Het moza´ek van de Negen Dolfijnen (3a),

het Orpheus-moz´ek (3b),

het moza´ek van Neptunus en de Zeedieren (3c)

en het moza´ek van Triton (3d)

in het Huis van Orpheus

 

 

Het moza´ek van de Negen Dolfijnen (3a)

(Foto's in Limane ea 34; Risse 61 afb. 80; vermelding in Parentier 109, maar niet in Dunbabin. Zie over de moza´eken in dit Huis ook Thouvenot 48v.)

Dit moza´ek bevindt zich in het privÚgedeelte van het huis, vlakbij de keuken met de nis voor de Lares en de privÚ-thermen. (Zie plattegrondje bij Orpheus-moza´ek).

Foto  van Ahmed Elaouadi.

 

 

Het Orpheus-moza´ek (3b)





Het Orpheus-moza´ek bevindt zich in een ontvangstruimte [1] van het Huis van Orpheus, naast het peristylium (siertuin) waar het moza´ek met zeedieren te zien is. (Op het plattegrondje van SDV in het groene deel boven.) (Foto's in Boele ea 30; Risse 89 afb 130 en 131 details Orpheus en dieren; Limane ea 29-30 details Orpheus en dieren; vermelding Dunbabin 277 nr 4 en Panetier 109.) 

Orpheus, in het midden, bespeelt zijn lier, rouwend om de tweede en definitieve dood van zijn bruid Eurydice; de wilde dieren luisteren ontroerd toe (Ovidius, Metamorphosen 10, 1-161); vogels met kantharoi (bekers) en manden met fruit vullen de hoeken.
Mozaïeken met Orpheus als motief komen vaak voor, zowel in als buiten Afrika. Het Orpheus-motief gaf de kunstenaar de gelegenheid om veel wilde dieren uit te beelden. Veel van de afgebeelde dieren (bijvoorbeeld olifanten en katachtige roofdieren) kwamen indertijd in het wild voor in Noord-Afrika. Denk hierbij aan de strijdolifanten van Hannibal en aan de handel in wilde dieren voor de gladiatorenspelen in Rome.
(Zo bood de Severische keizer Caracalla in het jaar 215/216 de beide provincies Mauretania een belastingvoordeel aan, waarbij hij zinspeelde op de "silvis (...) caelestium fertilibus animalium" ('de wouden, welig tierend van heerlijk wild'), in IAM 100.)
Ook de Atlasbeer is inmiddels uitgestorven (site IVC).

Het is niet onmogelijk dat de eigenaar van het Huis van Orpheus ingewijd was in mysterie-cultus van Orpheus (Dunbabin, Chevallier & Ponsich). Maar er is evenmin enig bewijs voor. (Ongeveer hetzelfde geldt voor de Bacchus- en de Herculescultus, zie de bijbehorende moza´eken.) Er zou wel een mithraeum (keldertje voor Mithras-cultus) zijn gevonden in Volubilis (Ch. & P. 61), maar daarvoor kan ik geen bewijzen vinden. Over de symboliek van mythologische en andere afbeeldingen wordt uitvoerig geschreven door Dunbabin.

 

Het moza´ek van Neptunus en de Zeedieren (3c)

Dit moza´ek bevindt zich bevindt zich in het  peristylium (siertuin) naast het Orpheus-moza´ek. (Foto's in Limane ea 28 en 33; Risse 59 afb. 77 en 90 afb. 132; beschrijving oa in Chevallier & Ponsich 62; vermelding in Parentier 109, LP 326, Thouvenot 48, maar niet in Dunbabin.)

We zien diverse vissen, schelpdieren en dolfijnen (meer hierover in Risse 90 en Limane 33). Rechts is een zee-paard te zien, een fantasiewezen dat vaak figureert op moza´eken. Het dier wordt door een menselijke figuur bereden. Vaak wordt aangenomen dat het om Amphitrite (de vrouw van Poseidon) gaat (bv Risse 90, LP 326). Maar de foto's laten duidelijk zien dat het om een mannetje gaat. Chevallier en Ponsich spreken van ôeen jonge godö. Volgens Thouvenot (48v) gaat  het om een beschadigd moza´ek met Eros en Triton. Limane ea hebben het over Neptunus.

Afbeeldingen van Amphitrite en/of Venus en/of Nere´den komen overigens vaak voor op moza´eken. Vaak zijn ze moeilijk van elkaar te onderscheiden. Zie hierover Dunbabin (155vv, 268) en Moormann en Uitterhoeve (456-459).

 

Het moza´ek van Triton (3d)

Dit moza´ek bevindt zich in de buurt van het Orpheus-moza´ek. (Foto in Limane 32, vermelding in Parentier 109.)

Het gaat om dit moza´ek. We zien hier een Triton (met een krulstaart) die begeleid wordt door een paar zeemonsyters (zeepanter, zee-paard enzovoorts). 

 





Literatuur:

Chevallier, R. & M. Ponsich: Les mosa´ques romaines de Volubilis. In: Archeologia (Paris) 339 60-65.
Dunbabin, KMD: The Mosaics of Roman North Africa. 1978.
IAM: Inscriptions Antiques du Maroc (Latijns gedeelte ook op internet: http://www.archeologhia.com/CIL/txt/Inschriften/cil08/iam-01.txt)
IVC: Institut Virtuel de Cryptozoologie: http://perso.wanadoo.fr/cryptozoo/2nd_role/ours_atl.htm
SDV: Website Site de Volubilis, http://www.sitedevolubilis.org.

Zie verder de literatuurlijst bij "Moza´eken en rondleiding".


Noot:

[1]: Deze ruimte wordt door de diverse bronnen betiteld als: triclinium (eetzaal) of tablinum (kantoor) of oecus (ontvangstzaal).



Verantwoording foto's:

Er zijn diverse goede niet-commerciŰle foto's van deze moza´eken op het web, bijvoorbeeld deze, of deze; wij kunnen de herkomst van het gebruikte plaatje niet achterhalen.

Foto's van de Dolfijnen (3a): Steiner   Elaouadi.

Foto's van het Orpheus-moza´ek (3b): Fieldston, Lexicorient, Toya, Elaouadi, Butslow, HannahQ.

Foto's van de Zeedieren en Neptunus (3c): Henri, Toya, Regehr, Elaouadi.

Foto van Triton en de zeemonsters (3d): WeeCheng en Toya.