Ciri-ciri ayam Cemaní,

· Sedikit perbedaan dengan pejantan terletak pada posisi badan bila berdiri tegak memberi kesan hampir mendatar, postur tubuh lebih kecil dan lebih pendek.

· Jengger bilah, berukuran kecil, tipis dan bergerigi 7 buah kecil-kecil warnanya hitam legam.

· Pial dan cuping telinga berukuran kecil, warnanya hita legam

· Paruh agak kecil, cukup panjang, kokoh sekali, warnanya hitam mengkilap.

· Lidah, langit-langit dan tenggorokannya.berwarna hitam dengan sedikit abu-abu.

· Matanya bundar besar, berwarna hitam.

· Kulit, kloaka, nadi dan daging berwama hitam

· Tulang-tulangnya berwarna hitam mengkilap.

· Darahnya berwarna merah kehitam-hitaman.

· Pada seluruh bulunya tidak ada warna lain kecuali hitam legam dan mengkilap seperti berminyak.

· Bulu ekor cukup lebat dan menyempit pada ujungnya.

· Paha dan kaki termasuk panjang, padat berisi, bentuknya membulat, bersisik kecil-kecil teratur rapat, warnanya hitam legam.

· Jari-jari kakinya kecil, kuku-kukunya kecil, melengkung, panjang dan kuat sekali, warnanya hitam legam.

· Telapak kakinya halus dan pada setiap ruas terdapat benjolan kulit jangat kecil bundar, warnanya hitam kusam.

· Bertelur paling banyak 12 butir per periode.

· Setelah dierami oleh induknya selama 21 hari akan menetas dengar bulu kapas berwama hitam.

· Sejak menetas sudah mempunyai ciri-ciri seperti induknya dan tidak akan berubah hingga dewasa.

Indonesische hoenderrassen

De Nederlanders hadden nooit veel belangstelling voor de inheemse hoenderrassen uit hun grootste kolonie, het toenmalige Nederlands Indié. Over die rassen is dan ook in de Nederlandse vak- en hobbyliteratuur nauwelijks iets te vinden dat tot inzicht bijdraagt. Daarom heeft `Aneka ayam hias dan piaraan', het in 1991 te Yogyakarta van de hand van Frans Sudiro verschenen boek over hoenders en hoenderachtige en hoe hen te houden, de in de specifiek Indonesische hoenders geïnteresseerden heel wat te bieden. Hoogstwaarschijnlijk is de auteur in een land, waar de pluimveehobby bij lange na niet het ontwikkelingsniveau van dat in West-Europa, Japan of de Verenigde Staten heeft bereikt, de eerste die een 16-tal inheemse rassen naast en tegenover elkaar plaatst in standaardmatige beschrijvingen en duidelijke kleurenfoto's. Iets van de uitvoerige informatie, die Sudiro over de eigen Indonesische rassen biedt, wordt hierna weergegeven.

De auteur gaat dan allereerst in op de Ayam Pelung, de uit Cianjur (West-Java) stammende en daar nog veel gefokte langkraaier. Ofschoon in diverse kleuren voorkomend is dit ras veelal patrijskleurig, waarbij dan de benen, zoals bij onze Drentse hoenders, blauw gekleurd zijn. De belangstelling voor de Ayam Pelung vloeit vooral voort uit het heel bijzondere kraaien van de haan. Deze heeft een geheel eigen, zwaar en golvend stemgeluid en richt bij zijn kraaien de hals eerst hoog op, waarna hij deze geleidelijk aan buigt en uiteindelijk met kop en hals vrijwel de grond raakt.Is de wijze van kraaien het meest raseigene, de extreme grootkammigheid en uitzonderlijk omvangrijke kinlellen maken de +/- 3,5 kilo zware haan tot een heel bijzondere verschijning.

De zeldzame Ayam Tertawa behoort eveneens tot de kraaiers. Het geluid dat de mannelijke exemplaren van dit ras voortbrengen lijkt op het lachen van de mens en daaraan is ook de naam van dit hoen ontleend (Tertawa = lachen). Het uiterlijk sterk met de Ayam Pelung overeenkomende Lachhoen wordt, evenals dat, mede gehouden om zijn sierwaarde.

De West-Sumatraanse Ayam Yungkilok, waarvan zích een opgezet exemplaar in het Biologisch Museum van de Schotse hoofdstad moet bevinden, is tot dusverre in stand gebleven, dankzij vooral één enkele liefhebber. Vooral kenmerkend is het hikkende kraaien van de haan. Type en bevedering komen sterk overeen met die van onze Sumatra, maar het ras mist diens pigmentering (de in het boek afgebeelde haan is patrijskleurig).

Ook West-Sumatraans is de Ayam Ratiah. Dit uit Ranah Minang afkomstige kleine ras (gewicht haan 1,6 kg, gewicht hen 0,8 kg) wordt ondermeer gekenmerkt door het zingende kraaien van de haan. De Ayam Batu vormt de kruiperuitvoering van de Ayam Yungkilok. Het ras zou al in de 18e eeuw naar Europa zijn uitgevoerd.

De Ayam Bali is de enige naakthalsvechter uit Indonesië. In het verleden werd het ras al als messenvechter geroemd. Tegenwoordig wordt het voornamelijk als sierhoen gehouden. Zoals vele Oosterse vechters heeft de zeer gespierde, middelgrote Ayam Bali een relatief kleine, drierijige kam.

De Ayam Banten, ontstaan in het meest westelijke gedeelte van Java, vond reeds in een ver verleden verbreiding onder de Boeginezen van Zuid-Celebes en de bewoners van Malakka. Dit vrij kleine vechthoen (gewicht haan 2 kg, gewicht hen 1,2 kg) deinst voor niets en geeft het tijdens het gevecht nooit op. Het is echter moeilijk geworden om zuivere dieren te vinden als gevolg van de kruisingen, die sinds de jaren zestig met geïmporteerde vechters hebben plaatsgehad.

De Ayam Ciparage zou van de vechters, die in de 17e eeuw door een WestJavaanse vorst werden gehouden, afstammen. De vechtcapaciteiten van het ras, dat wel iets op de Ayam Banten lijkt en daarmee ook in gewicht overeenkomt, werden lang geapprecieerd.

De Ayam Wareng of Ayam Jawa is dé kampongkip van Java. In vergelijking met de meeste andere Indonesische rassen is dit in grote aantallen op het hoofdeiland en daarbuiten voorkomende, hoogbenige en enkelkammige dier klein (gewicht haan 1,5 kg, gewicht hen 1 kg). Door de pluimveeliefhebbers weinig gewaardeerd heeft het ras intussen voortreffelijke nuteigenschappen. Het gebraad is heerlijk en de eieren, hoewel klein, zijn zeer smakelijk. Het zo wijd verbreide nutras vertoont overigens een blijvende schuwheid jegens de mens, zoals die ook van rassen uit het Middellandse zeegebied bekend is.