Terug naar VOLUBILIS VOOR GYMNASIASTEN 


MOZAÏEKEN IN VOLUBILIS
en andere bezienswaardigheden



Ave viator!
Ave viatrix!

Wees zo vriendelijk en vergezel mij door de straten van Romeins Volubilis. Dat doen we aan de hand van het onderstaande plattegrondje [*].


alt
Illustratie uit Marokkovision


Je passeert de stadsmuur (1) bij de ZO-poort je loopt de zuidbuurt binnen (Panetier 8). Onderweg ben je een paar stèles met Punische en Libische inscripties tegengekomen (zie aparte bladzijde 'Puniërs en Libiërs'). In deze buurt vind je één huis met verscheidene mozaïeken:

 

(3): Huis van Orpheus (LP 324 nr 30; SDV; SDVC; MV):

(3a): Negen dolfijnen. Een rechthoekig mozaïek, bij de ingang naar de privévertrekken  .

(3b): Het grote Orpheus-mozaiëk in de ontvangstruimte die uitkijkt op de binnenplaats.

(3c): Een mozaïek met zeedieren en Neptunus op een zee-paard. Dit bevindt zich in de siertuin naast de ontvangstruimte

(3d): Triton begeleid door zeemonsters.

(Klik op de plaatjes voor meer informatie)


Dolfijnen Orpheus Zeedieren


 

Je wandelt nu langs een van de openbare thermen (4) en een gereconstrueerde olijfoliepers (5) naar het centrum van de stad (plaatjes in LP 324 nr 26 en 27).

In het centrum liggen het Capitool (6) en de Basilica (7), zoals gebruikelijk in Romeinse steden (LP nrs 25 en 27). Een capitool is een tempel voor Juppiter, Juno en Minerva. Een basilica is een openbaar gebouw dat op hete dagen dienst doet als gerechtsgebouw en als beurs. Naast de basilica vind je ook een kleine marktplaats (macellum (8)). Hier vind je ook een aantal belangrijke stèles met inscripties. (Klik op de plaatjes.)



alt Capitool en Basilica


Voorbij de Basilica en het Capitool zie je de Noordelijke Thermen (12), die van water worden voorzien door het nabijgelegen aquaduct (SDV, MV, CR 202-203, LP 324 nrs 12 en 17,  Risse uitvoerig). Vlakbij de Thermen zie je een oude punisch-mauretanische grafheuvel (de zogeheten Tumulus (16)) en de resten van een oude punisch-mauretanische stadsmuur (MV, SDV). Je staat nu voor de Triomfboog van Caracalla (11). Aan weerskanten staan twee huizen: het Huis van de Desultor (9) en het Huis van de Ephebe (13). Zie plattegrond. Je bevindt je nu in de wijk van de triomfboog.


(9): Huis van de Desultor (of "atleet"; LP nr 20) :

alt
(9a): Een spottend mozaïek van een  desultor (atleet die in het amphitheater van het ene paard op het andere op het andere springt).

(9b): Mozaïek met vissers.

 


alt
(11): De triomfboog van keizer Caracalla (LP nr 8)

Volgens de inscriptie boven het monument is de ereboog uit het jaar 217 nC opgericht.  Het bevat ingelegde kopjes van keizer Caracalla en zijn moeder, de Syrische priesteres Julia Domna (tussen de zuilen). Caracalla's vader was de belangrijke, uit Noord Afrika afkomstige Romeinse keizer Septimius Severus. (Klik op het plaatje.)


We staan nu op de decumanus maximus (hoofdweg), zie plattegrond. We lopen deze straat in noordoostelijke richting af. Zo bereiken we de noordwestbuurt met de grote patriciërshuizen en de vele mozaïeken. Helemaal aan het einde van deze straat zien we al de Tangerpoort.


(13): Huis van de Efebe:
(LP 324 nr 15)

(13a): de Zegetocht van Bacchus, zittend op een zegekar getrokken door twee panters. 

(13b): Nereïde op zeepaard

(13c): panelen met zeedieren

(13d): panelen met centaurs

(13e): een mozaïek met een visser.

(13f): een mozaïek met geometrische motieven.

   



(15): Huis van de ruiter  (LP nr 13):

(15a): Bacchus ontdekt Ariadne op het eiland Naxos.

alt(15a) Bacchus en Ariadne      (17b) Hercules.alt


(17): Huis van de werken van Hercules (LP 9;  SDV):  

(17a): Geometrische motieven. 

(17b): Hercules-mozaïek in triclinium. Met de roof van Ganymedes door Juppiter in het midden. Werken van Hercules, afgewisseld door de Vier Seizoenen. (Zie plaatje hierboven.)



(19): Huis van Bacchus en de vier seizoenen (LP7; SDV ):

(19a): Bacchus en de vier seizoenen. Achthoeken met Bacchus en Bacchanten, omrand door een cirkel waarin hoofden van Seizoenen  met seizoenen-attributen.

(19b): Twee panelen met in het midden een Gorgo-hoofd resp. een vrouwenhoofd.


   (Bacchus en Seizoenen)       


(20): Huis van de badende nimf (LP 6):    alt

(20a):
Paneel met Diana en Actaeon  (foto rechts)             

(21): Huis van de Wilde Dieren (LP 5):

(21a): Mozaïek met roofdieren en prooi

 

(23): Huis van (het gevolg van) Venus (LP 3):

In dit huis zijn de beelden van Juba II en Cato Minor gevonden, nu in het museum in Rabat. (Zie bladzijde "Beelden en munten"). Zie het plattegrondje van SDV.

(23a): Zeevaart van Venus (nu in museum in Tanger). 


(Navigium)


(Hylas)

alt
(23b): Annus en de vier seizoenen, als vrouwen uitgebeeld. (In slechte staat)

(23c): Roof van Hylas door nimfen; en Eros wordt gestraft.

(23d): Diana en nimfen in bad

(23e): Geometrische patronen; Eroten voeden vogels

(23f): Paneel met kat die rat vangt. inscripties:

(23g): Parodie op het amphitheater: vogels als wagenmenners.

  

          (Diana)                                      ( Kat)   

 

(24): Huis van de Nereïden (LP 4):

(24a): Bassin. Nereïden op zeemonsters; hoofd van Oceanus op een muur. 

(Nereide)

 

Vale!

 

[*] Goede plattegronden staan in de reisgidsen LP 324 en CR 202-203 en 204 (reconstructie). Tevens passim in Panetier (bv p9). Zie ook de websites SDV en SDVC. 


Algemene opmerkingen over de mozaïeken

Olympische goden worden zelden afgebeeld in Noordafrikaanse mozaïeken (Dunbabin), en dat geldt ook voor Volubilis. Menselijke helden, zoals Hercules en Orpheus zijn daarentegen heel populair. De enkele goden die wel figureren (Bacchus, Venus) kunnen vaak allegorisch worden opgevat. Van het dagelijks leven zien we vooral (parodieën op) het amphitheater, zoals het Desultor-mozaïek en een paar mozaïeken in het Huis van Venus. Ook zee-taferelen zie je veel in deze kustgebieden. Daarbij horen (behalve vissen en schaaldieren) ook Nereïden, Tritons en zeemonsters met rare gekrulde staarten.  Tenslotte keren de Seizoenen ook regelmatig in de mozaïeken terug. Mogelijk met een symbolische lading (het leven gaat alsmaar door), maar zeker ook een alledaagse. Men leeft hier vooral van graan, wijn en olijven.

We zitten in de latere oudheid, de Severische periode. Het is de tijd van de mysteriegodsdiensten (Orpheus, Bacchus, maar ook Isis en Mithras). Dat betekent overigens niet dat de bezitter van een mozaïek over bijvoorbeeld Orpheus noodzakelijk een ingewijde is. Zulke afbeeldingen  (bijvoorbeeld van Ariadne en van Ganymedes) kunnen echter wel een symbolische betekenis hebben (de 'hemelvaart' van de ziel bijvoorbeeld). 

Sommige mozaïeken hebben duidelijk een erotische lading (bijvoorbeeld Hylas en de Nimfen, Diana en Actaeon, en misschien ook Ganymedes en Juppiter).




Literatuur:


Boele, V. e.a.: "Marokko, 5000 jaar cultuur" (2004). Catalogus bij de gelijknamige tentoonstelling in de Nieuwe Kerk in Amsterdam (2004-2005).

Chevallier, R. & M. Ponsisch: Les mosaïques romaines de Volubilis (1997). Archeologia 339, 60-65

CR: Rachida Alaoui e.a: Capitool reisgidsen. Marokko. (2003, vertaling.)

Dunbabin, K.M.D.: The Mosaics of Roman North Africa. 1978.

Graves, R.: Greek myths (2 delen). 1955 (herdruk 1977).

Hamdorf, W.H.: Dionysos, Bacchus. Kult und Wandlungen des Weingottes.1986.

ISO  = mogelijk niet meer bestaande website van het Instituto Severo Ochoa, onder het kopje "Volubilis-Meknes y Fes".

LCA: Les carnets de l' archéologie. Uitstekende website van het Franse ministerie van Buitenlandse Zaken. 

Limane, H. & R. Rebuffat & D. Drucourt: Volubilis de mosaïque à mosaïque.(1997)

LP: B. Mayhew & J. Dodd: Morocco (reisgids in de serie Lonely Planet), 6de druk 2003 (oorspr. 1989).

MV: Marokkovision. Duitstalige toeristische website (ook onder de naam Vision du Maroc).

Moormann, E.M. & W. Uitterhoeve: De klassieke mythologie in de kunst. Van Achilles tot Zeus. Herdruk 1995.

Obdeijn, H. e.a.: Geschiedenis van Marokko. Herziene druk, 2002.

Panetier, J.L.: Volubilis. Une cité du Maroc antique. (2002)

Parrish, D.: Season Mosaics of Roman North Africa. 1984.    

Risse, M.: Volubilis. Eine römische Stadt in Marokko von der Frühzeit bis in die islamische Periode. 2001.

SDV: website "Site de Volubilis" (sitedevolubilis.org). Zeer uitgebreid, met plattegrondjes en bibliografie.

SDVC: website "Site de Volubilis" (sitedevolubilis.com) van Jean-Luc Panetier. 

Thouvenot, R.: Volubilis. 1949.   

Volubmaroc: niet meer bestaande website.

 

Terug naar VOLUBILIS VOOR GYMNASIASTEN