Den Haag.
Zijn vrouw Catharina Sara Evertsen Eckhard is
een dochter van Wouter Eckhard en Catharina Sara Evertsen van Lodycken.
Docher
Paulina Jacqueline
Mr. Johan van Nispen is een zoon van mr. Johan
van Nispen en Petronella Susanna Cabeljou. Mr. Johan van Nispen is raadsheer
bij het Hof van Holland.
De familie Lillie is afkomstig uit Schotland.
(volgens een huwelijks?acte is John Lillie
afkomstig uit Schotland, in die tijd werden schotse soldaten gerecruteerd)
John
Lillie 1540 Engeland:
http://www.pastracks.com/mcf/lilly/d0/i0000320.htm#i317b
John Lillie x a)Aeltje van de Vorst
* uit Schotland 20-10-1686 * uit de Meierij
van den Bosch
+ >=1721 +
mr. kleermaker x b)Petronella Goske
Solliciteur
militaire 12-2-1709 *
+
>=1764
=================================================================
b1)Johan x Elisabeth Goske
~28-4-1709 Groote Kerk 1-5-1736 ~20-12-1705
+21-2-1786 Kloosterkerk Kloosterkerk
b2)Willem
Daniel
~15-8-1717 Groote Kerk
b3)Pieter
John
~26-9-1717 Groote Kerk
Zoon Johan wordt al 2 maanden na het 2de
huwelijk van John geboren. Vader John is al enigszins op leeftijd als hij
hertrouwt.
John Lillie en Petronella Goske stellen de
volgende huwelijkse voorwaarden vast.
John Lillie “sal in en aan het huijwelijck tot
onderstant brengen alle sijne goederen die hij is hebbende en possederende,
gelijck mede alle winsten die hij jaarlijcks met sijn sollicitatien sal komen
te … en te hebben“,
“De bruijd aan haar sijde insgelijks tot
onderstant van het huijwelijck sal in en aanbrengen de jaarlijkse interest en
rente van soodanig capitaal als haar bij testament van wijlen haar oom IJsbrand
Goske zaliger gemaakt en besprooken is”, “met het accrescement tsedert de dood
van haar voorschr. oom daar op gevallen alsmede tgeen haar van haar moeder
zaliger is opgestorven”.
Er is geen gemeenschap van goederen. Bij
overlijden van de bruidegom mag de bruid uit het bezit van haar man een “donarie
trekken mitsgaders profiteren en genieten de somme van 10.000 gulden. Als de
bruidegom de langslevende is mag deze van zijn kant een “donarie” van 3.000
gulden trekken.
In 1717 verhuurt John Lillie een
woning gelegen in de Nobelstraat aan Michiel te Hoven, secretaris van ’s Hage
voor 700 gulden per jaar.
John Lillie en Petronella maken op 2-7-1721
hun testament. De testateur laat in het testament de bepaling opnemen
dat “de kinderen die hij testateur in levende lijve nalaten sal bij sijne
gemelte huijsvrouwe in de gereformeerde religie sullen werden opgevoedt,
gelijck de voorschr. testatrice sulcks oock wel expesselijck belooft en
aanneemt bij dese”. De eerwaarde Robbert Mellingh, predikant aan de Engelse
gemeente in Den Haag en Pieter Goske moeten hierop toezien, “desnoots met
assistentie van de magistraat of de hoge overicheijt”. Verder sluiten zij in
het geval zij beide voortijdig overlijden de heren weesmeesters en de weeskamer
van het voogdijschap over de minderjarige kinderen uit.
John Lillie overlijdt niet lang daarna.
Op 12-10-1722 benoemt Petronella Goske
haar broer Leendert tot voogd over de kinderen, mocht zij ook komen te
overlijden “alles met uitsluitinge van de weesmeesters en de weeskamer”,
“desnoots over de minderjarige kinderen een ander bequaam en eerlijck persoon
die het hem (Leendert) gelieven sal in deselfs plaatse te surrogeren om na sijn
mede-overlijden de voogdije over de kinderen waar te nemen. Alles met
uytsluytinge van de Heeren Weesmeesters en Weeskamer deser Stede etcetera”.
In 1757 verhuurt Petronella
Goske een pand aan de Domeinenraad.
In 1761 verkoopt Petronella
Goske het pand aan C.Pantekoek voor 5.000 gulden. Later koopt Willem V
dit pand. Het pand wordt dan gesloopt en bestemd voor de huisvesting van de
Raad en Rekenkamer en voor het bureau der Griffie.
Petronella overlijdt in 1767 op 87 jarige
leeftijd aan een borstziekte en wordt eerste klasse begraven voor 30 gulden.
mr. Johan
Lillie x Elisabeth Goske
~28-4-1709 Groote Kerk 1-5-1736 ~20-12-1705
+21-2-1786 Kloosterkerk Kloosterkerk +29-1-1798
Den Haag
advocaat
=================================================================
1)Adriana
~11-11-1744
2)Johanna x Johan Samuel Cassa
~28-9-1738 Nieuwe Kerk ~14-8-1731 Den Haag
+ >1778 +10-2-1814
Den Haag
3)Jan
Pieter
~ Groote Kerk
4)Johan
Adriaan
~11-12-1739 Kloosterkerk
+1777 of 1778
5)Maria
Elisabeth
~20-8-1741 Nieuwe Kerk
Moeder Elisabeth overlijdt aan verval van
krachten. Ze wordt voor 30 gulden begraven in de kloosterkerk
Op 16-1-1778 machtigt dochter
Johanna haar echtgenoot Johan Samuel Cassa om de successie van haar broer Johan
Adriaan Lillie te regelen.
De naam Gotske
wordt vanaf de 18de eeuw gewijzigd in Goske.
De familie komt in de 17e eeuw
vanuit het land van Holstein naar Holland en vestigd zich daar als
wapenbewaarder en hellebaardier van “Sijne Hoogheid”.
Verder blijkt uit het volgende dat er meerdere
takken van Goske in Nederland zijn. In onze familie Goske is er geen Carel Goske
bekend of te verwachten, namelijk: “Belonged to the Chamber of Amsterdam,
Captain Carel Goske. Left
Texel on 27 July, 1688 and arrived at the Cape on 27 January, 1689”
IJbrant
?? (circa 1575)
a)IJsbrant
?? x Trijn Claesdr.
Kuijten
b) Vechter Theunisse
=================================================================
a1)Aeffgen x Jan Gotske
b1)Grietje x Aelbrecht Hendriks van
Katshuizen
biervaarder
b3)Annitje x Cornelis Joosten Hogheboom
Moeder Trijn trouwt 2x.
Dochter
Grietje
Grietje en haar man Aelbrecht Hendriks van
katshuizen hebben een huis aan de zuidzijde van de Binkade op de Groene Weg. Ze
verhuren dit in 1678 voor 110 gulden per jaar.
Het testament van Aelbrecht Hendriks van
Katshuizen en Grietje Vechters omschrijft het volgende: De testateur
prelegateert aan zijn vrouw de inboedel en huisraat en grond en zilverwerk en
7.500 gulden die de testateur van zijn zus Aeltje heeft geërfd. Overige erfenis
de ene geregte helft voor zijn vrouw, de andere geregte helft voor zijn zoon
Hendrik Aelbrechts van Kathuizen.
Grietje Vechters benoemt haar man tot
erfgenaam en legateert aan haar zussen en halfzussen tezamen 3.000 gulden.
Echter de zoon Hendrik overlijden blijkbaar
want het testament wordt aangepast en gunste van de kinderen van haar zus
Aeffgen IJsbrants, namelijk Frederik en Pieter Gotske. Ook het huis aan de
Binkade komt zo in eigendom van Frederik en Pieter.
Gezien de verdeling is Hendrik geboren in een
eerder huwelijk van Aelbrecht Hendriks van Katshuizen.
Jan (van) Gotske x Aeffgen IJsbrants
* Uit ’t land van Holstein 15-3-1626 uit Den Haag
+ <=1662 Den
Haag
Wapenbewaarder en hellebaardier
van
“Sijne Hoogheid”
=================================================================
1)IJsbrant
*circa 1630
29-9-1691 Den Haag
2)Frederik x Maria Damen
25-12-1661 uit Leiden
wed.
van Jan van (He?)ijst
3)Pieter x Cornelia van de Linde
*1637 Den Haag 8-7-1663 uit
Den Haag
Den
Haag
Jan van Gotske is afkomstig uit het land van
Holstein. Hij is wapenbewaarder en hellebaardier van “Sijne Hoogheid”, prins
Frederik Hendrik van Oranje Nassau.
De naam Gotske wordt ook wel als Goske
geschreven. Zoon IJsbrant schrijft in de naam in deze generatie al als Goske, echter
in alle officiële stukken, zoals van de VOC wordt de naam als Gotske
geschreven. In de volgende generatie wordt echt overgegaan op de naam Goske.
Johan du Montier, trompetter van sijn
Hoogheijt, benoemt in 1646 in zijn testament Johan Gotske tot voogt over de
kinderen van zijn zus.
Jan Goske maakt op 21-7-1653 zijn testament.
Zijn drie zoons benoemt hij tot zijn erfgenamen. Aan de kerk of de armen van de
Lutherse gemeente in Den Haag geeft hij 400 gulden. Zijn zwagers Cornelis
Joosten Hogheboom, Matthijs van Winden en Aelbrecht Hendriks van Katshuizen,
benoemt hij tot voogden over zijn kinderen, “mitsgaders die van de kerkevaders
van de Luijtherse gemeente met uitsluitinge van de weesmeesters deser stad”.
Op 1-11-1656 verdelen de voogden de erfenis onder
de kinderen. IJsbrant is inmiddels meerderjarig geworden en ontslaat de voogden
van hun taak en wil dat de verdeling plaats vindt. IJsbrant verblijft op dat
moment in Oost-Indië, Pieter in Frankrijk en Frederik in Den Haag.
Pieter ontvangt drie obligaties van in totaal
2.800 gulden en 200 gulden. Totaal 3.000 gulden.
Uit de eerstkomende rente over Pieters
gedeelte kennen de voogden aan Frederik 100 gulden toe, om hem daar van te
kleden. Pieter heeft “in de laetste jaeren al vrij wat meer getrocken”.
Frederik is in de kaveling ten dele gevallen
het huis met erf aan de oostzijde de van der Wagenstraat. “alwaer de vader en
de moeder overleden zijn”. Aangekavelt voor 1.000 gulden.
Verder ontvangt Frederik twee obligaties en
1.000 gulden elk en het bedrag van 157 gulden dat nog in kas is.
Op 6-2-1662 ontvangen Pieter en Frederik hun
erfdeel. Pieter is dus meerderjarig, en Frederik is in de huwelijkse staete
getreden en dus hierdoor meerderjarig.
Zoon
IJsbrant
IJsbrand Goske maakt carričre in dienst van de
Oost-Indische Compagnie. Hij bekleedt in deze dienst verschillende hoge
functies. Van 1656 tot 1662 is IJsbrand Goske commandeur
van Gale. Op
2-11-1662 vertrekt hij met de retourvloot naar Holland. In november 1665 is hij
weer in Batavia en wordt dan benoemd tot commandeur van Malabar (Cochlin?).
Kort daarna vertrekt hij naar Malakka
met “cargasoen f 1.376.066.7.7 uit Japan”
voornamelijk schuitzilver en staafkoper. Op 4-12-1665 komt aan op Malakka. Hij
vertrekt op de 12de met tien schepen carg. f 1. 662.166.10.6 van
daar, namelijk vier voor Coromandel
f 746.441.-.1, drie voor Bengalen f 620.467.5.8, één voor Surath f
165.532.18.12, één voor Perzië
f 52.089.19.13, voorts voor Ceylon f 42.754.7.14 en Wingurla f 33.909.18.6 (De
bezending naar UdJung Selang had weinig succes).
Hij is commandeur op Malabar tot 1667. Vanwege
een meningsverschil met Rijcklof van Goens verzoekt hij om ontslag uit deze
functie. Hij wordt dan benoemd tot directeur van Perzië. In deze functie blijft
hij drie jaar. Op 19-11-1670 vaart IJsbrand als commandant van de retourvloot
terug naar Holland. In het begin van 1672 stellen de Heren XVII IJsbrand Goske
aan als Raad-extraordinaris en goeverneur van de kaap De Goede Hoop. In 1676
keert IJsbrand dan weer terug naar Holland. Hij is dan vice-commandant op de
retourvloot onder de commandant Verburgh. Deze Verburgh overlijdt op deze reis.
Verburgh wordt door de Heren XVII “niet vereert” voor deze tocht. De heren XVII
nemen het Verburgh kwalijk dat hij bij het passeren van het eiland Ascencion
enkele Franse schepen “onaengetast heeft gelaten”. Deze Franse schepen,
eveneens op terugtocht uit Oost-Indië liggen voor het eiland om water en
proviand in te nemen. De Oost-Indische compagnie vereert IJsbrand Goske
daarentegen wel voor zijn goede diensten in zijn functie als gouverneur van de
kaap De Goede Hoop. Hij ontvangt een gouden ketting en 800 gulden.
Als commandant vaart hij o.a. op de
volgende schepen:
- De
Jonge Prins (1663)
- …
van Amsterdam (1665)
- Nieuw
Middelburg (1668)
In zijn jaren bij de Oost-Indische Compagnie
vergaart deze IJsbrand een aardig vermogen. Zijn neven en nichten, kinderen van
zijn broers Pieter en Frederik Goske plukken hier de vruchten van. In totaal
verdeelt IJsbrand Goske in zijn testament een bedrag van zo’n 190.000 gulden
met daarnaast het landhuis Zichtenburg met de bijbehorende landerijen, de
woning in de Vlamingstraat in Den Haag en de St. Pieterschoorsteeg in Leiden en
de landerijen in Zoeterwoude. Hij verbindt hier echter wel voorwaarden aan.
De verdeling van de erfenis bepaalt IJsbrand
Goske op 12-10-1691 als volgt:
-
aan Jan Goske 60.000 gulden, zijn woning
Zichtenburg (gelegen onder Loosduinen) met de annexe landen en twee gouden
kettingen “met haare medalien, d’eene gekomen van de koning van Candy (Kandi),
d’andere van de Oost-Indische Compagnie”.
-
aan Leendert Goske 10.000 gulden en het
huis aan de Vlamingstraat in Den Haag waar IJsbrant zelf in woont en een gouden
ketting “met een medalie daar de Oostindische retourvloot op staat”;
-
aan Maria Goske 7.000 gulden en het land
in Zoeterwoude gelegen;
-
aan Aafje Pietersdochter, Cecilia,
Catharina en Petronella elk 20.000 gulden;
-
aan Aafje Frederiksdochter een gelijke
som van 20.000 gulden met daarin begrepen het huis in de st. Pieterschoorsteeg
in de Leiden “daar waar de muskadet tros uithangt” dat IJsbrand Goske uit de
boedel van wijlen haar vader Frederik heeft gekocht, gewaardeerd op 2.000
gulden.
Al het overschietende na de verdeling zal aan
Jan Goske toekomen.
Nu echter de voorwaarden voor de kinderen van
Pieter Goske. Zij mogen niets van het toegekende erfdeel bezwaren, belasten of
alieneren. Het erfdeel zal in zijn geheel moeten overgaan op hun kinderen die
mede van de gereformeerde religie zullen zijn, of bij gebreke op die van hun
broeders of zusters. Indien de kinderen van zijn broer Pieter in de Roomsche
gemeenschap blijven mogen zij slechts het tweederde deel van de vruchten of
renten voor zichzelf houden waarbij het resterende derde deel aan het kapitaal
wordt toegevoegd. Als de kinderen “door Godes genade ende de kracht der
waarheijt tot het waare licht van de waare gereformeerde christelijke religie
bekeert werden” dan zullen zij de vrije dispositie hebben over het gehele aan
hen toegekende erfdeel. Bovendien zal aan hen het erfdeel toekomen van hun broer
of zuster die “het waare licht van de gereformeerde religie niet sal hebben
aangenomen”.
Voor Aafje Frederiksdochter heeft IJsbrant een
andere voorwaarde bedacht. Indien zij trouwt “sonder expresse bewillinge en
consent” van de door IJsbrant benoemde executeurs zal het erfdeel aan haar
voorbij gaan en komt het toe aan de andere erfgenamen, uiteraard mits deze van
de ware christelijke religie zijn. Als de kinderen van Pieter Goske geen van
allen het licht zien, komt de gehele erfenis toe aan Aafje Frederiksdochter.
Verder stelt IJsbrant Goske de volgende
legaten vast:
-
aan zijn neef Salomon de Leeuw een
obligatie ter waarde van 3.000 gulden, “spreekende tot laste van Salomon” en
“tot een gedachtenis een vergulde zilveren kelk aan mij testateur vanwege de
Oost-Indische Compagnie vereert”;
-
aan zijn nicht Aagje de Leeuw 2.000
gulden en een gouden ring “daar IJsbrand (Goske?) op geschreven staat”;
-
aan zijn dienstmeid Maria van IJsendoorn
1.000 gulden.
Om er voor te zorgen dat hij een bij zijn
positie passende begrafenis krijgt, bepaalt hij dat zijn begrafenis “binnen de
Kloosterkerk met soodanig fatsoen als geacht sal werden de overledene met
desselfs diensten in sijn leven ten gemeene besten toegebragt, te meriteren
sonder daar voor eenige onkosten te ontsien, bespreekende tot die sijnde aan de
gemene buijren en de dragers van het lijk de somme van 100 car. guldens”, aan
de armen van de gereformeerde kerk 500 gulden.
IJsbrant ligt begraven onder een grafsteen in
de Kloosterkerk onder de planken vloer. Zijn grafschrift in de kloosterkerk
luidt als volgt: “Hieronder rust de Ed. Manhaften Heere Isbrand Goske. In sijn
leven Raet van Indië en gouverneur van de Caap de Bonne Esperance sterft den
29en september a0 1691”.
Jan Goske erft dus het huis Zichtenburg met
zijn tuinen, vijvers, singels, landen, bepotingen en beplantingen. De
stallingen, wagenhuizen, tuinmanshuis, het duivenkot, alsmede het boeren en
bouwhuis met wagenschuur, hooibergen alsmede 40 meteren wei-, hooi-, teel- en
warmoeslanden.
Leendert erft het huis, waar IJbrand zelft
heeft gewoont, aan de zuidzijde van de Vlamingstraat met stal en koetshuis plus
nog een stal en koesthuis gelegen in de Kleine Raamstraat verhuurd aan …
Zoon
Frederik
Frederik trouwt op 25-12-1661 met Maria Damen
uit Leiden. Ze krijgen ten minste 1 dochter Aafje (Eva). Deze dochter Eva
trouwt op 14-4-1697 in de Hoogduitse kerk met Jacob Creeft. Ze overlijdt op
29-5-1713 in Den Haag aan de pest en
wordt begraven voor 15 gulden.
De kinderen van Frederik en Pieter erven ook
van de halfzussen van hun moeder Aeffgen IJsbrants, o.a. Grietje Vechters. Deze
halfzus van de moeder van Frederik en Pieter Goske is getrouwd met Aelbrecht Hendrick van Katshuizen en biervoerder
van beroep. Het echtpaar maakt op
14-7-1648 hun testament. Hun zoon Hendrik is erfgenaam. Deze zoon overlijdt
blijkbaar en het testament wordt aangepast ten gunste van de familie Goske. De
kinderen van Frederik en Pieter Goske komen in het bezit van het huis van
Grietje Vechters en Aelbrecht van Katshuizen, gelegen aan de zuidzijde van de
Binkade op de groene weg. Ze verhuren dit in 1687 voor 110 gulden per jaar.
Johan du Mondier, trompetter van sijn
Hoogheijt benoemt in 1646 in zijn testament Johan Goske tot voogt over de
kinderen van zijn zuster.
Pieter Gotske x Cornelia van de Linde
* 8-7-1663 * uit Den Haag
+ <1692 Den
Haag + Den haag
advocaat,
ontvanger gemene middelen van het
Kempenland en de Meierij van Den Bosch
=================================================================
1)Jan x Maria van Bleijswijk
* 15-2-1696 ~8-11-1671 den Haag
2)Leendert
*1672
+2-4-1744 den Haag
3)Maria x Dirck Outhof
*1666 8-11-1694
+23-7-1754 den Haag R.K. Idastraat
4)Eva
(Aafje) x Johan Ruijter ?
*1666 7-12-1698 uit Rotterdam
+7-8-1749 den Haag mr. chirurgijn
5)Catharina x Johan Baartman
23-7-1697 coopman in
engelse waren
Kloosterkerk
6)Cecilia x Johannes Sebel
22-4-1697 wonende in Rotterdam
Stadhuis
Den
Haag
7)Petronella x John Lillie
*1680 12-2-1709 * uit Schotland
+1-7-1767 Kloosterkerk + >=1721
De naam Gotske wordt nu in deze generatie als
Goske geschreven.
Er ontstaan hier 2 takken, namelijk: zoon Jan
en dochter Petronella zijn beide rechtstreekse voorouders.
Moeder
Cornelia van de Linde “bodelhouster” van
Pieter Goske, verkoopt op 17-3-1692 een “seker erft geappropieert tot een
Loeijeris mette
lootse”. Het erf ligt aan der zuidsingel van de stad. De verkoopprijs bedraagt
2.000 gulden, te betalen als 600 gulden contant en 1.400 gulden met een
custingbrief en een rente van 4%.
Cornelia van de Linde wordt voor 30 gulden
begraven.
Zoon Leendert
Leendert overlijdt in 1744 op 72 jarige
leeftijd. Hij is dan ongehuwd. Hij wordt eerste klasse begraven voor 60 gulden.
Dochter Maria
Maria overlijdt in 1744 op 88 jarige leeftijd
en wordt eerste klasse begraven voor 30 gulden.
Dochter Aafje
Aafje wordt 4e klasse begraven voor
drie gulden. Ze is dan 83 jaar oud.
Jan Goske x Maria van Bleijswijk
* 15-2-1696 ~8-11-1671 Den Haag
+14-10-1734 Den Haag Grote Kerk `+17-4-1750
Den Haag
=================================================================
1)mr.
Pieter Adriaan
~10-3-1697
+22-12-1777 Den Haag
2)Adriaan
~10-11-1699
+28-12-1699 Den Haag
3)Gerardus
~6-12-1701
+15-4-1710 Den Haag
4)Johanna
Cornelia
~24-10-1703
+28-5-1705 Den Haag
~20-12-1705 1-5-1736 ~28-4-1709 Groote Kerk
+29-1-1798 Kloosterkerk +21-2-1786 Kloosterkerk
6)Adriaan
~11-4-1707
+1-8-1710 Den Haag
Jan Goske erft Zichtenburg.
In maart 1697 verhuurt Jan Goske
“sekere woninge en landerijen gelegen aan het huis Sigtenburg aan Hendrik
Ariens van der Drift voor 436 gulden per jaar.
Voor zichzelf en zijn eigen gezin huurt
Jan Goske in 1697 aan de zuidzijde van de Prinsegracht “waarinne de
heere huijrder tegenwoordig is wonenede”, van Willem van Hall. De huurprijs
bedraagt 325 gulden per jaar, per half jaar te betalen. Willem van Hall wordt
bij de verhuur vertegenwoordigt door Bartolomeus van der Spijk, mr. Blikslager.
Deze Willem van Hall is adjudant generaal van Sijn Koninklijke majesteit van
Groot Brittanië.
Gezien de huurprijs een riante woning.
De looptijd van het contract is 2 jaar met de
mogelijkheid de huur te continueren onder dezelfde condities, “waarinne de hure
huijrder tegenwoordig is wonende”.
Enkele bijzonderheden uit het huurcontract
zijn interessant om te lezen:
- de huurder betaalt het molen-, morgen en
sluisgeld voor de woning en de landerijen, ook voor de gehuurde moestuinen.
- het land “uijtte schouwe te houden”,
“verpandingen en ofte belastingen komende daaromtrent sullen werden gevolgt de
heure van de gemeene lande ofte andere soals dordere van de heere dijckgraaf en
hoge heemraden van Delflant mede brengt”.
- huurder mag geen wei- of hooiland “tot
teellant insteeken”.
- het houtgewas op de landerijen
“allesints noch in de groeij sijnde” en “dat noch gestelt sal worden” blijft
voor de verhuurder, evenals het naar zijn believen kappen, uitroeijen maar ook
nieuwe aanpotingen op plaatsen waar deze “het best sal gelegen agten”
namentlijck langs de kanten van de slooterijen wateringen sodanig als
gebruikelijk is.
- huurder mag zoveel hout sprokkelen als
takkebossen snoeijen “als matigerwijse tot sijne eijgen gerieft van noden sal
hebben”.
- huurder mag het land niet aan anderen
overdoen, evenmin gehele akkers of stukken landen met radijs of turkse bonen
bezitten, echter mag deze wel driehondt teeland naar eigen kunde voor zichzelf
(met peen te besaijen of aan anderen overdoen of verhuren op dezelfde conditie.
- als de huurder bij het verstrijken van
de huurperiode vertrekt zal hij niet “vermogen enige herfste knollen te
saaijen, maar gehouden sijn na de inkalinge van de somervrughten de teellanden
te laten braak liggen en ter vrije dispositie aan de verhuyrder laten”….
behoudens dat de koebeesten en paarden tot half december toe op de weg en
hooylanden sullen mogen uitgevoert worden en langer niet maar als dan ter
stalle moeten komen”.
- het land jaarlijks na vereijsen te
misten, en te bestroijen niet allen met de mest van de koeien en paarden maar
bovendien ieder jaar voor zestig gulden voor bemesting te kopen “hetzij
pootaarde, koemest of te beer”, … bij quitantie aan te tonen.
- bij vertrek van de huurder gehouden alle
mest die bij deselfs koebeesten en paarden gemaakt te rekenen van de tijd dat
de beesten op stal komen tot het voorjaar als ze naar gewoonte “int nieuwe gras
gebragt worden” niet te verplaatsen “als met toestaan van de verhuijrder en dat
in vergelijkinge met de mest die deselve huijrder als ingangh op de voorschr.
woninge gevonden heeft”.
- kleine reparaties aan de opstallen, geen
rijksdaalder te boven gaande zijn voor rekening huurder, evenals het onderhoud
van het gewone bermwerk, het schoonmaken van de sloten en wateringen en het
aanhogen van de dammen zoals de keuze van de landen meebrengen, en alle jaren
de bruggen over de houten wegen liggende om door het op en afrijden het breken
derselve te verhinderen, ook de wagensporen en slagen van de laan te vereffenen
met “sant uijt de hoge kroft”.
- geen sints gedogen enig overpad aan de
nagebuijren t eenigertijdt, t sij om te gaan melken of eenig gewasch van haare
landen over de landen of laanen van de heere verhuijrder met wagens en
rijtuijgen af te voeren.
Vader en moeder Goske-Bleijswijk benoemen
elkaar tot voogd van de kinderen. Voor het geval ze beiden overlijden benoemen
ze mr. Adriaan van Bleijswijk en mr. Arnoldus Westerhuis tot voogd over de
kinderen.
Zoon
Pieter Adriaan
Pieter Adriaan studeert aan de Rijks
Universiteit van Leiden (Juridische faculteit)
Hij blijft ongehuwd en overlijdt op 80 jarige
leeftijd. Hij wordt eerste klasse begraven voor 60 gulden.
Zoon Adriaan
Hij overlijdt als baby en wordt begraven voor
30 gulden.
Zoon Gerardus
Wordt begraven voor 30 gulden.
Dochter Johanna Cornelia
Wordt begraven voor 30 gulden.
Dochter Elisabeth
Ze overlijdt op 92 jarige leeftijd aan verval
van krachten en wordt begraven voor 30 gulden.
Zoon Adriaan
Hij overlijdt als peuter en wordt begraven
voor 30 gulden.
Familie van Bleijswijk is een schepen- en
burgemeestersfamilie die reeds in 1445 wordt genoemd in Delft.
=================================================================
1)Adriaan x Pierina van der Well
~25-3-1644
Den Haag
?)Clara
~9-12-1639 Den Haag
?)Elisabeth
~25-7-1642 Den Haag
?)Genidt
~31-8-1636 Den Haag
?)Yda
~6-1-1638 Den Haag
?)Claesgen
~31-8-1633 Den Haag
? van der Well (circa 1600)
? van der Well x Maria
=================================================================
1)Pierina x Adriaan
~25-3-1644
Den Haag
mr. Adriaan van Bleijswijk x Pierina van der Well
~25-3-1644 Den Haag *
+30-11-1708 Den Haag +7-1-1727 Den Haag
secretaris van de rekenkamer van Holland
en scheper van Schiedam
=================================================================
1)Maria x Jan Goske
~8-11-1671 Den Haag 15-2-1696
2)Hugo x a)Anna Velsenaar
~ Den Haag b)Cristina
Houting
+7-4-1677 Den Haag
secretaris ter Rekenkamer van Holland
3)Adriaan x
~29-3-1675 Den Haag
secretaris van de Rekenkamer van Holland
en schepen van Schiedam
4)Elisabeth x Theodorus Sismus (Dirk)
scheper van de stad Rotterdam
Adriaan
van Bleijswijk koopt in 1676 het prachtige buiten
‘Noordervliet’ te Voorburg. Hij woont hier tot 1683.
Adriaan bezit ook nog panden in Den Haag. Op
31-1-1681 verhuurt hij aan Francis Verbolt, vanwegede provincie
Gelderland gecommiteert ter vergadering van Ho: Mo: Heren Raden Generaal der
Vereenigde Nederlanden, een koesthuis met stallingen, gelegen aan de Varkensmarkt.
Het koetshuis ligt achter de “huysinge en erve van de heer verhuijrder, staende
aan de Breestraat”. De huurprijs bedraagt 100 gulden per jaar, verhuurd voor
een periode van 3 jaar. Met de conditiedat als verhuurder het huis wil verkopen
dan expireert de huur in dat jaar, of als “verhuijrder aftlijvigen te werden”
Zowel Adriaan van Bleijswijk als zijn vrouw Pierina van der Well worden,
nadat ze zijn oveleden, vervoert naar Delft en voor 30 gulden begraven.
Dochter
Maria
Maria van Bleiswijk deelt ook mede in de
erfenis van ene mr. Johan Hamdors, advocaat voor de Hove van Justitie in
Holland. Deze Johan Hamdors benoemt tot zijn erfgenaam:
- mr.
Boudewijn Vergeyl, Bailliu van Alckema,
- juffr.
Bestrice Vergeyl, gehuwd met Carolus de Mars, professor in de Medicine te
Leijden.
- Maria
van Bleiswijk, dochter van mr. Adriaan van Bleiswijk.
Zoon
Hugo
Hufo trouwt met Cristina Houting. Cristina is
een dochter van mr. Pieter Houting en Eva van Somer. Pieter is secretaris van
de admiraliteit van Noord-Holland en burgemeester van Monnickendam.
Dit huwelijk levert goede connecties op. Bij
de doop van dochter Eva Cristina is de heer mr. Simon Admiraal, raadsmeester in
de Ho:Mo: Raade in Holland, getuige.
Hugo overlijdt in 1677 aan verval van levensgeesten en wordt begraven voor 30
gulden.
Laatste pagina
De
oorlog tussen 1568 (Slag bij Heiligerlee) en 1648 (Vrede van Münster),
omvattende de strijd tussen steden en gewesten van de (na ca. 1585 uitsluitend
Noordelijke) Nederlanden en Spanje.
Genealogie van een
familie die van Holland naar de veenkoloniën verhuisde
