Middentoon-stemming OTTAVIANO PETRVCCI
Image2.gif (125078 bytes)  

Middentoonstemming

De hier gepresenteerde stukken klinken het beste op een instrument dat gestemd is in de zogenaamde middentoonstemming. In de meest gebruikelijke vorm ervan zijn de kwinten c-g, d-a en g-d' te klein, twee grote tertsen boven en onder d, e, g en a geheel zuiver, evenals de grote tertsen boven de c en de f.

Stemmen op het gehoor levert betere resultaten op dan met een stemapparaat. Als u wilt weten waarom, lees dan "Tuning for dummies" door Paul Poletti.

De componisten uit de 15-de en 16-de eeuw beperken zich tot toonsoorten die uitgaan van de witte toetsen, alleen de bes wordt regelmatig als voorteken aan het begin van de notenbalk toegepast. Binnen een stuk wordt af en toe een verhoging of verlaging toegepast, maar er wordt niet zo systematisch van toonsoort veranderd als dat vanaf de 17-de eeuw gebruikelijk is.

Home

Inleiding Renaissance bladmuziek

Renaissance bladmuziek

Inleiding Gregoriaans

Gregoriaans in modern notenschrift

Bicinia van Obrecht tot Mozart

Post Petrucci

Links

Nieuw

Verantwoording

Contact

In een 18-de-eeuwse of latere stemming klinkt deze muziek dan ook minder goed. Met name in de 18-de-eeuwse Werckmeisterstemmingen zijn de accoorden e'-gis' en a-cis' uitgesproken vals. Deze tertsen komen veel voor in cadensen en slotakkoorden in de 16-de-eeuwse muziek. Zij zijn ook minder goed in de door Bradley Lehman in twee artikelen in Early Music van 2005 ge(re)construeerde stemming van J.S. Bach. Deze zou te vinden zijn in een grafische weergave op de titelpagina van het manuscript van het Wohltemperierte Clavier. In latere afleveringen van dit tijdschrift is Lehmans theorie met goede argumenten bestreden. "Zijn" stemming is overigens heel goed, evenals bijv. de stemming van Matthias Sorge van 1744, eveneens op de site van Bradley Lehman te vinden onder Practise - Tune it: expert, onderaan.

Stemmen volgens de meest gebruikelijke middentoonstemming gaat als volgt. Draai een snaar eerst een fractie losser alvorens hem hoger te stemmen (dat geldt voor alle stemmingen).

1. Gebruik een stemvork of ander hulpmiddel om een a' te produceren van de juiste hoogte voor uw instrument (meestal 415 of 440 herz).

2. Stem hierop de a'-snaar van een register van uw instrument. Het geluid mag geen zwevingen hebben, maar moet strak (rein) zijn.

3. Stem de a op a'.

4. Stem f op a en a', f' op f. Controleer of het akkoord f-a-f'-a' strak is. Stemmen op de deciem f-a' gaat vaak beter dan op de terts f-a of f'-a'; gebruik zo nodig een gewichtje om de toets naar beneden te houden.

5. Stem c' op f en c op c'. Controleer of c-f-c'-f' strak is.

6. Stem e op c en c', e' op e. Controleer of c-e-c'-e' strak is.

7. Stem g' op c', maar de g' moet zo veel te laag zijn dat het oor de zwevingen nog net niet als lelijk ervaart, ca 4 zwevingen per seconde. Stem g op g' strak.

8. Stem d' op a', maar de d' moet zoveel te hoog zijn dat het oor de zwevingen nog net niet als lelijk ervaart, ca 4 zwevingen per seconde.

9. Controleer of het aantal zwevingen tussen g-d', d'-a' en c'-g' gelijk is. Stem zo nodig de g en d' iets bij om dat te bereiken. Stem vervolgens g' op g weer strak en d op d'.

10. Stem G op g en A op a.

11. Stem G-B-g-b zoals onder 4.

12. Stem A-cis-a-cis' als onder 4.

13. Stem Bes-d-bes-d' als onder 4.

14. Stem d-fis-d'-fis' als onder 4.

15. Stem es-g-es'-g' als onder 4.

16. Stem e-gis-e'-gis' als onder 4.

17. Stem vervolgens de overige tonen met de octaven strak; controleer daarbij ook de deciemen.

In vroeg 17-de eeuwse stukken komen soms dis of as voor. In dat geval stemt u de es en de gis om: 15. B-dis-b-dis' en/of 16.   As-c-as-c'. Dis en ais zijn lager dan es en as. Frescobaldi heeft soms in één stuk zowel dis als es; in dat geval zal één van de twee vals klinken. Bij zeventiende-eeuwse Italiaanse instrumenten  kwam het veel voor dat de desbetreffende zwarte toetsen gesplitst waren: elke halve toets heeft een eigen mechaniek en snaar.

  Free counter and web stats Terug naar begin van de pagina